ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება საქმეზე „შპს რაინდი 1 საქართველოს წინააღმდეგ“

ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ (მეოთხე სექცია ) 2026 წლის 13 იანვარს  კომიტეტის შემდეგი შემადგენლობით :

ანია ზაიბერტი-ფორი, თავმჯდომარე,
ანა მარია გუერა მარტინს,
ანდრას იაკაბი, მოსამართლეები,
და გიორგი ბადაშვილი, სექციის განმწესრიგებლის მოადგილის მოვალეობის შემსრულებელი,
გაითვალისწინა რა:
საჩივარი (№15741/21) საქართველოს წინააღმდეგ, რომელიც 2021 წლის 13 მარტს სასამართლოში შეიტანა ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის (შემდგომში „კონვენცია“) 34-ე მუხლის შესაბამისად „შპს რაინდი 1-მა“ (შემდგომში „მომჩივანი კომპანია“), კომპანია, რომელიც რეგისტრირებულია საქართველოში, რომელსაც წარმოადგენდა ბ-ნი ი. ბარათაშვილი, ადვოკატი, რომელიც საქმიანობას ახორციელებს თბილისში;
გადაწყვეტილება, ეცნობოს საჩივრის შესახებ საქართველოს მთავრობას (შემდგომში „მთავრობა“), რომელსაც წარმოადგენდა სახელმწიფო წარმომადგენელი იუსტიციის სამინისტროდან ბატონი ბ. ძამაშვილი;
მხარეთა მოსაზრებები;
განხილვის შედეგად, მიიღო შემდეგი გადაწყვეტილება:
საქმის არსი
1. საქმე ეხება უზენაესი სასამართლოს 2001 წლის 15 ივნისის გადაწყვეტილების ნაწილის სავარაუდო აღუსრულებლობას , რომლის თანახმადაც  ყოფილმა , სრულად სახელმწიფო მფლობელობაში არსებულმა სააქციო საზოგადოებამ არ შეასრულა მომჩივანი კომპანიის წინაშე მქონე გარკვეული სახელშეკრულებო ვალდებულებები . მომჩივანი კომპანია კონვენციის მე -6 და მე -13 მუხლებისა და პირველი დამატებითი ოქმის 1-ელი მუხლის საფუძველზე პრეტენზიას აცხადებდა გადაწყვეტილების აღსრულების დაგვიანებისა და ამ მხრივ სამართლებრივი დაცვის ქმედითი საშუალების სავარაუდო არარსებობის შესახებ .
A. ზოგადი ინფორმაცია
2. ქსნის მინის კონტეინერების ქარხანა , რომელსაც შემდგომში სახელი გადაერქვა და ეწოდა „მინა “ (შემდგომში „მინა “), წარმოადგენდა სააქციო საზოგადოებას , რომელიც იყო სახელმწიფო უწყების , საქართველოს ქონების მართვის სამინისტროს მფლობელობაში . 1997 წლის 30 ოქტომბერს ქონების მართვის სამინისტრომ ხელი მოაწერა ხელშეკრულებას , რომლის თანახმადაც , კომპანიის აქციების 76% გაიყიდა თურქულ კომპანია „შიშეჯამზე “. მომჩივანმა კომპანიამ განაცხადა , რომ აქციების გადაცემა დასრულდა მხოლოდ 1998 წლის 26 მარტს .
3. 1998 წლის 18 მარტს მომჩივან კომპანიასა და „მინას “ შორის ხელი მოეწერა ხელშეკრულებას მოძრავი აქტივების გაყიდვის შესახებ , რომელიც ითვალისწინებდა ორი მინის დამამზადებელი მანქანისგან შემდგარი საწარმოო ხაზის შეძენას (შემდგომში „1998 წლის ხელშეკრულება “). 1998 წლის ხელშეკრულების მე -7 მუხლის თანახმად , „მინამ “ აიღო ვალდებულება , მომჩივანი კომპანიისთვის გადაეცა ქონებრივი უფლებები ორ მინის დამამზადებელ მანქანაზე , მათ შორის , საწარმოო ხაზის გამოყენებით მოგების მიღების ყველა უფლება . თავის მხრივ , მომჩივანმა კომპანიამ აიღო ვალდებულება , „მინისთვის “ გადაეხადა 79 000 ლარი (რაც შესაბამის დროს დაახლოებით 75 000 აშშ დოლარს უდრიდა ). 1998 წელს , დაუდგენელ თარიღში , მომჩივან კომპანიას მიენიჭა საწარმოო ხაზთან დაკავშირებული ქონებრივი უფლებები ; თუმცა , თავად დანადგარები მისთვის არ მიუწოდებიათ .
4. 2000 წლის 30 ივნისს მომჩივანმა კომპანიამ შეიტანა სამოქალაქო სარჩელი , რომლითაც „მინისგან “ მოითხოვდა სახელშეკრულებო ვალდებულებების შესრულებას . 2001 წლის 15 ივნისის საბოლოო გადაწყვეტილებით უზენაესმა სასამართლომ მომჩივანი კომპანიის სარჩელი სრულად დააკმაყოფილა . უზენაესმა სასამართლომ „მინას “ დაავალა , სხვა ვალდებულებებთან ერთად , მომჩივანი კომპანიისთვის მიეწოდებინა მინის წარმოების ორი დანადგარი საკუთარი ხარჯებით და ყოველგვარი უფლებრივი ნაკლის გარეშე . „მინას “ სახელშეკრულებო ვალდებულებების შესასრულებლად ვადა მიეცა 2001 წლის 21 დეკემბრამდე .
B. სააღსრულებო წარმოება
5. 2001 წლის 3 ივლისს საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ გასცა სააღსრულებო ფურცელი . 2001 წლის 5 ივლისს აღსრულების ეროვნულმა ბიურომ „მინას “ წერილით მიმართა , რომელშიც უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილების ნებაყოფლობით შესრულება შესთავაზა – წინადადება , რომელიც მან 2002 წლის 22 მარტს გაიმეორა .
6. 2002 წლის 18 აპრილს მომჩივანმა კომპანიამ მიიღო ორი მინის დამამზადებელი დანადგარისგან შემდგარი საწარმოო ხაზი . იმავე დღეს , გარე ვიზუალური დათვალიერების შემდეგ , მომჩივანი კომპანიის დირექტორმა ხელი მოაწერა მიღება -ჩაბარების აქტს ყოველგვარი შენიშვნებისა და პრეტენზიების გარეშე .
7. 2002 წლის 26 ივლისს აღსრულების ეროვნულმა ბიურომ კვლავ წერილით მიმართა „მინას “, სადაც აცნობა , რომ მომჩივანი კომპანიის თანახმად , საწარმოო ხაზი არასრულად მიეწოდა და , რომ „მინამ “ ვერ წარმოადგინა შესაბამისი ტექნიკური დოკუმენტაცია , მათ შორის , აღჭურვილობის პასპორტი და ხაზის სათანადო ფუნქციონირებისთვის საჭირო სხვა აუცილებელი დოკუმენტები . პასუხად , 2002 წლის 12 აგვისტოს , „მინამ “ უპასუხა , რომ მას არ გააჩნდა საჭირო ტექნიკური დოკუმენტაცია . 2002 წლის 29 დეკემბერს , 2004 წლის 16 ნოემბერსა და 2006 წლის 3 ნოემბერს აღსრულების ეროვნულმა ბიურომ „მინას “ იმავე მოთხოვნით მიმართა , თუმცა უშედეგოდ . ყოველ ჯერზე ეს უკანასკნელი ამტკიცებდა , რომ მას არ ჰქონდა საჭირო დოკუმენტები და რომ , ნებისმიერ შემთხვევაში , მან უკვე შეასრულა თავისი სახელშეკრულებო ვალდებულებები .
8. 2007 წლის 22 იანვარს აღსრულების ეროვნული ბიუროს ხელმძღვანელმა მომჩივან კომპანიას აცნობა , რომ აღსრულების წარმოება დასრულდა და საქმე არქივს გადაეცა . წერილში ნათქვამი იყო , რომ სადავო გადაწყვეტილება გახდა „აღუსრულებელი “ და აღარ შედიოდა აღმასრულებელი ორგანოების კომპეტენციაში .
9. 2007-2020 წლებში მომჩივანმა კომპანიამ აღსრულების ეროვნულ ბიუროს რამდენიმე წერილი გაუგზავნა , სადაც ითხოვდა უზენაესი სასამართლოს 2001 წლის 15 ივნისის გადაწყვეტილების სრულად აღსრულებას . 2010, 2017, 2018 წლებში და ბოლოს , 2020 წლის 14 სექტემბერს პასუხისმგებელმა აღმასრულებელმა იდენტური წერილებით უპასუხა , სადაც იმეორებდა აღსრულების პროცესში მანამდე გადადგმულ ნაბიჯებს და აცხადებდა , რომ სააღსრულებო წარმოება კვლავ მიმდინარეობდა .
C. სამოქალაქო სამართალწარმოება
10. 2008 წლის 24 მარტს მომჩივანმა კომპანიამ სამოქალაქო სარჩელი შეიტანა „მინის “ წინააღმდეგ , რომლითაც მოითხოვა 3 273 866 აშშ დოლარის (დაახლოებით 2 200 000 ევრო ) ოდენობის მატერიალური ზიანის ანაზღაურება ამ უკანასკნელის მიერ , წარმოების ხაზის სათანადო ფუნქციონირებისთვის საჭირო ტექნიკური დოკუმენტაციის წარუდგენლობის გამო . 2009 წლის 18 დეკემბერს მცხეთის რაიონულმა სასამართლომ სარჩელი მთლიანად უარყო . გადაწყვეტილება უცვლელი დატოვა თბილისის სააპელაციო სასამართლომ 2010 წლის 26 ოქტომბერს . 2011 წლის 1 თებერვალს საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ უარყო მომჩივანი კომპანიის მიერ შეტანილი სააპელაციო საჩივარი , კანონით დადგენილი ვადის დარღვევის გამო .
სასამართლოს შეფასება
11. მთავრობა ამტკიცებდა , რომ საჩივარი მიუღებელი იყო ratione personae კონვენციის დებულებების შესაბამისად . მათი აზრით , შესაბამის დროს „მინა “ აღარ იყო სახელმწიფოს მფლობელობაში არსებული კომპანია და არც ინსტიტუციურად და არც საოპერაციო თვალსაზრისით აღარ კონტროლდებოდა სახელმწიფოს მიერ . შესაბამისად , სახელმწიფოს პასუხისმგებლობა არ შეიძლება დადგენილიყო კერძო კომპანიის მიერ სასამართლოს საბოლოო გადაწყვეტილების სავარაუდო აღუსრულებლობის გამო . ალტერნატიულად , მათ განაცხადეს , რომ მომჩივან კომპანიას არ უმოქმედია სათანადო გულმოდგინებით და არ შეუტანია საჩივარი სასამართლოში ექვსი თვის განმავლობაში მას შემდეგ , რაც აშკარა გახდა , რომ სასამართლოს საბოლოო გადაწყვეტილება ობიექტურად ვერ აღსრულდებოდა . მათ ასევე განაცხადეს , რომ მომჩივანმა კომპანიამ ბოროტად გამოიყენა ინდივიდუალური საჩივრის უფლება , საჩივარში არსებითი ინფორმაციის გამოტოვებით , როგორიცაა 2002 წლის 18 აპრილის მითება -ჩაბარების აქტის ხელმოწერა (იხ . პარაგრაფი 6 ზემოთ ) და 2007 წლის 22 იანვრის შეტყობინება , რომლითაც მას აცნობეს სააღსრულებო წარმოების დასრულების შესახებ (იხ . პარაგრაფი 8 ზემოთ ).
12. მომჩივანმა კომპანიამ გააპროტესტა მთავრობის შენიშვნები მისაღებობასთან დაკავშირებით . მათ შორის , ის ამტკიცებდა , რომ მთავრობამ გადაჭარბებული მნიშვნელობა მიანიჭა აღსრულების ბიუროს 2007 წლის 22 იანვრით დათარიღებულ წერილს და , რომ უზენაესი სასამართლოს საბოლოო გადაწყვეტილების აღუსრულებლობა წარმოადგენდა განგრძობად სიტუაციას , რომელზეც ექვსთვიანი ვადა არ ვრცელდებოდა . მომჩივანმა კომპანიამ ასევე სადავო გახადა „მინის “ როგორც კერძო პირის სტატუსი და განაცხადა , რომ 1998 წლის ხელშეკრულების ხელმოწერის დროს ის სახელმწიფოს ინსტიტუციური და საოპერაციო კონტროლის ქვეშ რჩებოდა .
13. სასამართლო არ მიიჩნევს საჭიროდ , გადაწყვიტოს სახელმწიფოს პასუხისმგებლობის საკითხი „მინის “ მიერ სასამართლოს საბოლოო გადაწყვეტილების სავარაუდო სრულად აღუსრულებლობაში , რადგან საჩივარი ნებისმიერ შემთხვევაში მიუღებელია შემდეგი საფუძვლებით .
14. სასამართლო აღნიშნავს , რომ ხელისუფლების ორგანოების მიერ საბოლოო გადაწყვეტილების სავარაუდო აღუსრულებლობა იწვევს განგრძობად სიტუაციას , ამიტომ ექვსთვიანი წესი არ გამოიყენება (იხ ., სხვა წყაროებს შორის , საქმე Dadiani and Machabeli v. Georgia, no. 8252/08, § 38, 2012 წლის 12 ივნისი , შემდგომი მითითებებით ). თუმცა , სასამართლოს საბოლოო გადაწყვეტილების აღსრულებასთან დაკავშირებულ შემთხვევებში , მიმდინარე სიტუაცია , პრინციპში , მთავრდება შესაბამისი გადაწყვეტილების აღსრულების თარიღში ან როდესაც სათანადოდ აღიარებულია ასეთი გადაწყვეტილების აღსრულების „ობიექტური შეუძლებლობა “ (იხ ., მაგალითად , საქმე Tripcovici v. Romania (dec.), no. 21489/03, 2009 წლის 22 სექტემბერი ; საქმე Kravchenko v. Russia, no. 34615/02, § 34, 2009 წლის 2 აპრილი ; და საქმე Babich and Azhogin v. Russia (dec.), no. 9457/09, §§ 48-49, 2013 წლის 15 ოქტომბერი ). განგრძობადმა სიტუაციამ არ შეიძლება განუსაზღვრელი ვადით გადადოს ექვსთვიანი წესის გამოყენება (იხ . საქმე Sokolov and Others v. Serbia (dec.), no. 30859/10 et al., § 31, 2014 წლის 14 იანვარი , შემდგომი მითითებებით ). მიუხედავად იმისა , რომ სხვადასხვა განგრძბად სიტუაციას შორის აშკარა განსხვავებები არსებობს , სასამართლო იხსენებს , რომ მომჩივანმა ნებისმიერ შემთხვევაში უნდა წარადგინოს თავისი საჩივარი „დაუსაბუთებელი შეფერხების გარეშე “, როგორც კი ცხადი გახდება , რომ არ არსებობს რეალისტური იმედი იმისა , რომ მისი საჩივრები ეროვნულ დონეზე გადაწყდება ხელსაყრელი შედეგით ან ექნება პროგრესი უახლოეს მომავალში (იხ . საქმე Voronkov v. Russia, no. 39678/03, § 38, 2015 წლის 30 ივლისი ). მაგალითად , სერბეთში სოციალურ მფლობელობაში არსებული კომპანიების მიერ შიდასახელმწიფოებრივი სასამართლო გადაწყვეტილებების აღუსრულებლობასთან დაკავშირებული საჩივრების კონკრეტულ კონტექსტში სასამართლომ დაადგინა , რომ მომჩივნების ვალდებულება , წარადგინონ საჩივრები სასამართლოში გონივრული სისწრაფით , პირდაპირ კავშირში უნდა ყოფილიყო შესაბამისი გადაწყვეტილებების შიდასახელმწიფოებრივ დონეზე აღსრულების პროგრესთან (იხ . საქმე Sokolov and Others, ციტირებული ზემოთ , § 32).
15. სასამართლო აღნიშნავს , რომ 2007 წელს , სააღსრულებო წარმოების ექვსწლიანი მოლოდინის შემდეგ , აღსრულების ეროვნულმა ბიურომ მომჩივან კომპანიას აცნობა აღნიშნული წარმოების შეწყვეტის შესახებ (იხ . პარაგრაფი 8 ზემოთ ). მიუხედავად იმისა , რომ ამ წერილის დასკვნითი ხასიათი გაურკვეველია , კერძოდ , პასუხისმგებელი აღმასრულებლის შემდგომი მიმოწერის გათვალისწინებით , რომელიც აგრძელებდა იმის მტკიცებას , რომ სააღსრულებო წარმოება კვლავ მიმდინარეობდა (იხ . პარაგრაფი 9 ზემოთ ), სასამართლო აღნიშნავს , რომ 2007 წლის შემდგომ პერიოდში არ გადადგმულა კონკრეტული ნაბიჯები შესაბამისი გადაწყვეტილების სრული აღსრულების უზრუნველსაყოფად . მისი აზრით , აღნიშნული წერილით , აღმასრულებელი ორგანოს შემდგომი ზომების არარსებობასთან ერთად , მომჩივან კომპანიას უნდა გაეცნობიერებინა , რომ არ არსებობდა ხელსაყრელი შედეგის ან რაიმე პროგრესის რეალური პერსპექტივა ეროვნულ დონეზე , უზენაესი სასამართლოს საბოლოო გადაწყვეტილების აღუსრულებლობასთან დაკავშირებით . ის ფაქტი , რომ 2008 წლის მარტში მომჩივანმა კომპანიამ სამოქალაქო სარჩელი შეიტანა „მინის “ წინააღმდეგ , რათა მიეღო კომპენსაცია საწარმოო ხაზის ექსპლუატაციის შეუძლებლობით სავარაუდოდ მიღებული მატერიალური ზიანისთვის (იხ . პარაგრაფი 10 ზემოთ ), კიდევ უფრო ამყარებს იმ დასკვნას , რომ იმ დროისთვის მან ნათლად გააცნობიერა , რომ სააღსრულებო წარმოებას აღარ შეეძლო რაიმე მნიშვნელოვანი უპირატესობის შეთავაზება .
16. ამ გარემოებებში სასამართლო მიიჩნევს , რომ მომჩივანმა კომპანიამ 2007 წლის 22 იანვრიდან იცოდა ან უნდა სცოდნოდა , რომ მის სასარგებლოდ მიღებული გადაწყვეტილების სრული აღსრულება ობიექტურად შეუძლებელი გახდა (შეადარეთ საქმე Sokolov and Others, ციტირებული ზემოთ , §§ 33-34, და საქმე Babich and Azhogin, ციტირებული ზემოთ , §§ 47‑54). ამგვარად , მას უნდა ემოქმედა გულმოდგინედ და წარედგინა თავისი საჩივარი დაუსაბუთებელი შეფერხების გარეშე , ამ თარიღიდან ექვსი თვის ვადაში . ამის ნაცვლად , და რაიმე შესაბამისი ახსნა -განმარტების გარეშე , განაცხადი შეტანილი იქნა 2021 წლის 13 მარტს , ანუ 14 წელზე მეტი ხნის შემდეგ .
17. ამრიგად , სასამართლო ადგენს , რომ წინამდებარე საჩივარი შეტანილი იქნა ექვსთვიანი ვადის გასვლის შემდეგ და შესაბამისად , უნდა იქნეს უარყოფილი , როგორც ვადაგადაცილებით შეტანილი , კონვენციის 35-ე მუხლის 1-ელი და მე -4 პუნქტების შესაბამისად .
ამ მოტივით , სასამართლო ერთსულოვნად
აცხადებს საჩივარს მიუღებლად .
შესრულებულია ინგლისურ ენაზე და მხარეებს წერილობით ეცნობა 2026 წლის 5 თებერვალს .