„კომერციული ბანკების კაპიტალის ადეკვატურობის მოთხოვნების შესახებ დებულების დამტკიცების თაობაზე“ საქართველოს ეროვნული ბანკის პრეზიდენტის 2013 წლის 28 ოქტომბრის №100/04 ბრძანებაში ცვლილების შეტანის თაობაზე

1.  დებულების პირველი მუხლის მე-4 პუნქტი ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით:

„4. ამ დებულებით დადგენილი კაპიტალის ადეკვატურობის მოთხოვნები ეფუძნება სამ „პილარს“, როგორც ეს განსაზღვრულია საერთაშორისოდ აღიარებული „საბანკო ზედამხედველობის ბაზელის კომიტეტის“ კაპიტალის ადეკვატურობის ჩარჩოში.  თუ ამ დებულებაში მოცემული არ არის კონკრეტული საკითხის მარეგულირებელი წესი ან ტერმინის განმარტება, კომერციულმა ბანკმა ეროვნულ ბანკთან შეთანხმებით უნდა იხელმძღვანელოს საბანკო ზედამხედველობის ბაზელის კომიტეტის სტანდარტებითა და ევროპის პარლამენტისა და საბჭოს 2013 წლის 26 ივნისის 575/2013 რეგულაციითა და 2013/36/EU დირექტივით.“

2.   დებულების მე-2 მუხლს დაემატოს შემდეგი შინაარსის „ჟ-უ“ ქვეპუნქტები:

„ჟ) სისტემური მნიშვნელობის კომერციული ბანკი – ეროვნული ბანკის მიერ განსაზღვრული კომერციული ბანკი, რომლის ფინანსურმა სირთულეებმა ან სხვა პრობლემებმა შესაძლოა, გამოიწვიოს სისტემური რისკი;

რ) სისტემური რისკი – ფინანსური სისტემის სტაბილურობის რისკი, რომელსაც მოჰყვება მნიშვნელოვანი უარყოფითი შედეგები ფინანსური სისტემისა და რეალური ეკონომიკისათვის;

ს) სისტემურობის ბუფერი – ეროვნული ბანკის მიერ სისტემურად მნიშვნელოვანი კომერციული ბანკებისათვის განსაზღვრული კაპიტალის დამატებითი მოთხოვნა;

ტ) რისკის მიხედვით შეწონილი მთლიანი რისკის პოზიციები –   საკრედიტო, საბაზრო და საოპერაციო რისკების მიხედვით შეწონილი რისკის პოზიციების ჯამი;

უ) კომბინირებული ბუფერის მოთხოვნა – კაპიტალის კონსერვაციის, კონტრციკლურობის და სისტემურობის ბუფერების მოთხოვნების დაკმაყოფილებისათვის საჭირო ძირითადი პირველადი კაპიტალი.“.

3. დებულების II თავის სათაური ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით:
„კაპიტალის მინიმალური მოთხოვნები – საზედამხედველო კაპიტალი (პილარ 1)“.

4. დებულების III თავის სათაური ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით:

„კაპიტალის მინიმალური მოთხოვნები. საზედამხედველო კაპიტალის მინიმალური დონე და რისკის მიხედვით შეწონილი რისკის პოზიციები (პილარ 1)“.

5. მე-8 მუხლის:

ა) სათაური ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით:

„საზედამხედველო კაპიტალის მინიმალური დონე“;

ბ) პირველი პუნქტი ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით:

„1. ყველა კომერციული ბანკი ვალდებულია, გააჩნდეს საზედამხედველო კაპიტალის ის ოდენობა, რომელიც ყოველთვის მეტი ან ტოლი იქნება  კაპიტალის შემდეგ მინიმალურ მოთხოვნებზე:

ა) ძირითადი პირველადი კაპიტალის კოეფიციენტი – კომერციული ბანკის ძირითადი პირველადი კაპიტალის თანაფარდობა რისკის მიხედვით შეწონილ რისკის პოზიციებთან, უნდა იყოს 4.5%-ზე მეტი ან ტოლი;

ბ) პირველადი კაპიტალის კოეფიციენტი – კომერციული ბანკის პირველადი კაპიტალის თანაფარდობა რისკის მიხედვით შეწონილ რისკის პოზიციებთან, უნდა იყოს 6%-ზე მეტი ან ტოლი;

გ) საზედამხედველო კაპიტალის კოეფიციენტი – კომერციული ბანკის საზედამხედველო კაპიტალის თანაფარდობა რისკის მიხედვით შეწონილ რისკის პოზიციებთან, უნდა იყოს 8%-ზე მეტი ან ტოლი.“;

გ) მე-4 პუნქტი ამოღებულ იქნეს.

6. მე-8 მუხლის შემდეგ დაემატოს შემდეგი რედაქციის 8¹,  8²,  8³ და  8⁴ მუხლები:

„მუხლი 8¹. კაპიტალის კონსერვაციის ბუფერი

ყველა კომერციული ბანკი ვალდებულია, ამ დებულების მე-8 მუხლის პირველი პუნქტით განსაზღვრულ პილარ 1-ის საზედამხედველო კაპიტალის მინიმალურ მოთხოვნებთან და 25-ე მუხლით განსაზღვრულ პილარ 2-ის კაპიტალის ბუფერებთან  ერთად, დამატებით დაიცვას კაპიტალის კონსერვაციის ბუფერი რისკის მიხედვით შეწონილი მთლიანი რისკის პოზიციების 2.5%-ის ოდენობით.

მუხლი 8². კონტრციკლური კაპიტალის ბუფერი

1. ამ დებულების მე-8 და 8¹ მუხლებით განსაზღვრულ მოთხოვნებთან და 25-ე მუხლით განსაზღვრულ პილარ 2-ის კაპიტალის ბუფერებთან ერთად, ეროვნული ბანკი ყველა კომერციული ბანკისათვის ადგენს კონტრციკლური კაპიტალის ბუფერის დაცვის მოთხოვნას.

2. კონტრციკლური კაპიტალის ბუფერი დგინდება რისკის მიხედვით შეწონილი მთლიანი რისკის პოზიციების 0%-დან 2.5%-მდე შუალედის ფარგლებში. განსაკუთრებულ შემთხვევებში, რაც უნდა დასტურდებოდეს ამ მუხლის მესამე პუნქტში მოყვანილი გარემოებებით, შესაძლებელია კონტრციკლური კაპიტალის განაკვეთი აღემატებოდეს 2.5%-ს. ბუფერის ცვლილება უნდა მოხდეს 0.25 პროცენტული პუნქტით ან მისი ჯერადით.

3. კონტრციკლური ბუფერის განაკვეთი გადაიხედება ყოველკვარტალურად და მისი დადგენისას გაითვალისწინება ისეთი ფაქტორების ანალიზი, როგორიცაა, სესხების მშპ-სთან ფარდობის და მისი გრძელვადიანი ტრენდიდან გადახრის შესაბამისი ინდიკატორები, საკრედიტო ტენდენციები, ფინანსური სექტორის ციკლური პოზიციის სხვა მახასიათებლები, შინამეურნეობებისა და კომპანიების ფინანსური მდგრადობის მაჩვენებლები, ქვეყნის შიდა და საგარეო მაკროფინანსური მდგომარეობის მაჩვენებლები და სხვა.

4. კომერციულმა ბანკებმა კონტრციკლური კაპიტალის ბუფერის მოთხოვნა უნდა დაიცვან კონტრციკლური კაპიტალის ბუფერის განაკვეთის ზრდის შემთხვევაში მისი გაზრდიდან 1 წლის ვადაში, ხოლო შემცირების შემთხვევაში – დაუყოვნებლივ. განსაკუთრებულ შემთხვევებში, რაც უნდა დასტურდებოდეს ამ მუხლის მე-3 პუნტში მოყვანილი გარემოებებით, შესაძლებელია გაზრდილი კონტრციკლური კაპიტალის ბუფერის ამოქმედების ვადა ნაკლები იყოს 1 წელზე.

5. კონტრციკლური კაპიტალის ბუფერის შესახებ მიღებული გადაწყვეტილება გამოქვეყნდება ეროვნული ბანკის ვებგვერდზე, სადაც სულ მცირე წარმოდგენილი უნდა იყოს კონტრციკლური ბუფერის დადგენილი განაკვეთი, მისი ამოქმედების ვადა და მიღებული გადაწყვეტილების საფუძველი.

 მუხლი 8³.  სისტემურობის ბუფერი

1. ეროვნული ბანკი განსაზღვრავს სისტემურად მნიშვნელოვან კომერციულ ბანკებს. სისტემურად მნიშვნელოვანი ბანკების განსაზღვრისას მხედველობაში მიიღება ისეთი ფაქტორები, როგორიცაა ბანკის ზომა საბანკო სისტემაში, ურთიერთკავშირი სხვა ბანკებთან, ჩანაცვლებადობა და კომპლექსურობა.

2. სისტემურად მნიშვნელოვანი კომერციული ბანკები ვალდებული არიან ამ დებულების მე-8, 8¹ და 8² მუხლებით გათვალისწინებულ მოთხოვნებთან და 25-ე მუხლით განსაზღვრულ პილარ 2-ის კაპიტალის ბუფერებთან ერთად, დამატებით დაიცვან სისტემურობის ბუფერი რისკის მიხედვით შეწონილი მთლიანი რისკის პოზიციების ეროვნული ბანკის მიერ დადგენილი განაკვეთის ფარგლებში.

მუხლი 8⁴. კომბინირებული ბუფერის მოთხოვნა

1. კომბინირებული ბუფერი, რომელიც წარმოადგენს კონსერვაციის, კონტრციკლური და სისტემური ბუფერების ჯამს, დაცული უნდა იყოს ძირითადი პირველადი კაპიტალის ელემენტების მეშვეობით.

2. კომერციული ბანკის მიერ კომბინირებული ბუფერის მოთხოვნის დარღვევის შემთხვევაში, კომერციულ ბანკს ეკრძალება ძირითადი პირველადი კაპიტალის განაწილება, დამატებითი პირველადი კაპიტალის ინსტრუმენტებზე გადახდების განხორციელება, ცვალებადი ანაზღაურების (ბონუსების) გადახდის ვალდებულების შექმნა, და ეროვნული ბანკის მიერ განსაზღვრული სხვა გადახდების განხორციელება იმ პერიოდისათვის, როდესაც ბანკი ვერ აკმაყოფილებს კომბინირებული ბუფერის დაცვის მოთხოვნას.

3. კომერციული ბანკის მიერ სისტემურობის ბუფერის დარღვევა (კომბინირებული ბუფერის მოცულობის კონსერვაციისა და კონტრციკლური ბუფერების ჯამურ მოცულობაზე მეტად დარღვევა) კომერციული ბანკის მიმართ 8⁴ მუხლის მე-2 პუნქტით გათვალისწინებული შეზღუდვების გარდა, ითვალისწინებს კანონმდებლობით დადგენილი უფრო მკაცრი საზედამხედველო ღონისძიებების გატარებას.

4. კომბინირებული ბუფერის მოთხოვნის დარღვევის შემთხვევაში, კომერციულმა ბანკმა, ბუფერის დარღვევის იდენტიფიცირებისას, აღნიშნულის შესახებ დაუყოვნებლივ უნდა აცნობოს და ხუთი დღის ვადაში ეროვნულ ბანკს უნდა წარუდგინოს კაპიტალის შევსების გეგმა. ცალკეულ შემთხვევებში, კომერციული ბანკის საქმიანობის მასშტაბებისა და კომპლექსურობის გათვალისწინებით, ეროვნულმა ბანკმა შესაძლოა აღნიშნული ვადა გაახანგრძლივოს 10 დღემდე.

5. კაპიტალის შევსების გეგმა უნდა მოიცავდეს:

ა) ფინანსური მაჩვენებლების შეფასებასა და პროგნოზს;

ბ) კაპიტალის კოეფიციენტების გაზრდის გზებს;

გ) კომბინირებული ბუფერის მოთხოვნების სრულად დაკმაყოფილებისთვის საჭირო კაპიტალის მოზიდვის გეგმებსა და ვადებს;

დ) დამატებით ინფორმაციას, რომელსაც ეროვნული ბანკი საჭიროდ მიიჩნევს კაპიტალის შევსების გეგმის შესაფასებლად.

6. ეროვნული ბანკი აფასებს ბანკის მიერ წარმოდგენილი კაპიტალის გეგმას და მისაღებად მიიჩნევს მას იმ შემთხვევაში, თუ მისი შეფასებით, გეგმის განხორციელება უზრუნველყოფს კაპიტალის იმგვარად შენარჩუნებას ან ზრდას, რომ კომერციული ბანკი შეძლებს დააკმაყოფილოს კომბინირებული ბუფერის მოთხოვნა ეროვნული ბანკისათვის მისაღებ გონივრულ პერიოდში.

7. იმ შემთხვევაში, თუ ეროვნული ბანკის შეფასების შედეგად, კაპიტალის გეგმა არ აკმაყოფილებს ამ მუხლის მე-6 პუნქტის მოთხოვნებს, ეროვნული ბანკი უფლებამოსილია:

ა) მოსთხოვოს კომერციულ ბანკს მითითებულ ვადაში კაპიტალის შევსება განსაზღვრულ დონემდე, რომელიც შესაძლოა აღემატებოდეს ამ დებულებით განსაზღვრულ მინიმალურ მოთხოვნებს;

ბ)  გამოიყენოს „კომერციული ბანკების საქმიანობის შესახებ“ საქართველოს კანონით დადგენილი სანქციები.

8. ძირითადი პირველადი კაპიტალის ელემენტების განაწილებამდე, კომერციულმა ბანკმა უნდა შეაფასოს აღნიშნული განაწილების შედეგი მისი კაპიტალის ადეკვატურობის მაჩვენებელზე და უზრუნველყოს მისი განაწილება იმგვარად, რომ არ დაირღვეს კომბინირებული ბუფერის მოთხოვნა.“.

7. დებულების მე-9 მუხლი ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით:

„მუხლი 9. საკრედიტო რისკის მიხედვით შეწონილი რისკის პოზიციები

ამ დებულების მე-8-8³ მუხლების მიზნებისათვის საკრედიტო რისკის მიხედვით შეწონილი რისკის პოზიციების თანხების დასათვლელად კომერციულმა ბანკებმა უნდა გამოიყენონ IV თავში მოცემული სტანდარტიზებული მიდგომა.“

8. დებულების IV თავის სათაური ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით:

„კაპიტალის მინიმალური მოთხოვნები. საკრედიტო რისკის მიხედვით შეწონილი რისკის პოზიციების გაანგარიშება. სტანდარტიზებული მიდგომა (პილარ 1)“.

9. მე-12 მუხლის:

ა) პირველი პუნქტი ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით:

„1. რისკის მიხედვით შეწონილი რისკის პოზიციების დასათვლელად უნდა მოხდეს ყველა რისკის პოზიციისთვის წონის მინიჭება ამ დებულების 32-ე–45-ე მუხლების შესაბამისად, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა ხდება მათი საზედამხედველო კაპიტალიდან დაქვითვა. რისკის წონის მინიჭება ხდება რისკის პოზიციის კლასისა და კრედიტის ხარისხის მიხედვით, როგორც ეს განსაზღვრულია ამ დებულების 32–ე-45-ე მუხლებით. კრედიტის ხარისხი შეიძლება დადგინდეს საკრედიტო შეფასების გარე ინსტიტუტების (შემდგომში – სშგი) საკრედიტო შეფასებაზე დაყრდნობით მე-13-მე-16 მუხლების მოთხოვნების შესაბამისად.“ ;

ბ) მე-3 პუნქტი ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით:

„3. უზრუნველყოფილი რისკის პოზიციის შემთხვევაში მისანიჭებელი წონა შეიძლება შეიცვალოს V თავის შესაბამისად, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა ხდება მათი საზედამხედველო კაპიტალიდან დაქვითვა.“.

10. დებულების V თავის სათაური ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით:

„კაპიტალის მინიმალური მოთხოვნები. საკრედიტო რისკის მიხედვით შეწონილი რისკის პოზიციების გაანგარიშება. საკრედიტო რისკის მიტიგაცია (პილარ 1)“.

11. დებულების მე-15 მუხლის მე-2 პუნქტი ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით:

„2. ამ დებულების მე-8-8³ მუხლების მიზნებისათვის რისკის მიხედვით შეწონილი რისკის პოზიციების დათვლისას კომერციულ ბანკებს, რომლებიც IV თავის შესაბამისად იყენებენ სტანდარტიზებულ მეთოდს, შეუძლიათ გამოიყენონ ამ თავში აღწერილი საკრედიტო რისკის მიტიგაციის დებულებები.“.

12. დებულების VI თავი ამოღებულ იქნეს;

13. დებულების VII თავის სათაური ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით:

„კაპიტალის მინიმალური მოთხოვნები. საბაზრო რისკის მიხედვით შეწონილი რისკის პოზიციების გაანგარიშება (პილარ 1)“.

14. დებულების VIII თავის სათაური ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით:

„კაპიტალის მინიმალური მოთხოვნები. საოპერაციო რისკის მიხედვით შეწონილი რისკის პოზიციების გაანგარიშება (პილარ 1)“.

15. დებულების IX თავის სათაური ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით:

„კაპიტალის მინიმალური მოთხოვნები. საოპერაციო რისკის მიხედვით შეწონილი რისკის პოზიციების გაანგარიშების მეთოდები (პილარ 1)“.

16. დებულების X თავის სათაური ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით:

„კომერციული ბანკების შიდა კაპიტალის ადეკვატურობის შეფასების პროცესი (პილარ 2)“.

17. დებულების 23-ე მუხლი ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით:

„მუხლი 23. მოთხოვნები შიდა კაპიტალის ადეკვატურობის შეფასების პროცესზე

1. ამ დებულების მე-8 მუხლით განსაზღვრული საზედამხედველო კაპიტალის მინიმალური მოთხოვნების შესრულებასთან ერთად, კომერციული ბანკი ვალდებულია დაიცვას კაპიტალის დამატებითი ბუფერის მოთხოვნები იმ რისკებისათვის, რომელსაც არ მოიცავს პილარ 1 (მათ შორის, იმ საბაზრო რისკებისთვის, რომელიც არ შედის პილარ 1-ში, ასევე კონცენტრაციის რისკებისთვის, საპროცენტო, ლიკვიდობის, სტრატეგიული და რეპუტაციის რისკებისთვის და სხვა). აღნიშნული რისკების შეფასების და მათ საპასუხოდ შიდა კაპიტალის ადეკვატურობის საკმარისი დონის განსაზღვრის მიზნით, კომერციულმა ბანკმა უნდა უზრუნველყოს ძლიერი, ეფექტიანი და ყოვლისმომცველი სტრატეგიისა და პროცესების დანერგვა.

2. ამ  მუხლის პირველი პუნქტის მიზნებისათვის, კომერციულ ბანკს უნდა ჰქონდეს ჯანსაღი მმართველობის სისტემა, რომელიც მოიცავს მკაფიოდ განსაზღვრულ ორგანიზაციულ სტრუქტურას, რაც უზრუნველყოფს პასუხისმგებლობების განსაზღვრას, რისკების ეფექტიანი იდენტიფიცირების, მართვის, მონიტორინგისა და ანგარიშგების პროცესებს, ადეკვატურ შიდა კონტოლის მექანიზმებს, მათ შორის ჯანსაღ ადმინისტრირებისა და სააღრიცხო პროცედურებს, ეფექტიანი რისკების მართვის შესაბამის საინფორმაციო სისტემებსა და კონტროლებს, ანაზღაურების პოლიტიკა-პროცედურებს.

3. კომერციულ ბანკში დანერგილი შიდა კაპიტალის ადეკვატურობის შეფასების პროცესის ფარგლებში, უნდა ხორციელდებოდეს ბანკის მიერ დანერგილი სტრატეგიებისა და პროცესების რეგულარულად გადახედვა, რათა უზრუნველყოფილ იქნეს მათი ყოვლისმომცველობა და კომერციული ბანკის ტიპთან, საქმიანობის მასშტაბებსა და კომპლექსურობასთან შესაბამისობა.

4. კომერციულმა ბანკებმა მინიმუმ წელიწადში ერთხელ ეროვნული ბანკს უნდა წარუდგინონ შიდა კაპიტალის ადეკვატურობის შეფასების პროცესის შედეგები.

5. კომერციულ ბანკებს პილარ 2-ის ფარგლებში შეუძლიათ გამოიყენონ ფასს-ის მიხედვით გაანგარიშებული რიცხვები.“ .

18. დებულების XI თავის სათაური ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით:

„საზედამხედველო განხილვისა და შეფასების პროცესი და პილარ 2-ის ფარგლებში კაპიტალის მოთხოვნა (პილარ 2)“.

19. 24-ე მუხლის:

ა) პირველი პუნქტი ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით:

„1. ეროვნული ბანკი განიხილავს კომერციული ბანკების მიერ დანერგილი ღონისძიებების, სტრატეგიების, პროცესებისა და მექანიზმების ამ დებულებასთან  შესაბამისობასა და შეაფასებს კომერციული ბანკების რისკებს საქართველოს ეროვნული ბანკის პრეზიდენტის 2014 წლის 27 მარტის №32/04 ბრძანებით დამტკიცებული „კომერციული ბანკების რისკების შეფასების საერთო პროგრამის მოქმედების წესის“ ფარგლებში.“ ;

ბ) მე-2 პუნქტი ამოღებულ იქნეს;

გ) მე-3 პუნქტი ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით:

„3. ამ მუხლის პირველ პუნქტში განსაზღვრული განხილვისა და შეფასების პროცესზე დაყრდნობით ეროვნული ბანკი ადგენს, რამდენად უზრუნველყოფს კომერციული ბანკის მიერ განხორციელებული ღონისძიებები, სტრატეგიები, პროცესები და მექანიზმები, ასევე, მფლობელობაში არსებული საზედამხედველო კაპიტალი კომერციული ბანკის რისკების ჯანსაღ მართვასა და ბანკის წინაშე არსებული რისკების სათანადოდ მიტიგაციის შესაძლებლობას.“.

20. 25-ე მუხლი ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით:

„მუხლი 25. „საზედამხედველო ქმედება და პილარ 2-ის ბუფერები

 „1. ამ დებულებით დადგენილი მოთხოვნების დაუკმაყოფილებლობის შემთხვევაში ან ამ დებულების 24-ე მუხლით განსაზღვრული საზედამხედველო განხილვისა და შეფასების პროცესში გამოვლენილ რისკებზე საპასუხოდ, ეროვნული ბანკი კომერციულ ბანკს მოსთხოვს სათანადო ზომების მიღებას. აღნიშნული მიზნებისათვის ეროვნულ ბანკს შუძლია მიიღოს „კომერციული ბანკების საქმიანობის შესახებ“ საქართველოს კანონით დადგენილი ზომები, მათ შორის, კომერციულ ბანკს დაავალდებულოს ამ დებულების მე-8 მუხლით განსაზღვრულ მინიმალურ დონეზე მეტი საზედამხედველო კაპიტალის ფლობა პილარ 2-ის ფარგლებში.

 2. ეროვნული ბანკი განსაზღვრავს პილარ 2-ის ფარგლებში კაპიტალის ბუფერების განსაზღვრის წესს.“.

21. დებულების 45-ე მუხლის მე-5 პუნქტი ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით:

„5. აქციების ფლობა და/ან სხვა სახით 10%-ზე ნაკლები წილით მონაწილეობა კომერციული იურიდიული პირების კაპიტალში უნდა შეიწონოს 100% რისკის წონით, გარდა იმ შემთხვევებისა, როდესაც ხდება მათი დაქვითვა საზედამხედველო კაპიტალიდან.“ .