„შპს კოკა-კოლა ბოთლერს ჯორჯია“, „შპს კასტელ ჯორჯია“ და „სს წყალი მარგებელი“ საქართველოს პარლამენტისა და საქართველოს ფინანსთა მინისტრის წინააღმდეგ

კოლეგიის შემადგენლობა :

თეიმურაზ ტუღუში – სხდომის თავმჯდომარე , მომხსენებელი მოსამართლე ;

ირინე იმერლიშვილი – წევრი ;

მანანა კობახიძე – წევრი ;

თამაზ ცაბუტაშვილი – წევრი .

სხდომის მდივანი : მანანა ლომთათიძე .

საქმის დასახელება : „შპს კოკა -კოლა ბოთლერს ჯორჯია “, „შპს კასტელ ჯორჯია “ და „სს წყალი მარგებელი “ საქართველოს პარლამენტისა და საქართველოს ფინანსთა მინისტრის წინააღმდეგ .

დავის საგანი : საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 192¹ მუხლის და „გადასახადების ადმინისტრირების შესახებ “ საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 2010 წლის 31 დეკემბრის №996 ბრძანების 78¹ მუხლის პირველი , მე -2, მე -4 და მე -8 პუნქტების კონსტიტუციურობა საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლის პირველ და მე -2 პუნქტებთან და 30-ე მუხლის მე -2 პუნქტის პირველ წინადადებასთან მიმართებით .

საქმის განხილვის მონაწილეები : მოსარჩელე მხარის წარმომადგენლები – გიორგი ბურჯანაძე , ზურაბ ქილიფთარი და ვახტანგ ლაღიძე ; მოპასუხე მხარის , საქართველოს პარლამენტის წარმომადგენლები – ქრისტინე კუპრავა , თინათინ ერქვანია , გიორგი ჩიფჩიური და გიორგი თორდია ; საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს წარმომადგენლები – ალექსანდრე რუსია და დავით მოლოდინი ; მოწმე – „შპს სიქპა სიქურითი სოლუშენ ჯორჯიას “ ოპერირებისა და კლიენტებთან მომსახურების მენეჯერი ნიკოლოზ ედილაშვილი .

I
აღწერილობითი ნაწილი

1. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2015 წლის 11 დეკემბერს კონსტიტუციური სარჩელით (რეგისტრაციის №700) მომართეს უცხო ქვეყნის საწარმო „შპს აიდიეს ბორჯომი ბევერიჯიზ კომპანიმ “, „შპს კოკა -კოლა ბოთლერს ჯორჯიამ “, „შპს კასტელ ჯორჯიამ “ და „სს წყალი მარგებელმა “. კონსტიტუციური სარჩელი საკონსტიტუციო სასამართლოს მეორე კოლეგიას არსებითად განსახილველად მიღების საკითხის გადასაწყვეტად გადმოეცა 2015 წლის 14 დეკემბერს . კონსტიტუციური სარჩელის საკონსტიტუციო სასამართლოს მეორე კოლეგიის განმწესრიგებელი სხდომა , ზეპირი მოსმენის გარეშე , გაიმართა 2016 წლის 29 დეკემბერს . საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს მეორე კოლეგიის 2016 წლის 29 დეკემბრის №2/9/700 საოქმო ჩანაწერით კონსტიტუციური სარჩელი მიღებულ იქნა არსებითად განსახილველად „შპს კოკა -კოლა ბოთლერს ჯორჯიას “, „შპს კასტელ ჯორჯიას “ და „სს წყალი მარგებლის “ სასარჩელო მოთხოვნის ნაწილში . №700 კონსტიტუციური სარჩელის არსებითად განხილვის სხდომები გაიმართა 2017 წლის 13 მარტსა და 11 მაისს .

2. №700 კონსტიტუციურ სარჩელში საკონსტიტუციო სასამართლოსათვის მომართვის საფუძვლად მითითებულია : საქართველოს კონსტიტუციის მე -7 მუხლი , 42-ე მუხლი , 89-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ვ “ ქვეპუნქტი ; „საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს შესახებ “ საქართველოს ორგანული კანონის მე -19 მუხლის პირველი პუნქტის „ე “ ქვეპუნქტი და 39-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ა “ ქვეპუნქტი ; „საკონსტიტუციო სამართალწარმოების შესახებ “ საქართველოს კანონის პირველი მუხლის მე -2 პუნქტი , მე -10 მუხლი , მე -15 მუხლის პირველი და მე -2 პუნქტები , მე -16 მუხლის პირველი და მე -2 პუნქტები ; საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს რეგლამენტის 25-ე მუხლი .

3 .№700 კონსტიტუციური სარჩელის არსებითად განხილვის სხდომაზე მოსარჩელე მხარემ შეამცირა სასარჩელო მოთხოვნა . კონსტიტუციური სარჩელის ფარგლებში , მოსარჩელე მხარე სადავოდ ხდიდა საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 192¹ მუხლისა და „გადასახადების ადმინისტრირების შესახებ “ საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 2010 წლის 31 დეკემბრის №996 ბრძანების 78¹ მუხლის კონსტიტუციურობას საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლის პირველ და მე -2 პუნქტებთან და 30-ე მუხლის მე -2 პუნქტთან მიმართებით , არსებითი განხილვის სხდომაზე კი მოსარჩელემ დაზუსტებულ დავის საგნად დაასახელა საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 192¹ მუხლის და „გადასახადების ადმინისტრირების შესახებ “ საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 2010 წლის 31 დეკემბრის №996 ბრძანების 78¹ მუხლის პირველი , მე -2, მე -4 და მე -8 პუნქტების კონსტიტუციურობა საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლის პირველ და მე -2 პუნქტებთან და 30-ე მუხლის მე -2 პუნქტის პირველ წინადადებასთან მიმართებით .

4. საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 192¹ მუხლი აწესრიგებს არააქციზური საქონლის სავალდებულო მარკირების საკითხს . ხსენებული მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად , სავალდებულო მარკირებას დაქვემდებარებული არააქციზური საქონლის ნუსხას და მარკირების პირობებს განსაზღვრავს საქართველოს ფინანსთა მინისტრი , ხოლო ამავე მუხლის მე -2 ნაწილის შესაბამისად , სავალდებულო მარკირების მომსახურებას მატერიალური და არამატერიალური ფორმით ახორციელებს შემოსავლების სამსახურის მიერ კანონმდებლობით დადგენილი წესით შერჩეული პირი . აღნიშნული მუხლის მე -3 ნაწილი ადგენს მარკირების ნომინალური ღირებულების გადახდის ვალდებულებას , ნომინალის ღირებულება და გადახდის წესი კი განისაზღვრება საქართველოს ფინანსთა მინისტრის ბრძანებით .

5. „გადასახადების ადმინისტრირების შესახებ “ საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 2010 წლის 31 დეკემბრის №996 ბრძანების 78¹ მუხლის პირველი პუნქტი განსაზღვრავს არააქციზური საქონლის სავალდებულო მარკირების განხორციელების ფორმებსა და მარკირების მომსახურების განმახორციელებელ სუბიექტს . დასახელებული მუხლის მე -2 პუნქტის თანახმად , მატერიალური და არამატერიალური ფორმით სავალდებულო მარკირებას ექვემდებარება არაალკოჰოლური სასმელები , მათ შორის , მინერალური და მტკნარი წყლები , ხოლო სავალდებულო მარკირებას დაქვემდებარებულ არაალკოჰოლური სასმელების ნუსხა და სავალდებულო მარკირების დაწყების თარიღი განისაზღვრება საქართველოს ფინანსთა მინისტრის ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ -სამართლებრივი აქტით . აღნიშნული მუხლის მე -4 პუნქტი არააქციზური საქონლის მარკირების ვალდებულებას აკისრებს სავალდებულო მარკირებას დაქვემდებარებული საქონლის მწარმოებელს /იმპორტიორს . ხსენებული მუხლის მე -8 პუნქტი კი აწესრიგებს შერჩეული პირის მიერ დამონტაჟებული მარკირების დანადგარის დაზიანების შემთხვევას და ადგენს , რომ დანადგარის დაზიანების გამო , შერჩეული პირის შეტყობინებიდან 3 საათის განმავლობაში , თუ შეუძლებელია საქონლის არამატერიალური ფორმით მარკირება , მწარმოებელსა და შერჩეული პირის წარმომადგენელს შორის გაფორმებული ოქმის საფუძველზე , დანადგარის შეკეთებამდე მარკირება შეიძლება განხორციელდეს მატერიალური ფორმით .

6. საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლის პირველი პუნქტი იცავს საკუთრების და მემკვიდრეობის უფლებას , ხოლო მე -2 პუნქტი ითვალისწინებს აღნიშნულ უფლებათა შეზღუდვის საფუძვლებს . საქართველოს კონსტიტუციის 30-ე მუხლის მე -2 პუნქტის პირველი წინადადება ადგენს სახელმწიფოს ვალდებულებას , ხელი შეუწყოს თავისუფალი მეწარმეობისა და კონკურენციის განვითარებას .

7. მოსარჩელეთა განმარტებით , სადავო ნორმები ადგენს არაალკოჰოლური სასმელების , მათ შორის , მინერალური და მტკნარი წყლების მარკირების ვალდებულებას . მათი არგუმენტაციით , მარკირების განხორციელება დაკავშირებულია დიდ ფინანსურ ტვირთთან და პროდუქციის წარმოებისას ქმნის მნიშვნელოვან ტექნიკურ და სამართლებრივ პრობლემებს . კონსტიტუციური სარჩელის ავტორები მიუთითებენ , რომ ისინი არიან არაალკოჰოლური სასმელების მწარმოებლები /იმპორტიორები და სადავო ნორმები არაკონსტიტუციურად ზღუდავს მათი საკუთრებისა და თავისუფალი მეწარმეობის უფლებებს .

8. №700 კონსტიტუციურ სარჩელში სადავო ნორმების არაკონსტიტუციურობის სამტკიცებლად მოსარჩელე მხარე მიუთითებს მათ ფორმალურ შეუსაბამობაზე საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლის მოთხოვნებთან . მოსარჩელე მხარის აზრით , საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 192¹ მუხლის პირველი პუნქტის შინაარსი ბუნდოვანია და არ იკვეთება საქართველოს ფინანსთა მინისტრისთვის მინიჭებული უფლებამოსილების ფარგლები . კერძოდ , მინისტრს , სადავო ნორმებით მინიჭებული ფართო დისკრეციული უფლებამოსილებიდან გამომდინარე , შეუძლია სავალდებულო მარკირებას დაუქვემდებაროს არა მხოლოდ არაალკოჰოლური სასმელები , არამედ ნებისმიერი სხვა არააქციზური პროდუქტი . მოსარჩელეთა წარმომადგენლის განმარტებით , გარდა იმისა , რომ დასახელებული ნორმა განუჭვრეტელი შინაარსისაა , ამგვარი რეგულაცია , ამასთანავე , არღვევს აღმასრულებელ ხელისუფლებაზე საკუთრების უფლების შეზღუდვის უფლებამოსილების დელეგირების კონსტიტუციურ ფარგლებს .

9. კონსტიტუციური სარჩელის მიხედვით , საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლის ფორმალურ მოთხოვნებს ასევე ვერ პასუხობს „გადასახადების ადმინისტრირების შესახებ “ საქართველოს ფინანსთა მინისტრის ბრძანების 78¹ მუხლის მე -2 პუნქტი , რომელიც ფინანსთა მინისტრს ანიჭებს შესაძლებლობას , ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ -სამართლებრივი აქტით განსაზღვროს სავალდებულო მარკირებას დაქვემდებარებული არაალკოჰოლური სასმელების ნუსხა . მოსარჩელეთა აზრით , საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლით დაცული უფლების შეზღუდვა ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ -სამართლებრივი აქტის ფორმით შეუსაბამოა ძირითადი კანონის მოთხოვნებთან . ამასთან , მარკირებას დაქვემდებარებული არაალკოჰოლური სასმელების ნუსხის განსაზღვრა ამგვარი აქტით , წინააღმდეგობაში მოდის კანონიერებისა და კანონის ხელმისაწვდომობის პრინციპებთან , რამდენადაც სამართლის სუბიექტისთვის შესაძლოა უცნობი იყოს საკუთრების უფლების შემზღუდავი აქტის მოთხოვნები .

10.  მოსარჩელეები აღნიშნავენ , რომ სადავო ნორმების ლეგიტიმურ მიზანს წარმოადგენს გადასახადების ეფექტური ადმინისტრირების ხელშეწყობა , რაც ზოგადად შესაძლებელია წარმოადგენდეს იდენტიფიცირებული კონსტიტუციური უფლებების შეზღუდვის ლეგიტიმურ მიზანს . მიუხედავად ამისა , მათ მიაჩნიათ , რომ არააქციზური საქონლის სავალდებულო მარკირების იმპლემენტირებული მოდელი წარმოადგენს დასახელებული მიზნის მიღწევის გამოუსადეგარ საშუალებას და იმავე მიზნის მიღწევა უფლების ნაკლებად შემზღუდავი ღონისძიებების გამოყენებითაც არის შესაძლებელი .

11.  სადავო ნორმებით გათვალისწინებულ შეზღუდვასა და ლეგიტიმურ მიზნებს შორის რაციონალური კავშირის არარსებობის დასადასტურებლად , მოსარჩელე მხარე იშველიებს ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2016 წლის 26 თებერვლის №5000975816 დასკვნას . ამ დასკვნაზე დაყრდნობით , მოსარჩელეთა წარმომადგენელი განმარტავს , რომ მარკირების აპარატები ტექნიკურად გაუმართავად ფუნქციონირებს , არასწორად აღრიცხავს წარმოებულ პროდუქციას და ხშირია შემთხვევები , როდესაც აპარატების გაუმართავი ფუნქციონირების მიზეზით , ბაზარზე ხვდება დაუმარკავი პროდუქცია .

12. კონსტიტუციურ სარჩელში აღნიშნულია , რომ სადავო ნორმებით გათვალისწინებული მექანიზმის მთავარ პრობლემას არასათანადოდ შეფასებული ტექნიკური შეფერხებების მაღალი რისკი წარმოადგენს . კერძოდ , ხაზზე დამაგრებული ელექტრონული მარკირების აპარატის მწყობრიდან გამოსვლის ან არასწორი მარკირების (პროდუქტის გამოტოვების , აცილების ) რისკი დიდია როგორც დაბალი , ისე მაღალი წარმადობის ხაზებზე . ექსკლუზიური წვდომა მარკირების დალუქულ აპარატთან , ისევე როგორც გაუმართაობის აღმოფხვრის შესაძლებლობა , მხოლოდ მარკირებისთვის შერჩეულ პირსა და მის წარმომადგენელს აქვთ . მსგავს პირობებში , გაუმართაობის მცირე დროში (მაგალითად , ერთი საათის პერიოდში ) აღმოფხვრის შემთხვევაშიც კი , საწარმოს შეიძლება მიადგეს სოლიდური ზიანი . გარდა ამისა , მარკირების დანადგარის მწყობრიდან გამოსვლის შემთხვევაში , მეწარმეს არ გააჩნია ხარვეზის აღმოჩენის ან რაიმე სახის პრევენციული ღონისძიების გატარების შესაძლებლობა , ხოლო დაუმარკავი საქონლის რეალიზაციის შემთხვევაში სანქცია სწორედ მას ეკისრება . აქედან გამომდინარე , მოსარჩელეთა პოზიციით , სადავო ნორმების კონსტიტუციურობაზე მსჯელობისას გათვალისწინებული უნდა იქნეს ის ფაქტორიც , რომ მარკირების დანადგარის გაუმართაობის ალბათობა საკმაოდ მაღალია , მეწარმეს კი მკაცრი სანქციები ეკისრება ისეთი ქმედებისთვის (დაუმარკავი პროდუქციის რეალიზებისთვის ), რომელიც მისგან დამოუკიდებლად ხდება .

13. კონსტიტუციური სარჩელის ავტორები განმარტავენ , რომ დასახელებული ლეგიტიმური მიზნის მიიღწევა შესაძლებელია უფლების ნაკლებად მზღუდავი საშუალებების გამოყენებით . კერძოდ , მოსარჩელეები აღნიშნავენ , რომ თანამედროვე ხაზები თავადვე აღრიცხავენ წარმოებულ პროდუქციას და ფინანსთა სამინისტროს შეუძლია საწარმოო აპარატის მიერ გენერირებული მონაცემების გამოყენება . იმავდროულად , მოსარჩელეები უთითებენ , რომ შესაძლებელია საწარმოო ხაზებზე ვიდეო მეთვალყურეობის განხორციელება და ეს ორი მექანიზმი , სხვა უკვე არსებული კონტროლის ღონისძიებებთან ერთად , სრულად უზრუნველყოფს ლეგიტიმური მიზნების მიღწევას .

14.  მოსარჩელეთა განმარტებით , მარკირების ნომინალური ღირებულება , რომლის გადახდა მომავალში მათ მოუწევთ , არის ძალიან მაღალი და იმის გათვალისწინებით , რომ ფინანსთა მინისტრის ბრძანებით , მარკირების ნომინალური ღირებულება უცხოურ ვალუტაში , ევროში განისაზღვრება , წლიურმა საფასურმა ცალკეულ კომპანიაზე (მათ შორის თითოეულ მოსარჩელეზე ) შეიძლება მილიონამდე ლარს მიაღწიოს . ამასთან , აღნიშნული საფასურის გადახდა ხდება არა ბიუჯეტის , არამედ იმ კერძო კომპანიის სასარგებლოდ , რომელიც სავალდებულო მარკირების განსახორციელებლად შეირჩა .

15. მოსარჩელე მხარის განცხადებით , მათი საწარმოები ისედაც ახდენენ გამოშვებული პროდუქციის მარკირებას , ბოთლზე გამოშვების თარიღისა და პროდუქციის ნომრის დატანის მეშვეობით . მარკირების მომსახურების საფასური , კონსტიტუციური სარჩელის ავტორის გამოთვლით , დაახლოებით , 45-ჯერ აღემატება მათ მიერ გაწეული მარკირების ხარჯს . კონსტიტუციური სარჩელის ავტორთა განმარტებით , ისინი სადავოდ ხდიან არა კონკრეტული ტარიფის მოცულობას , არამედ თავად იმ ვალდებულების დაწესების კონსტიტუციურობას , რომელიც ადმინისტრირების პროცესში მხარეს გარკვეული თანხის გადახდას აკისრებს .

16.  წარმოდგენილ არგუმენტაციაზე დაყრდნობით , მოსარჩელე მხარე მიიჩნევს , რომ სადავო ნორმები ეწინააღმდეგება საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლის პირველ და მე -2 პუნქტებს , ასევე 30-ე მუხლის მე -2 პუნქტის პირველ წინადადებას და არაკონსტიტუციურად უნდა იქნეს ცნობილი .

17. მოპასუხე მხარის , საქართველოს პარლამენტის წარმომადგენელთა განცხადებით , სადავოდ გამხდარი ნორმები შემხებლობაშია საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლის პირველი პუნქტის პირველ წინადადებასთან , რადგან გარკვეული პერიოდის შემდეგ , მეწარმე სუბიექტებს მოუწევთ განსაზღვრული თანხის გაღება მარკირების პროცედურის განსახორციელებლად .

18.  მოპასუხეთა განმარტებით , საკუთრების უფლება არ არის აბსოლუტური და შეუზღუდავი . მათი აზრით , მესაკუთრე საზოგადოების ნაწილია და იგი არა მხოლოდ უფლებამოსილია , მიიღოს გარკვეული სიკეთეები , არამედ ვალდებულიცაა , თავისი საკუთრება საზოგადოებრივი კეთილდღეობის მიზნებისთვის გამოიყენოს . ამასთანავე , გასაჩივრებული დებულებებით დაცულია გონივრული ბალანსი კერძო და საჯარო ინტერესებს შორის .

19. მოპასუხეთა განმარტებით , მარკირების ნიშანდების პროცედურა ემსახურება სავაჭრო ბრუნვის ზუსტ აღრიცხვას , ჯეროვან საგადასახადო ადმინისტრირებას , სავალდებულო მარკირებას დაქვემდებარებული საქონლის ფალსიფიკაციის პრევენციასა და სახელმწიფო ბიუჯეტისთვის გადასახადების დამალვის ფაქტის თავიდან აცილებას . ნიშანდება შესაძლებლობას იძლევა , დადგინდეს კონკრეტული პროდუქციის სახეობა , მწარმოებელი , წარმოების დრო წუთისა და წამის სიზუსტით , ვარგისიანობის ვადა და ა .შ . ცვლილებების ამოქმედებამდე კი განსახილველ სფეროში არ არსებობდა რეალური კონტროლის მექანიზმი . მოპასუხე მხარის პოზიციით , მოსარჩელეთა განცხადება , რომ ისინი მანამდეც ახდენდნენ გამოშვებული პროდუქციის მარკირებას , შინაარსობრივად ვერ გაუტოლდება გასაჩივრებული ნორმებით დადგენილ მექანიზმს და ვერ უზრუნველყოფს სადავო დებულებით დადგენილი ლეგიტიმური მიზნის მიღწევას .

20.  მოპასუხე მხარე მიიჩნევს , რომ სავალდებულო მარკირების მექანიზმი წარმოადგენს მიზნის მიღწევის გამოსადეგ საშუალებას . მათი განმარტებით , მარკირების კრიტერიუმების განსაზღვრა ფინანსთა მინისტრის დისკრეციაა , რაც არ გულისხმობს მისი არსებობის a priori მუდმივობას და ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში და საჭიროებიდან გამომდინარე , იძლევა ინდივიდუალური მიდგომის გათვალისწინების შესაძლებლობას .

21.  მოპასუხეთა პოზიციით , უფლებაში ჩარევის სამართლებრივ საფუძვლებს ადგენს საქართველოს საგადასახადო კოდექსის გასაჩივრებული ნორმა , უკვე შემდგომი მოწესრიგება კი , კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტით , საქართველოს ფინანსთა მინისტრის ბრძანებით ხდება . რაც შეეხება სავალდებულო მარკირებას დაქვემდებარებულ არაალკოჰოლური სასმელების ნუსხასა და თითოეული სასმელის სახეობაზე აღნიშნული ღონისძიების დაწყების თარიღს , იგი განისაზღვრება საქართველოს ფინანსთა მინისტრის ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ -სამართლებრივი აქტით . ამგვარი სამართლებრივი აქტით მინისტრი ვერ განსაზღვრავს სავალდებულო მარკირების სფეროს , რამდენადაც ეს არ წარმოადგენს მის კომპეტენციას . შესაბამისად , სადავო ნორმებში გამოყოფილია როგორც დელეგირების სუბიექტი , ასევე განსაზღვრულია დელეგირებული უფლებამოსილების შინაარსი და ფარგლები . ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე , სადავო ნორმები აკმაყოფილებს საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლის მე -2 პუნქტით დადგენილ ფორმალურ მოთხოვნებს .

22.  მოპასუხეთა განმარტებით , მოქმედი რეგულაციის თანახმად , სავალდებულო მარკირების მექანიზმი არ აკისრებს საწარმოებს რაიმე კონკრეტული გადასახადისა თუ საფასურის გადახდის ვალდებულებას და შესაბამის ღირებულებას იხდის სსიპ საქართველოს შემოსავლების სამსახური . გარდა ამისა , მოპასუხე მხარის წარმომადგენელთა თქმით , მარკირების ნომინალური ღირებულება არ წარმოადგენს გადასახადს და იგი არააქციზური საქონლის სავალდებულო მარკირების ნომინალური ღირებულების ანაზღაურებით , ადმინისტრირებასთან დაკავშირებული მექანიზმის შექმნას ემსახურება .

23.  მოპასუხე მხარის , საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს წარმომადგენლის განცხადებით , სადავო რეგულაციის ქვეშ არაალკოჰოლური სასმელები და მინერალური წყლები თანაბრად ექცევა . ამასთან , ერთი სფეროსთვის დამახასიათებელი რეგულაციების შემოღება მაშინ , როცა სხვა სფეროში ანალოგიური რეგულაცია არ არსებობს , ავტომატურად არ ნიშნავს კონკურენციის შეზღუდვას .

24.  მოპასუხე მხარე არ ეთანხმება მოსარჩელეთა განცხადებას დანერგილი სისტემით კორუფციის რისკების წარმოშობის შესახებ . მათი თქმით , კონკურსში გამარჯვებული კომპანიის საქმიანობა სარგებლიანია სახელმწიფოსთვის ეკონომიკური კუთხით , რამდენადაც გამარჯვებული ორგანიზაციის ქართული წარმომადგენლობა დარეგისტრირებულია საქართველოში და , შესაბამისად , იხდის გადასახადებს საქართველოს საგადასახადო კოდექსით დადგენილი წესით . მოპასუხე მხარე აღნიშნავს , რომ არააქციზური საქონლის მარკირების მექანიზმის ამოქმედებიდან 1 წლის შემდგომ , არაალკოჰოლური სასმელების ბაზრის მოცულობა , დაახლოებით , 100 მილიონი ბოთლით გაიზარდა (2015 წლის მონაცემებით აღრიცხული იყოს 500 მილიონი ბოთლი , 2016 წლის მონაცემებით კი 600 მილიონი ), რაც ადასტურებს , რომ არააქციზური საქონლის სავალდებულო მარკირების მექანიზმი წარმატებით დაინერგა .

25. მოპასუხეთა აზრით , მოსარჩელეთა მიერ შემოთავაზებული ალტერნატიული მექანიზმი ტექნიკური ხასიათის არაერთ რისკს შეიცავს . პარლამენტის წარმომადგენლის თქმით , მისი გამოყენება შესაძლებელი იქნება მხოლოდ იმ მსხვილი საწარმოებისთვის , რომელთაც ავტომატიზებული ხაზები გააჩნიათ , რადგან მხოლოდ ამგვარ ხაზებს უყენიათ მრიცხველები . შესაბამისად , აღნიშნული მექანიზმის დანერგვა სხვა მეწარმეებისათვის დიდ ხარჯებთან იქნება დაკავშირებული . იმის გათვალისწინებით , რომ გადასახადის ყველა გადამხდელს სახელმწიფო ერთიანი სტანდარტით უნდა ეპყრობოდეს , სხვადასხვა აპარატურის დამონტაჟების უფლების მინიჭებით , მეწარმეთა გარკვეული ნაწილი გადასახადის დაკისრების თვალსაზრისით , დიფერენცირებულ მდგომარეობაში აღმოჩნდებოდა .

26. ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით , მოპასუხე მხარე მიიჩნევს , რომ სადავო ნორმები სრულად აკმაყოფილებს თანაზომიერების პრინციპის წინაპირობებს და დადგენილი შეზღუდვა არ არღვევს საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლის პირველი და მეორე პუნქტებითა და 30-ე მუხლის მე -2 პუნქტით განმტკიცებულ ძირითად უფლებებს .

27. №700 კონსტიტუციური სარჩელის არსებითი განხილვის სხდომაზე მოწმედ მოწვეულმა „შპს სიქპა სიქურითი სოლუშენ ჯორჯიას “ ოპერირებისა და კლიენტებთან მომსახურების მენეჯერმა ნიკოლოზ ედილაშვილმა ყურადღება გაამახვილა კომპანიის საქართველოში მოღვაწეობაზე და სადავო ნორმებით განსაზღვრული მექანიზმის მუშაობის ტექნიკურ მახასიათებლებზე . მოწმის განმარტებით , მწარმოებელს ეკისრება მხოლოდ პროდუქციაზე მარკირების დატანის ვალდებულება და არა „შპს სიქპა სიქურითი სოლუშენ ჯორჯიას “ აპარატის დადგმა . „შპს სიქპა სიქურითი სოლუშენ ჯორჯიასთვის “ დაკისრებულ ვალდებულებას კი წარმოადგენს მაღალი წარმოების მქონე საწარმოებისთვის შესაბამისი მომსახურების (მარკირება ) სწრაფი მიწოდება , რათა , რაც შეიძლება ნაკლებად შეიზღუდოს წარმოების პროცესი .

28.  მოწმის მიერ წარმოდგენილი არგუმენტაციის თანახმად , აპარატურა შექმნილია იმ ფორმით , რომ არ იყოს არავითარი ჩარევა საწარმოო ხაზზე . მისი თქმით , დღეის მონაცემებით , „შპს სიქპა სიქურითი სოლუშენ ჯორჯიას “ აპარატურა დამონტაჟებულია საქართველოს 12 საწარმოში და ხსენებული ორგანიზაციის ტექნიკური პერსონალი ყველა მათგანს უწყვეტ რეჟიმში აკონტროლებს , მათ შორის რამდენიმე საწარმოში ჰყავს მუდმივი წარმომადგენელი . მოწმის განმარტებით , პროდუქციის წარმოების პროცესში შეფერხება შეიძლება გამოწვეული იყოს როგორც მათი კომპანიის აპარატურის , ასევე სხვა გარეშე ფაქტორის გამო . ნებისმიერი შექმნილი პრობლემა კი რეგისტრირდება „შპს სიქპა სიქურითი სოლუშენ ჯორჯიას “ ინჟინერის მიერ სპეციალურ სისტემაში და აღნიშნულის შესახებ ინფორმაცია მიეწოდება სსიპ  – საქართველოს შემოსავლების სამსახურსაც.

29.  მოწმის პოზიციით , მოსარჩელე მხარის მიერ შემოთავაზებული ალტერნატიული მექანიზმი ვერ დააკმაყოფილებს იმგვარი დაცულობის სტანდარტს , რომელიც „შპს სიქპა სიქურითი სოლუშენ ჯორჯიას “ აქვს , რამდენადაც იგი მარკირების პროცესში იყენებს უნიკალურ საშუალებებს , რომელთაც მსოფლიოში კონკურენტი არ ჰყავთ . ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე , მოწმე მიიჩნევს , რომ სადავო ნორმები შეესაბამება საქართველოს კონსტიტუციას .

 II
სამოტივაციო ნაწილი

1. მოსარჩელე მხარე ითხოვს საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 192¹ მუხლისა და „გადასახადების ადმინისტრირების შესახებ “ საქართველოს ფინანსთა მინისტრის №996 ბრძანების 78¹ მუხლის პირველი , მე -2, მე -4 და მე -8 პუნქტების არაკონსტიტუციურად ცნობას საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლის პირველ და მე -2 პუნქტებთან (საკუთრების უფლება ) და 30-ე მუხლის მე -2 პუნქტის პირველ წინადადებასთან (მეწარმეობის თავისუფლება ) მიმართებით . შესაბამისად , კონსტიტუციური დავის გადაწყვეტა მოითხოვს სადავო ნორმების შესაბამისობის დადგენას სხვადასხვა შინაარსის მქონე კონსტიტუციურ უფლებებთან . აღნიშნულიდან გამომდინარე , საკონსტიტუციო სასამართლო სადავო ნორმების კონსტიტუციურობას თითოეულ კონსტიტუციურ დებულებასთან მიმართებით ცალ –ცალკე შეაფასებს .

 სადავო ნორმების კონსტიტუციურობა საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლის პირველ და მე-2 პუნქტებთან მიმართებით

 2.  საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად , „საკუთრება და მემკვიდრეობის უფლება აღიარებული და ხელშეუვალია . დაუშვებელია საკუთრების , მისი შეძენის , გასხვისების ან მემკვიდრეობით მიღების საყოველთაო უფლების გაუქმება “. აღნიშნული კონსტიტუციური დებულება განამტკიცებს საკუთრების ინსტიტუტის , როგორც დემოკრატიული საზოგადოების ერთ -ერთი ფუნდამენტის კონსტიტუციურ მნიშვნელობას . საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტების თანახმად , „საკუთრების უფლება ადამიანის არა მარტო არსებობის ელემენტარული საფუძველია , არამედ უზრუნველყოფს მის თავისუფლებას , მისი უნარისა და შესაძლებლობების ადეკვატურ რეალიზაციას , ცხოვრების საკუთარი პასუხისმგებლობით წარმართვას . ყოველივე ეს კანონზომიერად განაპირობებს ინდივიდის კერძო ინიციატივებს ეკონომიკურ სფეროში , რაც ხელს უწყობს ეკონომიკური ურთიერთობების , თავისუფალი მეწარმეობის , საბაზრო ეკონომიკის განვითარებას , ნორმალურ , სტაბილურ სამოქალაქო ბრუნვას “ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2007 წლის 2 ივლისის №1/2/384 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქეები – დავით ჯიმშელეიშვილი , ტარიელ გვეტაძე და ნელი დალალიშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ “, II-5).

3.  საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს დადგენილი პრაქტიკის თანახმად , „იმისათვის , რომ პირმა შეძლოს საკუთრების უფლებით პრაქტიკული სარგებლობა , არ არის საკმარისი მისთვის აბსტრაქტული საკუთრებითი გარანტიის მინიჭება . მან ასევე უნდა ისარგებლოს იმგვარი სამოქალაქო , კერძოსამართლებრივი წესრიგით , რომელიც შესაძლებელს გახდის საკუთრების უფლებით შეუფერხებელ სარგებლობას და , შესაბამისად , სამოქალაქო ბრუნვის განვითარებას . საკუთრების კონსტიტუციურ -სამართლებრივი გარანტია მოიცავს ისეთი საკანონმდებლო ბაზის შექმნის ვალდებულებას , რომელიც უზრუნველყოფს საკუთრებითი უფლების პრაქტიკულ რეალიზებას და შესაძლებელს გახდის საკუთრების შეძენის გზით ქონების დაგროვებას “ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2012 წლის 26 ივნისის №3/1/512 გადაწყვეტილება საქმეზე „დანიის მოქალაქე ჰეიკე ქრონქვისტი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ “, II-33).

 სადავო ნორმების შინაარსი/უფლების შეზღუდვა

4. საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 192¹ მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად , „საქართველოს ფინანსთა მინისტრი უფლებამოსილია განსაზღვროს სავალდებულო მარკირებას დაქვემდებარებული არააქციზური საქონლის ნუსხა და მარკირების პირობები “. აღნიშნული დანაწესით , კანონმდებელმა შექმნა არააქციზური საქონლის სავალდებულო მარკირების ინსტიტუტი და საქართველოს ფინანსთა მინისტრს მიანიჭა უფლებამოსილება , განსაზღვროს , თუ რომელი საქონელი და რა პირობებით დაექვემდებარება მარკირებას . სავალდებულო მარკირების პირობები დადგინდა „გადასახადების ადმინისტრირების შესახებ “ საქართველოს ფინანსთა მინისტრის №996 ბრძანების 78¹ მუხლით , რომლითაც განისაზღვრა , რომ მარკირებას ექვემდებარება არაალკოჰოლური სასმელები , მათ შორის , მინერალური და მტკნარი წყლები . მარკირების ვალდებულება ეკისრება მათ მწარმოებელს /იმპორტიორს და მარკირება უნდა განხორციელდეს საქონლის რეალიზაციამდე ან იმპორტამდე .

5. ამავე დროს , საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 192¹ მუხლის მე -2 ნაწილის თანახმად , მარკირებას ახორციელებს შემოსავლების სამსახურის მიერ საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით შერჩეული პირი . ხსენებული მუხლის მე -3 ნაწილი ადგენს , რომ სავალდებულო მარკირებისას გადაიხდევინება მარკირების ნომინალური ღირებულება . ამდენად , აღნიშნული ნორმის საფუძველზე , მოსარჩლეებს სავალდებულო მარკირებასთან ერთად , წარმოეშობათ გარკვეული ფინანსური რესურსის გაღების ვალდებულებაც . სარჩელის შემოტანის , ისევე როგორც გადაწყვეტილების მიღების დროს მოქმედი გარდამავალი წესიდან გამომდინარე , ხსენებული ღირებულების გადახდა არ უწევთ მოსარჩელეებს . კერძოდ , „გადასახადების ადმინისტრირების შესახებ “ საქართველოს ფინანსთა მინისტრის №996 ბრძანების 112-ე მუხლის მე -13 პუნქტის თანახმად , „2019 წლის 31 დეკემბრის ჩათვლით , შერჩეულ პირს არააქციზური საქონლის სავალდებულო მარკირების ნომინალური ღირებულება აუნაზღაურდება შემოსავლების სამსახურის მიერ , შერჩეულ პირთან გაფორმებული ხელშეკრულების საფუძველზე “. ხსენებული ნორმით სახელმწიფო კისრულობს მარკირების ნომინალური ღირებულების დროებით გადახდის ვალდებულებას . ამასთანავე , მიზანშეწონილია აღინიშნოს , რომ საკონსტიტუციო სასამართლოსათვის სარჩელით მომართვის დროს , მარკირების ნომინალური ღირებულების სახელმწიფოს მიერ გადახდის ვალდებულება თავდაპირველად დადგენილი იყო 2017 წლის 31 დეკემბრამდე , თუმცა გაგრძელდა 2 წლის ვადით . ამ ვადის გასვლის შემდგომ , თუ არ იქნება მიღებული ახალი რეგულირება , ზოგადი წესის საფუძველზე , მარკირების საფასურის გადახდა მოუწევთ მეწარმე სუბიექტებს .

6. აშკარაა , რომ დღეის მდგომარეობით არსებობს სახელმწიფოს ნება , თავად გადაიხადოს მარკირების ღირებულება და შესაძლოა , ხსენებული ნება უსასრულოდაც გაგრძელდეს . თუმცა ეს არ ცვლის სადავო ნორმების შინაარსს და , შესაბამისად , სასამართლოს მიერ შესაფასებელ მოცემულობას . სადავო ნორმები ადგენს მოსარჩელეთა მიერ მარკირების ნომინალური ღირებულების გადახდის ვალდებულებას და სწორედ ამ შინაარსით იქნება შეფასებული მათი კონსტიტუციურობა .

7. აღსანიშნავია , რომ სადავო ნორმები ადგენს მხოლოდ მარკირების ნომინალური ღირებულების გადახდის ვალდებულებას და არა მისი განსაზღვრის წესს ან /და კონკრეტულ რიცხვებში გამოხატულ ოდენობას . მარკირების ნომინალური ღირებულების კონკრეტული ოდენობა განსაზღვრულია „გადასახადების ადმინისტრირების შესახებ “ საქართველოს ფინანსთა მინისტრის ბრძანების 79-ე მუხლით , რომელიც კონსტიტუციურ სარჩელში სადავოდ არ არის გამხდარი . ამდენად , არსებული დავის ფარგლებში სასამართლო უფლებამოსილია , შეაფასოს მხოლოდ საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 192¹ მუხლის მე -3 ნაწილით დადგენილი მარკირების ნომინალური ღირებულების გადახდის ზოგადი ვალდებულების დადგენის კონსტიტუციურობა . სასამართლო მოკლებულია შესაძლებლობას , იმსჯელოს იმის თაობაზე , თუ რამდენად სამართლიანად არის განსაზღვრული მარკირების ღირებულება „გადასახადების ადმინისტრირების შესახებ “ საქართველოს ფინანსთა მინისტრის ბრძანების 79-ე მუხლით და რამდენად შემოიფარგლება ხსენებული ნორმით დადგენილი ნომინალის მოცულობა მარკირებისათვის გაწეული რეალური ხარჯების ანაზღაურებით .

8. ამდენად , სადავო ნორმები , ერთი მხრივ , საქონლის მარკირებას განსაზღვრავენ მისი რეალიზების ან /და იმპორტის წინაპირობად , ხოლო , მეორე მხრივ , ადგენენ მარკირების ნომინალური ღირებულების გადახდის ვალდებულებას . შესაბამისად , სადავო ნორმები ქმნიან ბარიერს საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლით დაცული სიკეთით სარგებლობაზე , საკუთრების ობიექტის გასხვისებასა და იმპორტზე და , ამავე დროს , მოსარჩელეთათვის გარკვეულ ფინანსურ ვალდებულებებს (მარკირების ნომინალური ღირებულება ) წარმოშობენ . აღნიშნულიდან გამომდინარე , სახეზეა საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლით დაცული უფლების შეზღუდვა , რომლის კონსტიტუციასთან შესაბამისობის შემოწმებისათვის სასამართლომ უნდა შეაფასოს , ერთი მხრივ , თავად სავალდებულო მარკირების დადგენით ქონების გასხვისებისა და იმპორტის შეზღუდვის , ხოლო , მეორე მხრივ , მოსარჩლეებისათვის მარკირების საფასურის გადახდის ვალდებულების დაკისრების კონსტიტუციურობის საკითხი .

9. „საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლით დაცული უფლება არ არის აბსოლუტური ხასიათის , თავად კონსტიტუციის 21-ე მუხლის მე -2 პუნქტის თანახმად , „აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის დასაშვებია ამ მუხლის პირველ პუნქტში აღნიშნულ უფლებათა შეზღუდვა კანონით განსაზღვრულ შემთხვევებში და დადგენილი წესით , იმგვარად , რომ არ დაირღვეს საკუთრების უფლების არსი “. აღნიშნულიდან გამომდინარე , საკუთრების უფლება შეიძლება შეიზღუდოს უფლების შეზღუდვის ფორმალური და მატერიალური მოთხოვნების დაცვით “ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2017 წლის 17 ოქტომბრის №3/4/550 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქე ნოდარ დვალი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ “, II-16). მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელე მიუთითებს სადავო ნორმების როგორც მატერიალურ , ასევე ფორმალურ შეუსაბამობაზე საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლის მოთხოვნებთან . შესაბამისად , საკონსტიტუციო სასამართლო სადავო ნორმების კონსტიტუციურობას ორივე თვალსაზრისით შეაფასებს .

სადავო ნორმების ფორმალური შესაბამისობა საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლის პირველ და მე-2 პუნქტებთან

10. ადამიანის ძირითადი უფლებებისა და თავისუფლებების დამდგენი კონსტიტუციური ნორმები , რიგ შემთხვევებში , მოითხოვენ , რომ ძირითად უფლებაში ჩარევა განხორციელდეს კონკრეტული სამართლებრივი ფორმის დაცვით . საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით , საქართველოს კონსტიტუცია „სახელმწიფო ხელისუფლების , მათ შორის საკანონმდებლო ხელისუფლების , მოქმედებას მკაცრ კონსტიტუციურ -სამართლებრივ ჩარჩოებში აქცევს “ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2007 წლის 26 ოქტომბრის №2/2-389 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქე მაია ნათაძე და სხვები საქართველოს პარლამენტისა და საქართველოს პრეზიდენტის წინააღმდეგ “, II-18). „საკანონმდებლო ხელისუფლების კონსტიტუციურსამართლებრივი შეზღუდვა გულისხმობს , რომ ნებისმიერი საკანონმდებლო აქტი უნდა შეესაბამებოდეს საქართველოს კონსტიტუციის მოთხოვნებს , როგორც ფორმალური , ისე მატერიალური თვალსაზრისით “ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2017 წლის 15 თებერვლის №3/1/659 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქე ომარ ჯორბენაძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ “, II-27). ამდენად , კონსტიტუციით გათვალისწინებული ფორმალური მოთხოვნების დაუცველობა , რეგულირების შინაარსის მიუხედავად , იწვევს ძირითადი უფლების შემზღუდავი ნორმის არაკონსტიტუციურად ცნობას .

11. საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლის თანახმად , საკუთრების უფლება შეიძლება შეიზღუდოს მხოლოდ კანონით განსაზღვრულ შემთხვევებში და დადგენილი წესით . მოსარჩელეთა აზრით , საქართველოს საგადახადო კოდექსის სადავოდ გამხდარი ნორმის საფუძველზე , ფინანსთა მინისტრს გადაეცემა არააქციზური საქონლის ნუსხის და მარკირების პირობების განსაზღვრის განუსაზღვრელი უფლებამოსილება . კერძოდ , კანონი არ ადგენს დელეგირებული უფლებამოსილების განხორციელების რაიმე სტანდარტებს . შესაბამისად , აღმასრულებელი ხელისუფლება სარგებლობს თავისუფალი დისკრეციის ფარგლებით მარკირებასთან დაკავშირებული ყველა წესის განსაზღვრისას . აღნიშნულიდან გამომდინარე , მოსარჩელე მხარე მიიჩნევს , რომ სადავო ნორმებით ირღვევა საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლით გათვალისწინებული უფლების კანონის საფუძველზე შეზღუდვის ფორმალური მოთხოვნა .

12. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს პრაქტიკის თანახმად , „საქართველოს კონსტიტუციით გარკვეული საკითხების კანონით მოწესრიგების მოთხოვნის უმთავრესი მიზანია , განსაზღვროს , რომ ამა თუ იმ საკითხის რეგულირება პარლამენტის უფლებამოსილებას წარმოადგენს და სწორედ საქართველოს პარლამენტია ის ორგანო , რომელსაც აქვს ლეგიტიმაცია , მიიღოს გადაწყვეტილება ხსენებულ საკითხზე . კონსტიტუციის მსგავსი დანაწესები ერთგვარად გვევლინება როგორც ხელისუფლების დანაწილების პრინციპის კონკრეტული გამოხატულებები კონსტიტუციის ამა თუ იმ ნორმაში . ამ მოთხოვნასთან ყოველთვის თავისთავადი წინააღმდეგობა ვერ ექნება პარლამენტის მიერ საკუთარი უფლებამოსილების დელეგირებას სხვა ორგანოზე “ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2016 წლის 20 ივლისის №3/3/763 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს პარლამენტის წევრთა ჯგუფი (დავით ბაქრაძე , სერგო რატიანი , როლანდ ახალაია , გიორგი ბარამიძე და სხვები , სულ 42 დეპუტატი ) საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ “, II-78). აღნიშნულიდან გამომდინარე აშკარაა , რომ საკონსტიტუციო სასამართლოს პრაქტიკის მიხედვით , კანონით მოსაწესრიგებელ საკითხზე პარლამენტის მიერ უფლებამოსილების სხვა ორგანოზე დელეგირება თავისთავად არაკონსტიტუციური არ არის .

13. ძირითადი კანონის ეს ლოგიკა მომდინარეობს ხელისუფლების დანაწილების პრინციპიდან და მისი მიზანი კონსტიტუციური უფლებების დაცვის ფორმალური გარანტიების შექმნაა . უმაღლესი წარმომადგენლობითი ორგანოს ძირითადი ფუნქცია ნორმატიული წესრიგის შექმნაში გამოიხატება . საქართველოს კონსტიტუციით , საკანონმდებლო ორგანოს მინიჭებული აქვს გარკვეული უფლებამოსილებები , რომელთა დელეგირება დაუშვებელია . მაგალითად , იმპიჩმენტის პროცესის განხორციელება , გარკვეული თანამდებობის პირების არჩევა და ა .შ . ნორმატიული აქტების მიღება არ წარმოადგენს ექსკლუზიურად საქართველოს პარლამენტის მიერ განსახორციელებელ კომპეტენციას . აღნიშნულიდან გამომდინარე , საკანონმდებლო ორგანო უფლებამოსილია , საქართველოს კონსტიტუციის ფორმალურ მოთხოვნათა დაცვით , აღმასრულებელ ხელისუფლებას გადასცეს სხვადასხვა საზოგადოებრივი ურთიერთობის მოწესრიგების შესაძლებლობა .

14. საკონსტიტუციო სასამართლოს პრაქტიკით ასევე დადგენილია ის პირობები , რომელთა არსებობისას დაუშვებელია უფლებამოსილების დელეგირება . „პარლამენტის მიერ უფლებამოსილების დელეგირებამ შეიძლება კონსტიტუციის დარღვევა გამოიწვიოს იმ შემთხვევებში , როდესაც მას საქართველოს კონსტიტუცია პირდაპირ კრძალავს ... ან /და , როდესაც დადგინდება , რომ გარკვეული უფლებამოსილების დელეგირებით საქართველოს პარლამენტი თავისი კონსტიტუციური უფლებამოსილების განხორციელებაზე ამბობს უარს . აღნიშნული სახეზე იქნება , მაგალითად , ისეთ შემთხვევაში , როდესაც კონსტიტუცია აკეთებს კონკრეტულ მითითებას საკითხის მოწესრიგებასთან დაკავშირებით (მაგალითად , საქართველოს კონსტიტუციის 50-ე მუხლის პირველი პუნქტი ცალსახად უთითებს , რომ არჩევნებში მონაწილეობისათვის წარსადგენ მხარდამჭერთა ხელმოწერების რაოდენობა უნდა განისაზღვროს ორგანული კანონით ) ან /და საქართველოს პარლამენტი ახდენს მისი უფლებამოსილების ფუნდამენტურად მნიშვნელოვანი ნაწილის დელეგირებას (მაგალითად , საერთოდ არ იღებს საარჩევნო კოდექს და ა .შ .)“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2016 წლის 20 ივლისის №3/3/763 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს პარლამენტის წევრთა ჯგუფი (დავით ბაქრაძე , სერგო რატიანი , როლანდ ახალაია , გიორგი ბარამიძე და სხვები , სულ 42 დეპუტატი ) საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ “, II-78).

15. საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლი აკეთებს ზოგად მითითებას საკუთრების უფლების შეზღუდვის საფუძვლებისა და წესის კანონით განსაზღვრის შესახებ . შესაბამისად , საქართველოს კონსტიტუციის მიზანს არ წარმოადგენს საკუთრების უფლების რეგულირებასთან დაკავშირებული ყველა , მათ შორის , ტექნიკური საკითხების კანონით მოწესრიგება . საკითხის ბუნებიდან გამომდინარე , პარლამენტს აქვს შესაძლებლობა , გარკვეულ შემთხვევაში , მისი მოწესრიგების უფლებამოსილების სხვა ორგანოზე დელეგირება მოახდინოს .

16. სადავო ნორმებით დადგენილი სავალდებულო მარკირება გადასახადების ადმინისტრირების მექანიზმია . იგი ემსახურება წარმოებული პროდუქციის ეფექტურად აღრიცხვას და მოითხოვს , მათ შორის , რიგი ტექნიკური ღონისძიებების განხორციელებას . ეკონომიკური და ტექნოლოგიური განვითარება წარმოშობს ახალ გამოწვევებს და ქმნის ახალ შესაძლებლობებს . მათი ინტეგრირება და დანერგვა მოითხოვს მოქნილ ნორმატიულ მექანიზმს , რომელიც ხშირ შემთხვევაში არა საკითხის პრინციპულ გადაწყვეტაში , არამედ ამა თუ იმ ტექნიკური პროცესის აღწერაში გამოიხატება . საგადასახადო აღრიცხვასთან დაკავშირებული თითოეული ტექნიკური ასპექტის კანონით განსაზღვრის ვალდებულების დადგენა მნიშვნელოვან პრაქტიკულ სირთულეებს წარმოშობდა და გაართულებდა საგადასახადო ადმინისტრირების პროცესს . სწორედ ამიტომ , გონივრულია გადასახადების ადმინისტრირებასთან დაკავშირებული რიგი საკითხების მოწესრიგების უფლებამოსილების მინისტრისათვის დელეგირება .

17. ამავე დროს , არ იკვეთება , რომ მარკირების პროცესი იმგვარ საკითხს წარმოდგენს , რომლის თითოეული ასპექტის განსაზღვრა მაღალი პოლიტიკური და საზოგადოებრივი ინტერესის საგანია და მისი მოწესრიგების უფლებამოსილების სხვა ორგანოსათვის გადაცემა შეიძლება ჩაითვალოს პარლამენტის ფუნდამენტურად მნიშვნელოვანი უფლებამოსილების დელეგირებად . ფინანსთა მინისტრი განსაზღვრავს პარლამენტის მიერ შექმნილი ინსტიტუტის პრაქტიკული იმპლემენტაციის წესებს , შესაბამისად , სადავო ნორმების საფუძველზე უფლებამოსილების დელეგირება არ ეწინააღმდეგება საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლის ფორმალურ მოთხოვნებს .

18. მოსარჩელე მხარე ასევე მიუთითებს მინისტრის სადავო ბრძანების 78¹ მუხლის მე -2 ნაწილის მე -2 წინადადებაზე , რომლის თანახმად , „სავალდებულო მარკირებას დაქვემდებარებული არაალკოჰოლური სასმელების ნუსხა და თითოეული სასმელის სახეობაზე სავალდებულო მარკირების დაწყების თარიღი განისაზღვრება საქართველოს ფინანსთა მინისტრის ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ -სამართლებრივი აქტით “. მოსარჩელის პოზიციით , საკუთრების უფლებასთან დაკავშირებული ურთიერთობის ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ -სამართლებრივი აქტით მოწესრიგება იწვევს საქართველოს კონსტიტუციის ფორმალურ მოთხოვნათა დარღვევას .

19. როგორ უკვე აღინიშნა , საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლი არ კრძალავს სავალდებულო მარკირებას დაქვემდებარებული არააქციზური საქონლის ნუსხის განსაზღვრის უფლებამოსილების ფინანსთა მინისტრზე დელეგირებას . შესაბამისად , მოცემულ შემთხვევაში სადავო საკითხის ფინანსთა მინისტრის მიერ მოწესრიგება კონსტიტუციის მოთხოვნებს არ ეწინააღმდეგება . ამავე დროს , აღსანიშნავია , რომ საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლი , უფლების შეზღუდვის დასაშვები მექანიზმების თვალსაზრისით , საერთოდ არ მიჯნავს კანონქვემდებარე აქტის ფორმებს . შესაბამისად , კონსტიტუციის ხსენებული ნორმის მიზნებისათვის ირელევანტურია , ნორმატიული აქტების შესახებ საქართველოს კანონით დადგენილი რომელი ფორმით (ინდივიდუალური თუ ნორმატიული აქტი ) მოაწესრიგებს ხსენებულ ურთიერთობას საქართველოს ფინანსთა მინისტრი . საკითხის მოწესრიგება თავისთავად გულისხმობს ნორმატიული წესის მიღებას . შესაბამისად , თუ აქტი მიმართულია ამა თუ იმ საკითხის რეგულირებისაკენ , იგი კონსტიტუციის მიზნებისათვის ნორმატიულ აქტს წარმოადგენს , იმისაგან დამოუკიდებლად , თუ კანონით დადგენილი რომელი ფორმით მოხდა მისი გამოცემა . ასევე აღსანიშნავია , რომ , ზოგადად , საქართველოს კონსტიტუცია არ კრძალავს კანონიერი საფუძვლის არსებობისას საკუთრების უფლებაში ჩარევას ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ -სამართლებრივი აქტით . უფრო მეტიც , საკუთრების უფლების შეზღუდვის რეალური შემთხვევები , როგორც წესი , ინდივიდუალური სამართლებრივი აქტით ხდება . აღნიშნულიდან გამომდინარე , მხოლოდ საკითხის ინდივიდუალური აქტით მოწესრიგებაზე მითითება არ გამოდგება უფლების შეზღუდვის ფორმალური საფუძვლების დარღვევის გამო სადავო ნორმების არაკონსტიტუციურად ცნობის არგუმენტად .

20. მოსარჩელე მხარე აღნიშნავს , რომ უფლების შემზღუდველი რეგულირების ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ -სამართლებრივი აქტის ფორმით მოწესრიგება ეწინააღმდეგება კანონის ხელმისაწვდომობის პრინციპს , ვინაიდან იგი არ ქვეყნდება საჯაროდ და სამართლის სუბიექტისთვის შესაძლოა უცნობი იყოს მისი შინაარსი .

21. კანონის ხელმისაწვდომობა და დადგენილი წესით საჯარო გამოქვეყნება პირდაპირ კავშირშია სამართლის ცოდნის ფიქციასთან და სამართლებრივი სახელმწიფოს სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვან მახასიათებელს წარმოადგენს . სამართლებრივი სახელმწიფოს პრინციპი მოითხოვს , რომ ძირითადი უფლების შემზღუდავი ნორმები ხელმისაწვდომი იყოს ადრესატისათვის , რათა ამ უკანასკნელმა შეძლოს საკუთარი ქმედებების სამართლის ნორმებთან შესაბამისობის უზრუნველყოფა .

22. განსახილველ შემთხვევაში , უფლების შემზღუდველი აქტის ხელმისაწვდომობასთან დაკავშირებული რისკები პრაქტიკულად არ არსებობს . კერძოდ , მოსარჩელეები წარმოადგენენ არაალკოჰოლური სასმელის მწარმოებელ სუბიექტებს . ხოლო ამგვარი პროდუქციის მარკირების ვალდებულებას ცხადად განსაზღვრავს ნორმატიული აქტი – „გადასახადების ადმინისტრირების შესახებ “ საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 2010 წლის 31 დეკემბრის №996 ბრძანების 78¹ მუხლის მე -2 პუნქტი , რომლის თანახმად , „მატერიალური ან არამატერიალური ფორმით სავალდებულო მარკირებას ექვემდებარება არაალკოჰოლური სასმელები (მათ შორის , მინერალური და მტკნარი წყლები )“. ამავე დროს , ასევე მარტივად ხელმისაწვდომია ფინანსთა მინისტრის ინდივიდუალური აქტი , რომელიც სავალდებულო მარკირებას დაქვემდებარებული არაალკოჰოლური სასმელების ნუსხას და თითოეული სასმელის სახეობაზე სავალდებულო მარკირების დაწყების თარიღს განსაზღვრავს . ხსენებული აქტი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ -სამართლებრივი აქტის ფორმით გამოიცემა , შესაბამისად , მასზე ვრცელდება საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსით დადგენილი წესები აქტით დაინტერესებულ პირთათვის გაცნობასთან დაკავშირებით . დამატებით უნდა აღინიშნოს , რომ მარკირების პროცესის განხორციელება წარმოუდგენელია საწარმოში ფიზიკური შესვლის გარეშე . ამ პირობებში , არაგონივრულია იმის დაშვება , რომ არაალკოჰოლური სასმელის მწარმოებელმა სუბიექტებმა (მოსარჩელეებმა ) შესაძლოა , არ იცოდნენ წარმოებული პროდუქციის სავალდებულო მარკირების თაობაზე .

ფართო დისკრეციული უფლებამოსილების მინიჭების კონსტიტუციურობის საკითხი

 23. როგორც უკვე აღინიშნა , მოსარჩელე მხარე ასევე მიუთითებს , რომ სადავო ნორმების არაკონსტიტუციურობას განაპირობებს ფინანსთა მინისტრისათვის ფართო დისკრეციული უფლებამოსილების მინიჭება . მისი მოსაზრებით , კანონმდებლობა არ განსაზღვრავს დელეგირებული უფლებამოსილების განხორციელების რაიმე სტანდარტს , შესაბამისად , დისკრეციული უფლებამოსილების ამ ფორმით მინიჭება უფლებამოსილების არაკონსტიტუციურად გამოყენების რისკებს ქმნის . საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით , გარკვეულ შემთხვევაში ფართო დისკრეციული უფლებამოსილების მინიჭებამ შესაძლებელია , მართლაც შექმნას დისკრეციის არასწორად გამოყენების გამო უფლების დარღვევის რისკები და ნორმის არაკონსტიტუციურობა განაპირობოს (იხ . საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2017 წლის 28 დეკემბრის  №2/7/667 გადაწყვეტილება საქმეზე „სს „ტელენეტი “ საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ “, II-35-59). თუმცა ეს მხოლოდ მაშინ შეიძლება მოხდეს , როდესაც ადმინისტრაციულ ორგანოს ენიჭება ამა თუ იმ კონკრეტული ქმედების განხორციელების და არა საკითხის ნორმატიულად მოწესრიგების დისკრეციული უფლებამოსილება .

24. ზემოთ ხსენებულის საპირისპიროდ , საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლო უფლების შემზღუდველად არ მიიჩნევს ადმინისტრაციული ორგანოსათვის ნორმატიული აქტის გამოცემის ფართო დისკრეციული უფლებამოსილების მინიჭებას . სასამართლომ ხსენებულ საკითხზე იმსჯელა 2016 წლის 20 ივლისის №3/3/763 გადაწყვეტილებაში და მიუთითა : „აღნიშნულ კონტექსტში საკონსტიტუციო სასამართლო მიზანშეწონილად მიიჩნევს , ყურადღება გაამახვილოს მოსარჩელის არგუმენტზე , რომლის თანახმადაც , არსებობს ცესკოს მიერ უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენების შესაძლებლობა . უდავოა , რომ ამა თუ იმ აღმასრულებელი , საკანონმდებლო თუ დამოუკიდებელი ორგანოს მოქმედებამ შესაძლებელია გამოიწვიოს საქართველოს კონსტიტუციური უფლების დარღვევა და ამას ვერ გამორიცხავს , მათ შორის კანონმდებლობაში ზედმიწევნით გაწერილი კრიტერიუმები სახელმწიფო ორგანოთა მოქმედების ფარგლების შესახებ . ზოგადად , ადამიანის უფლებების და კონსტიტუციის შესაძლო დარღვევის ალბათობა თავისთავად არსებობს დემოკრატიულ საზოგადებაში , მათ შორის საქართველოს კონსტიტუციის მოქმედების სფეროშიც . სწორედ ამ მიზნით ქმნის საქართველოს კონსტიტუცია სასამართლო ხელისუფლებას საერთო სასამართლოებისა და საკონსტიტუციო სასამართლოს სახით . სწორედ ამ ორგანოთა ფუნქციაა , მოახდინონ აღმასრულებელი და საკანონმდებლო ხელისუფლების მოქმედებათა კანონიერებისა და კონსტიტუციურობის შეფასება და აღმოფხვრან კონსტიტუციისა და კანონის დარღვევის ფაქტები . აღნიშნულიდან გამომდინარე , იმ ფონზე , როდესაც ცესკოს განკარგულების კონსტიტუციურობის კონტროლი საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ ხორციელდება , ამ აქტის საფუძველზე უფლების დარღვევის ჰიპოთეტურ შესაძლებლობაზე მითითება ვერ გამოდგება კანონის არაკონსტიტუციურად ცნობის არგუმენტად “ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2016 წლის 20 ივლისის №3/3/763 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს პარლამენტის წევრთა ჯგუფი (დავით ბაქრაძე , სერგო რატიანი , როლანდ ახალაია , გიორგი ბარამიძე და სხვები , სულ 42 დეპუტატი ) საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ “, II-82).

25. აღნიშნულიდან გამომდინარე აშკარაა , რომ სასამართლომ ფართო დისკრეციული უფლებამოსილების მინიჭების გამო , სადავო ნორმების კონსტიტუციურობაზე შეიძლება იმსჯელოს მხოლოდ იმ შემთხვევაში , თუ ადმინისტრაციულ ორგანოს დისკრეციული უფლებამოსილება ენიჭება ინდივიდუალურ ქმედებებში . როდესაც დისკრეციული უფლებამოსილება ნორმატიული აქტის გამოცემას მიემართება , ამ შემთხვევებში უფლების დაცვის სათანადო მექანიზმს თავად დისკრეციული უფლებამოსილების ფარგლებში გამოცემული ნორმატიული აქტის კონსტიტუციურობაზე მსჯელობა წარმოადგენს . ხსენებულის გათვალისწინებით , საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 192¹ მუხლის არაკონსტიტუციურობის არგუმენტად არ გამოდგება საქართველოს ფინანსთა მინისტრისათვის სავალდებულო მარკირებას დაქვემდებარებული არააქციზური საქონლის ნუსხისა და მარკირების პირობების განსაზღვრის ფართო დისკრეციული უფლებამოსილების მინიჭება .

26. მნიშვნელოვანია ყურადღების მიპყრობა მინისტრის სადავო ბრძანების 78¹ მუხლის მე -2 პუნქტის მე -2 წინადადებაზე , რომელიც მიუთითებს , რომ სავალდებულო მარკირებას დაქვემდებარებული არაალკოჰოლური სასმელების ნუსხა და თითოეული სასმელის სახეობაზე სავალდებულო მარკირების დაწყების თარიღი განისაზღვრება მინისტრის ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ -სამართლებრივი აქტით . აღსანიშნავია , რომ ფორმით ინდივიდუალური , მაგრამ შინაარსობრივად ნორმატიული სამართლებრივი აქტის კონსტიტუციურობის შეფასება , მატერიალურ სამართლებრივი თვალსაზრისით , შესაძლებელია და კონსტიტუციური კონტროლის მიღმა არ რჩება . კერძოდ , საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკის თანახმად , საკონსტიტუციო სამართალწარმოების მიზნებისთვის ნორმატიული აქტის შინაარსი არ ამოიწურება ნორმატიული აქტების შესახებ საქართველოს კანონით განსაზღვრული დეფინიციით (იხ . საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2007 წლის 9 ნოემბრის №1/7/436 განჩინება საქმეზე „შპს „კავკასუს ონლაინი “ საქართველოს კომუნიკაციების ეროვნული კომისიის წინააღმდეგ “). აღნიშნულიდან გამომდინარე , უფლებამოსილი პირების მიერ გამოცემული , ფორმით ინდივიდუალური , მაგრამ შინაარსობრივად ნორმატიული სამართლებრივი აქტები ექვემდებარება კონსტიტუციურსამართლებრივ გადამოწმებას საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ .

27. განსახილველი დავის მიზნებისთვის მნიშვნელოვანია საქართველოს ფინანსთა მინისტრის მიერ გამოცემული ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ -სამართლებრივი აქტის სამართლებრივი ბუნების გაანალიზება . საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 192¹ მუხლის პირველი ნაწილისა და „გადასახადების ადმინისტრირების შესახებ “ საქართველოს ფინანსთა მინისტრის №996 ბრძანების 78¹ მუხლის მე -2 პუნქტის საფუძველზე , 2015 წლის 10 აგვისტოს გამოიცა საქართველოს ფინანსთა მინისტრის №256 ბრძანება „სავალდებულო მარკირებას დაქვემდებარებული არაალკოჰოლური სასმელების ნუსხის და თითოეული სასმელის სახეობაზე სავალდებულო მარკირების დაწყების თარიღის განსაზღვრის შესახებ “. ამ ბრძანებით , სავალდებულო მარკირებას დაექვემდებარა „საგარეო -ეკონომიკური საქმიანობის ეროვნული სასაქონლო ნომენკლატურის (სეს ესნ ) დამტკიცების თაობაზე “ საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 2012 წლის 11 ივლისის №241 ბრძანებით დამტკიცებული საგარეო -ეკონომიკური საქმიანობის ეროვნული სასაქონლო ნომენკლატურის (სეს ესნ ) 2201 და 2202 სასაქონლო პოზიციებში კლასიფიცირებული წარმოებული /იმპორტირებული წყლები და არაალკოჰოლური სასმელები , აგრეთვე განისაზღვრა მარკირების დაწყების თარიღი .

28. განსახილველი სამართლებრივი აქტი არ არის გამოცემული სამართლებრივი ურთიერთობის ერთჯერადი გადაწყვეტის მიზნით . მისი მოქმედება ვრცელდება პირთა განუსაზღვრელ წრეზე და პირობადებული არ არის რაიმე ვადით . ამგვარი სამართლებრივი აქტი საკონსტიტუციო სამართალწარმოების მიზნებისთვის მიიჩნევა ნორმატიულ აქტად . შესაბამისად , მოსარჩელე მხარეს აქვს შესაძლებლობა , მოითხოვოს უშუალოდ აღნიშნული აქტის კონსტიტუციურობის შემოწმება მატერიალურსამართლებრივი თვალსაზრისით , თუ მიიჩნევს , რომ ის ვერ პასუხობს საქართველოს კონსტიტუციის მოთხოვნებს .

29. აღნიშნულიდან გამომდინარე , მინისტრის სადავო ბრძანების 78-ე მუხლის მე -2 პუნქტის მე -2 წინადადების საფუძველზე გამოცემული მინისტრის ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ -სამართლებრივი აქტი საკონსტიტუციო სამართალწარმოების მიზნებისათვის ნორმატიული აქტია და კონსტიტუციურ კონტროლს ექვემდებარება . შესაბამისად , მოცემულ შემთხვევაშიც , მოსარჩელე ვერ მიუთითებს ფინანსთა სამინისტროსათვის განუსაზღვრელი დისკრეციული უფლებამოსილების მინიჭების გამო მისი უფლების დარღვევაზე .

სადავო ნორმების შინაარსობრივი შესაბამისობა საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლის პირველ და მე-2 პუნქტებთან

30. როგორც უკვე აღინიშნა , საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლის დაცული უფლება არ არის აბსოლუტური ხასიათის , თავად კონსტიტუციის 21-ე მუხლის მე -2 პუნქტის თანახმად , „აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის დასაშვებია ამ მუხლის პირველ პუნქტში აღნიშნულ უფლებათა შეზღუდვა კანონით განსაზღვრულ შემთხვევებში და დადგენილი წესით , იმგვარად , რომ არ დაირღვეს საკუთრების უფლების არსი “. „კანონმდებლის მიერ საკუთრების უფლების შეზღუდვისას არ უნდა დაირღვეს საკუთრების უფლების არსი . საკუთრების უფლება , რომელიც კანონმდებლის მიერ განსაზღვრებად უფლებას წარმოადგენს , კანონმდებლის მიერ საკუთრების შინაარსისა და ფარგლების განსაზღვრის შედეგად არ უნდა გადაიქცეს უფლებად , რომელიც უმეტესწილად სწორედ საკანონმდებლო რეგულირებაზე იქნება დამოკიდებული . საბოლოო ჯამში , თავიდან უნდა იქნეს აცილებული თავად უფლებით დაცული სფეროს ძირითადი არსის გამოფიტვა “ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2012 წლის 26 ივნისის №3/1/512 გადაწყვეტილება საქმეზე „დანიის მოქალაქე ჰეიკე ქრონქვისტი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ ”, II-57).

31. კონსტიტუცია არ იძლევა „აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროების “ მკაცრ დეფინიციას . ამ ცნების შინაარსის განსაზღვრა ცალკეულ შემთხვევაში დემოკრატიულ სახელმწიფოში კანონმდებლის პრეროგატივას წარმოადგენს და მისი შინაარსი ცვალებადია აქტუალური პოლიტიკური თუ სოციალურ -ეკონომიკური გამოწვევების შესაბამისად . ამასთანავე , „მოქმედება “აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის ” არ ნიშნავს , რომ ის არის მიმართული საზოგადოებისათვის გარკვეული და გარდაუვალი უარყოფითი შედეგების თავიდან ასაცილებლად . კანონმდებელი “აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის ” შეიძლება მოქმედებდეს , როდესაც მას ამოძრავებს საზოგადოებისათვის ან მისი ნაწილისათვის დადებითი შედეგების მომტანი მიზნები . ამასთანავე , არ არის აუცილებელი , რომ კანონმდებელმა კონკრეტულად მიუთითოს ნორმაში , თუ რა “აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის ” იღებს მას . “აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროების ” არსებობა შეიძლება გაირკვეს ნორმის ანალიზის , მისი განმარტების შედეგად “ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2007 წლის 18 მაისის №2/1-370, 382, 390, 402, 405 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქეები ზაურ ელაშვილი , სულიკო მაშია , რუსუდან გოგია და სხვები და საქართველოს სახალხო დამცველი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ “, II-15).

32. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს პრაქტიკის თანახმად , ზოგადად , საკუთრების უფლების შეზღუდვის კონსტიტუციურობა ფასდება თანაზომიერების ტესტის გამოყენებით (იხ . მაგალითად , საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2007 წლის 2 ივლისის №1/2/384 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქეები – დავით ჯიმშელეიშვილი , ტარიელ გვეტაძე და ნელი დალალიშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ “, საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2012 წლის 26 ივნისის №3/1/512 გადაწყვეტილება საქმეზე „დანიის მოქალაქე ჰეიკე ქრონქვისტი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ “). ამასთან , სასამართლოს გააჩნია სპეციალური მიდგომა გადასახადების გადახდის ვალდებულების დამდგენ რეგულირებებთან მიმართებით . სასამართლოს განმარტებით , „გადასახადების გადახდა უკავშირდება პირის მიერ გარკვეული ქონებრივი სიკეთის სახელმწიფოს სასარგებლოდ გაღებას . გადასახადის გადახდის გზით პირის კერძო საკუთრების ნაწილი შემხვედრი პირდაპირი სარგებლის გარეშე გადადის სახელმწიფოს განკარგულებაში . შესაბამისად , აშკარაა მისი შემხებლობა საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლით დაცულ უფლებასთან . თუმცა , ამავე დროს , გადასახადების გადახდა საქართველოს კონსტიტუციის 94-ე მუხლით განსაზღვრულ პირის კონსტიტუციურ ვალდებულებას წარმოადგენს . შესაბამისად , მიუხედავად იმისა , რომ გადასახადების შეგროვების გზით სახელმწიფო პირებისაგან გარკვეულ თანხას საპასუხო შესრულების გარეშე იღებს , მათი არსებობა მაინც ვერ იქნება მიჩნეული როგორც საკუთრების უმიზეზოდ ჩამორთმევის მსგავსი , თავისთავად , არაკონსტიტუციური ქმედება . სახელმწიფო გადასახადებს აგროვებს საჯარო უფლებამოსილებების განსახორციელებლად და ეს კონსტიტუციის დამკვიდრებული კერძო საკუთრებითი წესრიგის შემადგენელი ნაწილია . .... საქართველოს კონსტიტუციის 94-ე მუხლი თავისთავად მოიაზრებს სახელმწიფოს უფლებამოსილებას , შემოიღოს გადასახადი და მასთან დაკავშირებით განახორციელოს ეფექტური ადმინისტრირება . ამავე დროს აშკარაა , რომ ის , თუ რა რაოდენობის გადასახადი ესაჭიროება სახელმწიფოს მის ამოცანათა განსახორციელებლად , დამოკიდებულია მრავალ ფაქტორზე , მათ შორის სახელმწიფოს მიერ არჩეულ ფისკალური პოლიტიკის მოდელზე . სხვადასხვა სახელმწიფოთა კანონმდებლობები განსხვავებულ საგადასახადო ტვირთს ითვალისწინებენ . ზოგიერთ შეთხვევაში სახელმწიფოები ცდილობენ , შედარებით მაღალი გადასახადების დაწესებით უზრუნველყონ მთლიან შიდა პროდუქტთან შედარებით დიდი მოცულობის სახელმწიფო ბიუჯეტის ფორმირება და ამ გზით მოახდინონ საჯარო სერვისების უკეთ დაფინანსება . ზოგიერთი სახელმწიფო კი ცდილობს , დაბალი გადასახადებით მოახდინოს კერძო ინიციატივის წახალისება . იმის განსაზღვრა , თუ რა საზოგადოებრივი საჭიროებების წინაშე დგას სახელმწიფო და რა მოცულობის საგადასახადო შემოსავლების მობილიზებაა აუცილებელი , უპირატესად სახელმწიფო ხელისუფლების დისკრეციას წარმოდგენს და ნაკლებად არის საკუთრების უფლების რეგულირებას დაქვემდებარებული საკითხი . (აღნიშნულ საკითხზე სახელმწიფოს მოქმედების თავისუფლების ფარგლების შეფასებისას გათვალისწინებული უნდა იქნეს საქართველოს კონსტიტუციის 94-ე მუხლის მე -4 და მე -5 პუნქტებით დადგენილი მოთხოვნები )“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2017 წლის 28 დეკემბრის №2/7/667 გადაწყვეტილება საქმეზე „სს „ტელენეტი “ საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ “, II-9,10).

33.  ყოველივე ზემოთქმულიდან გამომდინარე , ამა თუ იმ გადასახადის დადგენასთან დაკავშირებით სახელმწიფოს დისკრეციის ფარგლები ფართოა . ამავე დროს , კონსტიტუციური კონტროლის ფარგლებში ძნელია , ხშირ შემთხვევებში კი ალბათ შეუძლებელი , შემოწმდეს , რამდენად სწორად ახდენს სახელმწიფო ბიუჯეტისათვის საჭირო თანხების მოცულობის განსაზღვრას . სასამართლო ასევე ვერ შეაფასებს , თუ ფისკალური პოლიტიკის რომელი მოდელით , მთლიანი შიდა პროდუქტის რა წილის დაბეგვრაა უმჯობესი ქვეყნის ეკონომიკური განვითარებისათვის .

34. აღნიშნულიდან გამომდინარე , საკონსტიტუციო სასამართლოს პრაქტიკით უკვე დადგენილია , რომ „შეუძლებელია კონსტიტუციური კონტროლის ფარგლებში შეფასდეს ამა თუ იმ მოცულობის გადასახადის გადახდევინება წარმოადგენს თუ არა საკუთრების უფლების აუცილებელ ან /და ყველაზე ნაკლებად მზღუდველ საშუალებას . შეუძლებელია საკონსტიტუციო სასამართლოს აბსოლუტური სიზუსტით შეფასდეს , რამდენად სწორად იღებს სახელმწიფო ბიუჯეტში თანხების მობილიზების შესახებ ამა თუ იმ გადაწყვეტილებას . ამდენად , გადასახადის ბუნების გათვალისწინებით , კონსტიტუციური კონტროლის ფარგლებში გადასახადების გადახდის ვალდებულების დამდგენი თითოეული წესის კონსტიტუციურობა ვერ შეფასდება პროპორციულობის პრინციპის ყველა ელემენტის გამოყენებით “ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2017 წლის 28 დეკემბრის №2/7/667 გადაწყვეტილება საქმეზე „სს „ტელენეტი “ საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ “, II-12). აღნიშნულიდან გამომდინარე , დადგენილი პრაქტიკის თანახმად , გადასახადის გადახდის დამდგენი რეგულირების , საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მულთან მიმართებით კონსტიტუციურად მიჩნევისათვის იგი უნდა იყოს გონივრული , საგადასახადო ტვირთის სიმძიმიდან გამომდინარე , იგი შეუძლებელს ან შეუსაბამოდ რთულს არ უნდა ხდიდეს საკუთრებით სარგებლობასა და განკარგვას .

35. ამდენად , მოსარჩელეთათვის დადგენილი ფინანსური ვალდებულებების კონსტიტუციურობის საკითხის გადასაწყვეტად , უპირველეს ყოვლისა , უნდა შეფასდეს მარკირების ნომინალური ღირებულების გადახდის ვალდებულება რამდენად წარმოადგენს გადასახადს საქართველოს კონსტიტუციის 94-ე მუხლის მიზნებისათვის .

მარკირების ნომინალური ღირებულების სამართლებრივი ბუნება

36. მოპასუხე მხარის , საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს წარმომადგენლის განმარტებით , მარკირება არის საქონლის მოძრაობისა და აღრიცხვის ინტეგრირებული სისტემის ერთ -ერთი მთავარი კომპონენტი . მარკირების შედეგად , სარეალიზაციო პროდუქტზე მატერიალური ან არამატერიალური (ციფრული მატრიცის ) ფორმით კეთდება აღნიშვნა . მარკირების მონაცემები (პროდუქტის სახეობა , ბრენდი , მოცულობა , დამზადების დრო , ადგილი და სხვა ტექნიკური მახასიათებლები ) ავტომატურ რეჟიმში მიეწოდება სსიპ საქართველოს შემოსავლების სამსახურს . მიწოდებული ინფორმაციის საფუძველზე იქმნება წარმოებული პროდუქციის ერთიანი ელექტრონული ბაზა , რომელიც გამოიყენება გადასახადის ადმინისტრირებისა და მომხმარებელთა უფლებების დაცვის მიზნებისთვის . კერძოდ , ბაზაში გენერირდება მონაცემები მეწარმე სუბიექტის მიერ წარმოებული პროდუქციის საერთო მოცულობის თაობაზე . იმავდროულად , მარკირების აღმნიშვნელი ციფრული მატრიცა იძლევა სარეალიზაციო ობიექტებში არსებული პროდუქციის მწარმოებელთან დაკავშირების (პროდუქტის ნამდვილობის , ორიგინალურობის განსაზღვრის ) შესაძლებლობას , რაც ამცირებს ფალსიფიცირებული პროდუქციის რეალიზების რისკებს .

37. მოპასუხე მხარის განმარტებით , მარკირების მომსახურებას მეწარმე სუბიექტებს აწვდის კონკურსის წესით შერჩეული კერძო კომპანია . შესაბამისად , მოსარჩელეთათვის დაკისრებული ფინანსური ტვირთი წარმოადგენს არა გადასახადს , არამედ მათთვის შერჩეული პირის მიერ გაწეული მომსახურების (მარკირების ) საფასურს . ნიშანდობლივია , რომ კონსტიტუციური სარჩელის არსებითი განხილვის სხდომაზე ეს საკითხი სადავო არ გამხდარა . კერძოდ , მოსარჩელე და მოპასუხე მხარე თანხმდებიან , რომ მარკირების ნომინალური ღირებულება არ წარმოადგენს გადასახადს .

38. საქართველოს კონსტიტუცია არ იძლევა გადასახადის ცნების ერთმნიშვნელოვან განმარტებას ან /და გადასახადის სახეების ერთიან ჩამონათვალს . თუმცა ერთმნიშვნელოვანია გადასახადების არსებობის მიზანი  – სახელმწიფო აგროვებს გადასახადებს , რათა უზრუნველყოს საჯარო სერვისების დაფინანსება . აღნიშნულიდან გამომდინარე , გადასახადის გადახდის ვალდებულების წყარო არის სახელმწიფოს ფინანსური საჭიროება . პირის მიმართ საგადასახადო ვალდებულების წარმოშობა არ წარმოადგენს მის დასჯას ან მისი გასაკიცხი ქმედებიდან მომდინარე შედეგებს . გადასახადების გადახდის ვალდებულება არსებობს იმდენად , რამდენადაც არსებობს სახელმწიფო საჭიროება ფინანსურ რესურსზე . აღნიშნულიდან გამომდინარე , ფინანსური ვალდებულების გადასახადად მიჩნევისათვის მთავარი განმსაზღვრელია მისი დანიშნულება . იგი უნდა წარმოადგენდეს სახელმწიფოს მიერ საჯარო უფლებამოსილების განხორციელების დაფინანსების მიზნით შეგროვებულ ფინანსურ რესურსს .

39. საქართველოს ფინანსთა სამინიტროს წარმომადგენლის განმარტებით , მარკირების ნომინალური ღირებულება გადაიხდევინება სახელმწიფოს სასარგებლოდ . ზოგადად , სახელმწიფოს სასარგებლოდ საჯარო სამართლებრივი ხასიათის ფინანსური ვალდებულების დადგენა გადასახადისათვის დამახასიათებელი ნიშანია . თუმცა განსახილველ საქმეში მნიშვნელოვანია ყურადღების გამახვილება სახელმწიფოს განკარგულებაში დაგროვებული თანხის დანიშნულებაზე . საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 192¹ მუხლის მე -2 ნაწილის თანახმად , არააქციზური საქონლის სავალდებულო მარკირებას ახორციელებს შერჩეული პირი . აღნიშნული მოთხოვნის შესაბამისად , შემოსავლების სამსახურმა ჩაატარა კონკურსი , რომლის შედეგადაც შეირჩა კომპანია , რომელთანაც სახელმწიფო შევიდა სახელშეკრულებო ურთიერთობაში და მეწარმე სუბიექტებისთვის მარკირების მომსახურების მიწოდების სანაცვლოდ იკისრა ფინანსური ვალდებულებები . მეწარმე სუბიექტებისათვის მარკირების ნომინალური ღირებულების გადახდის ვალდებულების მიზანია , შერჩეული პირის მიერ გადამხდელთათვის გაწეული მომსახურების ანაზღაურება . ამდენად , სადავო ნორმები განსაზღვრავენ არა პირის საგადასახადო ვალდებულებას , არამედ უკვე დადგენილი გადასახადების ადმინისტრირების გაუმჯობესების მიზნით არსებული სერვისის ღირებულების ანაზღაურების წესს .

40. ამდენად , მარკირების ნომინალური ღირებულების გადახდა უკავშირდება მეწარმის მიერ მიღებული სერვისის ღირებულების ანაზღაურებას . მეწარმე მარკირების ღირებულებას იხდის მარკირებული პროდუქციის მოცულობის პროპორციულად . შესაბამისად , მოცემულ შემთხვევაში მარკირების ღირებულების მიზანია მიღებული სერვისის საფასურის ანაზღაურება და იგი არ წარმოადგენს გადასახადის გადამხდელის ზოგად ვალდებულებას . კანონმდებლობის , ისევე როგორც საერთო სასამართლოების პრაქტიკის ანალიზიდან ირკვევა , რომ მარკირების ვალდებულების შეუსრულებლობა არ იწვევს მეწარმე სუბიექტის პასუხისმგებლობას საგადასახადო ვალდებულების დარღვევისთვის .

41. აღნიშნულიდან გამომდინარე , აშკარაა , რომ მოცემულ შემთხევაში სახელმწიფოს მიერ დადგენილია მეწარმეთა მიერ მარკირების სერვისის შეძენის ვალდებულება , ხოლო მარკირების საფასური ამ სერვისის ღირებულის ანაზღაურების მიზნით გადაიხდება . მისი შეგროვება არ უკავშირდება სახელმწიფოს ზოგად ფინანსურ საჭიროებებს , მოცემულ შემთხვევაში სახელმწიფო გვევლინება შუამავლად სერვისის მიმწოდებელსა და გადასახადის გადამხდელს შორის .

42. წარმოდგენილი არგუმენტაციიდან გამომდინარე ნათელია , რომ მარკირება არის წარმოებული , იმპორტირებული პროდუქციის თაობაზე საგადასახადო ორგანოსთვის ინფორმაციის მიწოდების ერთ -ერთი გზა , გადასახადების ადმინისტრირების პროცესის ტექნიკური ინსტრუმენტი , ხოლო მისი საფასური კომპანიის მიერ მიღებული შესაბამისი მომსახურების საპასუხო ვალდებულება . ამდენად , საკონსტიტუციო სასამართლო იზიარებს მხარეთა პოზიციას , რომ მარკირების ნომინალური ღირებულება წარმოადგენს მომსახურების მიღების ხარჯს და არა საქართველოს კონსტიტუციის 94-ე მუხლით განსაზღვრულ გადასახადს .

43.   „საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლით განმტკიცებული საკუთრების უფლება გულისხმობს პირის შესაძლებლობას , საკუთარი სურვილის შესაბამისად , თავისუფალი ნების საფუძველზე შეიძინოს და გაასხვისოს ქონებრივი უფლებები . ქონებრივი უფლებების განკარგვისა და შეძენის ყველაზე ფართოდ გავრცელებული საშუალებაა ხელშეკრულება . ხელშეკრულების დადების თავისუფლება წარმოადგენს სამოქალაქო ბრუნვის საფუძველს . სახელშეკრულებო თავისუფლებით დაცულია პირის შესაძლებლობა , გადაწყვიტოს , დადოს თუ არა ხელშეკრულება ამა თუ იმ ქონებრივ უფლებასთან დაკავშირებით , აირჩიოს ხელშეკრულების მხარე და განსაზღვროს ხელშეკრულების პირობები “ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2017 წლის 28 დეკემბრის №2/9/745 გადაწყვეტილება საქმეზე „შპს „ჯორჯიან მანგანეზი “ საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ “, II-4). მარკირების განმახორციელებელი კომპანიის შერჩევითა და მარკირების ნომინალური ღირებულების განსაზღვრით , სახელმწიფო მოსარჩელეებს უდგენს კონტრაჰირების იძულების მსგავს შეზღუდვას .

44. აღნიშნულიდან გამომდინარე , სადავო ნორმების კონსტიტუციურობა თანაზომიერების ტესტის გამოყენებით უნდა შეფასდეს . „თანაზომიერების პრინციპის მოთხოვნაა , რომ უფლების მზღუდავი საკანონმდებლო რეგულირება უნდა წარმოადგენდეს ღირებული საჯარო (ლეგიტიმური ) მიზნის მიღწევის გამოსადეგ და აუცილებელ საშუალებას . ამავე დროს , უფლების შეზღუდვის ინტენსივობა მისაღწევი საჯარო მიზნის პროპორციული , მისი თანაზომიერი უნდა იყოს . დაუშვებელია ლეგიტიმური მიზნის მიღწევა განხორციელდეს ადამიანის უფლების მომეტებული შეზღუდვის ხარჯზე “ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2012 წლის 26 ივნისის №3/1/512 გადაწყვეტილება საქმეზე „დანიის მოქალაქე ჰეიკე ქრონქვისტი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ “, II-60).

 ლეგიტიმური მიზანი

45. მოპასუხე მხარის განმარტებით , სადავო ნორმების მიზანს წარმოადგენს გადასახადების ადმინისტრირების ხელშეწყობა და მომხმარებელთა უფლებების დაცვა . საქართველოს კონსტიტუციის 94-ე მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად , სავალდებულოა გადასახადებისა და მოსაკრებლების გადახდა კანონით დადგენილი ოდენობითა და წესით . ხოლო საქართველოს კონსტიტუციის 30-ე მუხლის მე -2 პუნქტის მესამე წინადადება მიუთითებს მომხმარებელთა უფლებების კანონით დაცვის აუცილებლობაზე . აღნიშნულიდან გამომდინარე , ნათელია , რომ მოპასუხის მიერ დასახელებული ლეგიტიმური მიზნები წარმოადგენს ღირებულ კონსტიტუციურ სიკეთეებს და მათ მისაღწევად დასაშვებია საკუთრებისა და თავისუფალი მეწარმეობის უფლებებში ჩარევა . ამასთან , ხსენებული ლეგიტიმური მიზნების დაცვის საჭიროებას იზიარებს მოსარჩელე მხარეც .

 გამოსადეგობა

46. მოსარჩელე აღნიშნავს , რომ სადავო ნორმებით განსაზღვრული ლეგიტიმური მიზნის მისაღწევად დამონტაჟებული მარკირების აპარატები მუშაობს ხარვეზებით და არ იძლევა რეალურ სურათს წარმოებული პროდუქციის თაობაზე . არგუმენტაციის გასამყარებლად , მოსარჩელე მხარე იშველიებს ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2016 წლის 26 თებერვლის №5000975816 დასკვნას . დასკვნიდან ირკვევა , რომ დაკვირვება განხორციელდა ერთი კომპანიის მიერ მარკირებას დაქვემდებარებული სხვადასხვა სახის საქონლის წარმოების პროცესზე . დასკვნაში შედარებულია მარკირების აპარატის მიერ დათვლილი და დასაწყობებული პროდუქციის გადათვლის შედეგად მიღებული მაჩვენებლები . მიღებული შედეგებიდან ირკვევა , რომ შესადარებელი მოცემულობები , ზოგიერთ შემთხვევაში , არ დაემთხვა ერთმანეთს .

47. ვინაიდან რიგ შემხვევებში გამოვლინდა გარკვეული ცდომილებები მარკირების აპარატის მიერ ნაჩვენებ შედეგებსა და რეალურად წარმოებული პროდუქციის რაოდენობას შორის , მოსარჩელე მარკირებას წარმოებული პროდუქციის აღსარიცხად არაეფექტურ მეთოდად მიიჩნევს . აღნიშნულიდან გამომდინარე , მოსარჩელე მიუთითებს , რომ მარკირების არსებული სისტემა არ უზრუნველყოფს წარმოებული პროდუქციის ზუსტ აღრიცხვას , შესაბამისად , სადავო ნორმებით დადგენილი შეზღუდვა საგადასახადო ადმინისტრირების გაუმჯობესების ლეგიტიმური მიზნის მიღწევის უვარგისი საშუალებაა .

48. უპირველს ყოვლისა , უნდა აღინიშნოს , წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნით არ დასტურდება , რომ წარმოებულ და აღრიცხულ პროდუქციას შორის სხვაობა განპირობებულია აღმრიცხველი მოწყობილობის (მარკირების აპარატის ) ფუნქციონირების ხარვეზებით . კერძოდ , დასკვნაში ხაზგასმითაა მითითებული , რომ „ექსპერტიზისთვის უცნობია აღნიშნული ცდომილების გამომწვევი მიზეზი “. შესაბამისად , დასკვნაში წარმოდგენილი ინფორმაცია უტყუარად არ მიუთითებს მარკირების აპარატის არასწორად ფუნქციონირებაზე .

49. ამავე დროს , აღსანიშნავია , რომ წარმოდგენილ დასკვნაში მარკირების აპარატის მიერ ნაჩვენებ შედეგებსა და რეალურად წარმოებული პროდუქციის რაოდენობას შორის ცდომილება არის საკმაოდ მცირე (0%-დან 0.52%-მდე ). სხვაგვარად , მოსარჩელის არგუმენტის გაზიარების შემთხვევაშიც კი , იქმნება მოცემულობა , რომ მარკირების აპარატი უზრუნველყოფს წარმოებული პროდუქციის აღრიცხვას , მინიმუმ , 99.48%-იანი სიზუსტით . ამგვარი მინიმალური ცდომილების პირობებშიც კი , სადავო ნორმები ვერ იქნება მიჩნეული ლეგიტიმური მიზნის მიღწევის არაეფექტურ და უვარგის საშუალებად . სავალდებულო მარკირების ინსტიტუტის ეფექტურობის წარმოსაჩენად , მოპასუხის  – საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს წარმომადგენელმა მიუთითა , რომ 2016 წელს 2015 წელთან შედარებით 100 000 მილიონით (500 000 მილიონიდან 600 000 მილიონამდე ) გაიზარდა აღრიცხული ბოთლების რაოდენობა . მოპასუხე მხარე მიიჩნევს , რომ ზრდა უმეტესწილად აღრიცხვის პროცესის გაუმჯობესებით არის განპირობებული . სხდომის მიმდინარეობისას არ ყოფილა წარმოდგენილი რაიმე მტკიცებულება ან /და არგუმენტი , რომელიც ხსენებულ მსჯელობის სისწორეს ეჭვქვეშ დააყენებდა .

50. ასევე აღსანიშნავია , რომ საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლო აფასებს ნორმატიული აქტის , ქცევის ზოგადი წესის , კონსტიტუციურობას . სადავო ნორმები მოითხოვს საქონლის მოძრაობისა და აღრიცხვის ელექტრონული სისტემის შექმნას . სისტემის იმპლემენტაციის ტექნიკური მოდელი ან /და კონკრეტული ტექნიკური საშუალების გაუმართავი ფუნქციონირება ვერ მოახდენს გავლენას სადავო ნორმების შინაარსზე . სადავო ნორმები ითვალისწინებს იმპორტირებული და ადგილზე წარმოებული უალკოჰოლო სასმელების სრულ აღრიცხვას . შესაბამისად , მარკირებულ და რეალურად წარმოებულ ოდენობებს შორის ცდომილების არსებობა არ წარმოადგენს სადავო ნორმების რეგულირების შედეგს .

51. მსგავსი არგუმენტაციით , მოსარჩელემ სადავო ნორმების არაკონსტიტუციურობაზე შეიძლება იდავოს მხოლოდ იმ შემთხვევაში , თუ დაასაბუთებს , რომ ტექნიკურად შეუძლებელი , ანდა პრაქტიკულად არაიმპლემენტირებადია საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 192¹ მუხლით განსაზღვრული სავალდებულო მარკირების ინსტიტუტის ფარგლებში წარმოებული პროდუქციის სრულყოფილად აღრიცხვა . მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი დასკვნა იძლევა ვარაუდის საფუძველს , რომ რიგ შემთხვევებში მარკირების აპარატები შესაძლოა აბსოლუტური სიზუსტით ვერ აღრიცხავდეს წარმოებულ პროდუქციას . თუმცა , მოსარჩელეს არ წარმოუდგენია რაიმე სარწმუნო მტკიცებულება , რომელიც წარმოაჩენდა , რომ სადავო ნორმებით დადგენილ მოთხოვნათა სწორად აღსრულება ტექნიკურად შეუძლებელია ან /და დანერგილი ტექნიკური საშუალებები იწვევს სისტემურ პრობლემებს წარმოების პროცესის თვალსაზრისით . მოცემულ შემთხვევაში , სათანადო არგუმენტაცია არ არის წარმოდგენილი იმასთან დაკავშირებით , რომ კანონის კეთილსინდისიერი აღსრულების პირობებში , შეუძლებელია მარკირების ინსტიტუტის მეშვეობით წარმოებული პროდუქციის სათანადოდ აღრიცხვა . ამდენად , მოყვანილი არგუმენტაცია ეჭვქვეშ ვერ დააყენებს სადავო ნორმებით შექმნილი მარკირების ინსტიტუტის ეფექტურობას .

52. როგორც ზემოთ აღინიშნა , მარკირება წარმოადგენს საქონლის მოძრაობისა აღრიცხვის ერთიანი ელექტრონული სისტემის ფუნქციონირების კომპონენტს . იგი შესაძლებლობას იძლევა , მოპოვებულ იქნეს ღირებული ინფორმაცია როგორც გადასახადების ადმინისტრირების , ისე მომხმარებელთა უფლებების დაცვის თვალსაზრისით . მაგალითად , სისტემის საშუალებით შესაძლებელია კონკრეტული მეწარმე სუბიექტის მიერ წარმოებული პროდუქციის საერთო რაოდენობის განსაზღვრა , ინდივიდუალური პროდუქტის მეწარმე სუბიექტთან დაკავშირება და ა .შ . აღნიშნულიდან გამომდინარე , საკონსტიტუციო სასამართლო მიიჩნევს , რომ ცხადად იკვეთება რაციონალური კავშირი სადავო ნორმებსა და მოპასუხე მხარის მიერ მითითებულ ლეგიტიმურ მიზნებს შორის და შესაფასებელი რეგულირება წარმოადგენს ღირებული ლეგიტიმური სიკეთის დაცვის გამოსადეგ , ვარგის საშუალებას .

აუცილებლობა

53. მოსარჩელე მხარე მიიჩნევს , რომ სადავო ნორმები იწვევს საკუთრების უფლების იმაზე მეტი ინტენსივობით შეზღუდვას , ვიდრე ეს საჭიროა კონკრეტული ლეგიტიმური მიზნის მისაღწევად . ამ თვალსაზრისით , მოსარჩელე მიუთითებს რამდენიმე ალტერნატივაზე . კერძოდ , აღნიშნავს , რომ თანამედროვე საწარმოო დანადგარები სრულად აღრიცხავს წარმოებულ პროდუქციას და მოპასუხე მხარეს დამატებით სთავაზობს ვიდეომეთვალყურეობის განხორცილებას რეალურ დროში . მოსარჩელე მხარის პოზიციით , შემოთავაზებული ალტერნატიული მექანიზმები საგადასახდო აღრიცხვის გაუმჯობესების კუთხით იმავე შედეგს ნაკლები დანახარჯებით აღწევს .

54. საქონლის მოძრაობისა და აღრიცხვის სადავო ნორმების დადგენილი მოდელის ეფექტურობას მნიშვნელოვნად განაპირობებს მეწამე სუბიექტებზე გარე კონტროლის განხორციელების შესაძლებლობა . მოსარჩელის მიერ შემოთავაზებული ალტერნატიული მექანიზმი გულისხმობს პროდუქციის წარმოებისა და აღრიცხვის კონტროლს უშუალოდ მწარმოებელი /იმპორტიორი კომპანიის საწარმოო დანადგარებითა და ვიდეომონიტორინგის მეშვეობით . ამ პირობებში წარმოებული პროდუქციის აღრიცხვას თავად საწარმოო ხაზები , ანუ მეწარმე სუბიექტის მფლობელობაში არსებული დანადგარები უზრუნველყოფს . გარე კონტროლის იდეა სრულად დაიკარგება , თუ მარკირების ან /და აღრიცხვის განმახორციელებელი ალტერნატიული დანადგარის ტექნიკური თუ პროგრამული მხარის მართვას თავად მეწარმე სუბიექტი განახორციელებს . შესაბამისად , მოსარჩელის მიერ შემოთავაზებული მეთოდი არ ითვალისწინებს გარე კონტროლის ისეთ ეფექტურ მექანიზმს , როგორიც არის შერჩეული პირის მიერ მარკირების განხორციელება .

55. იმავდროულად , სხვადასხვა კომპანიების მფლობელობაში არსებული დანადგარები შესაძლოა მკვეთრად განსხვავდებოდეს ერთმანეთისგან , ჰქონდეთ პროდუქციის განსხვავებული ტექნიკური სტანდარტებით მარკირების შესაძლებლობა ან საერთოდ არ გააჩნდეთ ამგვარი ფუნქციური მხარდაჭერა . მოსარჩელის მიერ შემოთავაზებული მოდელის დანერგვის შემთხვევაში , პირები , რომელთა საწარმოო დანადგარებსაც არ გააჩნია სათანადო ტექნიკური მხარდაჭერა , მათთვის განსხვავებული მოთხოვნების დაწესების შემთხვევაში , შესაძლოა აღმოჩნდნენ არათანაბარ პირობებში იმავე სახის ან /და ჩანაცვლებადი პროდუქციის მწარმოებელ სხვა სუბიექტებთან მიმართებით . ამგვარმა რეგულირებამ შესაძლოა შექმნას არაკონკურენტუნარიანი გარემოს ჩამოყალიბების რისკები და საქართველოს კონსტიტუციის 30-ე მუხლის მე -2 პუნქტით დაცული უფლების დარღვევის წყაროც კი გახდეს .

56. ასევე გასათვალისწინებელია , რომ მარკირება არ ამოიწურება პროდუქტზე მატრიცის დატანით . კერძოდ , „გადასახადების ადმინისტრირების შესახებ “ საქართველოს ფინანსთა მინისტრის №996 ბრძანების 79³ მუხლი ითვალისწინებს ელექტრონულ მონაცემთა ბაზის შექმნას , რომელსაც ავტომატურ რეჟიმში მიეწოდება ინფორმაცია ბაზაში რეგისტრირებულ სხვადასხვა მეწარმე სუბიექტთა მიერ წარმოებული პროდუქტის მონაცემების თაობაზე . შესაბამისად , მოსარჩელის მიერ შემოთავაზებული ალტერნატივის დანერგვა მოითხოვს , რომ საწარმოო დანადგარებს და მათ ყველა ხაზს გააჩნდეს მონაცემთა ერთიან ბაზასთან კავშირის შესაძლებლობა . იმავდროულად , შესაძლებელი უნდა იყოს მარკირებულ პროდუქტზე დატანილი მატრიცის წაკითხვა და მონაცემთა ბაზიდან შესაბამისი ინფორმაციის მიღება . მოსარჩელე მხარეს სასამართლოსთვის არ წარმოუდგენია სათანადო მტკიცებულებები , რომლის საფუძველზეც ცხადი გახდებოდა , რომ ტექნიკურად შესაძლებელია და ამავე დროს ნაკლებ დანახარჯებთან არის დაკავშირებული წარმოების ხაზების ისე მოდიფიცირება , რომ უზრუნველყოფილი იყოს ერთიანი სააღრიცხვო სისტემის ფუნქციონირება .

57. ყოველივე ზემოთქმულიდან გამომდინარე , სასამართლო მიიჩნევს , რომ მოსარჩელის მიერ დასახელებული ალტერნატივა არ წარმოადგენს სადავო ნორმებით დადგენილი სავალდებულო მარკირების თანაბარი ეფექტურობის მქონე პროდუქციის აღრიცხვის მექანიზმს . შესაბამისად , მოსარჩელის მიერ შემოთავაზებული მოდელი , პროდუქციის აღრიცხვა საწარმოო ხაზების საშუალებით , ვერ იქნება მიჩნეული დასახელებული ლეგიტიმური მიზნების მიღწევის ნაკლებად მზღუდველ საშუალებად .

58. მოსარჩელე მხარე საქონლის მოძრაობისა და აღრიცხვის ალტერნატიულ მექანიზმად აგრეთვე მიუთითებს საწარმოო ხაზების ვიდეომონიტორინგის რეალურ დროში განხორციელებას . მარკირების პროცედურა უზრუნველყოფს მილიონობით პროდუქტის აღრიცხვას და მონაცემთა დახარისხებას სხვადასხვა კატეგორიების (პროდუქტის სახეობის , მოცულობის , წარმოების თარიღის და ა .შ ) მიხედვით . როგორც მოწმის ნიკოლოზ ედილაშვილის მიერ იქნა განმარტებული , მარკირების აპარატი უზრუნველყოფს მითითებული მონაცემების გენერირებას საწარმოო ხაზებზე , რომელთა სიხშირე საათში ათეულობით ათასი წარმოებული პროდუქტია . არაგონივრულია , რომ ვიდეომონიტორინგის საშუალებით ნებისმიერი უნარების მქონე დამკვირვებლის მიერ მოხდეს ან ობიექტურად შესაძლებელი იყოს იმგვარი მონაცემების შეგროვება , რომლებიც შემდგომში გამოყენებადი იქნება გადასახადის ადმინისტრირების მიზნებისთვის . ცხადია , რომ თანამედროვე ტექნოლოგიების პირობებში საგადასახადო ორგანოს თანამშრომლის მიერ ვიდეოჩანაწერის საშუალებით წარმოების ხაზზე გავლილი პროდუქციის დათვლა ვერ იქნება მიჩნეული აღრიცხვის ავტომატიზებული სისტემის თანასწორი ეფექტურობის მქონე მექანიზმად .

59. სახელმწიფოს გადასახადების ადმინისტრირების მეთოდოლოგიის შემუშავებისა და დანერგვის გარკვეული მიხედულების ფარგლები გააჩნია . მოცემულ შემთხვევაში , შერჩეულია საქონლის მოძრაობისა და აღრიცხვის ინტეგრირებადი სისტემა , რომლის მიზანი სამეწარმეო პროცესზე ეფექტური გარე კონტროლის განხორციელება და , შედეგად , გადასახადების ჯეროვანი ადმინისტრირება , ასევე მომხმარებელთა უფლებების დაცვის უზრუნველყოფაა . მოსარჩელე მხარემ ვერ წარმოადგინა ვერც ერთი დამაჯერებელი არგუმენტი , რომელიც სასამართლოს დაარწმუნებდა , რომ იმავე მიზნების , იმავე ეფექტურობით მიღწევა შესაძლებელია უფლების ნაკლებად მზღუდავი ღონისძიების გამოყენებით .

პროპორციულობა ვიწრო გაგებით

60. როგორც უკვე აღინიშნა , სადავო ნორმებით დადგენილი შეზღუდვა წარმოადგენს ლეგიტიმური მიზნის მიღწევისათვის გამოსადეგ და აუცილებელ ღონისძიებას . შესაბამისად , თანაზომიერების პრინციპის მოთხოვნებიდან გამომდინარე , უნდა შემოწმდეს პროპორციულობა ვიწრო გაგებით . თანაზომიერების პრინციპის აღნიშნული ელემენტის მოთხოვნაა , რომ უფლების შეზღუდვისას კანონმდებელმა დაადგინოს სამართლიანი ბალანსი შეზღუდულ და დაცულ ინტერესებს შორის .

61. მოცემულ შემთხვევაში , ერთმანეთს უპირისპირდება მოსარჩელეთა საკუთრების უფლება და საგადასახადო აღრიცხვისა და მომხმარებელთა დაცვის ინტერესები . ბუნებრივია , გადასახადის დარიცხვა მოითხოვოს დასაბეგრი ბაზის მოცულობის განსაზღვრას , რისთვისაც გადასახადის გადამხდელთათვის დგინდება გარკვეული ვალდებულებები . ზოგადად , აღრიცხვის გაუმჯობესებისათვის გადასახადის გადამხდელთათვის გარკვეული ვალდებულებების დადგენა საგადასახადო ადმინისტრირების განუყოფელი ნაწილია . ცხადია , თუ გადასახადის გადამხდელებს არ ექნებათ აღრიცხვასთან დაკავშირებული ვალდებულებები , ეს შეუძლებელს გახდის გადასახადების დარიცხვას , გარკვეულწილად , აზრსაც კი დაუკარგავს გადასახადების გადახდის კონსტიტუციური ვალდებულების ან /და ზოგადად საგადასახადო კანონმდებლობის არსებობას .

62. ამავე დროს , აღსანიშნავია , რომ დასაბეგრი ბაზის აღრიცხვისათვის სათანადო კანონმდებლობის შექმნა და გაუმჯობესება ასევე წარმოადგენს კეთილსინდისიერი გადასახადის გადამხდელების დაცვის მნიშვნელოვან მექანიზმს . საყოველთაოდ ცნობილია , რომ საგადასახადო კანონმდებლობის ყველა გადასახადის გადამხდელის მიმართ თანასწორად აღსრულება საბაზრო კონკურენციის ხელშეწყობის უმნიშვნელოვანესი წინაპირობაა . ხოლო გადასახადების არასათანადო ადმინისტრირება , უპირველეს ყოვლისა , კეთილსინდისიერი გადამხდელის ინტერესებს აზიანებს , ვინაიდან მის არაკეთილსინდისიერ კონკურენტებს აძლევს , გადასახადების დამალვის გზით , საბაზრო უპირატესობის მოპოვების შესაძლებლობას .

63. აღნიშნულიდან გამომდინარე , ეფექტური საგადასახადო ადმინისტრირება უმნიშვნელოვანეს საჯარო და კერძო ინტერესების დაცვას ემსახურება . სწორედ ამიტომ კანონმდებელი ქმნის საგადასახადო აღრიცხვასთან დაკავშირებულ რიგ ვალდებულებებს , ისეთებს , როგორებიცაა : სააღრიცხვო დოკუმენტაციის 6 წლით შენახვა , ბუღალტრული აღრიცხვის ამა თუ იმ სტანდარტის გამოყენების ვალდებულება და ა .შ . ეფექტური საგადასახადო ადმინისტრირება წარმოადგენს გადასახადის გადახდის ვალდებულების კონსტიტუციურ ფარგლებში აღსრულების განუყოფელ მექანიზმს . დაბეგვრის სათანადოდ განხორციელებისათვის ეფექტური მექანიზმების შექმნა გადასახადების გადახდის ვალდებულების თანმდევ საჭიროებას წარმოადგენს . შესაბამისად , უდიდესია იმ სიკეთის მნიშვნელობა , რომლის დაცვასაც დაბეგვრის გაუმჯობესებისკენ მიმართული ღონისძიებები ემსახურება .

64. მოცემულ შემთხვევაში უკვე დადგენილია სადავო ნორმებით გათვალისწინებული ღონისძიების აუცილებელი ხასიათი . შესაბამისად , იმ სიკეთის მნიშვნელობის გათვალისწინებით , რომელსაც სადავო ნორმები ემსახურება , მისი არაკონსტიტუციურობის დასამტკიცებლად მოსარჩელემ უნდა დაასაბუთოს , რომ საკუთრების გასხვისების უფლებაში ჩარევა იმდენად ინტენსიურია , რომ ფაქტობრივად შეუძლებელს ხდის ან /და მნიშვნელოვნად აზიანებს პროდუქციის წარმოებისა (დამზადების ) და რეალიზების პროცესს . თანაზომიერების პრინციპის მოთხოვნებთან შეუსაბამო იქნება , გადასახადების ადმინისტრირების მიზნით პირისათვის იმგვარი ფინანსური ხარჯის გაწევის მოთხოვნა , რომელიც მნიშვნელოვნად აისახება პროდუქციის საბაზრო პოზიციებზე და შედეგად მომეტებულად შეიზღუდება გადასახადის გადამხდელთა უფლებები . მსგავსი შემთხვევა სახეზე იქნება იმ შემთხვევაში , თუ მნიშვნელოვნად იზრდება პროდუქციის საბაზრო ღირებულება , სისტემურად რთულდება პროდუქციის წარმოება და სხვა .