1. ჩამოაყალიბეთ სარჩელის დასაშვებობის წინაპირობა
საქმე პირველ ინსტანციაში აღიძვრება სარჩელით, რომელიც შედგენილი არის მოსარჩელის მიერ წერილობითი ფორმით ან ნაბეჭდი სახით. სარჩელში მოსარჩელემ უნდა ასახოს სრულყოფილად მისი მოსაზრებები ფაქტობრივ გარემოებებთან და მტკიცებულებებთან დაკავშირებით და ის შედგენილი უნდა იყოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით დადგენილი მოთხოვნის თანახმად. მასში უნდა აღინიშნოს სასამართლოს დასახელება, მოსარჩელის მისი წარმომადგენლის, მოპასუხის, მოსაწვევი პირების სახელები და გვარები, მათი მისამართი და ინფორმაცია, დავის საგანი, სარჩელის ფასი, ფაქტობრივი გარემოებები, მტკიცებულებები, მოსარჩელის მოთხოვნა, თანდართული დოკუმენტების ნუსხა, მოსარჩელის მოსაზრება ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვაზე და მედიაციით განხილვაზე და სხვა.
სარჩელის სასამართლოში შეტანისას სასამართლოს კანცელარია ახდენს სარჩელის რეგისტრაციას. სარჩელი არ რეგისტრირდება, თუ იგი არ აკმაყოფილებს შემდეგ ფორმალურ მოთხოვნებს:
ა) არ არის შეტანილი საქართველოს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს მიერ დამტკიცებული ფორმით;
ბ) მის ფორმაში არ არის აღნიშნული ამ კოდექსის 178-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული რეკვიზიტები, ესენია: სასამართლოს დასახელება, სარჩელის ფასი, მოსარჩელის მოთხოვნა, თანდართული დოკუმენტების ნუსხა, მოსარჩელის მოსაზრება ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვაზე.
გ) არ ერთვის სახელმწიფო ბაჟის გადახდის დამადასტურებელი დოკუმენტის დედანი.
დ) არ ერთვის თანდართული დოკუმენტების ნუსხაში მითითებული ყველა დოკუმენტი;
ე) არ ერთვის წარმომადგენლის უფლებამოსილების დამადასტურებელი დოკუმენტი, თუ სარჩელი შეაქვს წარმომადგენელს;
ვ) არ არის ხელმოწერილი;
ზ) არ არის წარდგენილი სარჩელის და თანდართული დოკუმენტების იმდენი ასლი, რამდენიც მოპასუხეა.
2. განასხვავეთ ერთმანეთისგან სარჩელი და შეგებებული სარჩელი
სარჩელი -არის დაცვის პროცესუალური საშუალება რომელსაც იყენებს მოსარჩელე. ის სარჩელის მეშვეობით აღძრავს საქმეს პირველ ინსტანციაში. სარჩელში კი ასახავს მის მოსაზრებებს ფაქტობრივ გარემოებებზე და მტკიცებულებებზე. ყოველ დაინტერესებულ პირს შეუძლია კანონით დადგენილი წესით მიმართოს სასამართლოს, დარღვეული ან სადავო უფლების, ანდა კანონით გათვალისწინებული ინტერესების დასაცავად.
შეგებებული ეწოდება სარჩელს- რომელსაც მოპასუხე აღძრავს იმავე საქმის წარმოების დროს მოსარჩელის სარჩელთან ერთად განსახილველად
შეგებებული სარჩელი, როგორც წესი, არის ჩვეულებრივი სარჩელი, მაგრამ მის აღძვრას რამდენიმე წინაპირობა აქვს. კერძოდ, შეგებებული სარჩელი დასაშვებია და სასამართლო მიიღებს მას წარმოებაში, თუ ა) იგი მიმართულია პირვანდელი მოთხოვნის ჩასათვლელად; ბ) შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება მთლიანად ან ნაწილობრივ გამორიცხავს პირვანდელი სარჩელის დაკმაყოფილების შესაძლებლობას და გ) შეგებებულ სარჩელსა და პირვანდელ სარჩელს შორის არის ურთიერთკავშირი და მათი ერთად განხილვის შედეგად აღძრული დავა უფრო სწრაფად და სწორად გადაწყდება. შეგებებული სარჩელის აღძვრა შესაძლებელია პირვანდელი სარჩელის მოპასუხისათვის ჩაბარებიდან საქმის ზეპირი განხილვისათვის წინასწარი მომზადების დამთავრებამდე, ხოლო საპატიო მიზეზის არსებობის შემთხვევაში კი სასამართლო პაექრობის დაწყებამდე. პირვანდელი და შეგებებული სარჩელის ერთად განხილვის შედეგად სასამართლოს გამოაქვს ერთობლივი გადაწყვეტილება.
3. განასხვავეთ ერთმანეთისგან შესაგებელი და შეგებებული სარჩელი
შესაგებელი-მოპასუხე ვალდებულია სარჩელის მიღების შემდეგ, სასამართლოს მიერ განსაზღვრულ ვადაში, წარუდგინოს სასამართლოს თავისი პასუხი (შესაგებელი). შესაგებელი არის პასუხი სარჩელზე და მასში დასმულ საკითხებზე, რომელიც იგზავნება კანონით დადგენილი ფორმით. შესაგებლის წარდგენის ვადას განსაზღვრავს სასამართლო და ეს ვადა არ უნდა აღემატებოდეს 14 დღეს, ხოლო რთული კატეგორიის საქმეებზე – 21 დღეს. ამ ვადის გაგრძელება დაუშვებელია, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც არსებობს საპატიო მიზეზი. შესაგებლის წარდგენა სასამართლოში აუცილებელია რადგან სასამართლოს განსაზღვრულ ვადაში შესაგებლის წარუდგენლობის შემთხვევაში მოსამართლეს გამოაქვს დაუსწრებელი გადაწყვეტილება. შესაგებელში მოპასუხე ამტკიცებს,რომ მოსარჩელის მოთხოვნა უსაფუძვლო და დაუსაბუთებელია.
შეგებებული სარჩელი- ამ დროს შეგებებული სარჩელი არის მოპასუხის დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნა.შეგებებული სარჩელის წარდგინებით მოპასუხე ითხოვს რაიმე მოქმედების ჩათვლას ან აბათილებს მოსარჩელის მოთხოვნებს.
4. იმსჯელეთ რა არის სარჩელის უზრუნველყოფა და რა მიზანს ემსახურება ?
სარჩელის უზრუნველყოფა არის გადაწყვეტილების რელურად აღსრულებისთვის მოსალოდნელი დაბრკოლების თავიდან აცილება, მოპასუხისთვის ქონების ან ფულადი სახსრების განკარგვის უფლების შეზღუდვით. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 198 მუხლში გათვალისწინებულია სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების სახეები: ყადაღის დადება ქონებაზე, ფასიან ქაღალდებსა და ფულად სახსრებზე; მოპასუხისთვის გარკვეული ქმედების განხორციელების აკრძალვა.
მოსარჩელეს შეუძლია სასამართლოს მიმართოს სარჩელის უზრუნველყოფის შესახებ განცხადებით და მიუთითებს გარემოებებს რომლის გამოც თუ არ იქნება გამოყენებული სარჩელის უზრუნველყოფა ხელს შეუშლის გადაწყვეტილების აღსრულებას. მოსარჩელემ უნდა მიუთითოს და დაასაბუთოს რომელი ღონისძიების გამოყენება მიაჩნია აუცილებლად.
განცხადება სარჩელის უზრუნველყოფის შესახებ გადაუდებელ შემთხვევაში შეიძლება შეტანილი იქნეს სასამართლოში სარჩელის აღძვრამდე და თუ სასამართლომ ასეთი განცხადება დააკმაყოფილა სარჩელი მოსარჩელემ უნდა შეიტანოს განჩინების მიღებიდან 10 დღეში. მხარეთა მოთხოვნით შესაძლოა სარჩელის უზრუნველყოფის ერთი სახის მეორით შეცვლა.
5. განასხვავეთ ერთმანეთისგან სარჩელის უზრუნველყოფა და ჯერ არ აღძრული სარჩელის უზრუნველყოფა.
სარჩელის უზრუნველყოფა არის გადაწყვეტილების რელურად აღსრულებისთვის მოსალოდნელი დაბრკოლების თავიდან აცილება, მოპასუხისთვის ქონების ან ფულადი სახსრების განკარგვის უფლების შეზღუდვით. სასამართლოს შეგიძლიათ მიმართოთ სარჩელის უზრუნველყოფის შესახებ განცხადებით, რომელიც უნდა იყოს დასაბუთებული და შეიცავდეს იმ გარემოებებზე მითითებას რომლებიც გააძნელებს, შეუძლებელს გახდის გადაწყვეტილების აღსრულებას ან ისეთ ზიანს გამოიწვევს, რომელიც ვერ ანაზღაურდება. უნდა მივუთითოთ თუ რა სახის უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენებას მიიჩნევთ აუცილებლად.
ჯერ არ აღძრული სარჩელის უზრუნველყოფა- განცხადება სარჩელის უზრუნველყოფის შესახებ გადაუდებელ შემთხვევაში შეიძლება შეტანილ იქნეს სასამართლოში სარჩელის აღძვრამდე. ამ განცხადების სასამართლოს მიერ დაკმაყოფილების შემთხვევაში სარჩელი შეტანილი უნდა იქნეს სასამართლოში განჩინების მიღებიდან 10 დღის ვადაში. თუ ამ ვადაში სარჩელის უზრუნველყოფის შესახებ განცხადების შემტანი პირი არ აღძრავს სარჩელს, სასამართლო თავისი ინიციატივით ან მოწინააღმდეგე მხარის შუამდგომლობის საფუძველზე გამოიტანს განჩინებას სარჩელის უზრუნველსაყოფად მის მიერ მიღებული ღონისძიებების გაუქმების შესახებ.
1.წერილობითი და ნივთიერი მტკიცებულებების წარდგენის წესი:
სამოქ.საპროცესოში წერილობითი მტკიცებულებებია ის საგნები,რომლებიც შეიცავენ ასლებს,ნიშნებს,ციფრებს და ა.შ.წერილობით მტკიცებულებაში გამოხატულია გარკვეული აზრები,რომლებიც შეიცავენ ცნობებს საქმისთვის მნიშვნელოვანი გარემოებების შესახებ.
ნახაზები,რუკები,სქემები,ესკიზები,დოკუმენტიც წერილობითი მტკიცებულებაა,ასევე საქმიანი და პირადი ხასიათის წერილები,სანოტარო წესით დადასტურებული წერილობითი მტკიცებულების ნამდვილობას ადასტურებს ნოტარიუსი. წერილობით მტკიცებულებებს სასამართლოს წარუდგენენ მხარეები,თუ მხარემ ვერ მოიპოვა მტკიცებულება პირისგან,ვისაც ეს მმტკიცებულება ჰქონდა მხარეს შეუძლია იშუამდგომლოს სასამართლოს წინაშე ,რათა სასამართლომ გამოითხოვოს ისინი.შუამდგომლობის წარმდგენმა პირმა უნდა დაასაბუთოს თუ საქმისთვის მნიშვნელოვანი რა გარემოებების დადგენა შეიძლება ამ მტკიცებულებით. თუ სასამართლო მტკიცებულების გამოთხოვაზე იტყვის უარს უნდა დაასაბუთოს თავის განჩინებაში,რომელიც ცალკე არ საჩივრდება.
წერილობითი მტკიცებულება-სასამართლოში წარდგენილი უნდა იქნეს დედნის სახით.საბუთის ასლისთვის მტკიცებულების სტატუსის მინიჭება დამოკიდებულია სასამართლოზე.გამოთხოვილი წერილობითი მტკიცებულებები მხარეებმა სასამართლოს უნდა გაუგზავნონ დადგენილ ვადაში.თუ ამ ვადაში არ შეუძლიათ გაგზავნა უნდა აცნობონ სასამართლოს ამის შესახებ.თუ მიზეზი საპატიოა სასამართლო იძლევა დამატებით ვადას.მაგრამ არასაპატიო მიზეზის არსებობისას სასამართლო მხარეს აჯარიმებს 150 ლარით,წერილობითი მტკიცებულების განმეორებით წარუდგენლობის შმთხვევაში ჯარიმა სამმაგდება.რაც შეეხება ყალბ საბუთს -თუ სასამართლო დაასკვნის რომ წარდგენილი დოკუმენტი ყალბია გამორიცხავს მას მტკიცებულებიდან.
ნივთიერი მტკიცებულება-ნებისმიერი ნივთ და საგანი,რომელსაც შეუძლია დაადასტუროს ის ფაქტი რაც აუცილებელია საქმის სწორი გადაწყვეტისათის,ნივთმტკიცებულებით სასამართლოს შეუძლია დაადგინოს მიყენებული ზიანის ოდენობა,პროდუქტის ხარისხი .ნივთიერ მტკიცებულებასაც სასამართლოს წარუდგენენ მხარეები ,თუ მხარემ ვერ შეძლო მოპოვება შეუძლია იშუამდგომლოს სასამართლოსთან იგივე წესით რაც წერილობით მტკიცებულებაზე ვცრცელდება.
2.ვადები,ვადის დრო,სახეები,ვადის გაგრძელება და აღდგენა.
საპროცესო ვადა არის კანონიტ გათვალისწინებული ან სასამართლოს მიერ დადგენილი ვადა,რომლის განმავლობაშიც უნდა შესრულდეს ესა თუ ის საპროცესო მოქმედება.ვადები იყოფა 3 ჯგუფად:
1.სასამართლოსთვის დადგენილი ვადები
2.ვადები რომლებიც დადგენილია პროცესის მონაწილე მხარეების მიერ.
3.ვადები,რომლებიც დადგენილია სხვა პირებისთვის.
საპროცესო ვადა არის 2 სახის:
1.კანონით დადგენილი, 2.სასამართლოს მიერ დადგენილი
მათ შორის განსხვავება ისაა,რომ კანონით დადგენილი ვადები დადგენილია როგორც სასამართლოსთვის ისე პროცესის მონაწილეებისთვის,მეორე სახის ვადები კი ადდგენილია მხოლოდ პროცესის მონაწილეებისთვის და ისინი შეიძლება შიცვალოს ან გაგრძელდეს სასამართლოს მიერ.
კანონით დადგენილი ვადაც იყოფა ზოგად და სპეციალურ ვადებად.ზოგადი ვადების შემთხვევაში სამოქალაქო საქმეებს სასამართლოები განიხილავენ განცხადების მიღებიდან 2 თვეში,განსაკუთრებით რთული საქმეების ვადა გრძელდება 5 თვემდე. ხოლო სპეციალური ვადებისას აღინიშნება რომ საქმეები ალიმენტის გადახდევინების,ზიანის ანაზღაურების შრომის უსაფრთხოებიდან გამომდინარე ,დასახიჩრებით და ჯანმრთელობის დაზიანებით მოთხოვნის შესახებ განხილულ უნდა იყოს 1 თვის ვადაში.
3.მესამე პირები,უფლებამონაცვლეობა და მისი სამართლებრივი სტატუსი.
მოსარჩელისა და მოპასუხის გარდა პროცესში დაინტერესებული შეიძლება იყოს სხვა პირიც და მიიღოს მონაწილეობა,სწორედ ასეთ დაინტერესებულ პირფებს ეწოდებათ მესამე პირები. მესამე პირები არასოდეს თვითონ არ აღძრავენ საქმეს,შედიან დაწყებულ პროცესში და ხშირად მათი ინტერესები არ ემთხვევა მხარეთა ინტერესებს,არსებობს ორი სახის მესამე პირები:
1.მესამე პირები,რომლებსაც დამოუკიდებელი მოთხოვნები აქვთ დავის საგანზე.
2.დამოუკიდებელი მოთხხოვნის გარეშე მქონე მესამე პირები..
საპროცესო უფლებამონაცვლეობა ხდება მაშინ ,როცა ერთი პირის უფლება,რომელტანაც დაკავშირებულია პროსცესი,გადადის მეორეზე,უფლებამონაცვლეობა შეიძლება შეეხოს მოსარჩელეს,მოპასუხეს და მესამე პირს.საპროცესო უფლებამონაცვლეობის საფუძველია:პირის გარდაცვალება,იურიდიული პირის რეორგანიზაცია.
4.სამართლებრივი ურთიერთობა,მისი ელემენტები,მხარე,არასათანადო მხარე,თანამონაწილეობა.
პროცესში მონაწილე პირი,რომელიც აღიარებს საქმეს იწოდება მოსარჩელედ,ვინც პასუხი უნდა აგოს იწოდება როოგრც მოპასუხე ,ორივე ერთად არიან მხარეები.მხარე პროცესში არის ორი,მოსარჩელესა და მოპასუხის მხარეზე შეიძლება ბევრი მონაწილეობდეს თუმცა პროცესში მხოლოდ ორი.
არასათანადო მხარეები არიან პირები,რომლებიც თავდაპირველად ივარაუდებოდნენ სადაო ურთიერთობის სუბიექტებად,მაგრამ როგორც საქმის განხილვით გაირკვა ისინი არ ყოფილან სინამდვილეში ამ ურთიერთობის მონაწილეები.ამ დროს ხდება არასათანადო მხარის სათანადო მხარით შეცვლა,მხოლოდ პირველი ინსტანციის სასამართლოშუ უნდა შეიცვალოს. ხშირად სადავო ურთიერთობა ხასიათდება სუბიექტთა სიმრავლით,ანუ მოსარჩელისა და მოპასუხის მხარეზე შეიძლება იყოს პირთა სიმრავლე,ამას ეწოდება საპროცესო თანამონაწილეობა.
სარჩელი შეიძლება წარადგინოს ერთად რამდენიმე მოსარჩელემ რამდენიმე მოპასუხის წინააღმდეგ.მოსარჩელებს ეწოდებათ თანამოსარჩელეები ხოლო მოპასუხეებს ეწოდებათ თანამოპასუხეები.
5.სამოქალაქო საპროცესო სამართლის საგანი,წყაროები,პრინციპები.
სამოქალაქო საპროცესო სამართლის საქმიანობა არის მართმსაჯულების განხორციელება და მისი საგანია კონკრეტული სამოქალაქო საქმე.
სამოქალაქო საპროცესო სამართლის წყაროებია ის ნორმატიული აქტები,რომლებიც სპროცესო ნორმებს შეიცავენ,ასევე საერთაშორისო ხელშეკრულებები,რომელშიც საქართველო მონაწილეობს.რაც შეეხბა პრინციპებს,პრინციპები არის ფუძემდებლური იდეები,რომლითაც აგებულია სამოქალაქო პროცესის ყველა ინსტიტუტი,პრინციპებში გამოიხატეა პროცესის თვისებურებები:
პრინციპებია: 1. სასამართლოს მიერ მართმსაჯულბის განხორციელების პრინციპი-მართმსაჯულების განხორციელება შეუძლია მხოლოდ სასამართლოს.
2.მოსამართლეთა დამოუკიდებლობა და კანონისადმი მორჩილების პრინციპი-მოსამართლე თავის საქმეში ყოვლთვის დამოუკიდებელია და ემორჩილება კანონს,მოსამართლეზე ზეგავლენის მოხდენა ისჯება კანონით.
3.სასამართლოსა და კანონის წინაშე თნასწორობის პრინციპი-კანონისა და სასამართლოს წინაშე ყველა თანასწორია განურჩევლად რასისა,კანისა,ფერისა,სქესისა და ა.შ.
4.მხარეთა საპროცესო თანასწრუფლებიანობის პრინციპი-პროცესის ყველა მონაწილეს ანიჭებს თანაბარ უფლებებს.
5.შეჯიბრებითობის პრინციპი-პროცესი მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე,მხარეებს აქვთ შესაძლებლობა მოიპოვონ მტიცებულებები,წარადგინონ და ა.შ.
6.სამართალწარმოების სახელმწიფო ენაზე განხორციელების პრინციპი-სამართალწარმოება ხორციელდება ქართულ ენაზე,აფხაზეთში-აფხაზურ ენაზე,ნებისმიერი დოკუმენტი სასამართლოს უნდა წარედგინოს სახელმწიფო ენაზე.
7.სამოქალაქო პროცესის საქვეყნოობის პრინციპი-ყველა საქმე განიხილება ღია სხდომაზე,ეს კი იძლევა შესაძლებლობას ფოტო,ვიდეო,აუდიოჩანაწერის გაკეთების შესაძლებლობას.
8.კანონიერების პრინციპი-სასამართლო ვალდებულია საქმე გადაწყვიტოს კონსტიტუციისა და კანონმდებლობის საფუძველზე.
9.დისპოზიციურობის პრინციპი-მხრეები საქმის წარმოებას იწყებენ სასამართლოში დადგენილი წესით .
10.ზეპირობისა და წერილობითობის შეხამების პრინციპი-საქმე იხილბა როგორც წესი ზეპირად ასევე წერილობით.
11.უშუალობის პრინციპი-მტკიცებულებები სასამართლომ უნდა გამოიკვლიოს უშუალოდ.
6.სასამართლოს შემადგენლობა და აცილება.
სამოქალაქო საქმეები პირველი ინსტანციით საქალაქო სასამართლოში განიხილება ერთპიროვნულად.სააპელაციო წესით განიხილავს 3 მოსამართლე ,საკასაციო წესითაც 3 მოსამართლე განხილავს გარდა უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატისა.
თუ საქმე გასაკუთრებული სირთულისაა შესაძლებელია პირველ ინსტანციაში განიხილონ კოლეგიურად,ამ დროს მოსამართლეებს არ აქვთ უფლება გაახმაურონ მსჯელობა რომელიც ქონდათ.მოსამართლე რომელიც მონაწილეობას იღებდა პირვენ ინსტანციაში საკასაციო და სააპელაციო განხილვაში ვერ მიიღებს მონაწილეობას,ასევე არ შეიძლება განხილვაში მიიღონ მონაწილეო9ბა თუ ახლო ნათესავები არიან.
აცილება-მოსამართლეს არ შეუძლია განხილვაში მიიღოს მონაწილეობა თუ:
1.ამ საქმეში თვითონ წარმოადგენს მხარეს.
2.ამ საქმის ადრინდელ განხილვაში მონაწილეობდა:მოწმედ,ექსპერტად,თარჯიმნად.
3.მხარის ან მისი წარმომადგენლის ნათესავია.
4.პირდაპირი ან არაპირდაპირი დაინტერესება აქვს შედეგით.
თვითაცილება-თუ არსებობს აცილების საფუძველი მოსამართლე ვალდებულია განაცხადოს თვითაცილება,ამის შესახებ მას გამოაქვს განჩინება რომელშიც უთითებს თვითაცილების საფუძველს.
თუ აცილება განუცხადეს კოლექტიური შემადგენლობიდან ერთ-ერთ მოსამართლეს ამ საკითხს წყვეტენ დანარჩენი მოსამართლეები ასაცილებელი მოსამართლის დაუსწრებლად.აცილების თაობაზე სასამართლო განჩინება შეიძლება გასაჩივრდეს სასამართლო გადაწყვეტილებასთან ერთად.
7.განსჯადობა
გადაწყვეტილების მიმღებმა სასამართლომ უნდა გადაწყვიტოს განსჯადობის საკითხი.ესეიგი უნდა განსაზღვროს მოცემული საქმე არის თუ არა მოცემული კონკრეტული სასამართლოს განსჯადი,შეუძლია თუ არა ამ სასამაღთლოს მისი განხილვა ..ერთმანეთისგან განასხვავებენ საგნობრივ და ტერიტორიულ განსჯადობას.
საგნობრივი-განსაზღვრავს რომელმა სასამართლოს რგოლმა უნდა განიხილოს დავა არსებითად.
ტერიტორიული განსჯადობა ეწოდება სასამართლოსადმი საქმეთა განსჯადობას იმ ტერიტორიის მიხედვით რომელზც ვრცელდება მოცემული სასამართლოს საქმიანობა.არსებობს ტერიტორიული განსჯადობის ქვესახეები:
1.საერთო განსჯადობა-განისაზღვრება მოპასუხის საცხოვრებელი ადგილით,მოსარჩელე ვალდებულია თვითონ მიუთითოს მოპასუხის მისამართი.თუ არ აქვს საცხოვრებელი საქმე განიხილება ადგილსამყოფელის მიხედვით,ხოლო თუ უცნობია საქმე აღიძვრება უკანასკნელი საცხოვრებლის მიხედვით.
2.ალტერნატიული განსჯადობა-გულისხმობს როცა საქმე შეიძლება განხილულ იქნას კანონში მითითებული რამდენიმე სასამართლოდან ერთ-ერთ სასამართლოში,მოსარჩელის არჩევით.
3.განსაკუთრებული განსჯადობისას-კანონი მიუთიტებს კონკრეტული საქმე რომელმა სასამართლომ განიხილოს.
4.სახელშეკრულებო განსჯადობისას-მხარეები თანხმდებიან განსჯადობაზე,ისინი ადგენენ.
8.წარმოადგენლობა.
მოქალაქეებს შეუძლიათ საქმე აწარმოონ სასამართლოში პირადად ან წარმომადგენლის მეშვეობით,ფიზიკური პირები თუ მცირეწლოვანი ან ქმედუუნაროა.
წარმომადგენლები შეიძლებ აიყვნენ: ადვოკატები,ერთ-ერთი თანამონაწილე დანარჩენ თანამონაწილეთა დავალებით,სხვა ქმედუნარიანი პირები.
წარმომადგენლები არ შეიძლება იყვნენ:მოსამართლეები,გამომძიებელი,პროკურორი გარდა იმ შემთხვევისა თუ ისინი პროცესში მშობლებად არ გამოდიან.
წარმომადგენლის უფლებამოსილება აუცილებლად უნდა ჩამოყალიბდეს მინდობილობაში,მინდობილობა უნდა დამოწმდეს სანოტარო წესით.მინდობილობის გაუქმება მარწმუნებელს პროცესის ნებისმიერ სტადიაზე შეუძლია,მინდობილობით წარმომადგენელს ენიჭება უფლება მარწმუნებლის სახელით შეასრულოს საპროცესო მოქმედებები გარდა სარჩელის აღძვრისა,არბიტრაჟისთვის საქმის გადაცემისა,სარჩელზე უარის თქმისა,სარჩელის საგნის შეცვლისა.წარმომადგენელსაც აქვს უფლბა საქქმის წარმოების ნებისმიერ ეტაპზე უარი თქვას თავის უფლებამოსილებაზე.
9.უწყებრივი ქვემდებარობა.
უწყებრივი ქვემდებარობა გულისხმობს საქმეს,რომელიც განხილულ უნდა იქნას განსაზღვრული წესით იმ ორგანოში,რომელსაც იგი მიეკუთვნება.უწყებრივი ქვემდებარობის მთავარი ორიენტირი ხელისუფლების დანაწილების პრინციპი,კერძოდ დავების გადაწყვეტა მხოლოდ სასამართლოს პრეროგატივაა.
10.სასამართლო შეტყობინება და დაბარება.
მხარეს ან მის წარმომადგენელს სასამართლო უწყებით ეცნობება სასამართლო სხდომის ან სხვა საპროცესო მოქმედების შესრულების დრო და ადგილი.უწყება ჩაბარებულად ჩაითვლება თუ იგი ჩაბარდება ერთ-ერთ მათგანს.წარმომადგენელი ვალდებულია უწყისზე აცნობოს მხარეს,უწყებით იბარებენ ასევე მოწმეებსაც,ექსპერტებს,თარჯიმნებს.უწყება უნდა ჩაბარდეს მხარეს იმ ვარაუდით,რომ მან შეძლოს დროული გამოცხადება და მომზადება.მათი დაბარება უწყების გარდა შესაძლებელია ტელეფონით ან სხვა ტექ საშუალებით,უწყება ბარდება მხარის მიერ მითითებულ მისამართზე ან სამუშაო ადგილზე ხელმძღვანელთან.
თუ უწყება ვერ ჩაბარდა მითითებულ მისამართზე მაშინ უწყება ჩაბარებულად ჩაითვლება თუ მისამართი აღმოჩნდა არასწორი სასამართლოს გამოაქვს განჩინება სარჩელის განუხილველად დატოვებაზე.
უწყება უნდა შეიცავდეს:
1.სასამართლოს სახელწოდებას და ზუსტ მისამართს.
2.მითითებას გამოცხადების დროისა და ადგილის შესახებ.
3.საქმის დასახელებას რის გამოც იბარებენ.
4.დასაბარებელი პირის ვინაობას.
5.მხარეთა გაფრთხილებას წარმოადგინონ მტკიცებულებები.
6.მითიტება,რომ გამოუცხადებლობის შემთხვევაში უნდა აცნობოს სასამართლოს.
უწყებასთან ერთად მოპასუხეს ეგავნება სარჩელი და თანდართული დოკუმენტბის ასლები.უწყებ აიგზავნება ტექ საშუალებით,ფოსტით,კურიერის საშუალებით.სასამართლოს შეუძლია ხელზე მისცეს უწყება მოპასუხეს,თუ მოპასუხე სხვა მუნიციპალიტეტშია დავალებით გადაეცემა იმ მუნიციპალიტეტის სასამართლოს უწყების ჩაბარება პირისათვის.თუ მოპასუხე უარს ამბობს უწყებაზე მიმტანმა პირმა უნდა გააკეთოს აღნიშვნა და უწყება დაუბრუნდება სასამართლოს.თუ წარმოება ერთ-ერთ თანამონაწილეს აქვს მინდობილი უწყება ბარდება მას.თუ 10ზე მეტი პირია უწყება ბარდება სარჩელზე ხელმოწერილ პირველ სამ პირს.თუ მხარის ადგილსამყოფელი უცნობია სასამართლოს გამოაქვს განჩინება შეტყობინების საჯაროდ გავრცელების შესახებ.შეტყობინება საჯაროდ ვრცელდება გაზეთებსა და ვებ-გვერდებზე.
11.ადგილზე დათვალიერება.
ადგილზე დათვალიერების შესახებ სასამაღთლოს გამოაქვს განჩინება,რომელშიც მითითებული უნდა იყოს დათვალიერებისა და გამოკვლევის საგანი აგრეთვე დათვალიერების დრო და ადგილი,ეს განჩინება არ საცვრდება.
მხარეებს და მათ წარმომადგენლებს ეცნობებათ ადგილზე დათვალიერების დრო და ადგილი და შეეძლებათ დაესწრნონ მაგრამ მათი გამოუცხადებლობა ვერ დააბრკოლებს ამ პროცესს.საჭიროებისამებრ ადგილზე დათვალიერებისას შესაძლოა გამოიძახონ მოწმეებიც.ადგილზე დათვალიერებას აწარმოებს საქმის განმხილვევლი მოსამართლე.ადგილზე დათვალიერებ აშეიძლება დაევალოს აღსრულების ეროვნულ ბიუროსაც.
დათვალიერების ოქმში იწერება:
1.დათვალიერების ადგილი და ობიქეტი
2.დათვალიერებაში მონაწილე მხარეები,სპეციალისტები.
3.მონაწილე პირების მოსაზრებები.
4.გამოკვლევის შედეგები.
12.მტკიცება და მტკიცებულებები.
საპროცესო კოდექსის თანახმად სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე,მხარეებს აქვთ თანაბარი უფლებები და შესაძლებლობები დაასაბუთონ თავიანთი მოტხოვნები,უარყონ მეორე მხარის მოთხოვნები,მოსაზრებები და მტკიცებულებები.მხარეები თვითონ განსაზღვრავენ რომელი მტკიცებულება უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს.მტკიცებულებები სასამართლომ უნდა გამოიკვლიოს უშუალოდ და მათი გადაწყვეტილება უნდა ეფუძნებოდეს ამ მტკიცებულებებს.უშუალოდ გამოკვეთა ნიშნავს,,რომ პირადად მოისმინოს სასამართლომ ახსნა-განმარტებები,მოწმის ჩვენებები,ექსპერტის დასკვნები. ყოველი მტკიცებულება ფასდება ცალ-ცალკე და ამით დგება ფაქტი კონკრეტულ საქმეზე.
მტკიცებულება იყოფა პირდაპირ და არაპირდაპირ მტკიცებულებებად.
პირდაპირია-რომელსაც ერთმნიშვნელოვანი კავშირი აქვს დასამტკიცებელ ფაქტთან.
არაპირდაპირი-არ აქვს პირდაპირი კავშირი,იგი იძლევა მხოლოდ ვარაუდს.
წარმოების მიხედვით არსებობს პირველადი და ნაწარმოები მტკიცებულებები.
პირველადია-რომელიც მიღებულია პირველწყაროდან.
ნაწარმოებია-რომელიც მიღებულია სხვა წყაროდან.
ასევე არსებობს ისეთი ფაქტები რომლებიც არ საჭიროებენ მტკიცებას:
1.საყყოველთაოდ ცნობი ფაქტები
2.ფაქტები,რომლებიც დადგენილია ერთ სამოქალაქო საქმეზე.
13.მხარეთა ახსნა-განმარტება.
საქმისთვის მნიშვნელოვანი გარემოებების დადგენის პრიცესი იწყება მხარეთა ახსნა-განმარტების მიღებით,მხარეები იძლევიან ახსნა-განმარტებას მათთვის ცნობილი მნიშვნელოვანი გარემოებების შესახებ.მხარისგან ახსნა-განმარტების მიღება შესაძლებელია დისტანციურად ტელეფონით,ვიდეოთი ან სხვა ტექ საშუალებით.მოსამართლეებს აქვთ უფლება შეკიტხვები დაუსვან მხარეებს.
პირები რომლებთაგანაც არ შეიძლება ახსნა-განმარტების მიღება:
1. პირები რომლებსაც ფიზიკური და ფსიქოლოგიური ნაკლის გამო არ შეუძლია ფაქტის სწორი აღქმა.
2. სასულიერო პირისგან ახსარებაში განდობილი ინფორმაცია.
3. თანამდებობის პირისგან რომლის სამსახურეობრივი ვალდებულებაა დაიცვას საიდუმლოება.
14.მოწმის ჩვენება.
მოწმე შეიძლება იყოს ყოველი პირი,რომლისთვისაც რაიმე გარემოებაა ცნობილი.მოწმე შეიძლება გამოიძახოს მხარემ,რომელმაც აუცილებლად უნდა მიუთითოს მოწმის სახელი,გვარი,საცხოვრებელი და ასევე რა გარემოების დადასტურება შეუძლია.
პირები,რომლებიც არ შეიძლება დაკითხულ იქნეს მოწმედ:
1.რომელთაც ფიზიკური თუ ფსიქოლოგიური ნაკლის გამო არ შეუძლიათ ფაქტენის სწორი აღქმა.
2.სასულიერო პირები.
3.სამოქ,საქმეების წარმომადგენლები.
4.მედიაციის პროცესში მონაწილე.
ჩვენებაზე შეუძლია უარი თქვას:
1.მხარეთა მეუღლემ
2.ახლო ნათესავმა
3.პირები,რომლებსაც სამსახურეობრიი მოვალეობა აქვთ დაიცვან საიდუმლო.თუ მოწმე ამბობს უარს ჩვენებაზე ვალდებულია ის დაასაბუთოს.
მოწმის მოვალეობა:
მოწმედ დაბარებული ვალდებულია გამოცხადდეს სასამართლოში და მისცეს სწორი ჩვენება,თუ მოწმე არასაპატიო მიზეზის გამო არ გამოცხადდა დაჯარიმდება 50 ლარით,თუ განზრახ არასწორ ინფორმაციას გასცემს დაეკისრება სისხლისამართლებრივი პასუხისმგებლობა.
მოწმის უფლება:
1.უფლება აქვს მოითხოვოს გამოძიებასთან დაკავშირებული ხარჯების ანაზღაურება.
2.იცოდეს რის გამოა გამოძახებული.
მოწმე იკითხება ცალკე,სხდომის დარბაზში,სასამართლოს შეუძლია კიტხვების დასმა. 14 დან 18 წლამდე მოწმის დაკითხვისას შეიძლება მიწვიონ პედაგოგი ან მშობელი.მოწმე ასეევ დებს ფიცს სასამართლოს წინაშე,ფიცი იდება დაკითხის შემდეგ.არსებობს რელიგიური და არარელიგიური ფიცი.
15.ექსპერტის დასკვნა.
თუ საქმის განხილვაშთან დაკავშირებით საკითხზე მოსამართლეს სპეციალური ცოდნა არ გააჩნია სასამართლოს შეუძლია დანიშნოს ექსპერტიზა ნებისმიერ სტადიაზე.ასეთ დროს მას გამოაქვს მოტივირებული განჩინება,სადაც აღნიშნავს რა საკითხზეა საჭირო ექსპერტის დასკვნა,ვინ დანიშნა.მხარეებსაც შეუძლიათ სასამართლოსგან დამოუკიდებლად ჩაატარონ ექსპერტიზა და საქმის მომზადებამდე წარადგინონ ექსპერტის დასკვნა,ექსპერტიზის ჩატარების ადგილს განსაზღვრავს სასამართლო.
ექსპერტად დანიშნული პირი ვალდებულია გამოცხადდეს და მისცეს სასამართლოს ობიექტური დასკვნა.ექსპერტს არ აქვს ულება უარი თქვას დასკვნის მიცემაზე თუ მასზე გადაცემული მასალები არასაკმარისია ან მას აქვს არასაკმარისი ცოდნა,მისი დასკვნა უნდ აიყოს წერილობითი და შეიცავდეს წარმოებული გამოკვლევის შედეგებს,აღწერას.
16.საპროცესო უფლებაუნარიანობა.
იმისთვის რომ იყო პროცესის მხარე საჭიროა უფლებაუნარიანობა,საპროცესო უფლებაუნარიანობა აქვს ყველას ვისაც აქვს სამოქალაქო უფლებაუნარიანობა,ესეიგი აქვს უფლება:შეიძინოს ქონება,დადოს გარიგება და სხვა. ფიზიკურ პირს საპროცესო უფლებაუნარიანობა წარმოეშობა დაბადების მომენტიდან და წყდება გარდაცვალებისას.იურიდიულ პირს უფლებაუნარიანობა წარმოეშობა რეგისტრაციის მომენტიდან და წყდება ლიკვიდაცისას.
17.ქმედუნარიანობა გულისხმობს დამოუკიდებლად შეძლოს უფლების დაცვა,ქმედუუნაროდ ითვლება თოთო ბავშვი,სულით ავადმყოფი.ქმედუნარიანები არიან:სრულწლოვნები ,რომლებსაც შეუძლიათ დამოუკიდებლად აწარმოონ საქმე სასამართლოში.
ფილარმონია 118
1. ჩამოაყალიბეთ სარჩელის დასაშვებობის წინაპირობა
საქმე პირველ ინსტანციაში აღიძვრება სარჩელით, რომელიც შედგენილი არის მოსარჩელის მიერ წერილობითი ფორმით ან ნაბეჭდი სახით. სარჩელში მოსარჩელემ უნდა ასახოს სრულყოფილად მისი მოსაზრებები ფაქტობრივ გარემოებებთან და მტკიცებულებებთან დაკავშირებით და ის შედგენილი უნდა იყოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით დადგენილი მოთხოვნის თანახმად. მასში უნდა აღინიშნოს სასამართლოს დასახელება, მოსარჩელის მისი წარმომადგენლის, მოპასუხის, მოსაწვევი პირების სახელები და გვარები, მათი მისამართი და ინფორმაცია, დავის საგანი, სარჩელის ფასი, ფაქტობრივი გარემოებები, მტკიცებულებები, მოსარჩელის მოთხოვნა, თანდართული დოკუმენტების ნუსხა, მოსარჩელის მოსაზრება ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვაზე და მედიაციით განხილვაზე და სხვა.
სარჩელის სასამართლოში შეტანისას სასამართლოს კანცელარია ახდენს სარჩელის რეგისტრაციას. სარჩელი არ რეგისტრირდება, თუ იგი არ აკმაყოფილებს შემდეგ ფორმალურ მოთხოვნებს:
ა) არ არის შეტანილი საქართველოს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს მიერ დამტკიცებული ფორმით;
ბ) მის ფორმაში არ არის აღნიშნული ამ კოდექსის 178-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული რეკვიზიტები, ესენია: სასამართლოს დასახელება, სარჩელის ფასი, მოსარჩელის მოთხოვნა, თანდართული დოკუმენტების ნუსხა, მოსარჩელის მოსაზრება ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვაზე.
გ) არ ერთვის სახელმწიფო ბაჟის გადახდის დამადასტურებელი დოკუმენტის დედანი.
დ) არ ერთვის თანდართული დოკუმენტების ნუსხაში მითითებული ყველა დოკუმენტი;
ე) არ ერთვის წარმომადგენლის უფლებამოსილების დამადასტურებელი დოკუმენტი, თუ სარჩელი შეაქვს წარმომადგენელს;
ვ) არ არის ხელმოწერილი;
ზ) არ არის წარდგენილი სარჩელის და თანდართული დოკუმენტების იმდენი ასლი, რამდენიც მოპასუხეა.
2. განასხვავეთ ერთმანეთისგან სარჩელი და შეგებებული სარჩელი
სარჩელი -არის დაცვის პროცესუალური საშუალება რომელსაც იყენებს მოსარჩელე. ის სარჩელის მეშვეობით აღძრავს საქმეს პირველ ინსტანციაში. სარჩელში კი ასახავს მის მოსაზრებებს ფაქტობრივ გარემოებებზე და მტკიცებულებებზე. ყოველ დაინტერესებულ პირს შეუძლია კანონით დადგენილი წესით მიმართოს სასამართლოს, დარღვეული ან სადავო უფლების, ანდა კანონით გათვალისწინებული ინტერესების დასაცავად.
შეგებებული ეწოდება სარჩელს- რომელსაც მოპასუხე აღძრავს იმავე საქმის წარმოების დროს მოსარჩელის სარჩელთან ერთად განსახილველად
შეგებებული სარჩელი, როგორც წესი, არის ჩვეულებრივი სარჩელი, მაგრამ მის აღძვრას რამდენიმე წინაპირობა აქვს. კერძოდ, შეგებებული სარჩელი დასაშვებია და სასამართლო მიიღებს მას წარმოებაში, თუ ა) იგი მიმართულია პირვანდელი მოთხოვნის ჩასათვლელად; ბ) შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება მთლიანად ან ნაწილობრივ გამორიცხავს პირვანდელი სარჩელის დაკმაყოფილების შესაძლებლობას და გ) შეგებებულ სარჩელსა და პირვანდელ სარჩელს შორის არის ურთიერთკავშირი და მათი ერთად განხილვის შედეგად აღძრული დავა უფრო სწრაფად და სწორად გადაწყდება. შეგებებული სარჩელის აღძვრა შესაძლებელია პირვანდელი სარჩელის მოპასუხისათვის ჩაბარებიდან საქმის ზეპირი განხილვისათვის წინასწარი მომზადების დამთავრებამდე, ხოლო საპატიო მიზეზის არსებობის შემთხვევაში კი სასამართლო პაექრობის დაწყებამდე. პირვანდელი და შეგებებული სარჩელის ერთად განხილვის შედეგად სასამართლოს გამოაქვს ერთობლივი გადაწყვეტილება.
3. განასხვავეთ ერთმანეთისგან შესაგებელი და შეგებებული სარჩელი
შესაგებელი-მოპასუხე ვალდებულია სარჩელის მიღების შემდეგ, სასამართლოს მიერ განსაზღვრულ ვადაში, წარუდგინოს სასამართლოს თავისი პასუხი (შესაგებელი). შესაგებელი არის პასუხი სარჩელზე და მასში დასმულ საკითხებზე, რომელიც იგზავნება კანონით დადგენილი ფორმით. შესაგებლის წარდგენის ვადას განსაზღვრავს სასამართლო და ეს ვადა არ უნდა აღემატებოდეს 14 დღეს, ხოლო რთული კატეგორიის საქმეებზე – 21 დღეს. ამ ვადის გაგრძელება დაუშვებელია, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც არსებობს საპატიო მიზეზი. შესაგებლის წარდგენა სასამართლოში აუცილებელია რადგან სასამართლოს განსაზღვრულ ვადაში შესაგებლის წარუდგენლობის შემთხვევაში მოსამართლეს გამოაქვს დაუსწრებელი გადაწყვეტილება. შესაგებელში მოპასუხე ამტკიცებს,რომ მოსარჩელის მოთხოვნა უსაფუძვლო და დაუსაბუთებელია.
შეგებებული სარჩელი- ამ დროს შეგებებული სარჩელი არის მოპასუხის დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნა.შეგებებული სარჩელის წარდგინებით მოპასუხე ითხოვს რაიმე მოქმედების ჩათვლას ან აბათილებს მოსარჩელის მოთხოვნებს.
4. იმსჯელეთ რა არის სარჩელის უზრუნველყოფა და რა მიზანს ემსახურება ?
სარჩელის უზრუნველყოფა არის გადაწყვეტილების რელურად აღსრულებისთვის მოსალოდნელი დაბრკოლების თავიდან აცილება, მოპასუხისთვის ქონების ან ფულადი სახსრების განკარგვის უფლების შეზღუდვით. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 198 მუხლში გათვალისწინებულია სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების სახეები: ყადაღის დადება ქონებაზე, ფასიან ქაღალდებსა და ფულად სახსრებზე; მოპასუხისთვის გარკვეული ქმედების განხორციელების აკრძალვა.
მოსარჩელეს შეუძლია სასამართლოს მიმართოს სარჩელის უზრუნველყოფის შესახებ განცხადებით და მიუთითებს გარემოებებს რომლის გამოც თუ არ იქნება გამოყენებული სარჩელის უზრუნველყოფა ხელს შეუშლის გადაწყვეტილების აღსრულებას. მოსარჩელემ უნდა მიუთითოს და დაასაბუთოს რომელი ღონისძიების გამოყენება მიაჩნია აუცილებლად.
განცხადება სარჩელის უზრუნველყოფის შესახებ გადაუდებელ შემთხვევაში შეიძლება შეტანილი იქნეს სასამართლოში სარჩელის აღძვრამდე და თუ სასამართლომ ასეთი განცხადება დააკმაყოფილა სარჩელი მოსარჩელემ უნდა შეიტანოს განჩინების მიღებიდან 10 დღეში. მხარეთა მოთხოვნით შესაძლოა სარჩელის უზრუნველყოფის ერთი სახის მეორით შეცვლა.
5. განასხვავეთ ერთმანეთისგან სარჩელის უზრუნველყოფა და ჯერ არ აღძრული სარჩელის უზრუნველყოფა.
სარჩელის უზრუნველყოფა არის გადაწყვეტილების რელურად აღსრულებისთვის მოსალოდნელი დაბრკოლების თავიდან აცილება, მოპასუხისთვის ქონების ან ფულადი სახსრების განკარგვის უფლების შეზღუდვით. სასამართლოს შეგიძლიათ მიმართოთ სარჩელის უზრუნველყოფის შესახებ განცხადებით, რომელიც უნდა იყოს დასაბუთებული და შეიცავდეს იმ გარემოებებზე მითითებას რომლებიც გააძნელებს, შეუძლებელს გახდის გადაწყვეტილების აღსრულებას ან ისეთ ზიანს გამოიწვევს, რომელიც ვერ ანაზღაურდება. უნდა მივუთითოთ თუ რა სახის უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენებას მიიჩნევთ აუცილებლად.
ჯერ არ აღძრული სარჩელის უზრუნველყოფა- განცხადება სარჩელის უზრუნველყოფის შესახებ გადაუდებელ შემთხვევაში შეიძლება შეტანილ იქნეს სასამართლოში სარჩელის აღძვრამდე. ამ განცხადების სასამართლოს მიერ დაკმაყოფილების შემთხვევაში სარჩელი შეტანილი უნდა იქნეს სასამართლოში განჩინების მიღებიდან 10 დღის ვადაში. თუ ამ ვადაში სარჩელის უზრუნველყოფის შესახებ განცხადების შემტანი პირი არ აღძრავს სარჩელს, სასამართლო თავისი ინიციატივით ან მოწინააღმდეგე მხარის შუამდგომლობის საფუძველზე გამოიტანს განჩინებას სარჩელის უზრუნველსაყოფად მის მიერ მიღებული ღონისძიებების გაუქმების შესახებ.
1.წერილობითი და ნივთიერი მტკიცებულებების წარდგენის წესი:
სამოქ.საპროცესოში წერილობითი მტკიცებულებებია ის საგნები,რომლებიც შეიცავენ ასლებს,ნიშნებს,ციფრებს და ა.შ.წერილობით მტკიცებულებაში გამოხატულია გარკვეული აზრები,რომლებიც შეიცავენ ცნობებს საქმისთვის მნიშვნელოვანი გარემოებების შესახებ.
ნახაზები,რუკები,სქემები,ესკიზები,დოკუმენტიც წერილობითი მტკიცებულებაა,ასევე საქმიანი და პირადი ხასიათის წერილები,სანოტარო წესით დადასტურებული წერილობითი მტკიცებულების ნამდვილობას ადასტურებს ნოტარიუსი. წერილობით მტკიცებულებებს სასამართლოს წარუდგენენ მხარეები,თუ მხარემ ვერ მოიპოვა მტკიცებულება პირისგან,ვისაც ეს მმტკიცებულება ჰქონდა მხარეს შეუძლია იშუამდგომლოს სასამართლოს წინაშე ,რათა სასამართლომ გამოითხოვოს ისინი.შუამდგომლობის წარმდგენმა პირმა უნდა დაასაბუთოს თუ საქმისთვის მნიშვნელოვანი რა გარემოებების დადგენა შეიძლება ამ მტკიცებულებით. თუ სასამართლო მტკიცებულების გამოთხოვაზე იტყვის უარს უნდა დაასაბუთოს თავის განჩინებაში,რომელიც ცალკე არ საჩივრდება.
წერილობითი მტკიცებულება-სასამართლოში წარდგენილი უნდა იქნეს დედნის სახით.საბუთის ასლისთვის მტკიცებულების სტატუსის მინიჭება დამოკიდებულია სასამართლოზე.გამოთხოვილი წერილობითი მტკიცებულებები მხარეებმა სასამართლოს უნდა გაუგზავნონ დადგენილ ვადაში.თუ ამ ვადაში არ შეუძლიათ გაგზავნა უნდა აცნობონ სასამართლოს ამის შესახებ.თუ მიზეზი საპატიოა სასამართლო იძლევა დამატებით ვადას.მაგრამ არასაპატიო მიზეზის არსებობისას სასამართლო მხარეს აჯარიმებს 150 ლარით,წერილობითი მტკიცებულების განმეორებით წარუდგენლობის შმთხვევაში ჯარიმა სამმაგდება.რაც შეეხება ყალბ საბუთს -თუ სასამართლო დაასკვნის რომ წარდგენილი დოკუმენტი ყალბია გამორიცხავს მას მტკიცებულებიდან.
ნივთიერი მტკიცებულება-ნებისმიერი ნივთ და საგანი,რომელსაც შეუძლია დაადასტუროს ის ფაქტი რაც აუცილებელია საქმის სწორი გადაწყვეტისათის,ნივთმტკიცებულებით სასამართლოს შეუძლია დაადგინოს მიყენებული ზიანის ოდენობა,პროდუქტის ხარისხი .ნივთიერ მტკიცებულებასაც სასამართლოს წარუდგენენ მხარეები ,თუ მხარემ ვერ შეძლო მოპოვება შეუძლია იშუამდგომლოს სასამართლოსთან იგივე წესით რაც წერილობით მტკიცებულებაზე ვცრცელდება.
2.ვადები,ვადის დრო,სახეები,ვადის გაგრძელება და აღდგენა.
საპროცესო ვადა არის კანონიტ გათვალისწინებული ან სასამართლოს მიერ დადგენილი ვადა,რომლის განმავლობაშიც უნდა შესრულდეს ესა თუ ის საპროცესო მოქმედება.ვადები იყოფა 3 ჯგუფად:
1.სასამართლოსთვის დადგენილი ვადები
2.ვადები რომლებიც დადგენილია პროცესის მონაწილე მხარეების მიერ.
3.ვადები,რომლებიც დადგენილია სხვა პირებისთვის.
საპროცესო ვადა არის 2 სახის:
1.კანონით დადგენილი, 2.სასამართლოს მიერ დადგენილი
მათ შორის განსხვავება ისაა,რომ კანონით დადგენილი ვადები დადგენილია როგორც სასამართლოსთვის ისე პროცესის მონაწილეებისთვის,მეორე სახის ვადები კი ადდგენილია მხოლოდ პროცესის მონაწილეებისთვის და ისინი შეიძლება შიცვალოს ან გაგრძელდეს სასამართლოს მიერ.
კანონით დადგენილი ვადაც იყოფა ზოგად და სპეციალურ ვადებად.ზოგადი ვადების შემთხვევაში სამოქალაქო საქმეებს სასამართლოები განიხილავენ განცხადების მიღებიდან 2 თვეში,განსაკუთრებით რთული საქმეების ვადა გრძელდება 5 თვემდე. ხოლო სპეციალური ვადებისას აღინიშნება რომ საქმეები ალიმენტის გადახდევინების,ზიანის ანაზღაურების შრომის უსაფრთხოებიდან გამომდინარე ,დასახიჩრებით და ჯანმრთელობის დაზიანებით მოთხოვნის შესახებ განხილულ უნდა იყოს 1 თვის ვადაში.
3.მესამე პირები,უფლებამონაცვლეობა და მისი სამართლებრივი სტატუსი.
მოსარჩელისა და მოპასუხის გარდა პროცესში დაინტერესებული შეიძლება იყოს სხვა პირიც და მიიღოს მონაწილეობა,სწორედ ასეთ დაინტერესებულ პირფებს ეწოდებათ მესამე პირები. მესამე პირები არასოდეს თვითონ არ აღძრავენ საქმეს,შედიან დაწყებულ პროცესში და ხშირად მათი ინტერესები არ ემთხვევა მხარეთა ინტერესებს,არსებობს ორი სახის მესამე პირები:
1.მესამე პირები,რომლებსაც დამოუკიდებელი მოთხოვნები აქვთ დავის საგანზე.
2.დამოუკიდებელი მოთხხოვნის გარეშე მქონე მესამე პირები..
საპროცესო უფლებამონაცვლეობა ხდება მაშინ ,როცა ერთი პირის უფლება,რომელტანაც დაკავშირებულია პროსცესი,გადადის მეორეზე,უფლებამონაცვლეობა შეიძლება შეეხოს მოსარჩელეს,მოპასუხეს და მესამე პირს.საპროცესო უფლებამონაცვლეობის საფუძველია:პირის გარდაცვალება,იურიდიული პირის რეორგანიზაცია.
4.სამართლებრივი ურთიერთობა,მისი ელემენტები,მხარე,არასათანადო მხარე,თანამონაწილეობა.
პროცესში მონაწილე პირი,რომელიც აღიარებს საქმეს იწოდება მოსარჩელედ,ვინც პასუხი უნდა აგოს იწოდება როოგრც მოპასუხე ,ორივე ერთად არიან მხარეები.მხარე პროცესში არის ორი,მოსარჩელესა და მოპასუხის მხარეზე შეიძლება ბევრი მონაწილეობდეს თუმცა პროცესში მხოლოდ ორი.
არასათანადო მხარეები არიან პირები,რომლებიც თავდაპირველად ივარაუდებოდნენ სადაო ურთიერთობის სუბიექტებად,მაგრამ როგორც საქმის განხილვით გაირკვა ისინი არ ყოფილან სინამდვილეში ამ ურთიერთობის მონაწილეები.ამ დროს ხდება არასათანადო მხარის სათანადო მხარით შეცვლა,მხოლოდ პირველი ინსტანციის სასამართლოშუ უნდა შეიცვალოს. ხშირად სადავო ურთიერთობა ხასიათდება სუბიექტთა სიმრავლით,ანუ მოსარჩელისა და მოპასუხის მხარეზე შეიძლება იყოს პირთა სიმრავლე,ამას ეწოდება საპროცესო თანამონაწილეობა.
სარჩელი შეიძლება წარადგინოს ერთად რამდენიმე მოსარჩელემ რამდენიმე მოპასუხის წინააღმდეგ.მოსარჩელებს ეწოდებათ თანამოსარჩელეები ხოლო მოპასუხეებს ეწოდებათ თანამოპასუხეები.
5.სამოქალაქო საპროცესო სამართლის საგანი,წყაროები,პრინციპები.
სამოქალაქო საპროცესო სამართლის საქმიანობა არის მართმსაჯულების განხორციელება და მისი საგანია კონკრეტული სამოქალაქო საქმე.
სამოქალაქო საპროცესო სამართლის წყაროებია ის ნორმატიული აქტები,რომლებიც სპროცესო ნორმებს შეიცავენ,ასევე საერთაშორისო ხელშეკრულებები,რომელშიც საქართველო მონაწილეობს.რაც შეეხბა პრინციპებს,პრინციპები არის ფუძემდებლური იდეები,რომლითაც აგებულია სამოქალაქო პროცესის ყველა ინსტიტუტი,პრინციპებში გამოიხატეა პროცესის თვისებურებები:
პრინციპებია: 1. სასამართლოს მიერ მართმსაჯულბის განხორციელების პრინციპი-მართმსაჯულების განხორციელება შეუძლია მხოლოდ სასამართლოს.
2.მოსამართლეთა დამოუკიდებლობა და კანონისადმი მორჩილების პრინციპი-მოსამართლე თავის საქმეში ყოვლთვის დამოუკიდებელია და ემორჩილება კანონს,მოსამართლეზე ზეგავლენის მოხდენა ისჯება კანონით.
3.სასამართლოსა და კანონის წინაშე თნასწორობის პრინციპი-კანონისა და სასამართლოს წინაშე ყველა თანასწორია განურჩევლად რასისა,კანისა,ფერისა,სქესისა და ა.შ.
4.მხარეთა საპროცესო თანასწრუფლებიანობის პრინციპი-პროცესის ყველა მონაწილეს ანიჭებს თანაბარ უფლებებს.
5.შეჯიბრებითობის პრინციპი-პროცესი მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე,მხარეებს აქვთ შესაძლებლობა მოიპოვონ მტიცებულებები,წარადგინონ და ა.შ.
6.სამართალწარმოების სახელმწიფო ენაზე განხორციელების პრინციპი-სამართალწარმოება ხორციელდება ქართულ ენაზე,აფხაზეთში-აფხაზურ ენაზე,ნებისმიერი დოკუმენტი სასამართლოს უნდა წარედგინოს სახელმწიფო ენაზე.
7.სამოქალაქო პროცესის საქვეყნოობის პრინციპი-ყველა საქმე განიხილება ღია სხდომაზე,ეს კი იძლევა შესაძლებლობას ფოტო,ვიდეო,აუდიოჩანაწერის გაკეთების შესაძლებლობას.
8.კანონიერების პრინციპი-სასამართლო ვალდებულია საქმე გადაწყვიტოს კონსტიტუციისა და კანონმდებლობის საფუძველზე.
9.დისპოზიციურობის პრინციპი-მხრეები საქმის წარმოებას იწყებენ სასამართლოში დადგენილი წესით .
10.ზეპირობისა და წერილობითობის შეხამების პრინციპი-საქმე იხილბა როგორც წესი ზეპირად ასევე წერილობით.
11.უშუალობის პრინციპი-მტკიცებულებები სასამართლომ უნდა გამოიკვლიოს უშუალოდ.
6.სასამართლოს შემადგენლობა და აცილება.
სამოქალაქო საქმეები პირველი ინსტანციით საქალაქო სასამართლოში განიხილება ერთპიროვნულად.სააპელაციო წესით განიხილავს 3 მოსამართლე ,საკასაციო წესითაც 3 მოსამართლე განხილავს გარდა უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატისა.
თუ საქმე გასაკუთრებული სირთულისაა შესაძლებელია პირველ ინსტანციაში განიხილონ კოლეგიურად,ამ დროს მოსამართლეებს არ აქვთ უფლება გაახმაურონ მსჯელობა რომელიც ქონდათ.მოსამართლე რომელიც მონაწილეობას იღებდა პირვენ ინსტანციაში საკასაციო და სააპელაციო განხილვაში ვერ მიიღებს მონაწილეობას,ასევე არ შეიძლება განხილვაში მიიღონ მონაწილეო9ბა თუ ახლო ნათესავები არიან.
აცილება-მოსამართლეს არ შეუძლია განხილვაში მიიღოს მონაწილეობა თუ:
1.ამ საქმეში თვითონ წარმოადგენს მხარეს.
2.ამ საქმის ადრინდელ განხილვაში მონაწილეობდა:მოწმედ,ექსპერტად,თარჯიმნად.
3.მხარის ან მისი წარმომადგენლის ნათესავია.
4.პირდაპირი ან არაპირდაპირი დაინტერესება აქვს შედეგით.
თვითაცილება-თუ არსებობს აცილების საფუძველი მოსამართლე ვალდებულია განაცხადოს თვითაცილება,ამის შესახებ მას გამოაქვს განჩინება რომელშიც უთითებს თვითაცილების საფუძველს.
თუ აცილება განუცხადეს კოლექტიური შემადგენლობიდან ერთ-ერთ მოსამართლეს ამ საკითხს წყვეტენ დანარჩენი მოსამართლეები ასაცილებელი მოსამართლის დაუსწრებლად.აცილების თაობაზე სასამართლო განჩინება შეიძლება გასაჩივრდეს სასამართლო გადაწყვეტილებასთან ერთად.
7.განსჯადობა
გადაწყვეტილების მიმღებმა სასამართლომ უნდა გადაწყვიტოს განსჯადობის საკითხი.ესეიგი უნდა განსაზღვროს მოცემული საქმე არის თუ არა მოცემული კონკრეტული სასამართლოს განსჯადი,შეუძლია თუ არა ამ სასამაღთლოს მისი განხილვა ..ერთმანეთისგან განასხვავებენ საგნობრივ და ტერიტორიულ განსჯადობას.
საგნობრივი-განსაზღვრავს რომელმა სასამართლოს რგოლმა უნდა განიხილოს დავა არსებითად.
ტერიტორიული განსჯადობა ეწოდება სასამართლოსადმი საქმეთა განსჯადობას იმ ტერიტორიის მიხედვით რომელზც ვრცელდება მოცემული სასამართლოს საქმიანობა.არსებობს ტერიტორიული განსჯადობის ქვესახეები:
1.საერთო განსჯადობა-განისაზღვრება მოპასუხის საცხოვრებელი ადგილით,მოსარჩელე ვალდებულია თვითონ მიუთითოს მოპასუხის მისამართი.თუ არ აქვს საცხოვრებელი საქმე განიხილება ადგილსამყოფელის მიხედვით,ხოლო თუ უცნობია საქმე აღიძვრება უკანასკნელი საცხოვრებლის მიხედვით.
2.ალტერნატიული განსჯადობა-გულისხმობს როცა საქმე შეიძლება განხილულ იქნას კანონში მითითებული რამდენიმე სასამართლოდან ერთ-ერთ სასამართლოში,მოსარჩელის არჩევით.
3.განსაკუთრებული განსჯადობისას-კანონი მიუთიტებს კონკრეტული საქმე რომელმა სასამართლომ განიხილოს.
4.სახელშეკრულებო განსჯადობისას-მხარეები თანხმდებიან განსჯადობაზე,ისინი ადგენენ.
8.წარმოადგენლობა.
მოქალაქეებს შეუძლიათ საქმე აწარმოონ სასამართლოში პირადად ან წარმომადგენლის მეშვეობით,ფიზიკური პირები თუ მცირეწლოვანი ან ქმედუუნაროა.
წარმომადგენლები შეიძლებ აიყვნენ: ადვოკატები,ერთ-ერთი თანამონაწილე დანარჩენ თანამონაწილეთა დავალებით,სხვა ქმედუნარიანი პირები.
წარმომადგენლები არ შეიძლება იყვნენ:მოსამართლეები,გამომძიებელი,პროკურორი გარდა იმ შემთხვევისა თუ ისინი პროცესში მშობლებად არ გამოდიან.
წარმომადგენლის უფლებამოსილება აუცილებლად უნდა ჩამოყალიბდეს მინდობილობაში,მინდობილობა უნდა დამოწმდეს სანოტარო წესით.მინდობილობის გაუქმება მარწმუნებელს პროცესის ნებისმიერ სტადიაზე შეუძლია,მინდობილობით წარმომადგენელს ენიჭება უფლება მარწმუნებლის სახელით შეასრულოს საპროცესო მოქმედებები გარდა სარჩელის აღძვრისა,არბიტრაჟისთვის საქმის გადაცემისა,სარჩელზე უარის თქმისა,სარჩელის საგნის შეცვლისა.წარმომადგენელსაც აქვს უფლბა საქქმის წარმოების ნებისმიერ ეტაპზე უარი თქვას თავის უფლებამოსილებაზე.
9.უწყებრივი ქვემდებარობა.
უწყებრივი ქვემდებარობა გულისხმობს საქმეს,რომელიც განხილულ უნდა იქნას განსაზღვრული წესით იმ ორგანოში,რომელსაც იგი მიეკუთვნება.უწყებრივი ქვემდებარობის მთავარი ორიენტირი ხელისუფლების დანაწილების პრინციპი,კერძოდ დავების გადაწყვეტა მხოლოდ სასამართლოს პრეროგატივაა.
10.სასამართლო შეტყობინება და დაბარება.
მხარეს ან მის წარმომადგენელს სასამართლო უწყებით ეცნობება სასამართლო სხდომის ან სხვა საპროცესო მოქმედების შესრულების დრო და ადგილი.უწყება ჩაბარებულად ჩაითვლება თუ იგი ჩაბარდება ერთ-ერთ მათგანს.წარმომადგენელი ვალდებულია უწყისზე აცნობოს მხარეს,უწყებით იბარებენ ასევე მოწმეებსაც,ექსპერტებს,თარჯიმნებს.უწყება უნდა ჩაბარდეს მხარეს იმ ვარაუდით,რომ მან შეძლოს დროული გამოცხადება და მომზადება.მათი დაბარება უწყების გარდა შესაძლებელია ტელეფონით ან სხვა ტექ საშუალებით,უწყება ბარდება მხარის მიერ მითითებულ მისამართზე ან სამუშაო ადგილზე ხელმძღვანელთან.
თუ უწყება ვერ ჩაბარდა მითითებულ მისამართზე მაშინ უწყება ჩაბარებულად ჩაითვლება თუ მისამართი აღმოჩნდა არასწორი სასამართლოს გამოაქვს განჩინება სარჩელის განუხილველად დატოვებაზე.
უწყება უნდა შეიცავდეს:
1.სასამართლოს სახელწოდებას და ზუსტ მისამართს.
2.მითითებას გამოცხადების დროისა და ადგილის შესახებ.
3.საქმის დასახელებას რის გამოც იბარებენ.
4.დასაბარებელი პირის ვინაობას.
5.მხარეთა გაფრთხილებას წარმოადგინონ მტკიცებულებები.
6.მითიტება,რომ გამოუცხადებლობის შემთხვევაში უნდა აცნობოს სასამართლოს.
უწყებასთან ერთად მოპასუხეს ეგავნება სარჩელი და თანდართული დოკუმენტბის ასლები.უწყებ აიგზავნება ტექ საშუალებით,ფოსტით,კურიერის საშუალებით.სასამართლოს შეუძლია ხელზე მისცეს უწყება მოპასუხეს,თუ მოპასუხე სხვა მუნიციპალიტეტშია დავალებით გადაეცემა იმ მუნიციპალიტეტის სასამართლოს უწყების ჩაბარება პირისათვის.თუ მოპასუხე უარს ამბობს უწყებაზე მიმტანმა პირმა უნდა გააკეთოს აღნიშვნა და უწყება დაუბრუნდება სასამართლოს.თუ წარმოება ერთ-ერთ თანამონაწილეს აქვს მინდობილი უწყება ბარდება მას.თუ 10ზე მეტი პირია უწყება ბარდება სარჩელზე ხელმოწერილ პირველ სამ პირს.თუ მხარის ადგილსამყოფელი უცნობია სასამართლოს გამოაქვს განჩინება შეტყობინების საჯაროდ გავრცელების შესახებ.შეტყობინება საჯაროდ ვრცელდება გაზეთებსა და ვებ-გვერდებზე.
11.ადგილზე დათვალიერება.
ადგილზე დათვალიერების შესახებ სასამაღთლოს გამოაქვს განჩინება,რომელშიც მითითებული უნდა იყოს დათვალიერებისა და გამოკვლევის საგანი აგრეთვე დათვალიერების დრო და ადგილი,ეს განჩინება არ საცვრდება.
მხარეებს და მათ წარმომადგენლებს ეცნობებათ ადგილზე დათვალიერების დრო და ადგილი და შეეძლებათ დაესწრნონ მაგრამ მათი გამოუცხადებლობა ვერ დააბრკოლებს ამ პროცესს.საჭიროებისამებრ ადგილზე დათვალიერებისას შესაძლოა გამოიძახონ მოწმეებიც.ადგილზე დათვალიერებას აწარმოებს საქმის განმხილვევლი მოსამართლე.ადგილზე დათვალიერებ აშეიძლება დაევალოს აღსრულების ეროვნულ ბიუროსაც.
დათვალიერების ოქმში იწერება:
1.დათვალიერების ადგილი და ობიქეტი
2.დათვალიერებაში მონაწილე მხარეები,სპეციალისტები.
3.მონაწილე პირების მოსაზრებები.
4.გამოკვლევის შედეგები.
12.მტკიცება და მტკიცებულებები.
საპროცესო კოდექსის თანახმად სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე,მხარეებს აქვთ თანაბარი უფლებები და შესაძლებლობები დაასაბუთონ თავიანთი მოტხოვნები,უარყონ მეორე მხარის მოთხოვნები,მოსაზრებები და მტკიცებულებები.მხარეები თვითონ განსაზღვრავენ რომელი მტკიცებულება უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს.მტკიცებულებები სასამართლომ უნდა გამოიკვლიოს უშუალოდ და მათი გადაწყვეტილება უნდა ეფუძნებოდეს ამ მტკიცებულებებს.უშუალოდ გამოკვეთა ნიშნავს,,რომ პირადად მოისმინოს სასამართლომ ახსნა-განმარტებები,მოწმის ჩვენებები,ექსპერტის დასკვნები. ყოველი მტკიცებულება ფასდება ცალ-ცალკე და ამით დგება ფაქტი კონკრეტულ საქმეზე.
მტკიცებულება იყოფა პირდაპირ და არაპირდაპირ მტკიცებულებებად.
პირდაპირია-რომელსაც ერთმნიშვნელოვანი კავშირი აქვს დასამტკიცებელ ფაქტთან.
არაპირდაპირი-არ აქვს პირდაპირი კავშირი,იგი იძლევა მხოლოდ ვარაუდს.
წარმოების მიხედვით არსებობს პირველადი და ნაწარმოები მტკიცებულებები.
პირველადია-რომელიც მიღებულია პირველწყაროდან.
ნაწარმოებია-რომელიც მიღებულია სხვა წყაროდან.
ასევე არსებობს ისეთი ფაქტები რომლებიც არ საჭიროებენ მტკიცებას:
1.საყყოველთაოდ ცნობი ფაქტები
2.ფაქტები,რომლებიც დადგენილია ერთ სამოქალაქო საქმეზე.
13.მხარეთა ახსნა-განმარტება.
საქმისთვის მნიშვნელოვანი გარემოებების დადგენის პრიცესი იწყება მხარეთა ახსნა-განმარტების მიღებით,მხარეები იძლევიან ახსნა-განმარტებას მათთვის ცნობილი მნიშვნელოვანი გარემოებების შესახებ.მხარისგან ახსნა-განმარტების მიღება შესაძლებელია დისტანციურად ტელეფონით,ვიდეოთი ან სხვა ტექ საშუალებით.მოსამართლეებს აქვთ უფლება შეკიტხვები დაუსვან მხარეებს.
პირები რომლებთაგანაც არ შეიძლება ახსნა-განმარტების მიღება:
1. პირები რომლებსაც ფიზიკური და ფსიქოლოგიური ნაკლის გამო არ შეუძლია ფაქტის სწორი აღქმა.
2. სასულიერო პირისგან ახსარებაში განდობილი ინფორმაცია.
3. თანამდებობის პირისგან რომლის სამსახურეობრივი ვალდებულებაა დაიცვას საიდუმლოება.
14.მოწმის ჩვენება.
მოწმე შეიძლება იყოს ყოველი პირი,რომლისთვისაც რაიმე გარემოებაა ცნობილი.მოწმე შეიძლება გამოიძახოს მხარემ,რომელმაც აუცილებლად უნდა მიუთითოს მოწმის სახელი,გვარი,საცხოვრებელი და ასევე რა გარემოების დადასტურება შეუძლია.
პირები,რომლებიც არ შეიძლება დაკითხულ იქნეს მოწმედ:
1.რომელთაც ფიზიკური თუ ფსიქოლოგიური ნაკლის გამო არ შეუძლიათ ფაქტენის სწორი აღქმა.
2.სასულიერო პირები.
3.სამოქ,საქმეების წარმომადგენლები.
4.მედიაციის პროცესში მონაწილე.
ჩვენებაზე შეუძლია უარი თქვას:
1.მხარეთა მეუღლემ
2.ახლო ნათესავმა
3.პირები,რომლებსაც სამსახურეობრიი მოვალეობა აქვთ დაიცვან საიდუმლო.თუ მოწმე ამბობს უარს ჩვენებაზე ვალდებულია ის დაასაბუთოს.
მოწმის მოვალეობა:
მოწმედ დაბარებული ვალდებულია გამოცხადდეს სასამართლოში და მისცეს სწორი ჩვენება,თუ მოწმე არასაპატიო მიზეზის გამო არ გამოცხადდა დაჯარიმდება 50 ლარით,თუ განზრახ არასწორ ინფორმაციას გასცემს დაეკისრება სისხლისამართლებრივი პასუხისმგებლობა.
მოწმის უფლება:
1.უფლება აქვს მოითხოვოს გამოძიებასთან დაკავშირებული ხარჯების ანაზღაურება.
2.იცოდეს რის გამოა გამოძახებული.
მოწმე იკითხება ცალკე,სხდომის დარბაზში,სასამართლოს შეუძლია კიტხვების დასმა. 14 დან 18 წლამდე მოწმის დაკითხვისას შეიძლება მიწვიონ პედაგოგი ან მშობელი.მოწმე ასეევ დებს ფიცს სასამართლოს წინაშე,ფიცი იდება დაკითხის შემდეგ.არსებობს რელიგიური და არარელიგიური ფიცი.
15.ექსპერტის დასკვნა.
თუ საქმის განხილვაშთან დაკავშირებით საკითხზე მოსამართლეს სპეციალური ცოდნა არ გააჩნია სასამართლოს შეუძლია დანიშნოს ექსპერტიზა ნებისმიერ სტადიაზე.ასეთ დროს მას გამოაქვს მოტივირებული განჩინება,სადაც აღნიშნავს რა საკითხზეა საჭირო ექსპერტის დასკვნა,ვინ დანიშნა.მხარეებსაც შეუძლიათ სასამართლოსგან დამოუკიდებლად ჩაატარონ ექსპერტიზა და საქმის მომზადებამდე წარადგინონ ექსპერტის დასკვნა,ექსპერტიზის ჩატარების ადგილს განსაზღვრავს სასამართლო.
ექსპერტად დანიშნული პირი ვალდებულია გამოცხადდეს და მისცეს სასამართლოს ობიექტური დასკვნა.ექსპერტს არ აქვს ულება უარი თქვას დასკვნის მიცემაზე თუ მასზე გადაცემული მასალები არასაკმარისია ან მას აქვს არასაკმარისი ცოდნა,მისი დასკვნა უნდ აიყოს წერილობითი და შეიცავდეს წარმოებული გამოკვლევის შედეგებს,აღწერას.
16.საპროცესო უფლებაუნარიანობა.
იმისთვის რომ იყო პროცესის მხარე საჭიროა უფლებაუნარიანობა,საპროცესო უფლებაუნარიანობა აქვს ყველას ვისაც აქვს სამოქალაქო უფლებაუნარიანობა,ესეიგი აქვს უფლება:შეიძინოს ქონება,დადოს გარიგება და სხვა. ფიზიკურ პირს საპროცესო უფლებაუნარიანობა წარმოეშობა დაბადების მომენტიდან და წყდება გარდაცვალებისას.იურიდიულ პირს უფლებაუნარიანობა წარმოეშობა რეგისტრაციის მომენტიდან და წყდება ლიკვიდაცისას.
17.ქმედუნარიანობა გულისხმობს დამოუკიდებლად შეძლოს უფლების დაცვა,ქმედუუნაროდ ითვლება თოთო ბავშვი,სულით ავადმყოფი.ქმედუნარიანები არიან:სრულწლოვნები ,რომლებსაც შეუძლიათ დამოუკიდებლად აწარმოონ საქმე სასამართლოში.
კაზუსის ამოხსნის სქემა:
1.მოსარჩელე
2.მოპასუხე
3.დავის საგანი
4.ფასი
5.სახელმწიფო ბაჟი
6.სუბსუმცია
7.დასკვნა
სახ.ბაჟის ოდენობა 39 მუხლი.
დავის საგნის ღირებულების 3% არანაკლებ 100 ლარის.
მაგისტრატი მოსამართლის განსჯადობუს დროს 100/2=50 ლარს.
პირველი ინსტანციის სასამართლოში სახ.ბაჟი:
ფიზიკურ პირებზე-3000 ლარს არ აღემატება.
იურ.პირებზე 5000 ლარს არ აღემატება.
სააპელაციო სასამართლოში:
ფიზ პირებზე 5000 ლარს არ ათემატება
იურ.პირებზე 7000 ლარს
საკასაციო სასამართლოში ფიზ პირებზე 6000 ლარს
იურ პირებზე 8000 ლარს..
მაგისტრატი მოსმართლე განიხილავს ქონებრივ დავებს თუ სარჩელის ფასი არ აღემატება 2000 ლარს.