„ეროვნული სასწავლო გეგმის დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების მინისტრის 2011 წლის 11 მარტის №36/ნ ბრძანებაში ცვლილების შეტანის თაობაზე

„თავი LXXIX

ერთმოდულიანი არჩევითი საგანი „სამხედრო ისტორია და ეროვნული თავდაცვა“

საგნობრივი პროგრამა

X/XI/XII კლ.

ა) შესავალი

საშუალო საფეხურზე კურსის - სამხედრო ისტორია და ეროვნული თავდაცვა - შესწავლა მოსწავლეს საფუძვლიან ცოდნას შესძენს სამხედრო ისტორიის და ეროვნული თავდაცვის სფეროში; დაეხმარება მას საგნის ძირითადი ასპექტების გაცნობიერებაში: კერძოდ, სამხედრო ძალების განვითარების ძირითადი ეტაპების, ეპოქალური მნიშვნელობის ბრძოლებისა და სამხედრო ნოვაციების შეფასებაში; გაუღრმავებს ცოდნას მსოფლიოს წამყვანი ქვეყნებისა და საქართველოს წინაშე მდგარი თანამედროვე საფრთხეების შესახებ; გააცნობს უსაფრთხოების სისტემებისა და უსაფრთხოების პოლიტიკის პრინციპებს; მოსწავლეებს შესძენს ცოდნას  უსაფრთხოების წესების შესახებ; განუმტკიცებს შესაბამის დამოკიდებულებას ქვეყნის შეიარაღებული ძალებისა და გამოჩენილ სამხედრო მოღვაწეთა მიმართ.

აღნიშნული კურსი ხელს შეუწყობს, ასევე, პატრიოტული სულისკვეთების გაღვივებას,  მოსწავლის კრიტიკული აზროვნების უნარის განვითარებას და მისი სახელმწიფოებრივი და  სამოქალაქო თვითშეგნების ამაღლებას.

ბ) სამხედრო ისტორიისა და ეროვნული თავდაცვის სწავლების მიზნები და ამოცანები:

საგნის - სამხედრო  ისტორია და ეროვნული თავდაცვა -  სწავლების მიზანია მოსწავლეს:

•  გააცნოს  მსოფლიო სამხედრო ისტორიის განვითარების გარდამტეხი მოვლენები და ნოვაციები;
• გააცნოს ქართული სამხედრო საქმის განვითარების ძირითადი ეტაპები;
•  შეასწავლოს სამხედრო ისტორიის საგნის ამსახველი ძირითადი ცნებები და ტერმინები;
• გააცნოს ეროვნული თავდაცვისა და უსაფრთხოების სისტემები;
• გამოუმუშავოს საქართველოს შეიარაღებული ძალებისადმი ნდობისა და პატივისცემის განცდა;
• გამოუმუშავოს საგანგებო ვითარებაში უსაფრთხო ქცევის წესები, თვითგადარჩენისა და სხვისი დახმარების უნარ-ჩვევები;
• დაეხმაროს ქართველების მიერ წარმოებული საეტაპო ბრძოლების მნიშვნელობის აღქმაში;
•  გააცნოს და პატივისცემა განუმტკიცოს  გამოჩენილ ქართველ სამხედრო მოღვაწეთა დამსახურებას ქვეყნის წინაშე;
• გაუღრმავოს ცოდნა მსოფლიოსა და საქართველოს სამხედრო ისტორიაში.
• ხელი შეუწყოს ახლგაზრდებში პატრიოტული სულისკვეთების, სახელმწიფოებრივი აზროვნებისა და მოქალაქეობრივი თვითშეგნების ამაღლებას.

გ)  საგნის ორგანიზება

არჩევითი საგნის - სამხედრო ისტორია და ეროვნული თავდაცვა - სასწავლო პროგრამა გათვლილია 60 აკადემიურ საათზე, რომლის სწავლება გათვალისწინებულია ორი სემესტრის განმავლობაში სკოლის საშუალო საფეხურზე X, XI, XII კლასებში.

სტანდარტში მითითებული ინდექსები:

სტანდარტში გაწერილ თითოეულ შედეგს წინ ინდექსი აქვს დართული. მაგალითად არჩ. სამხ. ისტ. და ეროვნ. თავდ. X-XII. 1. - პირველი ნიშანი მიუთითებს, რომ პროგრამა არჩევითი საგნებისთვისაა განკუთვნილი (არჩ. - არჩევითი); მეორე ნიშანი მიუთითებს საგანს (სამხ. ისტ. და ეროვნ. თავდ. - სამხედრო ისტორია და ეროვნული თავდაცვა); მესამე ნიშანი კი X-XII მიუთითებს რომელი კლასებისთვისაა განკუთვნილი საგანი (X, XI, XII კლასები); ბოლო ნიშანი 1- შედეგის რიგს (1. - პირველი შედეგი).

დ)  საგნის სწავლების მიმართულებების აღწერა

სამხედრო  ისტორიისა და ეროვნული თავდაცვის კურსში გამოიყოფა შემდეგი მიმართულებები:

•  ისტორიული ინტერპრეტაცია და კვლევა - ამ მიმართულების მიზანია მოსწავლეს განუვითაროს ისტორიული კვლევის უნარი; მისცეს მას ინფორმაცია სამხედრო ხელოვნების ისტორიის სპეციფიკის, მისი ძირითადი ცნებებისა და ტერმინების შესახებ; ასწავლოს სამხედრო საქმის შესახებ მარტივი კვლევის ჩატარება; გამოუმუშავოს სამხედრო სპეციფიკის შემცველი დროსა და სივრცეში ორიენტაციის უნარი.
• სამხედრო საქმის ორგანიზება  - ამ მიმართულების  მიზანია მოსწავლეს შეასწავლოს მსოფლიოს ქვეყნებისა (სამხედრო თვალსაზრისით საინტერესო)  და ქართული სამხედრო უწყების განვითარების ძირითადი ეტაპები; მისცეს მას ცოდნა ქართული არმიის შეიარაღებისა და საქართველოში არსებული თავდაცვითი სისტემის შესახებ წარსულსა და თანამედროვე ეპოქაში; ასევე მისცეს ცოდნა სამხედრო მოქმედებების სახეობების შესახებ.
• სამხედრო საქმის წარმოება - ეს მიმართულება მოსწავლეს საშუალებას მისცემს თანმიმდევრულად განსაზღვროს სხვადასხვა ისტორიულ ეპოქაში მსოფლიოსა და საქართველოში სამხედრო ხელოვნების განვითარების პროცესი, საბრძოლო მოქმედებების წარმოების ძირითადი მახასიათებლები, სამხედრო საქმეში არსებული საეტაპო ნოვაციები; იმსჯელოს სხვადასხვა პერიოდში საქართველოში განხორციელებულ სამხედრო რეფორმებზე და მათ მნიშვნელობაზე ქართული შეიარაღებული ძალების ევოლუციის გზაზე; ასევე შეეძლება იმსჯელოს მხედართმთავრის როლზე სამხედრო ოპერაციების დროს.
• კრიზისული სიტუაციები და მართვის სისტემები -  ამ მიმართულების მიზანია მოსწავლეს მისცეს შესაბამისი ცოდნა უსაფრთხოების საერთაშორისო ინსტიტუტების როლზე თანამედროვე კრიზისული სიტუაციების პრევენციისთვის; იცნობდეს თავდაცვისა და უსაფრთხოების პოლიტიკის სტრატეგიულ დოკუმენტებს. აცნობიერებდეს თანამედროვე საერთაშორისო და რეგიონალურ საფრთხეებს, ასევე საქართველოს წინაშე მდგარ საფრთხეებსა და გამოწვევებს; იცნობდეს თანამედროვე ქართული შეიარაღებული ძალების სისტემას; ჰქონდეს წარმოდგენა საერთაშორისო სამხედრო სამართლის ძირითად პრინციპებზე.
• თვითგადარჩენა და ექიმამდელი დახმარება - ამ მიმართულების მიზანია მოსწავლეს განუვითაროს საგანგებო ვითარებაში როგორც საკუთარი სიცოცხლისა და ჯანმრთელობის დაცვის, ისე სხვისთვის კრიტიკულ მომენტში პირველადი ექიმამდელი დახმარების გაწევის პრაქტიკული უნარ-ჩვევები.

ე) საგნის სწავლების აღწერა მიმართულებების მიხედვით:

X-XII კლასი

სამხედრო ისტორია და ეროვნული თავდაცვა

სტანდარტი

წლის ბოლოს მისაღწევი შედეგები მიმართულებები შედეგების მიხედვით

წლის ბოლოს მისაღწევი შედეგები და მათი ინდიკატორები:

მიმართულება:  ისტორიული ინტერპრეტაცია და კვლევა

არჩ. სამხ. ისტ. და ეროვნ. თავდ. X-XII. 1. მოსწავლე მსჯელობს სამხედრო  ისტორიის   და ეროვნული თავდაცვის სპეციფიკის შესახებ

შედეგი თვალსაჩინოა, თუ მოსწავლე:

• აყალიბებს სამხედრო ისტორიის საგნის მიზნებსა და ამოცანებს;
• ფლობს სამხედრო ისტორიის ამსახველ ძირითად ცნებებსა და ტერმინებს;
• ფლობს ეროვნული თავდაცვის ამსახველ ძირითად ცნებებსა და ტერმინებს.

არჩ. ქართ.სამხ. ხელ. ისტ. X-XII. 2. მოსწავლე იკვლევს სამხედრო ისტორიულ მოვლენებს

შედეგი თვალსაჩინოა, თუ მოსწავლე:

• განასხვავებს პირველად და მეორად წყაროებს;
• შეუძლია გააანალიზოს და შეაფასოს ერთი და იმავე სამხედრო ისტორიული მოვლენის განსხვავებული ინტერპრეტაციები;
• შეუძლია სამხედრო ისტორიასთან დაკავშირებული ისტორიული თემის დაწერა;
• მსჯელობს სხვადასხვა სამხედრო-ისტორიული ინტერპრეტაციის ჰიპოთეტურ ხასიათზე და აცნობიერებს, რომ ნებისმიერი ისტორიული  ინტერპრეტაცია შეიძლება გადაფასდეს ახალი ისტორიული მასალის მოძიების (გამოქვეყნების) შემთხვევაში;
• ადარებს კონკრეტულ სამხედრო-ისტორიულ მოვლენაზე (პიროვნებაზე) არსებულ ორ (ან სამ)  განსხვავებულ თვალსაზრისს, კრიტიკულად აფასებს მას და აყალიბებს საკუთარ შეხედულებას ამ ისტორიული ან თანამედროვე მოვლენის (პიროვნების) შესახებ;
• ანსხვავებს  ფაქტს ინტერპრეტაციისაგან.

XII. 3. მოსწავლე დროსა და სივრცეში  იაზრებს  და ადარებს სამხედრო საქმეში არსებულ გარდამტეხ ფაქტორებს

შედეგი თვალსაჩინოა, თუ მოსწავლე:

• იცნობს  სხვადასხვა ეპოქაში მსოფლიოსა და საქართველოს  სამხედრო საქმეში მიმდინარე გარდამტეხ ფაქტორებს და მსჯელობს მათი გამომწვევი მიზეზებისა და მათგან  მიღებული შედეგების შესახებ;
• მსჯელობს, საქართველოში რამდენად იცნობენ და იყენებენ სამხედრო საქმის ნოვაციებს სხვადასხვა ისტორიულ ეპოქებსა და დღევანდელობაში;
• მსჯელობს, რომელ ისტორიულ ეპოქაში იყო მოწინავე და როდის ჰქონდა ჩამორჩენა  ქართულ სამხედრო საქმეს და რა განაპირობებდა ამას;
• მსჯელობს თანამედროვე ქართულ სამხედრო საქმეში არსებულ ვითარებაზე და ამ ვითარების  შიდა და გარე ფაქტორებზე;
• მსჯელობს წარსულში და ამჟამად კარტოგრაფიული ინფორმაციის როლსა და მნიშვნელობაზე სამხედრო საქმის წარმოებისას.

მიმართულება: სამხედრო საქმის ორგანიზება

არჩ. სამხ. ისტ. და ეროვნ. თავდ. X-XII. 4. მოსწავლე ახასიათებს  და მსჯელობს სამხედრო სტრუქტურებზე

შედეგი თვალსაჩინოა, თუ მოსწავლე:

• წარსულისა და აწმყოს პერსპექტივიდან მსჯელობს მსოფლიოში არსებულ წარმატებულ სამხედრო შენაერთებზე და მათი წარმატების მიზეზებზე;
• მსჯელობს ქართული სამხედრო უწყების (მაგალითად, ამირსპასალარის  ინსტიტუტი, სადროშოთა სისტემა და ა.შ.) შესახებ;
• განასხვავებს კონკრეტულ ისტორიულ ეპოქაში საქართველოში არსებული ჯარის სახეობებს, განსაზღვრავს მათ სამხედრო პოტენციალს (მაგ.: „როქის სპა“, სახალხო ლაშქარი და თამანედროვე რეგულარული არმია);
• განასხვავებს სხვადასხვა ისტორიულ ეპოქაში ქართული ჯარის შეკრების წესსა და მოლაშქრეთა სოციალურ სტატუსს;
• მსჯელობს  სხვადასხვა ისტორიულ ეპოქაში ქართული ჯარის საბრძოლო წყობის შესახებ;
• შეუძლია იმსჯელოს სახელმწიფოებრივი, სამხედრო და საერთაშორისო ორგანიზაციების  სიმბოლიკის შესახებ;
• შეუძლია იმსჯელოს  ქართული სახელმწიფოებრივი და სამხედრო სიმბოლიკის შესახებ.

არჩ. სამხ. ისტ. და ეროვნ. თავდ. X-XII. 5. მოსწავლე მსჯელობს ანტიკური პერიოდიდან დღემდე საბრძოლო იარაღისა და საბრძოლო წყობის ევოლუციის შესახებ

შედეგი თვალსაჩინოა, თუ მოსწავლე:

• მსჯელობს  საბრძოლო იარაღის ევოლუციის გამომწვევ მიზეზებზე;
• აღწერს და მსჯელობს მსოფლიოში არსებულ თანამედროვე განადგურების საშუალებებზე და მათგან მომდინარე საფრთხეებზე;
• აღწერს სხვადასხვა ეპოქის ქართული ჯარის შეიარაღებას, ადარებს მას მისთვის ცნობილ  სხვა ქვეყნების საბრძოლო შენაერთების შეიარაღებას;
• იცნობს სხვადასხვა ტიპის ძველი ქართული იარაღის დასახელებებს;
• განასხვავებს საბრძოლო იარაღებს შესაბამისი ეპოქების მიხედვით;
• მოიპოვებს ინფორმაციას (ფოტო/ვიდეო/ელექტრორესურსები) ქართული საბრძოლო იარაღის შესახებ;
• აანალიზებს ბრძოლაში სამხედრო შეიარაღების როლს, როგორც წარმატების ერთ-ერთ უმთავრეს საფუძველს;
• აანალიზებს ცეცხლსასროლი იარაღის გაჩენის როლსა და მნიშვნელობას სამხედრო ხელოვნების ევოლუციის პროცესში როგორც მსოფლიოში, ასევე საქართველოში;
• იცნობს საქართველოს შეიარაღების არსენალში შემავალ სამხედრო და ტექნიკურ საშუალებებს.

არჩ. სამხ. ისტ. და ეროვნ. თავდ. X-XII. 6. მოსწავლე მსჯელობს საქართველოში არსებულ თავდაცვით სისტემებზე ძველად და ახლა

შედეგი თვალსაჩინოა, თუ მოსწავლე:

• მსჯელობს საქართველოში არსებული საფორტიფიკაციო ნაგებობების ფუნქციების შესახებ;
• იცნობს ძველი და ახალი ქართული თავდაცვითი სისტემების აღმნიშვნელ ტერმინოლოგიას;
• ესმის საფორტიფიკაციო ნაგებობების სტრატეგიული მნიშვნელობა;
• მსჯელობს თავდაცვითი ნაგებობების მშენებლობის ტექნიკის შესახებ გეოგრაფიული გარემოსა და ეპოქების გათვალისწინებით;
• აანალიზებს საფორტიფიკაციო ნაგებობის როლს ქვეყნის თავდაცვის საქმეში;
• მსჯელობს საქართველოში არსებულ სასაზღვრო სისტემაზე (მენაპირეთა ინსტიტუტზე, ჩრდილოეთის ბუნებრივი საზღვრის მნიშვნელობაზე, იქ არსებულ ციხე–სიმაგრეთა სისტემაზე);
• იცნობს საქართველოს შეიარაღებული ძალების თანამედროვე თავდაცვის სისტემებს;
• ადარებს მსოფლიოში არსებულ თავდაცვით სისტემებთან ქართულ თავდაცვით სისტემას;
• მსჯელობს საკუთარ ქვეყანაში თავდაცვითი სისტემების ცვლილებების განვითარების მიზეზებსა და შედეგებზე.

არჩ. სამხ. ისტ. და ეროვნ. თავდ. X-XII. 7. მოსწავლე მსჯელობს სამხედრო მოქმედებების სახეობებზე

შედეგი თვალსაჩინოა, თუ მოსწავლე:

• განასხვავებს ომისა და ბრძოლის  სახეობებს;
• მსჯელობს თავდაცვითი ბრძოლის ფორმებზე;
• მსჯელობს მარბიელი და დაპყრობითი ომების ხასიათზე;
• იცნობს სხვადასხვა ისტორიულ ეპოქაში ციხე-ქალაქების აღების ტექნიკას;
• მსჯელობს გეოგრაფიული ფაქტორის მნიშვნელობაზე სამხედრო მოქმედებების დროს;
• იცნობს ბრძოლის წარმოების თანამედროვე წესებს;
• მსჯელობს თანამედროვეობაში ომის სახეობების მოდიფიცირების მიზეზებზე.

მიმართულება: სამხედრო საქმის წარმოება საქართველოში

არჩ. სამხ. ისტ. და ეროვნ. თავდ. X-XII. 8. მოსწავლე მსჯელობს სამხედრო ხელოვნების განვითარების ძირითად ეტაპებზე

შედეგი თვალსაჩინოა, თუ მოსწავლე:

• მსჯელობს სამხედრო ხელოვნების ისტორიის პერიოდიზაციაზე;
• ანსხვავებს საქართველოს სამხედრო სტრატეგიულ მიზნებს სხვადასხვა ეპოქაში;
• ჩამოთვლის და მსჯელობს მსოფლიოსა და საქართველოში სამხედრო საქმეში მომხდარი ნოვაციებისა და მათი გამომწვევი მიზეზების შესახებ;
• ტიპური მაგალითების საფუძველზე (მაგ.: I მსოფლიო ომის ნოვაციები) მსჯელობს სტრატეგიისა და ტაქტიკის ცვლილებებზე სამხედრო საქმეში.

არჩ. სამხ. ისტ. და ეროვნ. თავდ. X-XII. 9. მოსწავლე მსჯელობს სხვადასხვა ისტორიულ ეპოქაში საქართველოში განხორციელებულ სამხედრო რეფორმებზე

შედეგი თვალსაჩინოა, თუ მოსწავლე:

• მსჯელობს საქართველოში განხორციელებულ სამხედრო-ადმინისტრაციულ რეფორმებზე; უკავშირებს მათ შესაბამის ისტორიულ ეპოქებს;
• მსჯელობს (ზოგადად) სამხედრო რეფორმების აუცილებლობის გამომწვევი მიზეზების შესახებ;
• მსჯელობს დავით აღმაშენებლის მიერ განხორციელებული სამხედრო რეფორმის მნიშვნელობაზე;
• მსჯელობს რეგულარული არმიის შექმნის მცდელობებზე გვიანი შუა საუკუნეების საქართველოში (მაგ.: ერეკლეს ეპოქა);
• ადარებს სხვადასხვა ისტორიული ეპოქის სამხედრო რეფორმებს ქვეყნისათვის მათი მასშტაბისა და მნიშვნელობის მიხედვით;
• მსჯელობს პირველი რესპუბლიკის დროის საქართველოს შეიარაღებულ ძალებზე;
• მსჯელობს თანამედროვე ქართულ არმიაში განხორციელებულ რეფორმებზე.

არჩ. სამხ. ისტ. და ეროვნ. თავდ. X-XII. 10. მოსწავლე მსჯელობს მხედართმთავრის როლზე სამხედრო მოქმედებების დროს

შედეგი თვალსაჩინოა, თუ მოსწავლე:

• აანალიზებს მხედართმთავრის როლს ჯარის ორგანიზების საკითხში;
• მსჯელობს სამეთაურო (საბრძოლო) რგოლზე სხვადასხვა ისტორიულ ეპოქაში;
• ასახელებს ქართული სამხედრო ისტორიის თვალსაზრისით გამორჩეულ ისტორიულ პირებს;
• ირჩევს სამხედრო ისტორიის თვალსაზრისით მნიშვნელოვან რომელიმე პიროვნებას; მსჯელობს ქვეყნის წინაშე მისი დამსახურებებისა და მისი მოღვაწეობის შედეგების შესახებ.

არჩ. სამხ. ისტ. და ეროვნ. თავდ. X-XII. 11. მოსწავლე მსჯელობს სხვადასხვა ისტორიულ ეპოქაში მსოფლიოსა და საქართველოში წარმოებულ ტიპურ და მნიშვნელოვან ბრძოლებზე

შედეგი თვალსაჩინოა, თუ მოსწავლე:

• აყალიბებს ბრძოლის აღწერის პრინციპებს;
• ასახელებს სხვადასხვა ისტორიულ ეპოქაში ომების გამომწვევ მიზეზებს;
• მსოფლიო ისტორიიდან ასახელებს საეტაპო მნიშვნელობის ბრძოლებს;
• საქართველოს ისტორიიდან ასახელებს ტიპურ და საეტაპო მნიშვნელობის ბრძოლებს;
• მსოფლიოსა და საქართველოს ისტორიიდან ირჩევს რომელიმე ბრძოლას (მაგ.: დიდგორი, აუსტერლიცი); მსჯელობს მისი მიმდინარეობისას როგორც ქართველების, ისე უცხოელების მიერ გამოყენებულ სტრატეგიასა და ტაქტიკაზე;
• აფასებს სხვადასხვა ისტორიულ ეპოქასა და თანამედროვეობაში მოწინააღმდეგე ძალების სამხედრო შესაძლებლობებს;
• განასხვავებს ბრძოლის წარმოების წესებს ეპოქების მიხედვით;
• მსჯელობს სხვადასხვა ისტორიულ ეპოქასა და თანამედროვეობაში ტყვეებისა და დაჭრილების მიმართ დამოკიდებულებაზე, მოჰყავს შესაბამისი მაგალითები.

არჩ. სამხ. ისტ. და ეროვნ. თავდ. X-XII. 12. მოსწავლე მსჯელობს ქვეყნისთვის თავდადებულ სამხედრო მოღვაწეთა (გმირთა) დამსახურებასა და როლზე ძველად და ახლა

შედეგი თვალსაჩინოა, თუ მოსწავლე:

• მსჯელობს სამშობლოსთვის თავდადებული სამხედრო მოღვაწეების შესახებ (მაგ.: შალვა ახალციხელი)
• მსჯელობს საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობისთვის წარმოებულ ომებში დაღუპული  გმირების შესახებ (მაგ.: გიორგი ანწუხელიძე);
• მსჯელობს გმირის ფენომენზე პატრიოტული სულისკვეთების განმტკიცების საკითხში.

მიმართულება: სამოქალაქო  თავდაცვა

არჩ. სამხ. ისტ. და ეროვნ. თავდ. X-XII. 13. მოსწავლეს აქვს ზოგადი წარმოდგენა  და მსჯელობს საქართველოს შეიარაღებული ძალების სტრუქტურასა და მის ამოცანებზე

შედეგი თვალსაჩინოა, თუ მოსწავლეს:

• აქვს ზოგადი წარმოდგენა და საქართველოს შეიარაღებული ძალების სტრუქტურასა და მის ამოცანებზე;
• შეუძლია ჩამოაყალიბოს განსხვავება სახეობას და გვარეობას (მაგ.: ავიაცია, სახმელეთო და ა.შ.)  შორის და იმსჯელოს მათ დანიშნულებასა და ფუნქციებზე;
• აქვს წარმოდგენა საკონტრაქტო და სავალდებულო სამხედრო სამსახურის შესახებ;
• შეუძლია ისაუბროს საქართველოს შეიარაღებულ ძალებში არსებული სამხედრო სამსახურის გავლის წესის,  ჯარისკაცის / ოფიცრის კარიერული ზრდის შესახებ;
• შეუძლია განასხვაოს შეიარაღებულ ძალებში მოქმედი სამხედრო წოდებები.

არჩ. სამხ. ისტ. და ეროვნ. თავდ. X-XII. 14. მოსწავლეს აქვს წარმოდგენა თანამედროვე საფრთხეებსა და მათ გავლენებზე  საქართველოს მიმართ; იცნობს უსაფრთხოების საეთაშორისო ინსტიტუტებსა და საერთაშორისო სამართლის ძირითად პრინციპებს

შედეგი თვალსაჩინოა, თუ მოსწავლეს:

• აქვს ზოგადი წარმოდგენა როგორც რეგიონალურ, ასევე საერთაშორისო საფრთხეებზე;
• მსჯელობს  საერთაშორისო უსაფრთხოების ინსტიტუტების შესახებ (ნატო. ეუთო, გაერო, ევროკავშირი);
• მოსწავლე მსჯელობს იმ საერთაშორისო ორგანიზაციების სტრუქტურისა და ფუნქციონირების შესახებ, რომლებიც უზრუნველყოფენ საერთაშორისო უსაფრთხოებას;
• მსჯელობს საქართველოს თავდაცვის მიზნით ქვეყნის თანამშრომლობაზე საერთაშორისო ორგანიზაციებთან;
• იცნობს და ჩამოთვლის აპრობირებულ საერთაშორისო სამხედრო სამართლის ნორმებს, პრინციპებსა და „სამართლიანი ომის“ წარმოების წესებს;
• მსჯელობს და აყალიბებს საკუთარ მოსაზრებას საერთაშორისო კრიზისების მოგვარების თანამედროვე ხერხებსა და ქართველების ჩართულობის შესახებ საერთაშორისო მისიებში.

არჩ. სამხ. ისტ. და ეროვნ. თავდ. X-XII. 15. მოსწავლეს აქვს ზოგადი წარმოდგენა  და მსჯელობს საქართველოს შეიარაღებულ ძალებში არსებული შეიარაღების სისტემების შესახებ

შედეგი თვალსაჩინოა, თუ მოსწავლეს:

• აქვს ზოგადი ცოდნა საქართველოს შეიარაღებულ ძალებში არსებული შეიარაღების სისტემების და საშუალებების შესახებ;
• იცნობს და ახასიათებს იარაღის ტიპებს;
• არჩევს მასობრივი განადგურების იარაღის სახეებს;
• გააჩნია ზოგადი ცოდნა ჯარისკაცის ინდივიდუალური შეიარაღებაში შემავალი შეიარაღების ელემენტების შესახებ და იცის მათთან მოპყრობისა და გამოყენების ზოგადი წესები;
• აქვს ცოდნა უსაფრთხოების წესების შესახებ საბრძოლო იარაღთან, აუფეთქებელ საბრძოლო მასალასთან, სამხედრო ტექნიკასთან მოქმედების დროს.

არჩ. სამხ. ისტ. და ეროვნ. თავდ. X-XII. 16. მოსწავლე ადეკვატურად მოქმედებს სხვადასხვა სახის კრიზისულ სიტუაციებში; საჭიროების შემთხვევაში იყენებს ექიმამდელ დახმარების წესებს

შედეგი თვალსაჩინოა, თუ მოსწავლე:

• აღწერს ადამიანის დაზიანების ძირითად სახეებს კონკრეტული საგანგებო სიტუაციის შესაბამისად;
• აღწერს ადამიანის დაზიანების სახის ამოსაცნობ ნიშნებს და შესაბამისი გადაუდებელი დახმარების მოქმედებებს;
• იცავს კონკრეტული დაზიანების შემთხვევაში აღმოსაჩენი გადაუდებელი ექიმამდელი დახმარების მოქმედებათა თანმიმდევრობასა და პირობებს;
• გზის აბნევის შემთხვევაში ფლობს ორიენტირებისა და ადეკვატური მოქმედების ცოდნას   ტყეში ან ნებისმიერ უცნობ ადგილმდებარეობაზე.

პროგრამის შინაარსი:

1. სამხედრო ისტორიის  და ეროვნული თავდაცვის საგანი და ფუნქცია:

ა) ძირითადი ცნებები და ტერმინები სამხედრო ისტორიის და ეროვნული თავდაცვის შესახებ;

ბ) სახელმწიფოებრივი და სამხედრო სიმბოლიკა;

გ) მეომრის აღზრდის ტრადიციები საქართველოში ძველად და ახლა;

დ) ომისა და ბრძოლის წარმოების წესები (მარბიელი, თავდაცვითი, დაპყრობითი).

2. სამხედრო საქმე ანტიკურ და ადრეფეოდალურ ეპოქაში (ზოგადი მიმოხილვა)

ა) ანტიკური სამყაროს სამხედრო ფორმირებები (ფალანგა, ლეგიონი კანესა და გავგამელას ბრძოლების მაგალითზე);

ბ) ნოვაციები ბრძოლის წარმოების წესში (კავალერია, ბერძნული ცეცხლი, პუატიეს ბრძოლა და ბიზანტიელთა მიერ არაბთა მოგერიება - ბერძნული ცეცხლის მაგალითზე);

გ) სამხედრო საქმე ადრეფეოდალურ ხანაში (უჯარმის ბრძოლა).

3. სამხედრო სისტემა ერთიანი ქართული ფეოდალური მონარქიის ეპოქაში

ა) სამხედრო საქმის ორგანიზება ერთიანი ქართული ფეოდალური მონარქიის ეპოქაში (ჯარის გამოყვანისა და გადაადგილების წესი, მოლაშქრეთა სოციალური სტატუსი, სამხედრო უწყება, საბრძოლო წყობა. ჯარის სახეობები, ჯარის რაოდენობა, სამხედრო აღჭურვილობა, საფორტიფიკაციო ნაგებობები, სამხედრო ბანაკი, სამხედრო სიმბოლიკა);

ბ) სამხედრო სტრატეგია და სამხედრო ხელოვნება ერთიანი ქართული ფეოდალური მონარქიის ხანაში (ბრძოლის წარმოების წესები, ციხე-ქალაქების აღების ხელოვნება, სამხედრო დაპირისპირების ეკონომიკური და გეოპოლიტიკური ფაქტორები, სასაზღვრო სისტემა, მენაპირეები);

გ) დავით აღმაშენებლის სამხედრო რეფორმა (აზნაურ-მოლაშქრეები, მონა-სპა, ყივჩაღთა ჯარი, როქის სპა);

დ) ამ პერიოდის ახლო აღმოსავლეთში არსებული სამხედრო სისტემები და ტიპური ბრძოლები (ბიზანტია, ჯვაროსანი რაინდები, თურქ-სელჩუკები, მონღოლების მაგალითზე - მანასკერტი, იერუსალიმის აღება - 1099);

ე) ერთიანი ქართული ფეოდალური მონარქიის ეპოქაში წარმოებული ტიპური და მნიშვნელოვანი ბრძოლები (შირიმინი, დიდგორი, შამქორი).

4. სამხედრო სისტემები მსოფლიოსა და საქართველოში XV-XIX საუკუნეებში

ა) სამხედრო სტრატეგია და ხელოვნება ევროპაში (ომის დასავლური გზის აღმავლობა - დენთი და რევოლუციები სამხედრო საქმეში - ასწლიანი ომი);

ბ) სამხედრო სტრატეგია და ხელოვნება საქართველოში (ბრძოლის წარმოების წესები, ციხე-ქალაქთა აღების ხელოვნება, მოულოდნელობის ფაქტორისა და გეოგრაფიული მდებარეობის გამოყენება თავდაცვით ბრძოლაში, სასაზღვრო სისტემა);

გ) სამხედრო საქმის ორგანიზება ქართულ სამეფო-სამთავროებში (ჯარის გამოყვანის წესი, მოლაშქრეთა სოციალური სტატუსი, სამხედრო უწყება, სამხედრო წყობა, ჯარის სახეობები, ჯარის რაოდენობა, სამხედრო აღჭურვილობა, ცეცხლსასროლი იარაღის შემოსვლა ქართულ შეიარაღებაში, ქართული სიმბოლიკა, საფორტიფიკაციო ნაგებობები;

დ) სპარსეთისა და ოსმალეთის სამხედრო სისტემები და ქართველები უცხო ქვეყნის სამსახურში (მამლუქები, იანიჩარები, ღულამთა კორპუსი);

ე) ნოვაციები სამხედრო საქმის წარმოებაში ევროპაში (ფრიდრიხ II დიდი - ხაზოვანი ტაქტიკა და სტრატეგია, ნაპოლეონი - მანევრული და საერთო-საჯარისო ბრძოლა);

ვ) ერეკლე II-ის სამხედრო რეფორმები: ნოქარი, მდევარი, მორიგე ჯარი და მორიგე ყარაული, საარტილერიო შენაერთი;

ზ) XV-XVIII საუკუნის საქართველოში წარმოებული ტიპური და მნიშვნელოვანი ბრძოლები;

თ) სიახლეები შეიარაღებასა და ტაქტიკაში ამერიკის შეერთებული შტატების სამოქალაქო ომის მაგალითზე.

5. სამხედრო საქმე I მსოფლიო ომში:

ა) ტექნოლოგიური ცვლილებები და სამხედრო ხელოვნება I მსოფლიო ომში (ტანკი, ავიაცია, სანგრები, ქიმიური იარაღის გაჩენა, წყალქვეშა ომი);

ბ) I მსოფლიო ომი კავკასიის ფრონტზე - ქართველები I მსოფლიო ომში  (სარიყამიში).

6. ქართული შეიარაღებული ძალები 1918-21 წლებში:

ა) ქართული საჯარისო შენაერთები 1918-21 წლებში (რეგულარული არმია, ეროვნული გვარდია, იუნკრები);

ბ) ამ პერიოდის ტიპური საომარი კამპანიები (საქართველო-სომხეთის ომი, ომი „თეთრების“ წინააღდეგ, 1921 წლის რუსეთ-საქართველოს ომი).

7. II მსოფლიო ომი:

ა) ნოვაციები II მსოფლიო ომში (ბლიცკრიგი, დიდი სატანკო ბრძოლები, ბირთვული იარაღის გაჩენა, ავიაციის როლი);

ბ) II მსოფლიო ომის ტიპური საომარი კამპანიები.

8. საქართველოს შეიარაღებული ძალები

ა) საქართველოს შეიარაღებული ძალები, მისი შემადგენლობა და სტრუქტურა, მისი დანიშნულება და ამოცანები თანამედროვე საფრთხეებიდან და გამოწვევებიდან გამომდინარე;

ბ) საქართველოს შეიარაღებულ ძალებში შემავალი სახეობები და გვარეობები (მაგ.: ავიაცია, სახმელეთო და ა.შ.), მათი დანიშნულება და ამოცანები;

გ) საქართველოს შეიარაღებულ ძალების მონაწილეობა საერთაშორისო მისიებში;

დ) საქართველოში სამხედრო სამსახურის გავლის წესი; სავალდებულო და საკონტრაქტო სამსახური; განსხვავება სავალდებულო და საკონტრაქტო სამსახურს შორის;

ე) სამხედრო განათლების სისტემა საქართველოში, კარიერული ზრდა, სამხედრო წოდებები სხვადასხვა სახეობისათვის;

ვ) სარეზერვო სისტემა.

9. თანამედროვე საფრთხეები და მათი გავლენა საქართველოზე; უსაფრთხოების საეთაშორისო ინსტიტუტები. საერთაშორისო სამართლის ძირითადი პრინციპები

ა) უსაფრთხოების განმარტება, საერთაშორისო და რეგიონალური საფრთხეები;

ბ) კონფლიქტები და კრიზისები; საერთაშორისო და რეგიონალური კონფლიქტები და კრიზისები, მათი გავლენა საქართველოზე ( აფხაზეთთან, ე.წ. სამხრეთ ოსეთთან და 2008 წლის კონფლიქტების ბაზაზე);

გ) საქართველოს წინაშე მდგარი საფრთხეები და გამოწვევები  (მაგ.: გლობალური ტერორიზმი, კიბერუსაფრთხოება და ა.შ.);

დ) უსაფრთხოების საერთაშორისო ინსტიტუტები (ნატო, ეუთო, გაერო, ევროკავშირი);

ე) კონვენციები, მათი შექმნის პირობები; საერთაშორისო სასამართლოები; საერთაშორისო სადამკვირვებლო ორგანიზაციები.

10. საქართველოს შეიარაღებულ ძალებში არსებული შეიარაღების სისტემები

ა) საქართველოს შეიარაღებულ ძალებში არსებული შეიარაღება, მათი ზოგადი მომიხილვა (მაგ.: „ლაზიკა’’, „დიდგორი’’, ავტომატი და ა.შ.);

ბ) ჯარისკაცის ინდივიდუალური იარაღი, მისი დანიშნულება, ტტმ (ტაქტიკურ ტექნიკური მონაცემები), მუშაობის პრინციპი, არასრული დაშლა-აწყობის წესი, შეფერხებები და მათი გამოსწორების გზები, უსაფრთხოების წესები სასროლ იარაღთან მოპყრობის დროს;

გ) ხელყუმბარები, მათი ნაირსახეობა და დანიშნულება, ტტმ; გამოყენების წესი და უსაფრთხოების საკითხები ხელყუმბარებთან მოპყრობის დროს;

დ) ნაღმების ნაირსახეობა, მათი დანიშნულება, მოქმედება მათი აღმოჩენის შემთხვევაში; აუფეთქებელი საბრძოლო მასალა; საშიშროება, რომელიც შეიძლება მოდიოდეს მათი მხრიდან და მოქმედების წესი მათი აღმოჩენის შემთხვევაში.

11. სამოქალაქო  თავდაცვა

ა) სამოქალაქო თავდაცვა, მისი დანიშნულება და მიზნები;

ბ) რქბ (რადიაციულ-ქიმიურ-ბაქტერიოლოგიური) საფრთხე; მისგან თავის დაცვის საშუალებები: აირწინაღი, რესპირატორი - მათი დანიშნულება და გამოყენების წესები;

გ) პირველადი სამედიცინო დახმარება;

დ) მოქმედება სხვადასხვა სახის კრიზისულ სიტუაციებში (ხანძარი, წყალდიდობა, მიწისძვრა, საომარი მდგომარეობა და ა. შ.);

ე) ადგილზე ორიენტირების ხერხები: 1) კომპასით და კომპასის გარეშე ორიენტირება, რუკის კითხვა, 2) მანძილების გაზომვა სხვადასხვა ხერხით, 3)  ტყეში და უცნობ ქალაქში ორიენტირება დაკარგვის შემთხვევაში;

ვ) მოქმედების თავისებურებანი სხვადასხვა კლიმატური პირობების შემთხვევაში.

თვალსაჩინოებები: სახელმძღვანელოში წარმოდგენილ საკითხებს უნდა ახლდეს ვიზუალური მასალა: რუკები, გეგმები (ბრძოლის ადგილის), საბრძოლო სქემები, სამხედრო პირების, საფორტიფიკაციო ნაგებობებისა და იარაღ-საჭურვლის ფოტოები; ვიდეომასალა; ასევე, წარმოდგენილი უნდა იყოს ვიზუალური მასალა საქართველოს მოწინააღმდეგეთა და მსოფლიო სამხედრო ისტორიის თვალსაზრისით მნიშვნელოვანი ხალხების შესახებ.

შენიშვნა: საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სამხედრო საქმის სპეციალისტების მიერ შემუშავდება ჩამონათვალი საქართველოს რეგიონების მიხედვით, სად მოხდება მოსწავლეთა ველზე გაყვანა და საფორტიფიკაციო ნაგებობების, ციხე-სიმაგრეების, ბანაკის მოწყობის, პირველადი დახმარებისა და თვითგადარჩენის უნარ-ჩვევების პრაქტიკაში გამომუშავება. ასევე, იარაღის, საბრძოლო ინფრასტუქტურის ვიზუალური დათვალიერება, მანევრირების, ტაქტიკური გადაადგილებების სწავლება, რუკებისა და კომპასის გამოყენება, სიმულაციური წვრთნები.“