ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს დიდი პალატის გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველო რუსეთის წინააღმდეგ“ (II) (საჩივარი N 38263/08)

ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს დიდი პალატის გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველო რუსეთის წინააღმდეგ“ (II) (საჩივარი N 38263/08)
დოკუმენტის ნომერი 38263/08
დოკუმენტის მიმღები ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო
მიღების თარიღი 21/01/2021
დოკუმენტის ტიპი სასამართლოს აქტები
გამოქვეყნების წყარო, თარიღი ვებგვერდი, 27/12/2021
სარეგისტრაციო კოდი
38263/08
21/01/2021
ვებგვერდი, 27/12/2021
ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს დიდი პალატის გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველო რუსეთის წინააღმდეგ“ (II) (საჩივარი N 38263/08)
ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო

 

ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს

დიდი პალატის გადაწყვეტილება საქმეზე

საქართველო რუსეთის წინააღმდეგ (II)

(საჩივარი N 38263/08)

სტრასბურგი

21 იანვარი 2021

ეს გადაწყვეტილება საბოლოოა, მაგრამ შეიძლება დაექვემდებაროს რედაქტირებას

 

ეს ვერსია რედაქტირებულია 2021 წლის 29 იანვარს სასამართლოს რეგლამენტის 81-ე მუხლის შესაბამისად

 

სტრასბურგი

21 იანვარი 2021

გადაწყვეტილება

(არსებითი მხარე)

მუხ. 1 რუსეთის იურისდიქცია აფხაზეთსა და სამხრეთ ოსეთზე • იურისდიქცია არ დამყარებულა საბრძოლო მოქმედებების აქტიურ ეტაპზე • იურისდიქცია დამყარდა მათი შეწყვეტის შემდეგ • „ეფექტური კონტროლი”

მუხ. 2, მუხ. 3, მუხ. 8, მუხ. 1, პ.1 სამხრეთ ოსეთის ქართულ სოფლებში და "ბუფერულ ზონაში" სამოქალაქო პირების მკვლელობასა და სახლების გადაწვასა და ძარცვასთან დაკავშირებული ადმინისტრაციული პრაქტიკა

მუხ.3 არაადამიანური და დამამცირებელი მოპყრობა • მუხ. 5 • ქართველი სამოქალაქო პირების დაკავების პირობებთან და მათ მიმართ გამოყენებულ დამამცირებელ მოქმედებებთან დაკავშირებული ადმინისტრაციული პრაქტიკა, უკანონო დაკავებასთან დაკავშირებული ადმინისტრაციული პრაქტიკა

მუხ. 3 წამების აქტებთან დაკავშირებული ადმინისტრაციული პრაქტიკა, რომელთა მსხვერპლნიც გახდნენ ქართველი სამხედრო ტყვეები

მუხ. 2 პ.4 • აფხაზეთსა და სამხრეთ ოსეთში, საქართველოს მოქალაქეების მიერ საკუთარ სახლებში დაბრუნების შეუძლებლობასთან დაკავშირებული ადმინისტრაციული პრაქტიკა

მუხ. 2 პ1 • საჯარო სკოლებისა და ბიბლიოთეკების სავარაუდო ძარცვა და განადგურება და ეთნიკური ქართველი მოსწავლეებისა და პედაგოგების დაშინება • არასაკმარისი მტკიცებულებები

მუხ. 2 (პროცედურული) • ადეკვატური და ეფექტური გამოძიების ჩატარების პროცედურული ვალდებულება არა მხოლოდ საომარი მოქმედებების შეწყვეტის შემდგომი მოვლენებისა, არამედ საომარი მოქმედებების აქტიურ ეტაპზე მომხდარი მოვლენებისა. რუსეთის ხელისუფლების ორგანოების მიერ ჩატარებული გამოძიება არ იყო არც ოპერატიული, არც ეფექტური და არც დამოუკიდებელი

მუხ. 38 • რუსეთის მთავრობის მიერ, სასამართლოსთვის აუცილებელი საშუალებების მიწოდებასთან დაკავშირებული ვალდებულებების შეუსრულებლობა

 

საძიებელი

პროცედურა. 5

I. შესავალი. 5

II. მისაღებობის პროცედურა პალატაში. 6

III. არსებითი განხილვის პროცედურა დიდ პალატაში. 8

ფაქტები. 11

I. საქმის გარემოებები. 11

A.   მიმოხილვა  12

B.   კონფლიქტის ქრონოლოგია. 13

II. შესაბამისი საერთაშორისო ჰუმანიტარული კანონმდებლობა. 16

A.   ჰააგის 1907 წლის რეგულაციები. 16

B.   ჟენევის 1949 წლის კონვენციები და დამატებითი ოქმი. 16

III. მხარეთა მოთხოვნები. 17

A.   მომჩივანი მთავრობა. 17

B.   მოპასუხე მთავრობა. 18

კანონმდებლობა. 19

I. საჩივრის ძირითადი ასპექტები. 19

A.   რუსეთის შეიარაღებული ძალების მიერ ინტერვენციის შემდეგ ხუთდღიანი ომის დროს საომარი მოქმედებების აქტიური ფაზა (2008 წლის 8-დან 12 აგვისტომდე) 20

B.   ოკუპაციის ფაზა საომარი მოქმედებების შეწყვეტის შემდეგ (ცეცხლის შეწყვეტის შესახებ 2008 წლის 12 აგვისტოს შეთანხმება) 20

C.   დაპატიმრებული სამოქალაქო პირების მიმართ მოპყრობა და მათი დაკავების მართლზომიერება  20

D.   სამხედრო ტყვეების მიმართ მოპყრობა. 21

E.   იძულებით გადაადგილებული პირების მიმოსვლის თავისუფლება. 21

F.   განათლების უფლება. 21

G.   გამოძიების ვალდებულება. 21

H.   სამართლებრივი დაცვის ქმედითი საშუალებები. 21

II. მტკიცებულებების შეფასებისა და ფაქტების დადგენის პრინციპები. 22

A.   მტკიცებულებების შეფასების პრინციპები. 22

B.   ფაქტების დადგენა. 24

1.   წერილობითი მტკიცებულება. 24

2.   დამატებითი დოკუმენტური მტკიცებულება. 27

3.   მოწმეთა მოსმენა  28

III. წინასწარი საკითხები. 29

A.   იურისდიქცია  29

1.   მხარეთა წარდგინებები. 29

2.   მესამე მხარის კომენტარები. 33

3.   სასამართლოს შეფასება. 35

B.   კავშირი კონვენციის დებულებებსა და საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის ნორმებს შორის  41

1.   მხარეთა წარდგინებები. 41

2.   მესამე მხარის კომენტარები. 44

3.   ვენის 1969 წლის კონვენცია „საერთაშორისო ხელშეკრულებათა სამართლის შესახებ“  46

4.   მართლმსაჯულების საერთაშორისო სასამართლოს პრეცედენტული სამართალი. 47

5.   სასამართლოს შეფასება. 49

C.   დაცვის შიდასამართლებრივი საშუალებების ამოწურვა. 53

1.   მხარეთა წარდგინებები. 53

2.   სასამართლოს შეფასება. 55

D.   „ადმინისტრაციული პრაქტიკის“ ცნება. 55

IV. ხუთდღიანი ომის (2008 წლის 8-დან 12 აგვისტომდე) განმავლობაში საომარი მოქმედებების აქტიური ფაზა. 58

იურისდიქცია. 58

1.   მხარეთა წარდგინებები. 58

2.   შესაბამისი მტკიცებულებების მოკლე აღწერა. 59

3.   სასამართლოს შეფასება. 61

V. ოკუპაციის ეტაპი საომარი მოქმედებების შეწყვეტის შემდეგ (2008 წლის 12 აგვისტოს ცეცხლის შეწყვეტის ხელშეკრულება) 75

A.   იურისდიქცია  75

1.   მხარეთა წარდგინენები. 76

2.   შესაბამისი მტკიცებულებების მოკლე აღწერა. 82

3.   სასამართლოს შეფასება. 99

B.   კონვენციის მე-2, მე-3 და მე-8 მუხლების და No 1 ოქმის 1-ლი მუხლის სავარაუდო დარღვევა  106

1.   მხარეთა წარდგინებები. 107

2.   მესამე მხარის კომენტარები. 110

3.   შესაბამისი მტკიცებულებების მოკლე აღწერა. 111

4.   საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის შესაბამისი დებულებები. 135

5.   სასამართლოს შეფასება. 138

VI. დაპატიმრებული სამოქალაქო პირებისადმი მოპყრობა და მათი დაკავების კანონიერება  147

A.   მხარეთა წარდგინებები. 149

B.   მესამე მხარის კომენტარები. 151

C.   შესაბამისი მტკიცებულების მოკლე შეჯამება. 152

1.   წერილობითი მტკიცებულებები. 152

2.   მოწმეების მოსმენა  162

D.   საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის შესაბამისი დებულებები. 163

E.   სასამართლოს შეფასება. 164

1.   იურისდიქცია  164

2.   კონვენციის მე-3 და მე-5 მუხლების სავარაუდო დარღვევა. 165

VII. სამხედრო ტყვეებისადმი მოპყრობა. 170

A.   მხარეთა წარდგინებები. 170

B.   შესაბამისი მტკიცებულებების მოკლე აღწერა. 171

1.   წერილობითი მტკიცებულებები. 171

2.   მოწმეთა მოსმენა  179

C.   საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის შესაბამისი დებულებები. 182

D.   სასამართლოს შეფასება. 182

1.   იურისდიქცია  182

2.   კონვენციის მე-3 მუხლის სავარაუდო დარღვევა. 183

VIII. იძულებით გადაადგილებულ პირთამიმოსვლის თავისუფლება. 185

A.   მხარეთა წარდგინებები. 186

B.   მესამე მხარის კომენტარები. 187

C.   შესაბამისი მტკიცებულებების მოკლე აღწერა. 188

1.   წერილობითი მტკიცებულებები. 188

2.   მოწმეთა მოსმენა  190

D.   საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის შესაბამისი დებულებები. 191

E.   სასამართლოს შეფასება. 191

1.   იურისდიქცია  191

2.   ოქმი N 4-ის მე-2 მუხლის სავარაუდო დარღვევა. 192

IX. განათლების უფლება. 194

A.   მხარეთა წარდგინებები. 194

B.   მესამე მხარის კომენტარები. 194

C.   შესაბამისი მტკიცებულებების მოკლე აღწერა. 195

1.   წერილობითი მტკიცებულება. 195

2.   მოწმეთა მოსმენა  197

D.   საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის შესაბამისი დებულებები. 197

E.   სასამართლოს შეფასება. 197

1.   იურისდიქცია  197

2.   ოქმი N 1-ის მე-2 მუხლის სავარაუდო დარღვევა. 198

X. გამოძიების ვალდებულება. 198

A.   მხარეთა წარდგინებები. 199

B.   მესამე მხარის კომენტარები. 202

C.   შესაბამისი მტკიცებულებების მოკლე აღწერა. 204

D.   საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის შესაბამისი დებულებები. 208

E.   სასამართლოს შეფასება. 209

1.   ზოგადი პრინციპები. 209

2.   ზემოაღნიშნული პრინციპების გამოყენება საქმის ფაქტობრივი გარემოებების მიმართ    212

XI. სამართლებრივი დაცვის ქმედითი საშუალებები. 215

XII. კონვენციის 38-ე მუხლის გამოყენება. 216

XIII. კონვენციის 41-ე მუხლის გამოყენება. 218

ამ მიზეზების გამო, სასამართლო.. 219

მოსამართლე კელერის თანმხვედრი აზრი. 225

მოსამართლე სერღიდესის ნაწილობრივ თანმხვედრი მოსაზრება. 240

მოსამართლე ლემენსის ნაწილობრივ განსხვავებული აზრი. 258

მოსამართლე გროზევის ნაწილობრივ განსხვავებული აზრი. 261

მოსამართლეების იუდკივსკას, პინტო დე ალბუკერკესა და ჭანტურიას ერთობლივი ნაწილობრივ განსხვავებული აზრი. 269

მოსამართლეების იუდკივსკას, ვოიტიჩეკისა და ჭანტურიას ერთობლივი ნაწილობრივ განსხვავებული აზრი. 288

მოსამართლე პინტო დე ალბუკერკის ნაწილობრივ განსხვავებული აზრი  314

მოსამართლე დედოვის ნაწილობრივ განსხვავებული აზრი. 344

მოსამართლე ჭანტურიას ნაწილობრივ განსხვავებული აზრი. 350

დანართი. 376

 

საქმეზე „საქართველო რუსეთის წინააღმდეგ“ (II)

ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს დიდმა პალატამ შემდეგი შემადგენლობით:

       რობერტ სპანო, თავმჯდომარე,

       ლინოს-ალექსანდრე სიცილიანოსი,
       იონ ფრიდრიკ კიოლბრო,
       პოლ ლემენსი,
       იონკო გროზევი,
       ჰელენა იედერბლომი,
       ვინსენტ ა. დე გაეტანო,
       განა იუდკივსკა,
       პაულო პინტო დე ალბუკერკი,
       ჰელენ კელერი,
       კრჟიშტოფ ვოიტიჩეკი,
       დმიტრი დედოვი,
       არმენ ჰარუთიუნიანი,
       გაბრიელე კუჩკო-შტადლმაიერი,
       გეორგიოს ა. სერღიდესი,
       ტიმ აიკე,
       ლადო ჭანტურია, მოსამართლეები,
და იოჰან კალევერტი, დიდი პალატის განმწესრიგებლის მოადგილე,

2018 წლის 23 და 24 მაისის, 2019 წლის 23 ოქტომბრისა და 2020 წლის 2 ივლისის დახურული თათბირების შემდეგ,

გამოიტანა შემდეგი გადაწყვეტილება, რომელიც ბოლო ზემოაღნიშნულ დღეს იქნა მიღებული:

პროცედურა

I. შესავალი

1. საქმის წარმოება დაიწყო საქართველოს მიერ ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის (შემდგომში „კონვენცია“) 33-ე მუხლის შესაბამისად 2008 წლის 11 აგვისტოს რუსეთის ფედერაციის წინააღმდეგ სასამართლოში შეტანილი საჩივრის (N 38263/08) საფუძველზე. მას თან ახლდა რუსეთის ფედერაციასთან მიმართებით სასამართლო რეგლამენტის 39-ე წესის გამოყენების თხოვნა.

2. საქართველოს მთავრობას (შემდგომში „მომჩივანი მთავრობა“) სასამართლოში წარმოადგენდა სახელმწიფო წარმომადგენელი ბ-ნი ბექა ძამაშვილი. მას ადრე თანმიმდევრულად წარმოადგენდნენ მისი ყოფილი სახელმწიფო წარმომადგენლები: ბ-ნი დავით თომაძე და ბ-ნი ლევან მესხორაძე.

3. რუსეთის მთავრობას (შემდგომში „მოპასუხე მთავრობა“) წარმოადგენდა მისი წარმომადგენელი ბ-ნი მიხაილ გალპერინი. მას ადრე წარმოადგენდა მისი ყოფილი წარმომადგენელი, ბ-ნი გეორგი მატიუშკინი.

4. საჩივარი გადაეცა სასამართლოს მეხუთე სექციას (წესი 51, § 1).

5. 2008 წლის 12 აგვისტოს სასამართლოს თავმჯდომარემ, პალატის თავმჯდომარის მოვალეობის შესრულებისას, მიიღო გადაწყვეტილება 39-ე წესის გამოყენების შესახებ, რომელიც მოუწოდებდა ორივე დაინტერესებულ მაღალ ხელშემკვრელ მხარეს, შეესრულებინათ კონვენციით ნაკისრი ვალდებულებები, კერძოდ, კონვენციის მე-2 და მე-3 მუხლებთან დაკავშირებით.

6. 39-ე წესის გამოყენება რამდენჯერმე გაგრძელდა.

7. 2009 წლის 6 თებერვალს მომჩივანი მთავრობის სახელმწიფო წარმომადგენელმა სასამართლოს სამდივნოში შეიტანა ოფიციალური საჩივარი და დანართები.

8. მომჩივანი მთავრობა ამტკიცებდა, რომ რუსეთის ჯარის ან/და მისი კონტროლის ქვეშ მყოფი სეპარატისტული ძალების მიერ საქართველოს ტერიტორიაზე სამოქალაქო პირებისა და მათი ქონების მიმართ განურჩეველი და არათანაზომიერი თავდასხმების განხორციელებით რუსეთის ფედერაციამ ნება დართო ან შეაქმნევინა ადმინისტრაციული პრაქტიკა, რის შედეგადაც დაირღვა კონვენციის მე-2, მე-3, მე-5, მე-8 და მე-13 მუხლები, 1-ელი ოქმის 1-ელი და მე-2 მუხლები და მე-4 ოქმის მე-2 მუხლი. გარდა ამისა, ის ამტკიცებდა, რომ, დროებითი ზომების მითითების მიუხედავად, რუსეთის ფედერაციამ განაგრძო კონვენციით გათვალისწინებული მისი ვალდებულებების დარღვევა, კერძოდ კი, ის მუდმივად არღვევდა კონვენციის მე-2 და მე-3 მუხლებს.

II. მისაღებობის პროცედურა პალატაში

9. 2009 წლის 27 მარტს პალატის თავმჯდომარემ მიიღო გადაწყვეტილება, მოპასუხე მთავრობისთვის ეცნობებინა საჩივრის შესახებ და შესთავაზა მას საჩივრების მისაღებობის შესახებ მოსაზრებების წარდგენა. ამის განხორციელების ვადის გახანგრძლივების შემდეგ მოპასუხე მთავრობამ 2009 წლის 7 ოქტომბერს წარადგინა თავისი მოსაზრებები.

10. 2009 წლის 9 ოქტომბერს მომჩივან მთავრობას შესთავაზეს საპასუხოდ თავისი მოსაზრებების წარდგენა. ამის განხორციელების ვადის გახანგრძლივების შემდეგ მან თავისი მოსაზრებები წარადგინა 2010 წლის 10 მარტს. დანართები მიღებული იქნა 2010 წლის 22 მარტს.

11. 2010 წლის 6 სექტემბერს პალატის თავმჯდომარემ მოპასუხე მთავრობას შესთავაზა, სასამართლოსთვის ეცნობებინა, სურდა თუ არა მას საპასუხოდ მოსაზრებების წარდგენა. 2010 წლის 12 ნოემბერს მოპასუხე მთავრობამ უპასუხა, რომ მას სურდა შეენარჩუნებინა მოსაზრებების მოგვიანებით წარდგენის შესაძლებლობა, თუკი ეს აუცილებელი გახდებოდა საერთაშორისო მართლმსაჯულების ინტერესებიდან გამომდინარე.

12. სასამართლომ განიხილა პროცედურის ვითარება 2011 წლის 25 იანვარს და მიიღო გადაწყვეტილება საჩივრის მისაღებობაზე მხარეების ზეპირი მოსაზრებების მიღების შესახებ. მან მოსმენის თარიღად დანიშნა 2011 წლის 16 ივნისი და, ასევე, მხარეებს შესთავაზა მოსმენის თარიღამდე სიაში მოცემულ შეკითხვებზე პასუხის წერილობითი ფორმით გაცემა.

13. მომჩივანი მთავრობის თხოვნით სასამართლომ 2011 წლის 3 მაისს მიიღო გადაწყვეტილება, გადაედო მისაღებობის შესახებ მოსმენის თარიღი და სასამართლოს შეკითხვებთან დაკავშირებით მხარეთა მიერ წერილობითი მოსაზრებების წარდგენის თარიღი.

14. 2011 წლის 13 და 15 ივნისს მხარეებმა წარადგინეს თავიანთი მოსაზრებები.

15. 2011 წლის 13 დეკემბერს, მისაღებობასთან დაკავშირებული საკითხების განხილვის შემდეგ (წესი 51, § 5), რომელიც 2011 წლის 22 სექტემბერს გაიმართა, აღნიშნული სექციის პალატამ, რომელიც შედგებოდა შემდეგი მოსამართლეებისგან: პეერ ლორენცენი, თავმჯდომარე, კარელ იუნგვირტი, ანატოლი კოვლერი, იზაბელე ბერო-ლეფევრე, მირიანა ლაზაროვა ტრაიკოვსკა, ნონა წოწორია, ზდრავკა კალაიჯიევა, აგრეთვე კლაუდია ვესტერდიკი, სექციის განმწესრიგებელი, საჩივარი მისაღებად ცნო. პალატამ საქმის არსებით მხარეს ასევე მიუერთა საჩივრის კონვენციის დებულებებთანტერიტორიული განსჯადობითა (ratione loci) და საგნობრივი განსჯადობით (ratione materiae) შეუთავსებლობის შესახებ შედავებები და დაცვის შიდასამართლებრივი საშუალებების ამოუწურაობასთან დაკავშირებული შედავება.

III. არსებითი განხილვის პროცედურა დიდ პალატაში

16. 2012 წლის 3 აპრილს პალატამ უარი თქვა იურისდიქციაზე დიდი პალატის სასარგებლოდ. არც ერთ მხარეს ამ უარზე პრეტენზია არ გამოუთქვამს (კონვენციის 30-ე მუხლი და წესი 72).

17. დიდი პალატის შემადგენლობა განისაზღვრა კონვენციის 26-ე მუხლის მე-4 და მე-5 პუნქტების დებულებებისა და სასამართლო რეგლამენტის 24-ე წესის შესაბამისად.

18. 2013 წლის 10 ოქტომბერს დიდი პალატის თავმჯდომარემ მხარეებს შესთავაზა, საქმის არსებით მხარეზე წარმოედგინათ მოსაზრებები სასამართლოს წერილობით შეკითხვების საპასუხოდ.ამ მიზნით დადგენილი ვადების რამდენჯერმე გაგრძელების შემდეგ მხარეებმა დანართებთან ერთად წარმოადგინეს თავიანთი მოსაზრებები, შესაბამისად, 2014 წლის 30 დეკემბერს და 2015 წლის 5 მარტს.

19. ამის გარდა, ადამიანის უფლებათა ცენტრიდან (ესექსის უნივერსიტეტი) მიღებული იქნა მესამე მხარის კომენტარები, რომელსაც თავმჯდომარემ უფლება მისცა, ჩარეულიყო წერილობით პროცედურაში (კონვენციის მუხლი 36, § 2 და წესი 44, § 3).

20. 2015 წლის 29 ივნისს სასამართ₾ლომ მიიღო გადაწყვეტილება, მოესმინა დამატებითი მტკიცებულება ზეპირად, კონვენციის 38-ე მუხლისა და სასამართლო რეგლამენტის დანართის წესის A1 შესაბამისად. მან დანიშნა დიდი პალატის შვიდი მოსამართლის დელეგაცია, რომელიც შედგებოდა მირიანა ლაზაროვა ტრაიკოვსკას, ნონა წოწორიას, ვინსენტ ა. დე გაეტანოს, ჰელენ კელერის, დმიტრი დედოვის, იონ ფრიდრიკ კიოლბროსა და იონკო გროზევისგან.

21. 2015 წლის 8 ოქტომბერს თავმჯდომარემ თითოეულ მხარეს შესთავაზა მოწმეთა (მაქსიმუმ ოცის) სიის წარმოდგენა, რომ₾ლებისთვისაც მათ სურდათ, რომ მოსამართლეთა დელეგაციას მოესმინა. მან ასევე მოიწვია სასამართლოს მიერ შერჩეული დამატებითი მოწმეები. ამ მიზნით დადგენილი ვადის რამდენჯერმე გაგრძელების შემდეგ მომჩივანმა მთავრობამ 2016 წლის 19 თებერვალს წარმოადგინა თავისი მოწმეების სია, ხოლო მოპასუხე მთავრობამ 2016 წლის 19 თებერვალსა და 15 მარტს წარმოადგინა თავისი მოწმეების სია.

22. 2015 წლის 8 ოქტომბერს თავმჯდომარემ ასევე შესთავაზა მხარეებს, წარმოედგინათ მოსაზრებები სასამართლოს დამატებით წერილობით შეკითხვებზე საპასუხოდ. შეკითხვები შეეხებოდა, კერძოდ, 2008 წლის აგვისტოში რუსეთის სავარაუდო სამხედრო ოპერაციებს სოფლებში ერედვი, კარბი და თორტიზა და ქალაქ გორში, რომლებიც სასამართლომ ადრეულ ეტაპზე დაადგინა სავარაუდო დარღვევებთან დაკავშირებით მათი, როგორც „წარმომადგენლობითი ინციდენტების“, შესწავლის მიზნით. ამ მიზნით დადგენილი ვადის გაგრძელების შემდეგ მხარეებმა დანართებთან ერთად წარმოადგინეს თავიანთი მოსაზრებები, შესაბამისად, 2016 წლის 19 თებერვალს და 2016 წლის 31 მარტს.

23. 2016 წლის 6 და 17 ივნისს შორის პერიოდში დიდი პალატის მოსამართლეების დელეგაციამ დახურულ სხდომაზე მოუსმინა მოწმეებსა და ექსპერტებს მხარეთა წარმომადგენლების თანდასწრებით ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს შენობაში, სტრასბურგში.

24. დელეგაციამ სულ მოუსმინა ოცდაცამეტ მოწმეს, რომელთაგან თხუთმეტი გამოიძახა საქართველოს მთავრობამ, თორმეტი – რუსეთის ფედერაციის მთავრობამ და ექვსი – უშუალოდ სასამართლომ.

25. დელეგაციის წინაშე გამოცხადებული მოწმეებისა და ექსპერტთა სია და მათი ჩვენებების შეჯამება წინამდებარე გადაწყვეტილებას თან ერთვის. მათ მიერ დელეგაციისთვის მიცემული ჩვენებების კონფიდენციალური სტენოგრაფიული ჩანაწერი ასევე შეადგინა სასამართლოს სამდივნომ და ის შეტანილი იქნა საქმის მასალებში.

26. 2016 წლის 30 სექტემბერს თავმჯდომარემ მხარეებს შესთავაზა დამატებითი მოსაზრებების წარმოდგენა მოწმეთა მოსმენაზე წარმოდგენილ მტკიცებულებებთან და მოწმეთა ზეპირი მტკიცებულებების იმ სტენოგრაფიულ ჩანაწერთან დაკავშირებით, რომელიც მათ წინასწარ გაეგზავნათ (სასამართლო რეგლამენტის წესი 58, § 1 და სასამართლო რეგლამენტის დანართის წესი A8, § 3). ამ მიზნით დადგენილი ვადის გაგრძელების შემდეგ მხარეთა მოსაზრებები დანართებთან ერთად სასამართლოში შევიდა 2017 წლის 31 იანვარს და 3, 6 და 8 თებერვალს.მხარეთა დამატებითი მოსაზრებები, მათი შესაბამისი ადრინდელი მოსაზრებების საპასუხოდ, დანართებთან ერთად მიღებული იქნა 2017 წლის 24 ნოემბერს.

27. 2017 წლის 3 მარტს თავმჯდომარემ მიიღო გადაწყვეტილება, საქმის არსებით მხარესთან დაკავშირებით მიეღო მხარეთა ზეპირი არგუმენტები.მან მოსმენის თარიღად დანიშნა 2017 წლის 27 სექტემბერი.2017 წლის 17 მაისს მან მიიღო გადაწყვეტილება, მოსმენა გადაეტანა 2018 წლის 23 მაისისთვის.

28. 2018 წლის 27 აპრილს, ამასთან დაკავშირებით მომჩივანი მთავრობის თხოვნის მიუხედავად, თავმჯდომარემ გადაწყვიტა, რომ მოსმენის თარიღის მეტად გადადება აღარ იყო მიზანშეწონილი.

29. საქმის არსებითი მხარის განხილვა გაიმართა საჯაროდ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს შენობაში, სტრასბურგში, 2018 წლის 23 მაისს (წესი 58, § 2).

სასამართლოს წინაშე წარსდგნენ:

(a) მომჩივანი მთავრობის მხარეს
ბ-ნი     გ. ლორთქიფანიძე, იუსტიციის მინისტრის მოადგილე,       
ბ-ნი     ბ. ძამაშვილი,                                                  წარმომადგენელი,
ბ-ნი     ბ. ემერსონი, QC,                                                                             
ბ-ნი     რ. დიქსონი, QC,                                                          ადვოკატი;
ქ-ნი     თ.როსტიაშვილი,                                                                           
ქ-ნი     მ.ბილიხოძე,                                                                                    
ქ-ნი     ნ.ჭანტურიძე,                                                                                  
ბ-ნი     გ.ნაკაშიძე,                                                                   მრჩევლები.

(b) მოპასუხე მთავრობის მხარეს
ბ-ნი     მ. გალპერინი, იუსტიციის მინისტრის მოადგილე, წარმომადგენელი,
ბ-ნი     მ. სუეინსტონი, QC,                                                                       
ბ-ნი     პ. რაითი,                                                                                          
ბ-ნი     რ. ბლეიქლი,                                                                                   
ბ-ნი     ე. ჰარისონი,                                                                                    
ბ-ნი     კ. ივანიანი,                                                                                      
ბ-ნი     ვ. ტორკანოვსკი,                                                                             
ქ-ნი     ვ. პოდიუკოვა,                                                             ადვოკატი;
ქ-ნი     ი. ბორისოვა,                                                                                   
ბ-ნი     პ. სმირნოვი,                                                                                    
ბ-ნი     ა. გორშკოვი,                                                                                    
ბ-ნი     ს. სკოდენკო,                                                               მრჩევლები.

 

სასამართლომ მოისმინა ბ-ნი ემერსონის, ბ-ნი გალპერინისა და ბ-ნი სუეინსტონის გამოსვლები.

ფაქტები

I. საქმის გარემოებები

30. წინამდებარე საჩივარი შეტანილი იქნა იმ შეიარაღებული კონფლიქტის კონტექსტში, რომელსაც ადგილი ჰქონდა საქართველოსა და რუსეთის ფედერაციას შორის 2008 წლის აგვისტოში, ამ ორ ქვეყანას შორის მუდმივად მზარდი დაძაბულობის, პროვოკაციებისა და ინციდენტების ხანგრძლივი პერიოდის შემდეგ.

31. საქმის ფაქტობრივი გარემოებები შეიძლება შეჯამდეს შემდეგნაირად[1].

  1. მიმოხილვა

32. თავის 2009 წლის სექტემბრის ანგარიშში საქართველოში მომხდარ კონფლიქტთან დაკავშირებული ფაქტებისდამდგენმა დამოუკიდებელმა საერთაშორისო მისიამ[2] (IIFFMCG – შემდგომში „ევროკავშირის ფაქტების დამდგენი მისია“), რომელიც შეიქმნა ევროკავშირის საბჭოს 2008 წლის 2 დეკემბრის გადაწყვეტილებით, შეიარაღებული კონფლიქტი შემდეგნაირად აღწერა (გვ. 5):

„2008 წლის 7-დან 8 აგვისტოს ღამეს, ხანგრძლივი პერიოდის განმავლობაში მზარდი დაძაბულობისა და ინციდენტების შემდეგ, სამხრეთ ოსეთის ქალაქ ცხინვალში და მის შემოგარენში დაიწყო მძიმე ბრძოლები. ბრძოლები, რომელიც მალე საქართველოს სხვა ნაწილებსაც მოედო, ხუთი დღის განმავლობაში გრძელდებოდა. მან მთელი ქვეყნის მასშტაბით ბევრ ადგილას დიდი ნგრევა და რამდენიმე ქალაქისა და სოფლის სრული განადგურება გამოიწვია. ადამიანთა დანაკარგები მნიშვნელოვანი იყო. საბოლოო ჯამში, საქართველოს მხარემ განაცხადა 170 სამხედრო მოსამსახურის, 14 პოლიციელის და 228 სამოქალაქო პირის დაღუპვისა და 1 747 ადამიანის დაჭრის თაობაზე. რუსულმა მხარემ განაცხადა, რომ დაიღუპა 67 და დაიჭრა 283 სამხედრო მოსამსახურე. ხოლო სამხრეთ ოსეთმა განაცხადა 365 ადამიანის დაღუპვის შესახებ, რომელთა შორის, სავარაუდოდ, იყვნენ როგორც სამხედრო მოსამსახურეები, ისე სამოქალაქო პირებიც. მთლიანობაში დაიღუპა დაახლოებით 850 ადამიანი, რომ არაფერი ვთქვათ დაჭრილებზე, უგზო-უკვლოდ დაკარგულებზე ან იმ 100 000-ზე მეტ სამოქალაქო პირზე, რომლებმაც თავიანთი სახლები დატოვეს. დაახლოებით 35 000 პირმა ჯერ კიდევ ვერ შეძლო საკუთარ სახლებში დაბრუნება. ბრძოლამ ვერც პოლიტიკური კონფლიქტი დაასრულა და ვერც ის საკითხები გადაიჭრა, რომლებიც მის მიზეზს წარმოადგენდა. დაძაბულობა კვლავაც გრძელდება. ბრძოლის დასრულების შემდეგ პოლიტიკური ვითარება არ განმუხტულა და, გარკვეული თვალსაზრისით, გართულდა კიდეც.“

33. ევროკავშირის ფაქტების დამდგენმა მისიამ ასევე შეაჯამა აღნიშნული მოვლენების მიმდინარეობა შემდეგნაირად (გვ. 10-11):

„2008 წლის 7-დან 8 აგვისტოს ღამეს ქართულმა არტილერიამ ქალაქ ცხინვალზე განუწყვეტელი შეტევა მიიტანა. ხდებოდა ქართული შეიარაღებული ძალების სხვა გადაადგილებებიც ცხინვალისა და მისი მიმდებარე ტერიტორიების მიმართულებით. მალე ბრძოლაში რუსეთის, სამხრეთ ოსეთისა და აფხაზეთის სამხედრო ნაწილები და შეიარაღებული ქვედანაყოფები ჩაერთნენ. თუმცა, საქართველოს გადაადგილება სამხრეთ ოსეთის მიმართულებით მალევე შეჩერდა. კონტრ-შეტევის შედეგად, რომელიც საჰაერო დარტყმებითა და შავის ზღვის ფლოტის ქვედანაყოფების მონაწილეობით განხორციელდა, რუსეთის შეიარაღებული ძალები ღრმად შეიჭრნენ საქართველოს ტერიტორიაზე, გადაკეტეს ქვეყნის ძირითადი აღმოსავლეთ-დასავლეთის გზა, მიაღწიეს ფოთის პორტამდე და თბილისის, საქართველოს დედაქალაქის, მახლობლად გაჩერდნენ. დაპირისპირება გადაიზარდა სახელმწიფოთაშორის და ქვეყნისშიდა კომბინირებულ კონფლიქტში, ერთი მხრივ, საქართველოსა და რუსეთის შეიარაღებულ ძალებს შორის დაპირისპირებაში, ხოლო, მეორე მხრივ, სამხრეთ ოსეთისა და აფზახეთის მებრძოლეებსა და ქართულ შეიარაღებულ ძალებს შორის. სხვადასხვა დონეზე მიმდინარე კონფლიქტების ასეთი კომბინაციისთვის განსაკუთრებით დამახასიათებელია საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლისა და ადამიანის უფლებათა სამართლის დარღვევები. ამჯერადაც ასე მოხდა. ბევრი ამგვარი ფაქტი განაპირობა სამხრეთ ოსეთის მხარის არარეგულარული შეიარაღებული დაჯგუფებების მოქმედებებმა, რომლებიც არ და ვერ იქნებოდა სათანადოდ კონტროლირებული რუსეთის რეგულარული შეიარაღებული ძალების მიერ. შემდეგ გაიხსნა საომარი მოქმედებების მეორე თეატრი დასავლეთ ფლანგზე, სადაც აფხაზეთის ძალებმა, რუსეთის შეიარაღებული ძალების მხარდაჭერითა და ქართველების მხრიდან უმნიშვნელო წინააღმდეგობის პირობებში, ზემო კოდორის ხეობა დაიკავეს. ხუთდღიანი ბრძოლის შემდეგ, 2008 წლის 12 აგვისტოს მიღწეული იქნა შეთანხმება ცეცხლის შეწყვეტის თაობაზე რუსეთის პრეზიდენტ დიმიტრი მედვედევს, საქართველოს პრეზიდენტ მიხეილ სააკაშვილსა და საფრანგეთის პრეზიდენტ ნიკოლა სარკოზის შორის. ეს უკანასკნელი ევროკავშირის სახელით მოქმედებდა. ამას კვლავ საფრანგეთის პრეზიდენტის დაჟინებული მცდელობების შედეგად მოჰყვა 2008 წლის 8 სექტემბრის შეთანხმება განხორციელების შესახებ.“

  1. კონფლიქტის ქრონოლოგია

34. სასამართლოს ხელთ არსებული ყველა მასალის გათვალისწინებით, კონფლიქტის ქრონოლოგია შეიძლება შემდეგნაირად შეჯამდეს.

35. 2008 წლის 7-დან 8 აგვისტოს ღამეს, ხანგრძლივი პერიოდის განმავლობაში მზარდი დაძაბულობებისა და ინციდენტების შემდეგ, ქართულმა არტილერიამ თავდასხმა განახორციელა ცხინვალზე (სამხრეთ ოსეთის ადმინისტრაციულ დედაქალაქზე[3]).

36. 2008 წლის 8 აგვისტოდან რუსეთის სახმელეთო ძალებმა საქართველოში აფხაზეთისა და სამხრეთ ოსეთის გადაკვეთით შეაღწიეს, ვიდრე საქართველოს არასადავო ტერიტორიაზე მდებარე მეზობელ რეგიონებში შეაღწევდნენ. მათ დახმარებას უწევდნენ რუსეთის სამხედრო-საჰაერო ძალები და შავი ზღვის ფლოტი.

37. შეიარაღებული ბრძოლა ძირითადად გაიმართა ცხინვალის ტერიტორიაზე, სამხრეთ ოსეთში, და გორის ტერიტორიაზე,სამხრეთ ოსეთის სამხრეთით საქართველოს არასადავო ტერიტორიაზე მდებარე „ბუფერულ ზონაში“.

38. 2008 წლის 10 აგვისტოდან საქართველოს შეიარაღებულმა ძალებმა დაიხიეს ცხინვალის რეგიონიდან და შემდეგ – გორის რაიონიდან.

39. რუსეთის შეიარაღებულმა ძალებმა თანდათანობით შეაღწიეს საქართველოს შემდეგ ტერიტორიებზე:

(i) მთელი აფხაზეთი, ზემო აფხაზეთის (ზემო კოდორის ხეობის) ჩათვლით, რომელიც ადრე საქართველოს კონტროლის ქვეშ იყო;

(ii) მთელი სამხრეთ ოსეთი, ახალგორის რაიონის ჩათვლით, რომელიც ადრე საქართველოს კონტროლის ქვეშ იყო; ამ რაიონის ოკუპაცია განხორციელდა 2008 წლის 16 აგვისტოდან;

(iii) სოფელი პერევი (საჩხერის რაიონი), რომელიც სამხრეთ ოსეთის დასავლეთით საქართველოს არასადავო ტერიტორიაზე მდებარეობს;

(iv) „ბუფერული ზონა“, სამხრეთ ოსეთისა და აფხაზეთის მოსაზღვრე ზონების ჩათვლით, რომელიც მდებარეობს საქართველოს არასადავო ტერიტორიაზე, მას შემდეგ, რაც რუსეთის შეიარაღებული ძალები გავიდნენ ქალაქ გორიდან 2008 წლის 22 აგვისტოს.

40. რუსეთის ფედერაციასა და საქართველოს შორის ცეცხლის შეწყვეტის შესახებ შეთანხმება ევროკავშირის ეგიდით 2008 წლის 12 აგვისტოს დაიდო. აღნიშნული შეთანხმება, მათ შორის, ითვალისწინებდა იმას, რომ მხარეები ძალის გამოყენებისგან თავს შეიკავებდნენ; დაუყოვნებლივ შეწყვეტდნენ საომარ მოქმედებებს; უზრუნველყოფდნენ ჰუმანიტარული დახმარების ხელმისაწვდომობას; და საქართველოს სამხედრო ძალები დაუბრუნდებოდნენ თავიანთ ჩვეულ ბაზებს, ხოლო რუსეთის სამხედრო ძალები – საომარი მოქმედებების დაწყებამდე არსებულ ხაზებს.

41. 2008 წლის 26 აგვისტოს დეკრეტით რუსეთის პრეზიდენტმა დიმიტრი მედვედევმა სამხრეთ ოსეთი და აფხაზეთი დამოუკიდებელ სახელმწიფოებადაღიარა ამ მიზნით რუსეთის ფედერალური კრების ერთხმად კენჭისყრის შემდეგ. ამ აღიარებას საერთაშორისო თანამეგობრობა არ შეუერთდა.

42. რუსეთის ფედერაციის მიერ ამ შეთანხმების გამოყენების დაყოვნების გამო, 2008 წლის 8 სექტემბერს ხელი მოეწერა ახალ ხელშეკრულებას ცეცხლის შეწყვეტის შესახებ შეთანხმების განხორციელების შესახებ (სარკოზი-მედვედევის ხელშეკრულება). ის, მათ შორის, ითვალისწინებდა იმას, რომ რუსეთის ფედერაცია გაიყვანდა თავის ჯარს აფხაზეთისა და სამხრეთ ოსეთის მოსაზღვრე ზონებიდან 2008 წლის 1 ოქტომბერს ევროკავშირის სადამკვირვებლო მისიის განთავსებიდან 10 დღის ვადაში.

43. 2008 წლის 17 სექტემბერს რუსეთმა სამხრეთ ოსეთთან და აფხაზეთთან რამდენიმე სფეროსთან დაკავშირებით ხელი მოაწერა „მეგობრობისა და თანამშრომლობის“ ხელშეკრულებებს. აღნიშნული ხელშეკრულებები ითვალისწინებდა სამხედრო ბაზების შექმნასა და 3 800-მდე რუსი ჯარისკაცის განთავსებას ამ ორი რეგიონიდან თითოეულში. ორივე ხელშეკრულების ერთხმად რატიფიცირება მოახდინეს სახელმწიფო დუმამ 2008 წლის 29 ოქტომბერს და ფედერაციის საბჭომ 2008 წლის 11 ნოემბერს.

44. 2008 წლის 10 ოქტომბერს რუსეთმა დაასრულა „ბუფერულ ზონაში“ განლაგებული თავისი ჯარების გაყვანა, გარდა საქართველოს არასადავო ტერიტორიაზე მდებარე სოფელ პერევისა (საჩხერის რაიონი), საიდანაც რუსეთს თავისი ჯარები 2010 წლის 18 ოქტომბრამდე არ გაუყვანია.

II. შესაბამისი საერთაშორისო ჰუმანიტარული კანონმდებლობა[4]

  1. ჰააგის 1907 წლის რეგულაციები

45. „ხმელეთზე ომის წარმოების კანონებისა და ჩვეულებების შესახებ“ ჰააგის 1907 წლის 18 ოქტომბრის რეგულაციები[5] შეიცავს, მათ შორის, ოკუპაციის სიტუაციებთან დაკავშირებულ დებულებებს.

  1. ჟენევის 1949 წლის კონვენციები და დამატებითი ოქმი

46. მოცემულ საქმესთან დაკავშირებული კონვენციები და დამატებითი ოქმი შემდეგია:

(i) ჟენევის პირველი კონვენცია – კონვენცია (I) – ველზე შეიარაღებულ ძალებში დაჭრილებისა და ავადმყოფების მდგომარეობის გაუმჯობესების შესახებ (მიღებულია 1864 წელს და გადაისინჯა 1906, 1929 და 1949 წლებში)[6];

(ii) ჟენევის მესამე კონვენცია – კონვენცია (III) – სამხედრო ტყვეების მიმართ მოპყრობასთან დაკავშირებით (მიღებულია 1929 წელს და გადაისინჯა 1949 წელს)[7];

(iii) ჟენევის მეოთხე კონვენცია – კონვენცია (IV) – ომის დროს სამოქალაქო პირების დაცვის შესახებ 1949 წლის 12 აგვისტოს კონვენცია[8]; და

(iv) ჟენევის კონვენციების დამატებითი ოქმი – ოქმი (I) – საერთაშორისო შეიარაღებულ კონფლიქტებში დაზარალებულ პირთა დაცვის შესახებ, მიღებულია 1977 წლის 8 ივნისს[9].

47. თითოეული ამ კონვენციის 1-ელი მუხლი ხელშემკვრელი მხარეებისგან მოითხოვს „ყველა გარემოებაში წინამდებარე კონვენციის დაცვის და მისი დაცვის უზრუნველყოფის ვალდებულების აღებას“.

III. მხარეთა მოთხოვნები

  1. მომჩივანი მთავრობა

48. მომჩივანმა მთავრობამ განაცხადა, რომ არსებული მტკიცებულებების საფუძველზე:

„a. კონვენციის დარღვევები შედის რუსეთის ფედერაციის იურისდიქციაში კონვენციის 1-ელი მუხლის შესაბამისად, რადგან ის ახორციელებდა ეფექტურ უფლებამოსილებას და კონტროლს იმ შესაბამის ტერიტორიებზე, სადაც დარღვევები მოხდა, ან/და ახორციელებდა იურისდიქციას სახელმწიფოს წარმომადგენლის უფლებამოსილებისა და კონტროლის მეშვეობით.

b. აღნიშნული დარღვევები წარმოადგენს იმ ქმედებებისა და უმოქმედობების განმეორებადი მაგალითის ნაწილს, რომლებიც ითვლება კონვენციასთან შეუთავსებელ ადმინისტრაციულ პრაქტიკად და რომლებიც რუსეთის ხელისუფლებამ ჩაიდინა ან ოფიციალურად დაუშვა, და რომ, ნებისმიერ შემთხვევაში, არ არსებობს სამართლებრივი დაცვის ქმედითი საშუალებები იმ მიდგომის გათვალისწინებით, რომელიც რუსეთის ხელისუფლებამ აირჩია აღნიშნული დარღვევების გამოძიების მიმართ.

c. რუსეთმა დაარღვია კონვენციის მე-2, მე-3, მე-5, მე-8 და მე-13 მუხლები, კონვენციის 1-ელი ოქმის 1-ელი და მე-2 მუხლები და კონვენციის მე-4 ოქმის მე-2 მუხლი და არ გამოიძია ის შემთხვევები, რომლებმაც შექმნა ამ დარღვევების საფუძველი.“

წარმოდგენილი მტკიცებულებების გათვალისწინებით, მომჩივანმა მთავრობამ სასამართლოს სთხოვა იმის აღიარება, რომ რუსეთმა დაარღვია ზემოაღნიშნული დებულებები და არ გამოიძია ის შემთხვევები, რომლებმაც გამოიწვია ეს დარღვევები. მომჩივანმა მთავრობამ ასევე მოითხოვა „ამ დარღვევებისთვის სამართლიანი დაკმაყოფილება, მათ შორის, კონვენციის შესაბამისად გამოძიებების ჩატარება, სასამართლო დაცვის ზომები და დაზარალებული მხარეებისთვის კომპენსაციის განსაზღვრა.“

  1. მოპასუხე მთავრობა

49. მოპასუხე მთავრობამ საქართველოს მთავრობის საჩივარი სადავო გახადა შემდეგი მიზეზებით:

„1. საქართველოს ბრალდებები ეხება იმ სავარაუდო მოვლენებს, რომლებიც მოხდა რუსეთის ფედერაციის იურისდიქციის ფარგლებს გარეთ და რუსეთის ეფექტური კონტროლის ფარგლებს გარეთ. შესაბამისად, საქართველოს საჩივრები, იმის გარდა, რომ არის შეცდომაში შემყვანი და შეთხზული, ეხება სასამართლოს იურისდიქციის ფარგლებს გარეთ არსებულ საკითხებს.

2. საქართველოს საქმე ძირითადად ეხება რუსეთის შეიარაღებული ძალების სავარაუდო მოქმედებას შეიარაღებული კონფლიქტის დროს და უშუალოდ მის შემდეგ, რომელიც გამოწვეული იყო საქართველოს მხრიდან სამხრეთ ოსეთსა და სამხრეთ ოსეთში მყოფ რუს სამშვიდობოებზე და მოქალაქეებზე თავდასხმით.

3. რუსეთის საპასუხო სამხედრო მოქმედება ლეგიტიმური იყო საერთაშორისო საჯარო სამართლისა და სჰს-ის [საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის] თანახმად. შედეგად წარმოშობილ საერთაშორისო შეიარაღებულ კონფლიქტში რუსეთის ვალდებულებები განისაზღვრა და რეგულირდებოდა მხოლოდ სჰს-ით, ხოლო სასამართლოს არ აქვს იურისდიქცია რუსეთის მხრიდან სჰს-ის ნორმების დაცვის შესაბამის საკითხებზე. ამ პოზიციის გათვალისწინებით, რუსეთმა სრულად დაიცვა სჰს-ის ნორმები.

4. საქართველოს ბრალდებები ადამიანის უფლებათა დარღვევის ფაქტებზე და მათზე რუსეთის პასუხისმგებლობაზე სინამდვილეს არ შეესაბამება და ისინი მტკიცებულებებით არაა გამყარებული. საქართველოს მიერ სასამართლოსთვის წარდგენილი შეზღუდული მტკიცებულებები არ წარმოადგენს სათანადო საფუძველს რუსეთის ძალების წინააღმდეგ წაყენებული სერიოზული ბრალდებებისთვის. ...

5. იმ შემთხვევებში, როცა ქართველები დაიჭრნენ ან მათი ქონება დაზიანდა აქტიური კონფლიქტის ტერიტორიების გარეთ (საქართველო კი ასეთ შემთხვევებს ძალიან აზვიადებს), სამართალდამრღვევები, როგორც ჩანს, იყვნენ სამხრეთ ოსეთის წარმომადგენლები, მათ შორის, ავაზაკთა დაჯგუფების წევრები, სამხრეთ ოსეთის უკმაყოფილო სამოქალაქო პირები და დამნაშავეები. ...

6. რაც შეეხება საქართველოს საჩივრებს სასაზღვრო კონტროლის შენარჩუნების გამო საქართველოს მოქალაქეებისათვის უხერხულობასთან დაკავშირებით, ამ კონტროლზე პასუხისმგებელი არიან მხოლოდ სამხრეთ ოსეთისა და აფხაზეთის მთავრობები. ...

7. საქართველოს მოქალაქეებს გააჩნიათ სამართლებრივი დაცვის საშუალებები სამხრეთ ოსეთსა და აფხაზეთში. მათ ასევე აქვთ შესაძლებლობა, საქმეები აღძრან რუსეთში. თუმცა, საქართველო რეგულარულად უარს ამბობს სამხრეთ ოსეთში, აფხაზეთსა და რუსეთში სისხლის სამართლის საქმის გამოძიების პროცესში ჩართვაზე ან დახმარების გაწევაზე.“

მოპასუხე მთავრობის მთავარი წარდგინება იყო ის, რომ სასამართლომ უნდა უარყოს საქართველოს საჩივარი, რადგან

„(1) ის ემყარება ფაქტს, რომ რუსეთი ეფექტურ კონტროლს ახორციელებს კონფლიქტის ზონებზე და შემდგომ სამოქალაქო არეულობაზე, როცა უკვე ამ ეტაპზე ცხადი უნდა იყოს, რომ რუსეთს ეფექტური კონტროლი არ გააჩნია;

(2) ის ემყარება კონვენციური სამართლის სავარაუდო დარღვევებს იმ შემთხვევაში, როცა გამოიყენება მხოლოდ სჰს.

თუ სასამართლო კიდევ უფრო შორს წასვლას აპირებს, რუსეთის ფედერაცია პატივისცემით აცხადებს, რომ საჭირო იქნება, რომ სასამართლომ მიიღოს ზომები მტკიცებულებების მოსაპოვებლად და მტკიცებულებების სათანადოდ შესამოწმებლად, მათ შორის, ჯვარედინი დაკითხვით. ასევე აუცილებელი იქნება, გათვალისწინებული იქნეს მტკიცებულებები ინდივიდუალური საჩივრებიდან, რომლებსაც სადავო ფაქტებს უკავშირდება.“

ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, მოცემულ საქმეში იურისდიქციისა და მისაღებობასთან დაკავშირებით თავისი შედავებების დადასტურებისას მოპასუხე მთავრობამ ალტერნატივის სახით პატივისცემით მოითხოვა საჩივრის „არსებითად განხილვაზე სრულად უარის თქმა“.

კანონმდებლობა

I. საჩივრის ძირითადი ასპექტები

50. სასამართლო აღნიშნავს, რომ წინამდებარე საჩივარი შეიცავს შემდეგ ძირითად ასპექტებს:

  1. რუსეთის შეიარაღებული ძალების მიერ ინტერვენციის შემდეგ ხუთდღიანი ომის დროს საომარი მოქმედებების აქტიური ფაზა[10] (2008 წლის 8-დან 12 აგვისტომდე)

51. რუსეთის შეიარაღებული ძალების ან/და სამხრეთ ოსეთის ძალების მიერ სავარაუდო შეტევები (დაბომბვა, ჭურვების დაშენა, საარტილერიო ცეცხლის წარმოება), რომლებიც დაიწყო 2008 წლის 8 აგვისტოს და დასრულდა 2008 წლის 12 აგვისტოს – კონვენციის მე-2 მუხლით გათვალისწინებული საჩივრები.

  1. ოკუპაციის ფაზა საომარი მოქმედებების შეწყვეტის შემდეგ (ცეცხლის შეწყვეტის შესახებ 2008 წლის 12 აგვისტოს შეთანხმება)

52. რუსეთის შეიარაღებული ძალებისა და სამხრეთ ოსეთის ძალების მიერ სამხრეთ ოსეთში და მიმდებარე „ბუფერულ ზონაში“ იმ მკვლელობების, ცუდი მოპყრობის, სახლების ძარცვისა და დაწვის ბრალდებები, რომლებიც, კერძოდ, მოხდა 2008 წლის 12 აგვისტოს შემდგომ პერიოდში – კონვენციის მე-2, მე-3 და მე-8 მუხლებითა და 1-ელი ოქმის 1-ელი მუხლით გათვალისწინებული საჩივრები.

  1. დაპატიმრებული სამოქალაქო პირების მიმართ მოპყრობა და მათი დაკავების მართლზომიერება

53. მძიმე პირობებში დაახლოებით 160 სამოქალაქო პირის (რომელთა უმეტესობას შეადგენდა ქალები და ხანდაზმულები) სავარაუდო უკანონო დაკავება დაახლოებით თხუთმეტი დღის განმავლობაში (ყველა მათგანი გაათავისუფლეს 2008 წლის 27 აგვისტოს) სამხრეთ ოსეთის ძალების მიერ; ზოგიერთი მათგანის მიმართ, სავარაუდოდ, განხორციელდა ცუდი მოპყრობა – კონვენციის მე-3 და მე-5 მუხლებით გათვალისწინებული საჩივრები.

  1. სამხედრო ტყვეების მიმართ მოპყრობა

54. 2008 წლის აგვისტოში რუსეთისა და სამხრეთ ოსეთის ძალების მიერ ოცდაათზე მეტი სამხედრო ტყვის მიმართ ცუდად მოპყრობა და წამება – კონვენციის მე-3 მუხლით გათვალისწინებული საჩივრები.

  1. იძულებით გადაადგილებული პირების მიმოსვლის თავისუფლება

55. რუსეთის ფედერაციისა და აფხაზეთისა და სამხრეთ ოსეთის დეფაქტო ხელისუფლებების მხრიდან ამ რეგიონებში დაბრუნებაში დაახლოებით 23 000 იძულებით გადაადგილებული ქართველისთვის სავარაუდო ხელის შეშლა[11] – მე-4 ოქმის მე-2 მუხლით გათვალისწინებული საჩივრები.

  1. განათლების უფლება

56. რუსეთის ჯარების და სეპარატისტული ხელისუფლების მიერ საჯარო სკოლებისა და ბიბლიოთეკების სავარაუდო გაძარცვა და განადგურება და ქართველი მოსწავლეებისა და მასწავლებლების დაშინება – 1-ელი ოქმის მე-2 მუხლით გათვალისწინებული საჩივრები.

  1. გამოძიების ვალდებულება

57. იმ მოვლენების გარშემო არსებული გარემოებების გამოძიებების სავარაუდო არარსებობა, რომლებმაც განაპირობა სავარაუდო დარღვევები მე-2 მუხლთან დაკავშირებით – საჩივრები კონვენციის მე-2 მუხლის პროცედურული თვალსაზრისით.

  1. სამართლებრივი დაცვის ქმედითი საშუალებები

58. სავარაუდო დარღვევებთან დაკავშირებით სამართლებრივი დაცვის ქმედითი საშუალებების სავარაუდო არარსებობა – კონვენციის მე-13 მუხლით გათვალისწინებული საჩივრები, კონვენციის მე-3, მე-5 და მე-8 მუხლებთან და 1-ელი ოქმის 1-ელ და მე-2 მუხლებთან და მე-4 ოქმის მე-2 მუხლთან ერთობლიობაში.

II. მტკიცებულებების შეფასებისა და ფაქტების დადგენის პრინციპები

  1. მტკიცებულებების შეფასების პრინციპები

59. ამასთან დაკავშირებით სასამართლო მიუთითებს იმ ზოგად პრინციპებზე, რომლებიც ცოტა ხნის წინ შეჯამდა საქმეში „საქართველო რუსეთის წინააღმდეგ (I)“ ([GC], N 13255/07, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო, 2014 წ.):

„93. მტკიცებულებების შეფასებისას სასამართლომ მიიღო „გონივრული ეჭვის მიღმა“ მტკიცებულების სტანდარტი, რომელიც მან ორ სახელმწიფოთაშორის საქმეში დაადგინა (იხილეთ საქმე „ირლანდია გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ“ (Ireland v. the United Kingdom), 1978 წლის 18 იანვარი, § 161, სერია A N 25, და საქმე „კვიპროსი თურქეთის წინააღმდეგ“ (Cyprus v. Turkey) [GC], N 25781/94, § 113, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო, 2001‑IV) და რომელიც ამის შემდეგ გახდა მისი დადგენილი პრეცედენტული სამართლის ნაწილი (იხილეთ, მათ შორის,საქმე „ილაშკუ და სხვები მოლდოვასა და რუსეთის წინააღმდეგ“ (Ilaşcu and Others v. Moldova and Russia) [GC], N 48787/99, § 26, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო, 2004‑VII, და საქმე „დავიდოვი და სხვები უკრაინის წინააღმდეგ“ (Davydov and Others v. Ukraine), NN 17674/02 და 39081/02, § 158, 2010 წლის 1 ივლისი).

94. თუმცა, მისი მიზანი არასოდეს ყოფილა იმ ეროვნული სამართლებრივი სისტემების მიდგომის სესხება, რომლებიც ამ სტანდარტს იყენებენ სისხლის სამართლის საქმეებში. სასამართლოს როლი მდგომარეობს იმაში, რომ გადაწყვეტილება გამოიტანოს არა სისხლის სამართლის კანონმდებლობით გათვალისწინებულ ბრალეულობაზე ან სამოქალაქო პასუხისმგებლობაზე, არამედ ხელშემკვრელი სახელმწიფოების პასუხისმგებლობაზე კონვენციის შესაბამისად. კონვენციის მე-19 მუხლით გათვალისწინებული მისი ამოცანის სპეციფიკა – უზრუნველყოს მაღალი ხელშემკვრელი მხარეების მიერ კონვენციით გათვალისწინებული ძირითადი უფლებების დაცვის ვალდებულებების შესრულება – განაპირობებს მტკიცებულებებსა და მტკიცების საკითხებისადმი მის მიდგომას. სასამართლოში საქმის წარმოებისას მტკიცებულებების მისაღებობასთან დაკავშირებით არ არსებობს არანაირი პროცედურული დაბრკოლებები ან მათი შეფასების წინასწარ განსაზღვრული ფორმულები. ის იღებს დასკვნებს, რომლებიც, მისი აზრით, გამყარებულია ყველა მტკიცებულების თავისუფალი შეფასებით, ისეთი დასკვნების ჩათვლით, რომლებიც შეიძლება გამომდინარეობდეს ფაქტებიდან და მხარეთა წარდგინებებიდან. მისი დადგენილი პრეცედენტული სამართლის თანახმად, მტკიცებულება შეიძლება გამომდინარეობდეს საკმარისად მტკიცე, მკაფიო და შეთანხმებული დასკვნების ან ფაქტის მსგავსი შეურყეველი პრეზუმფციების თანაარსებობიდან. ამის გარდა, კონკრეტული დასკვნის მიღწევისთვის აუცილებელი დარწმუნების დონე და, ამასთან დაკავშირებით, მტკიცების ტვირთის განაწილება შინაგანად დაკავშირებულია ფაქტების სპეციფიურობასთან, ბრალდების ხასიათთან და კონვენციით გათვალისწინებულ განსახილველ უფლებასთან. სასამართლო ასევე ყურადღებას აქცევს იმ გადაწყვეტილების სერიოზულობას, რომ ხელშემკვრელმა სახელმწიფომ დაარღვია ძირითადი უფლებები (იხილეთ, მათ შორის, საქმე „ნაჩოვა და სხვები ბულგარეთის წინააღმდეგ“ (Nachova and Others v. Bulgaria) [GC], NN 43577/98 და 43579/98, § 147, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო, 2005-VII, და საქმე „მეთიუ ნიდერლანდების წინააღმდეგ“ (Mathew v. the Netherlands), N 24919/03, § 156, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო, 2005‑IX).

95. ადმინისტრაცული პრაქტიკის არსებობის დადგენისას სასამართლო არ დაეყრდნობა იმ კონცეფციას, რომლის მიხედვითაც მტკიცების ტვირთი ეკისრება განსახილველი მთავრობებიდან ან ერთ ან მეორე მთავრობას, არამედ ის შეისწავლის მის წინაშე წარდგენილ ყველა მასალას, იმის მიუხედავად, თუ რომელი წყაროდან მომდინარეობს ის (იხილეთ საქმე „ირლანდია გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ“ დასაქმე „კვიპროსი თურქეთის წინააღმდეგ“,ორივე ციტირებულია ზემოთ). გარდა ამისა, მხარეთა საქციელი სასამართლოს მიერ მტკიცებულებების მოპოვების ძალისხმევასთან დაკავშირებით შეიძლება წარმოადგენდეს გასათვალისწინებელ ფაქტორს (იხილეთ საქმე „ირლანდია გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ“, ილაშკუსა და სხვების საქმე და დავიდოვისა და სხვების საქმე,ყველა ციტირებულია ზემოთ).

...

138. [ამის გარდა], სასამართლოს სურს, გაიმეოროს, რომ, როგორც „საკუთარი პროცედურისა და წესების პატრონს..., [მას] აქვს სრული თავისუფლება, შეაფასოს არა მხოლოდ მისაღებობა და შესაბამისობა, არამედ ასევე მის წინაშე წარდგენილი თითოეული მტკიცებულების მტკიცებულებითი ძალა“ (იხილეთ საქმე „ირლანდია გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ“, ზემოთ ციტირებული, § 210-ის ბოლო ნაწილი). ის ხშირად ანიჭებს მნიშვნელობას დამოუკიდებელი საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დაცვის გაერთიანებებიდან ან სამთავრობო წყაროებიდან მიღებულ უახლეს ანგარიშებში მოცემულ ინფორმაციას (იხილეთ, შესაბამისი ცვლილებების გათვალისწინებით, საქმე „საადი იტალიის წინააღმდეგ“ (Saadi v. Italy) [GC], N 37201/06, § 131, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო, 2008 წ.;საქმე „NA. გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ“ (NA. v. the United Kingdom), N 25904/07, § 119, 2008 წლის 17 ივლისი; საქმე „M.S.S. ბელგიისა და საბერძნეთის წინააღმდეგ“ (M.S.S. v. Belgium and Greece) [GC], N 30696/09, §§ 227 და 255, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო, 2011 წ.; და საქმე „ჰირსი ჯამაა და სხვები იტალიის წინააღმდეგ“ (Hirsi Jamaa and Others v. Italy ) [GC], N 27765/09, § 118, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო, 2012 წ.). აღნიშნული ანგარიშების სანდოობის შესაფასებლად შესაბამისი კრიტერიუმებია მათი ავტორების ავტორიტეტი და რეპუტაცია, იმ გამოძიებების მნიშვნელობა, რომელთა საშუალებითაც ეს ანგარიშები შედგა, მათი დასკვნების თანმიმდევრულობა და ის, დადასტურებულია თუ არა ისინი სხვა წყაროებით (იხილეთ, შესაბამისი ცვლილებების გათვალისწინებით, საადის საქმე, ციტირებული ზემოთ,§ 143; საქმე „NA. გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ“,ციტირებული ზემოთ, § 120; და საქმე „სუფი და ელმი გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ“ (Sufi and Elmi v. the United Kingdom), NN 8319/07 და 11449/07, § 230, 2011 წლის 28 ივნისი).“

60. ზემოაღნიშნული მიდგომის ცოტა ხნის წინანდელ სახელმწიფოთაშორის საქმეში გამოყენების შემდეგ, რომელშიც მონაწილეობდა იგივე ორი მაღალი ხელშემკვრელი მხარე, სასამართლო მიიჩნევს, რომ მიზანშეუწონელი იქნებოდა მოცემულ საქმეში ამ მიდგომის შეცვლა.

  1. ფაქტების დადგენა

61. სასამართლო თავიდანვე აღნიშნავს, რომ განსაკუთრებით რთულია ფაქტების დადგენა ისეთი სახელმწიფოთაშორისი საქმის კონტექსტში, როგორიც ეს საქმეა, რომელიც ეხება შეიარაღებულ კონფლიქტსა და მის შედეგებს და რომელშიც ათასობით ადამიანია ჩართულია და ვრცელ გეოგრაფიულ ტერიტორიაზე მნიშვნელოვანი პერიოდის განმავლობაში მიმდინარეობს.

62. მოცემულ საქმეში სასამართლო, მათ შორის, ეყრდნობა მხარეთა მოსაზრებებს და მათ მიერ წარმოდგენილ ბევრ დოკუმენტს.

  1. წერილობითი მტკიცებულება

63. მან ასევე გაითვალისწინა საერთაშორისო სამთავრობო და არასამთავრობო ორგანიზაციების შემდეგი ანგარიშები[12]:

(i) ევროკავშირის ფაქტების დამდგენი მისიის ანგარიში (იხილეთ ზემოთ პარაგრაფი 32), რომელიც გამოქვეყნდა 2009 წლის სექტემბერში;

(ii) „ადამიანის უფლებები ომისგან დაზარალებულ ტერიტორიებზე საქართველოში კონფლიქტის შემდეგ“ (ევროპის უსაფრთხოებისა და თანამშრომლობის ორგანიზაციის (ეუთო) დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ადამიანის უფლებების ოფისის (ODIHR) 2008 წლის 27 ნოემბრის ანგარიში);

(iii) „ადამიანის უფლებები სამხრეთ ოსეთის კონფლიქტის შედეგად დაზარალებულ ტერიტორიებზე“ და „ადამიანის უფლებების საკითხები 2008 წლის აგვისტოს შეიარაღებული კონფლიქტის შემდეგ“ (ევროპის საბჭოს ადამიანის უფლებათა კომისრის 2008 წლის 8 სექტემბრისა და 2009 წლის 15 მაისის ანგარიშები);

(iv) „სამოქალაქო პირები ცეცხლის ხაზზე: საქართველო-რუსეთის კონფლიქტი“ („ამნესტი ინტერნეშენელის“ 2008 წლის ნოემბრის ანგარიში);

(v) „ცეცხლის ალში: ჰუმანიტარული სამართლის დარღვევები და დაზარალებული სამოქალაქო პირები სამხრეთ ოსეთის კონფლიქტის დროს“ და „მომაკვდავი პრაქტიკა: რუსეთისა და საქართველოს მიერ კასეტური იარაღის გამოყენება 2008 წლის აგვისტოში“ („ჰიუმენ რაითს ვოჩის“ 2009 წლის იანვრისა და 2009 წლის აპრილის ანგარიშები);

(vi) „სამხრეთ ოსეთი: აღიარების ტვირთი“ და „აფხაზეთი: გრძელი გზა შერიგებამდე“ („საერთაშორისო კრიზისის ჯგუფის“ 2010 წლის 7 ივნისისა და 2013 წლის აპრილის ანგარიშები);

(vii) „აგვისტოს ნანგრევები“ (ანგარიში, გამოქვეყნებული რამდენიმე ქართული არასამთავრობო ორგანიზაციის „საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაციის“, „კონსტიტუციის 42-ე მუხლის“, „ადამიანის უფლებათა ცენტრის“, „21-ე საუკუნის“ და „კონსტიტუციური უფლებების დაცვის ცენტრის“ მიერ 2009 წელს).

64. სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა ევროკავშირის ფაქტებისდამდგენ მისიაზე, რომლის მანდატს წარმოადგენდა კონკრეტულად იმ ფაქტების დადგენა, რომლებიც ეხება კონფლიქტს საქართველოში (კერძოდ, 2008 წლის 7 აგვისტოდან 7 სექტემბრამდე პერიოდში)[13].

65. ეს მისია შედგებოდა ოცამდე ექსპერტ-იურისტისა და სამხედრო ექსპერტისგან, ისტორიკოსისა და პოლიტიკური მიმომხილველისგან. ის ცხრა თვის განმავლობაში ინტენსიურად მუშაობდა, კონსულტაციები გაიარა კონფლიქტის ყველა მხარესთან და ყველაზე წარმომადგენლობით საერთაშორისო ორგანიზაციებთან და ადგილზე უამრავი გასვლა განახორციელა.

66. სასამართლო ასევე მიუთითებს ანგარიშზე „მაღალი გარჩევადობის სატელიტური სურათები და კონფლიქტი სამხრეთ ოსეთში“, რომელიც მეცნიერების განვითარების ხელშეწყობის ამერიკული ასოციაციის (AAAS) მიერ 2008 წლის 9 ოქტომბერს გამოქვეყნდა და რომლითაცდადგინდა, რომ ანგარიშში მოცემული სატელიტური სურათების ანალიზი წარმოადგენს ობიექტურ მტკიცებულებას. ანგარიში მომზადდა გეოსივრცითი ტექნოლოგიების პროექტის მიერ ამერიკული საერთაშორისო არაკომერციული ორგანიზაცია AAAS-ის „სამეცნიერო პასუხისმგებლობის, ადამიანის უფლებებისა და სამართლის პროგრამის“ ფარგლებში, რომლის მიზანია მთელ მსოფლიოში მეცნიერების განვითარების ხელშეწყობა. AAAS ასევე არის სამეცნიერო ორგანიზაციების ერთ-ერთი უძველესი და, ალბათ, ყველაზე მსხვილი გაერთიანება, რომელსაც აქვს 275-ზე მეტი შვილობილი ორგანო 91-ზე მეტ ქვეყანაში.

67. ასევე უნდა აღინიშნოს, რომ 2015 წლის 13 ოქტომბერს სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლოს პროკურორმა ამ სასამართლოს წარუდგინა „შუამდგომლობა საქართველოში იმ სიტუაციის გამოძიების უფლებამოსილების შესახებ, რომელიც მოიცავს 2008 წლის 1 ივლისიდან 10 ოქტომბრამდე პერიოდს, სამხრეთ ოსეთსა და მის მიდამოებში ომის დანაშაულებებისა და ადამიანურობის წინააღმდეგ სავარაუდოდ ჩადენილი დანაშაულების გამოძიების მიზნით“. 2016 წლის 27 იანვრის განჩინებაში საერთაშორისო სისხლის სამართლის სასამართლოს I წინასასამართლო პალატამ „უფლებამოსილება მიანიჭა პროკურორს, დაეწყო სასამართლოს იურისდიქციაში შემავალი იმ დანაშაულების გამოძიება, რომლებიც ჩადენილი იყო სამხრეთ ოსეთში (საქართველო) და მის მიდამოებში 2008 წლის 1 ივლისისა და 10 ოქტომბერს შორის პერიოდში“. როგორც პროკურორის შუამდგომლობა, ისე წინასასამართლო პალატის განჩინება შეიცავს შესაბამის ელემენტებს მოცემულ მოვლენებთან და ეროვნული ხელისუფლების მიერ ჩატარებულ გამოძიებებთან დაკავშირებით.თუმცა, უნდა აღინიშნოს, რომ მტკიცების სტანდარტი უფრო დაბალია, ვიდრე სასამართლოს მიერ გამოყენებული „გონივრული ეჭვის მიღმა“ სტანდარტი.წინასასამართლო პალატამ ის შემდეგნაირად ჩამოაყალიბა:

„24. ამ ეტაპზე პალატა წარმოადგენს საკუთარ დასკვნებს იმ შეკითხვასთან დაკავშირებით, არსებობს თუ არა გონივრული საფუძველი ვარაუდისთვის, რომ ჩადენილი იქნა სასამართლოს იურისდიქციაში შემავალი დანაშაული, იმ ფაქტების გათვალისწინებით, რომლებიც, პროკურორის განცხადებით, გამყარებულია შუამდგომლობასთან ერთად წარდგენილი მასალით.

25. წესდების მე-15 მუხლის შესაბამისად მოქმედმა სხვა პალატებმა ადრე აღნიშნეს, რომ მოთხოვნების დასაკმაყოფილებლად პროკურორის მიერ მიწოდებული მასალა „ცხადია, არაა საჭირო, რომ მიუთითებდეს მხოლოდ ერთ დასკვნაზე“ და ის არც საბოლოო უნდა იყოს.მხოლოდ საჭიროა, რომ „არსებობდეს გონივრული ან სათანადო დასაბუთება იმ შეხედულებისა, რომ სასამართლოს იურისდიქციაში შემავალი დანაშაული "ჩაიდინეს ან იდენენ"“.“

  1. დამატებითი დოკუმენტური მტკიცებულება

68. 2015 წლის 8 ოქტომბრის წერილში სასამართლომ მხარეებს სთხოვა, წარმოედგინათ თავისი შესაბამისი „საბრძოლო ანგარიშები“ საქართველოში 2008 წლის შეიარაღებული კონფლიქტის შესახებ.

69. 2015 წლის 3 და 15 დეკემბრისა და 2016 წლის 4 თებერვლის წერილებში მან მოპასუხე მთავრობის ყურადღება მიაპყრო სასამართლო რეგლამენტის 33-ე წესის § 2-ს, რომელიც ითვალისწინებს, რომ დოკუმენტზე ან მის რომელიმე ნაწილზე საჯარო წვდომა შეიძლება შეიზღუდოს, ასევე იმ ფაქტს, რომ სათუთი ინფორმაციის შემცველი ნაწყვეტები ასევე შეიძლება ამოღებული იქნეს ან/და შესაბამისი ნაწყვეტების რეზიუმე იქნეს წარდგენილი.

70. 2016 წლის 19 თებერვლის წერილით მომჩივანმა მთავრობამ წარადგინა ამონარიდები თავისი „საბრძოლო ანგარიშებიდან“.თავის მხრივ, მოპასუხე მთავრობამ გაგზავნა 2015 წლის 15 დეკემბრისა და 2016 წლის 1 თებერვლის წერილები, რომლებითაც მან უარი თქვა „საბრძოლო ანგარიშების" წარდგენაზე იმ მიზეზით, რომ ისინი იყო საიდუმლო და უაღრესად სათუთი ინფორმაციის შემცველიდოკუმენტები და რომ მათი კონფიდენციალურობის დასაცავად სასამართლოს პროცედურები არასათანადო იყო.

71. 2016 წლის 8 აპრილის წერილში სასამართლომ ასევე სთხოვა მომჩივან მთავრობას, მოეწოდებინა იმ საქმისწარმოებაში წარდგენილი თავისი განცხადებები, რომელიც მიმდინარეობდა მასსა და შპს „ელბიტ სისტემსს“ (Elbit Systems Limited) შორის ინგლისის კომერციულ სასამართლოში, ლონდონში. 2016 წლის 3 მაისის წერილში მან მომჩივანი მთავრობის ყურადღება ასევე მიაპყრო 33-ე წესის § 2-ს (იხილეთ ზემოთ პარაგრაფი 69).

72. მომჩივანმა მთავრობამ თავდაპირველად უარი განაცხადა ამ განცხადებების წარმოდგენაზე იმ საფუძვლით, რომ ისინი საქართველოს ხელისუფლების მიერ დასაიდუმლოებულია როგორც „განსაკუთრებული მნიშვნელობის“ და რომ მხარეთა შორის ხელმოწერილი ხელშეკრულებით საქართველოს ხელისუფლებამ აიღო ამ დოკუმენტებში არსებული ინფორმაციის არგამჟღავნების ვალდებულება.

2017 წლის 30 ნოემბრის წერილში მომჩივანმა მთავრობამ საბოლოოდ წარადგინა ამ განცხადებების რედაქტირებული ვერსია (სათუთი ინფორმაციის შემცველი ნაწყვეტების გარეშე) და სასამართლოს სთხოვა, ისინი კონფიდენციალურად მიეჩნია 33-ე წესის §§ 2 და 3 შესაბამისად.

73. მომჩივანმა მთავრობამ ასევე წარმოადგინა განაღმვის რამდენიმე ანგარიში 2017 და 2018 წლებში, კერძოდ, ბრიტანული განაღმვითი კომპანიიდან „ჰელო ტრასტი“ (HALO Trust).

  1. მოწმეთა მოსმენა

74. სასამართლომ ასევე გაითვალისწინა მოწმეებისა და ექსპერტების ჩვენებები 2016 წლის 6-დან 17 ივნისამდე პერიოდში სტრასბურგში ჩატარებული მოწმეების მოსმენის დროს. ფაქტების დადგენის გარდა, მოსმენის მიზანი იყო მხარეთა მიერ წარდგენილი მტკიცებულებებისა და საერთაშორისო ორგანიზაციების ანგარიშებში მოცემული იმ მტკიცებულებების უტყუარობის შემოწმება, რომლებიც ეხება საჩივრის ზემოთ აღნიშნულ ზოგიერთ ასპექტს (იხილეთ პარაგრაფები 51-55 ზემოთ). სასამართლომ სულ მოუსმინა ოცდაცამეტ მოწმეს: თხუთმეტი გამოიძახა მომჩივანმა მთავრობამ, თორმეტი – მოპასუხე მთავრობამ და ექვსი – უშუალოდ სასამართლომ (იხილეთ პარაგრაფი 24 ზემოთ და ასევე მოწმეებისა და ექსპერტთა სია და მათი ჩვენებების შეჯამება გადაწყვეტილების დანართში).

III. წინასწარი საკითხები

75. მისაღებობის შესახებ თავის განჩინებაში (საქმე „საქართველო რუსეთის წინააღმდეგ“ (II) (dec.), 38263/08, 2011 წლის 13 დეკემბერი) სასამართლომ არ დააკმაყოფილა მოპასუხე მთავრობის შედავებები ექვსთვიან ვადასთან და მოცემული საჩივრისა და მართლმსაჯულების საერთაშორისო სასამართლოში შეტანილ საჩივარს შორის მსგავსებასთან დაკავშირებით, და არსებით მხარეს ასევე მიუერთა საჩივრის კონვენციის დებულებებთან ტერიტორიული განსჯადობითა (ratione loci) და საგნობრივი განსჯადობით (ratione materiae) შეუთავსებლობის შესახებ შედავებები და შიდასამართლებრივი საშუალებების ამოუწურაობასთან დაკავშირებული შედავება.

76. წინამდებარე საჩივრის განხილვის ხელშესაწყობად სასამართლო დაიწყებს ისეთი წინასწარი საკითხების ზოგადი მიმოხილვით, როგორიცაა საკითხები, რომლებიც უკავშირდება იურისდიქციას და კონვენციასა და საერთაშორისო ჰუმანიტარულ სამართალს შორის კავშირს, აგრეთვე დაცვის შიდასამართლებრივი საშუალებების ამოწურვასა და ადმინისტრაციული პრაქტიკის ცნებას. შემდეგ ის განაგრძობს ამ წინასწარი საკითხების შესწავლას საჩივრის ზემოაღწერილ თითოეულ ასპექტთან დაკავშირებით (იხილეთ პარაგრაფები 50-58 ზემოთ).

  1. იურისდიქცია

77. პირველი საკითხი, რომელიც სასამართლომ უნდა განიხილოს, არის ის, მოექცნენ თუ არა სავარაუდო დარღვევების შედეგად დაზარალებული პირები რუსეთის ფედერაციის იურისდიქციის ქვეშ კონვენციის 1-ელი მუხლის მიზნებისთვის.

  1. მხარეთა წარდგინებები
    1. მომჩივანი მთავრობა

78. მომჩივანმა მთავრობამ განაცხადა, რომ კონვენციის დარღვევები, რომლებთან დაკავშირებითაც ისინი ჩიოდნენ, განეკუთვნებოდა რუსეთის ფედერაციის იურისდიქციას კონვენციის 1-ელი მუხლის მნიშვნელობის ფარგლებში.

პირველ რიგში, ისინი ამტკიცებდნენ, რომ ყველა მოცემული პერიოდის განმავლობაში ცხინვალის/სამხრეთ ოსეთისა და აფხაზეთის რეგიონები იმყოფებოდნენ რუსეთის ფედერაციის ეფექტური უფლებამოსილებისა და კონტროლის ქვეშ. კონფლიქტის დაწყებამდე რუსეთის ფედერაცია უკვე აკონტროლებდა ამ რეგიონების უმეტეს ნაწილს როგორც პირდაპირ, თავისი შეიარაღებული ძალების მეშვეობით, ისე არაპირდაპირ, სამხრეთ ოსეთისა და აფხაზეთის დეფაქტო ხელისუფლებების, მათ შორის, სეპარატისტული ჯარების კონტროლითა და მხარდაჭერით. 2008 წლის 7-8 აგვისტოსა და 22 აგვისტოს შორის პერიოდში რუსეთის ძალები შეიჭრნენ სამხრეთ ოსეთისა და აფხაზეთის დანარჩენ ნაწილში, სადაც ისინი მივიდნენ ჩრდილოეთიდან როკის გვირაბის გავლით და დასავლეთიდან აფხაზეთის გავლით. მათ ეფექტური კონტროლი განახორციელეს სამხრეთ ოსეთისა და აფხაზეთის იმ ბოლო ნაწილებზე, რომლებიც ჯერ კიდევ იმყოფებოდნენ საქართველოს კონტროლის ქვეშ და რომლებიც დღესაც რჩებიან რუსეთის კონტროლის ქვეშ.

მეორე, ისინი ამტკიცებდნენ, რომ კონფლიქტის დროს რუსეთმა ეფექტური კონტროლი განახორციელა სხვა რეგიონებზე, „ბუფერული" ზონის ჩათვლით, კერძოდ, (a) გორის რაიონის უმეტეს ნაწილზე, მათ შორის ქალაქ გორზე; (b) ქარელის რაიონის ნაწილზე და (c) საჩხერის რაიონის ნაწილზე. რუსეთის ძალებმა გადაკვეთეს აფხაზეთის ადმინისტრაციული საზღვარი ზუგდიდზე, სენაკსა და ფოთზე კონტროლის დასამყარებლად. 22 აგვისტოს რუსეთი გავიდა ქალაქ გორიდან, თუმცა კონტროლს ინარჩუნებდა ადმინისტრაციული საზღვრის სამხრეთით მდებარე ტერიტორიაზე („ბუფერული ზონა“) და მას თავისი ძალები 8 ოქტომბრამდე არ გაუყვანია. აღნიშნულ პერიოდში რუსეთის ფედერაციამ ასევე განახორციელა ეფექტური კონტროლი ამ სხვა ტერიტორიებზე როგორც პირდაპირ, თავისი შეიარაღებული ძალების, ისე არაპირდაპირ, მის კონტროლს ქვეშ მყოფი იმ წარმომადგენლების მეშვეობით, რომლებიც შედგებოდნენ სეპარატისტული ძალებისა და არარეგულარული ჯარებისგან.

ზემოაღნიშნულ ტერიტორიებზე ეფექტური კონტროლის განხორციელებასთან ერთობლიობაში ან მისი ალტერნატივის სახით სახელმწიფოს წარმომადგენლის უფლებამოსილებისა და კონტროლის კრიტერიუმმა გაამყარა იმის მტკიცება, რომ რუსეთის ფედერაციას ეკისრება პასუხისმგებლობა მისი შეირაღებული ძალებისა და ყველა იმ წარმომადგენლის ქმედებებსა და უმოქმედობასთან დაკავშირებით, რომლებზეც ის ახორციელებდა უფლებამოსილებასა და კონტროლს, დაჯგუფებებისა და სეპარატისტული ძალების ჩათვლით. კერძოდ, რუსეთი პასუხისმგებელია საქართველოს ტერიტორიის დაბომბვაზე 2008 წლის 8 და 12 აგვისტოს შორის პერიოდში და სამოქალაქო პირთა კონვოიებსა და სატრანსპორტო საშუალებებზე თავდასხმებზე, რომლებიც ცდილობდნენ, ბომბებს გაქცეოდნენ.

მომჩივანი მთავრობის პოზიცია დაადასტურა სასამართლოს კარგადდამკვიდრებულმა პრეცედენტულმა სამართალმა კონვენციის ექსტრატერიტორიულ გამოყენებასთან დაკავშირებით (მან მიუთითა საქმეზე „ლოიზიდუ თურქეთის წინააღმდეგ“ (Loizidou v. Turkey) (არსებითი მხარე), 1996 წლის 18 დეკემბერი, §§ 52 და 56, განაჩენებისა და გადაწყვეტილებების ანგარიშები, 1996-VI; საქმე „კვიპროსი თურქეთის წინააღმდეგ“ (Cyprus v. Turkey) [GC], N 25781/94, § 77, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო, 2001‑IV; საქმე „ისა და სხვები თურქეთის წინააღმდეგ“ (Issa and Others v. Turkey), N 31821/96, § 74, 2004 წლის 16 ნოემბერი; საქმე „ილაშკუ და სხვები მოლდოვასა და რუსეთის წინააღმდეგ“ (Ilaşcu and Others v. Moldova and Russia) [GC], N4 8787/99, §§ 383-85, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო, 2004‑VII; საქმე „ალ‑სკეინი და სხვები დიდი ბრიტანეთის წინააღმდეგ“ (Al-Skeini and Others v. the United Kingdom) [GC], N 55721/07, § 138, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო, 2011 წ.; და საქმე „კატანი და სხვები მოლდოვას რესპუბლიკისა და რუსეთის წინააღმდეგ“ (Catan and Others v. the Republic of Moldova and Russia) [GC], NN 43370/04 და 2 სხვა, § 122-23, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო 2012 წ. (ამონარიდები)).

  1. მოპასუხე მთავრობა

79. მოპასუხე მთავრობამ განაცხადა, რომ რუსეთის სამხედრო ინტერვენცია წარმოადგენდა სასწრაფო რეაქციას საქართველოს მხრიდან აგრესიაზე, რამაც რუსეთი მიიყვანა შეიარაღებულ კონფლიქტამდე აგრესორთან, რომელიც აღჭურვილი იყო მნიშვნელოვანი სამხედრო რესურსებით.

მთლიანობაში, კონფლიქტში მძიმე ბრძოლები მიმდინარეობდა და საქართველომ არაერთხელ სცადა თავისი ძალების გადაჯგუფება და კონტრშეტევის განხორციელება. რუსეთის ძალები ცხინვალისკენ დაიძრნენ და იქ საქართველოს ძალებს შეებრძოლნენ და მტკიცედ იბრძოლეს მათ გასაძევებლად იმ გარშემო მდებარე ქართული სოფლებიდან, რომლებსაც ისინი იყენებდნენ საარტილერიო პოზიციებად, კონტრშეტევებისთვის შეკრების პუნქტებად და რუსეთის ძალების წინსვლისთვის წინააღმდეგობის გაწევისთვის თავდაცვით პოზიციებად. დიდი ხნის განმავლობაში იყო აბნეული და მერყევი ფრონტის ხაზი, ხოლო პრეზიდენტ სარკოზის შუამავლობით ცეცხლის შეწყვეტის შემდეგაც კი საომარი მოქმედებების შესაძლო განახლებისა და კონტრშეტევის შესახებ შეშფოთების გამო რუსეთის ძალები გაჩერებულები იყვნენ ფრონტის ხაზზე და იცავდენ თავიანთ მომარაგების გზებს. აფხაზეთში რუსეთის ძალები არ მონაწილეობდნენ კონფლიქტში, მაგრამ ისინი იქ იყვნენ განლაგებული შეკავების მიზნით, საქართველოს აფხაზეთშიც შეჭრის გეგმების ფონზე.

შედეგად, რუსეთის ფედერაციას არასოდეს გაუმყარებია სამხრეთ ოსეთზე ან აფხაზეთზე „ეფექტური კონტროლი“ თავისი შეიარაღებული ძალების მეშვეობით. პირიქით, სიტუაცია ძალზე განსხვავდებოდა არსებული სიტუაციისგან ლოიზიდუსსაქმეში ((არსებითი მხარე), ზემოთ ციტირებული, §§ 52 და 56), სადაც დადგინდა, რომ აქტიური კონფლიქტის ან ეთნიკური ძალადობის გარეშე 30 000-იანი თურქული ჯარით თურქეთი ეფექტურ კონტროლს ახორციელებდა 3 400 კვადრ. კმ-ზე მეტ ტერიტორიაზე. სამხრეთ ოსეთსა და აფხაზეთში რუსული კონტინგენტის რაოდენობა კონფლიქტის პიკზე არასდროს ყოფილა 12 000-ზე მეტი და ის მოიცავდა 12 500 კვადრ. კმ ფართს. სამხრეთ ოსეთში რუსეთის ძალები აღმოჩნდნენ საქართველოს კარგად აღჭურვილი ჯარის, აშშ-ის მიერ საჰაერო გზით დამატებითი ძალების გამოგზავნის მუქარისა და საქართველოს აგრესიით გამოწვეული მასიური შიდაეთნიკური მტრობის წინაშე. უფრო მეტიც, როგორც საქმის მასალებიდან გაირკვა, რუსეთი არ ახორციელებდა სახელმწიფოს წარმომადგენლის უფლებამოსილებას შესაბამის ფიზიკურ პირებთან დაკავშირებით, რომლებიც მისი წარმომადგენლებიარ იყვნენ.

გარდა ამისა, რუსეთის ფედერაციას არ განუხორციელებია ეფექტური კონტროლი სამხრეთ ოსეთისა და აფხაზეთის მთავრობების ან ამ მთავრობებისთვის მხარდაჭერის მეშვეობით, რომლებსაც ჰქონდათ გადაწყვეტილების დამოუკიდებელი მიმღები მხარეების ლეგიტიმური სტატუსი, რომლებიც არანაირად არ იყვნენ „დაქვემდებარებულები“. სინამდვილეში რუსეთის ფედერაციას არ განუხორციელებია სამხრეთ ოსეთის ან აფხაზეთის ოკუპაცია ან ადმინისტრირება, არამედ მან ჩაატარა სამხედრო ოპერაცია, რომელიც მთლიანად გამართლებული იყო საერთაშორისო საჯარო სამართლის თანახმად და რომელიც დროში იყო შეზღუდული (2008 წლის 8 აგვისტოდან 20 აგვისტომდე) რუსეთის სამშვიდობო ძალების და სამოქალაქო მოსახლეობის დასაცავად.

მოპასუხე მთავრობამ ასევე გაიმეორა განსხვავება საერთაშორისო საჯარო სამართალში იურისდიქციისა და მიკუთვნების (სახელმწიფოს პასუხისმგებლობის) ცნებებს შორის და მიუთითა სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალზე (საქმე „ლოიზიდუ თურქეთის წინააღმდეგ“ (Loizidou v. Turkey) (წინასწარი პრეტენზიები), 1995 წლის 23 მარტი, §§ 61 და 64, სერია A N 310, და საქმე „იალუდი ნიდერლანდების წინააღმდეგ“ (Jaloud v. the Netherlands) [GC], N 47708/08, §§ 154-55, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო, 2014 წ.), აგრეთვე მართლმსაჯულების საერთაშორისო სასამართლოს გადაწყვეტილებებზე საქმეებზე „ნიკარაგუა ამერიკის შეერთებული შტატების წინააღმდეგ“ (Nicaragua v. United States of America)[14]და „ბოსნია და ჰერცეგოვინა სერბეთი და მონტენეგროს წინააღმდეგ“ (Bosnia and Herzegovina v. Serbia and Montenegro)[15].

  1. მესამე მხარის კომენტარები

80. ესექსის უნივერსიტეტის ადამიანის უფლებათა ცენტრმა თავის, როგორც მესამე მხარის, კომენტარებში აღნიშნა, რომ მნიშვნელოვანია ერთმანეთისგან ეროვნული ტერიტორიის გარეთ იურისდიქციის განხორციელების ფაქტისა და განხორციელებული იურისდიქციის ფარგლების განსხვავება. ჰქონდა თუ არა სახელმწიფოს კანონიერი საფუძველი, ემოქმედა უცხო ქვეყნის ტერიტორიაზე, პრაქტიკულად არ იყო ადამიანის უფლებათა დაცვის ვალდებულებების მისი ქმედებების მიმართ გამოყენებადობასთან კავშირში. ვალდებულებების გამოყენებადობისთვის გადამწყვეტი საკითხი იყო იურისდიქციის ფაქტობრივი განხორციელება, იქნებოდა ის კანონიერი თუ არა.

მესამე მხარემ აღნიშნა, რომ, სასამართლოს პრეცედენტული სამართლის თანახმად, მთავარი ცნება იმის განსაზღვრისას, არის თუ არა ეროვნული ტერიტორიის გარეთ მოქმედება ან უმოქმედობა მოპასუხე სახელმწიფოს იურისდიქციის ფარგლებში, არის კონტროლის საკითხი. მან აღწერა სხვადასხვა განსხვავებული სიტუაცია, სადაც ხორციელდებოდა კონტროლი, იქნება ეს ფიზიკური კონტროლი ფიზიკურ პირზე, სახელმწიფოს კონტროლი მის წარმომადგენლებზე, თუ სახელმწიფოს კონტროლი ტერიტორიაზე მისი უშიშროების სამსახურის ძალების ყოფნით ან დაქვემდებარებული ადმინისტრაციის მეშვეობით. მიუხედავად იმისა, რომ იყო სიტუაციები, სადაც სახელმწიფოს ჰქონდა ვალდებულება დაეცვა ფიზიკური პირი სახელმწიფოს წარმომადგენლის მიერ ჩადენილი ქმედებებისაგან, ზოგიერთ გარემოებაში სახელმწიფოს შეეძლო ჰქონოდა ვალდებულება ფიზიკური პირი დაეცვა მესამე მხარის ქმედებებისგან. მესამე მხარემ დასძინა: „გარკვეულ გარემოებებში სახელმწიფო შეიძლება პირდაპირ იყოს პასუხისმგებელი იმ პირების ქმედებებზე, რომლებიც არ არიან სახელმწიფოს წარმომადგენლები. თუ სახელმწიფო ახორციელებს „ეფექტურ კონტროლს“ ორგანიზებული შეიარაღებული დაჯგუფების ქმედებებზე, ეს ქმედებები მიეწერება სახელმწიფოს, სახელმწიფოს პასუხისმგებლობის ზოგადი პრინციპების შესაბამისად[16]. აღნიშნული არ უკავშირდება დაქვემდებარებული ადმინისტრაციის მეშვეობით განხორციელებული კონტროლის საკითხს.“

მოცემულ საქმეში იმის დასადგენად, სავარაუდო დარღვევები შედიოდა თუ არა რუსეთის ფედერაციის იურისდიქციაში, მესამე მხარემ განაცხადა, რომ სასამართლოს საკუთარი თავისთვის უნდა დაესვა შემდეგი შეკითხვები:

„1. როგორი იყო კონტროლის (ასეთის არსებობის შემთხვევაში) ხასიათი, რომელსაც რუსეთი ახორციელებდა სამხრეთ ოსეთსა და აფხაზეთში შეიარაღებულ კონფლიქტამდე? კერძოდ, მოახდინა თუ არა მან ოკუპაცია ან ახდენდა თუ არა ის გადამწყვეტ ზეგავლენას ადგილობრივ ხელისუფლებაზე? 2. შეიცვალა თუ არა რუსეთის მიერ სამხრეთ ოსეთსა და აფხაზეთში განხორციელებული კონტროლის ხასიათი საომარი მოქმედებების დაწყებისას? ახორციელებდა თუ არა ის „ეფექტურ კონტროლს“ ადგილობრივ დაჯგუფებებზე? 3. საქართველოს არასადავო ტერიტორიაზე შეიარაღებული კონფლიქტის დროს განხორციელებული კონტროლის ხასიათი შემოიფარგლებოდა თუ არა ზემოთ განხილული კონტროლის პირველი სამი სახეობით? 4. აქტიური საომარი მოქმედებების დასრულების შემდეგ როგორი იყო რუსეთის მიერ სამხრეთ ოსეთისა და აფხაზეთის გარეთ არსებულ ტერიტორიებზე (ანუ „ბუფერულ ზონებში“) განხორციელებული კონტროლის ხასიათი? 5. აქტიური საომარი მოქმედებების დასრულების შემდეგ როგორი იყო რუსეთის მიერ სამხრეთ ოსეთისა და აფხაზეთის შიგნით განხორციელებული კონტროლის ხასიათი? კერძოდ, როგორი იყო იმ ადგილობრივ ხელისუფლებასთან მისი ურთიერთობის ხასიათი, რომლებიც ამ ტერიტორიებს აკონტროლებდნენ?“

  1. სასამართლოს შეფასება
    1. კონვენციის 1-ელი მუხლით გათვალისწინებული იურისდიქციის ცნებასთან დაკავშირებული ზოგადი პრინციპები

81. ზოგადი პრინციპები, სხვა საქმეებთან ერთად, მოცემულია ალ-სკეინისა და სხვების საქმეში (ზემოთ ციტირებული):

„130. კონვენციის 1-ელ მუხლში ვკითხულობთ:

„მაღალი ხელშემკვრელი მხარეები ყველასათვის თავიანთი იურისდიქციის ფარგლებში უზრუნველყოფენ [ამ კონვენციის] I კარში განსაზღვრულ უფლებებსა და თავისუფლებებს.“

როგორც ეს მუხლი ითვალისწინებს, ხელშემკვრელი სახელმწიფოს მიერ აღებული ვალდებულება შემოიფარგლება მის საკუთარ „იურისდიქციაში“ მყოფი პირების ჩამოთვლილი უფლებებისა და თავისუფლებების „უზრუნველყოფით“ (ფრანგულ ტექსტში „reconnaître“) (იხილეთ საქმე „სოერინგი გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ“ (Soering v. the United Kingdom), 1989 წლის 7 ივლისი, § 86, სერია A N 161, და ბანკოვიჩისა და სხვების საქმე, ზემოთ ციტირებული, § 66). 1-ელი მუხლით გათვალისწინებული „იურისდიქცია“ წარმოადგენს ზღვრულ კრიტერიუმს. იურისდიქციის განხორციელება აუცილებელი პირობაა იმისთვის, რომ ხელშემკვრელ სახელმწიფოს შეეძლოს პასუხი აგოს მისთვის შერაცხულ ქმედებებზე ან უმოქმედობაზე, რომლებიც წარმოშობენ კონვენციით გათვალისწინებული უფლებებისა და თავისუფლებების დარღვევის ბრალდებას (იხილეთ ილაშკუსა და სხვების საქმე, ზემოთ ციტირებული, § 311).

(α) ტერიტორიული პრინციპი

131. სახელმწიფოს 1-ელი მუხლით გათვალისწინებული იურისდიქციული კომპეტენცია, პირველ რიგში, არის ტერიტორიული (იხილეთ სოერინგის საქმე, ზემოთ ციტირებული, § 86; ბანკოვიჩისა და სხვების საქმე, ზემოთ ციტირებული, §§ 61 და 67; და ილაშკუსა და სხვების საქმე, ზემოთ ციტირებული, § 312). ივარაუდება, რომ, როგორც წესი, იურისდიქცია ხორციელდება მთელი სახელმწიფოს ტერიტორიაზე (იხილეთ ილაშკუსა და სხვების საქმე, ზემოთ ციტირებული, § 312, და საქმე „ასანიძე საქართველოს წინააღმდეგ“ (Assanidze v. Georgia) [GC], N 71503/01, § 139, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო, 2004-II). და პირიქით, ხელშემკვრელი სახელმწიფოების ქმედებებმა, რომლებიც შესრულებულია ან რომლებსაც მოაქვს შედეგები მათი ტერიტორიების გარეთ, შეიძლება წარმოადგინოს იურისდიქციის განხორციელება 1-ელი მუხლის მნიშვნელობის ფარგლებში მხოლოდ გამონაკლის შემთხვევებში (იხილეთ ბანკოვიჩისა და სხვების საქმე, ზემოთ ციტირებული, § 67).

132. დღეისთვის სასამართლომ თავის პრეცედენტულ სამართალში აღიარა რამდენიმე გამონაკლისი გარემოება, რომლებსაც შეუძლია გამოიწვიოს ხელშემკვრელი სახელმწიფოს მიერ იურისდიქციის განხორციელება თავისი ტერიტორიული საზღვრების გარეთ. თითოეულ შემთხვევაში საკითხი, არსებობს თუ არა გამონაკლისი გარემოებები, რომლებიც მოითხოვს და ამართლებს სასამართლოს დასკვნას, რომ სახელმწიფო იურისდიქციას ახორციელებდა ექსტრატერიტორიულად, უნდა განისაზღვროს კონკრეტული ფაქტების მითითებით.

(β) სახელმწიფოს წარმომადგენლის უფლებამოსილება და კონტროლი

133. სასამართლომ თავის პრეცედენტულ სამართალში აღიარა, რომ, ტერიტორიულობის პრინციპიდან გამონაკლისის სახით, 1-ელი მუხლით გათვალისწინებული ხელშემკვრელი სახელმწიფოს იურისდიქცია შეიძლება გავრცელდეს მისი ორგანოების იმ ქმედებებზე, რომლებსაც მოაქვს შედეგი მისი ტერიტორიის ფარგლებს გარეთ (იხილეთ დროზდისა და იანოუსეკის საქმე, ზემოთ ციტირებული, § 91; ლოიზიდუს საქმე (წინასწარი პრეტენზიები), ზემოთ ციტირებული, § 62; საქმე „ლოიზიდოუ თურქეთის წინააღმდეგ“ (Loizidou v. Turkey) (არსებითი მხარე), 1996 წლის 18 დეკემბერი, § 52, გადაწყვეტილებებისა და განჩინებების ანგარიშები, 1996-VI; და ბანკოვიჩისა და სხვების საქმე, ზემოთ ციტირებული, § 69). პრინციპის განცხადება, როგორც ის მოცემულია დროზდისა და იანოუსეკის საქმეში და ახლახან ციტირებულ სხვა საქმეებში, ძალიან ფართოა: სასამართლო უბრალოდ აცხადებს, რომ ამ გარემოებებში „შეიძლება ჩართული იქნეს“ ხელშემკვრელი მხარის პასუხისმგებლობა. განმსაზღვრელი პრინციპების დასადგენად აუცილებელია სასამართლოს პრეცედენტული სამართლის შესწავლა.

134. პირველი, ცხადია, რომ დიპლომატიური და საკონსულო წარმომადგენლების ქმედებები, რომლებიც იმყოფებიან უცხო ქვეყნის ტერიტორიაზე საერთაშორისო სამართლის დებულებების შესაბამისად, შეიძლება წარმოადგენდეს იურისდიქციის განხორციელებას, როდესაც ეს წარმომადგენლები ახორციელებენ უფლებამოსილებასა და კონტროლს სხვების მიმართ (იხილეთ ბანკოვიჩისა და სხვების საქმე, ზემოთ ციტირებული, § 73; ასევე იხილეთ საქმე „X. გერმანიის წინააღმდეგ“ (X. v. Germany), N 1611/62, კომისიის 1965 წლის 25 სექტემბრის გადაწყვეტილება, წელიწდეული 8, გვ. 158; საქმე „X. გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ“ (X. v. the United Kingdom), N 7547/76, კომისიის 1977 წლის 15 დეკემბრის გადაწყვეტილება, DR 12, გვ. 73; და საქმე „M. დანიის წინააღმდეგ“ (M. v. Denmark), N 17392/90, კომისიის 1992 წლის 14 ოქტომბრის გადაწყვეტილება, DR 73, გვ. 193).

135. მეორე, სასამართლომ აღიარა ხელშემკვრელი სახელმწიფოს მიერ ექსტრატერიტორიული იურისდიქციის განხორციელება, როდესაც ამ ტერიტორიის მთავრობის თანხმობით, შეთავაზებით ან მდუმარე თანხმობით, მან განახორციელა ყველა ან ზოგიერთი საჯარო უფლებამოსილება, რომელსაც, როგორც წესი, ახორციელებს ეს მთავრობა (იხილეთ ბანკოვიჩისა და სხვების საქმე, ზემოთ ციტირებული, § 71). ამრიგად, თუ, ჩვეულების, ხელშეკრულების ან სხვა შეთანხმების თანახმად, ხელშემკვრელი სახელმწიფოს ხელისუფლება ასრულებს აღმასრულებელ ან სასამართლო ფუნქციებს სხვა სახელმწიფოს ტერიტორიაზე, ხელშემკვრელი სახელმწიფო შეიძლება იყოს პასუხისმგებელი აღნიშნულით გამოწვეულ კონვენციის დარღვევებზე, რამდენადაც მოცემული ქმედებები მიეწერება მას და არა ტერიტორიულ სახელმწიფოს (იხილეთ დროზდისა და იანოუსეკის საქმე, ზემოთ ციტირებული; საქმე „გენტილჰომი და სხვები საფრანგეთის წინააღმდეგ“ (Gentilhomme and Others v. France), NN 48205/99, 48207/99 და 48209/99, 2002 წლის 14 მაისი; და საქმე „X. და Y. შვეიცარიის წინააღმდეგ“ (X. and Y. v. Switzerland), NN 7289/75 და 7349/76, კომისიის 1977 წლის 14 ივლისის გადაწყვეტილება, DR 9, გვ. 57).

136. გარდა ამისა, სასამართლოს პრეცედენტული სამართალი ცხადყოფს, რომ გარკვეულ გარემოებებში, სახელმწიფოს ტერიტორიის გარეთ მოქმედი სახელმწიფო აგენტების მიერ ძალის გამოყენებას შეუძლია მოაქციოს სახელმწიფოს 1-ელი მუხლით გათვალისწინებული იურისდიქციის ქვეშ ის პიროვნება, რომელიც მათ მიერ მოქცეული იყო სახელმწიფოს ხელისუფლების კონტროლის ქვეშ. ეს პრინციპი გამოყენებული იქნა სახელმწიფო წარმომადგენლების მიერ ფიზიკური პირის საზღვარგარეთ დაპატიმრების შემთხვევაში. მაგალითად, ოჯალანის საქმეზე (ზემოთ ციტირებული, § 91) სასამართლომ დაადგინა, რომ „კენიის თანამდებობის პირების მიერ თურქეთის თანამდებობის პირებისთვის გადაცემისთანავე, მომჩივანი ფაქტობრივად იმყოფებოდა თურქეთის უფლებამოსილების ქვეშ და, შესაბამისად, ამ სახელმწიფოს „იურისდიქციის” ქვეშ კონვენციის 1-ელი მუხლის მიზნებისთვის, იმის მიუხედავად, რომ ამ შემთხვევაში თურქეთი თავის უფლებამოსილებას ახორციელებდა თავისი ტერიტორიის ფარგლებს გარეთ“. ისასა და სხვების საქმეზე (Issa and Others) (ზემოთ ციტირებული) სასამართლომ მიუთითა, რომ იმის დადგენის შემთხვევაში, რომ თურქმა ჯარისკაცებმა მომჩივნის ნათესავები დააპატიმრეს ჩრდილოეთ ერაყში, წაიყვანეს ახლომდებარე გამოქვაბულში და სიკვდილით დასაჯეს, გარდაცვლილები იქნებოდნენ თურქეთის იურისდიქციის ქვეშ ჯარისკაცების მიერ ამ პირებზე უფლებამოსილებისა და კონტროლის განხორციელების გამო. საქმეზე „ალ-საადუნი და მუფდი გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ“ (Al‑Saadoon and Mufdhi v. the United Kingdom ((dec.), N 61498/08, §§ 86-89, 2009 წლის 30 ივნისი) სასამართლომ დაადგინა, რომ ერაყში ბრიტანეთის მიერ კონტროლირებად სამხედრო ციხეებში დაპატიმრებული ერაყის ორი მოქალაქე შედიოდა გაერთიანებული სამეფოს იურისდიქციაში, რადგან გაერთიანებული სამეფო ახორციელებდა სრულ და ექსკლუზიურ კონტროლს ამ ციხეებსა და მათში დაპატიმრებულ ფიზიკურ პირებზე. დაბოლოს, საქმეზე „მედვედევი და სხვები საფრანგეთის წინააღმდეგ“ (Medvedyev and Others v. France) ([GC], N 333394/03, § 67, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო, 2010 წ.) სასამართლომ დაადგინა, რომ მომჩივნები შედიოდნენ საფრანგეთის იურისდიქციაში კონვენციის 1-ელი მუხლის მიზნებისთვის, საფრანგეთის წარმომადგენლების მიერ გემზე და მის ეკიპაჟზე საერთაშორისო წყლებში მისი დაკავების მომენტიდან სრული და ექსკლუზიური კონტროლის განხორციელების გამო. სასამართლო არ მიიჩნევს, რომ ზემოაღნიშნულ შემთხვევებში იურისდიქცია წარმოიშვა მხოლოდ ხელშემკვრელი სახელმწიფოს მიერ იმ შენობებზე, საჰაერო ჰომალდზე ან გემზე განხორციელებული კონტროლიდან, რომელზეც იმყოფებოდნენ ფიზიკური პირები. ასეთ შემთხვევებში გადამწყვეტია ფიზიკური ძალისა და კონტროლის განხორციელება მოცემულ პირზე.

137. ცხადია, რომ როდესაც სახელმწიფო თავისი აგენტების მეშვეობით ახორციელებს კონტროლსა და უფლებამოსილებას ფიზიკურ პირზე და, მაშასადამე, იურისდიქციას, სახელმწიფო 1-ელი მუხლის შესაბამისად ვალდებულია ამ ფიზიკური პირისთვის უზრუნველყოს კონვენციის I კარში განსაზღვრული უფლებები და თავისუფლებები, რომლებიც ეხება ამ ფიზიკური პირის მდგომარეობას. ამრიგად, ამ გაგებით, კონვენციით გათვალისწინებული უფლებები შეიძლება „დაიყოს და მორგებული იქნეს" (შეადარეთ განჩინება ბანკოვიჩისა და სხვების საქმეზე, ზემოთ ციტირებული, § 75).

(γ) ეფექტური კონტროლი ტერიტორიაზე

138. პრინციპს, რომლის თანახმადაც 1-ელი მუხლით გათვალისწინებული იურისდიქცია მხოლოდ სახელმწიფოს საკუთარი ტერიტორიით შემოიფარგლება, კიდევ ერთი გამონაკლისი აქვს, რომელიც მაშინ მოქმედებს, როდესაც კანონიერი ან უკანონო სამხედრო მოქმედების შედეგად ხელშემკვრელი სახელმწიფო ამ ეროვნული ტერიტორიის ფარგლებს გარეთ არსებული ტერიტორიის ეფექტურ კონტროლს ახორციელებს. ასეთ ტერიტორიაზე კონვენციაში განსაზღვრული უფლებებისა და თავისუფლებების უზრუნველყოფის ვალდებულება გამომდინარეობს კონტროლის განხორციელების ფაქტიდან, იქნება ის განხორციელებული პირდაპირ, ხელშემკვრელი სახელმწიფოს საკუთარი შეიარაღებული ძალების მეშვეობით, თუ დაქვემდებარებული ადგილობრივი ადმინისტრაციის მეშვეობით (იხილეთ ლოიზიდუს საქმე (წინასწარი პრეტენზიები), ზემოთ ციტირებული, § 62; საქმე „კვიპროსი თურქეთის წინააღმდეგ“, ზემოთ ციტირებული, § 76; ბანკოვიჩისა და სხვების საქმე, ზემოთ ციტირებული, § 70; ილაშკუსა და სხვების საქმე, ზემოთ ციტირებული, §§ 314-16; და ლოიზიდუს საქმე (არსებითი მხარე), ზემოთ ციტირებული, § 52). იმ შემთხვევაში, როდესაც დგინდება ტერიტორიაზე ასეთი დომინირების ფაქტი, საჭირო არ არის იმის განსაზღვრა, ახორციელებს თუ არა ხელშემკვრელი სახელმწიფო დაქვემდებარებული ადგილობრივი ადმინისტრაციის პოლიტიკისა და ქმედებების დეტალურ კონტროლს. ფაქტი, რომ ადგილობრივი ადმინისტრაცია აგრძელებს არსებობას ხელშემკვრელი სახელმწიფოს სამხედრო და სხვა მხარდაჭერის შედეგად, ამ სახელმწიფოს აკისრებს პასუხისმგებლობას მის პოლიტიკასა და ქმედებებზე. 1-ელი მუხლის შესაბამისად, მაკონტროლებელი სახელმწიფო პასუხისმგებელია, მის კონტროლს დაქვემდებარებულ ტერიტორიაზე უზრუნველყოს კონვენციასა და მის რატიფიცირებულ დამატებით ოქმებში განსაზღვრული მთელი რიგი მატერიალური უფლებები. ის პასუხს აგებს ამ უფლებების ნებისმიერ დარღვევაზე (იხილეთ საქმე „კვიპროსი თურქეთის წინააღმდეგ“, ზემოთ ციტირებული, §§ 76‑77).

139. ფაქტის საკითხია, ახორციელებს თუ არა ხელშემკვრელი სახელმწიფო ეფექტურ კონტროლს თავისი ტერიტორიის ფარგლებს გარეთ არსებულ ტერიტორიაზე. იმის განსაზღვრისას, აქვს თუ არა ადგილი ეფექტურ კონტროლს, სასამართლო უპირველესად მიუთითებს შესაბამის ტერიტორიაზე სახელმწიფოს სამხედრო ძალის სიძლიერეზე (იხილეთ ლოიზიდუს საქმე (არსებითი მხარე), ციტირებული ზემოთ, §§ 16 და 56, და ილაშკუსა და სხვების საქმე, ზემოთ ციტირებული, § 387). სხვა მაჩვენებლებიც შეიძლება იყოს მნიშვნელოვანი, მაგალითად, ხარისხი, რომლითაც ადგილობრივი დაქვემდებარებული ადმინისტრაციის მიმართ მისი სამხედრო, ეკონომიკური და პოლიტიკური მხარდაჭერა უზრუნველყოფს რეგიონზე მის გავლენასა და კონტროლს (იხილეთ ილაშკუსა და სხვების საქმე, ზემოთ ციტირებული, §§ 388-94).

140. იურისდიქციასთან დაკავშირებული ზემოთ მოცემული „ეფექტური კონტროლის“ პრინციპი არ ანაცვლებს კონვენციის 56-ე მუხლით (ყოფილი 63-ე მუხლი) გათვალისწინებული განცხადებების სისტემას, რომელიც სახელმწიფოებმა კონვენციის შემუშავებისას გადაწყვიტეს, რომ გამოეყენებინათ საზღვარგარეთ მდებარე იმ ტერიტორიების მიმართ, რომელთა საერთაშორისო ურთიერთობებზეც ისინი არიან პასუხისმგებელი. 56-ე მუხლის 1-ელი პუნქტი ითვალისწინებს მექანიზმს, რომლითაც ნებისმიერ სახელმწიფოს უფლება აქვს გადაწყვიტოს კონვენციის გამოყენების გავრცელება „ადგილობრივი მოთხოვნების სათანადოდ გათვალისწინებით“ იმ ყველა ან რომელიმე ტერიტორიაზე, რომლის საერთაშორისო ურთიერთობებზეც ის არის პასუხისმგებელი. ამ მექანიზმის არსებობა, რომელიც კონვენციაში ისტორიული მიზეზების გამო შეიტანეს, ვერ იქნება განმარტებული ამჟამინდელ პირობებში როგორც 1-ელ მუხლში ტერმინის „იურისდიქცია“ მოქმედების სფეროს შემზღუდველი. „ეფექტური კონტროლის“ პრინციპით გათვალისწინებული სიტუაციები მკაფიოდ განცალკევებული და განსხვავებულია იმ გარემოებებისგან, როცა ხელშემკვრელი სახელმწიფო 56-ე მუხლით გათვალისწინებული განცხადების გაკეთებით არ განავრცო კონვენციის ან მისი რომელიმე ოქმის მოქმედება საზღვარგარეთ მდებარე ტერიტორიაზე, რომლის საერთაშორისო ურთიერთობებზეც ის არის პასუხისმგებელი (იხილეთ ლოიზიდუს საქმე (წინასწარი პრეტენზიები), ზემოთ ციტირებული, §§ 86-89, და შპს „კვარკ ფიშინგის“ საქმე (Quark Fishing Ltd), ზემოთ ციტირებული).

(δ) კონვენციის სამართლებრივი სივრცე („espace juridique“)

141. კონვენცია წარმოადგენს ევროპის საზოგადოებრივი წესრიგის კონსტიტუციურ ინსტრუმენტს (იხილეთ ლოიზიდუს საქმე (წინასწარი პრეტენზიები), ზემოთ ციტირებული, § 75). ის არ არეგულირებს იმ სახელმწიფოების ქმედებებს, რომლებიც არ არიან მისი მონაწილე მხარეები, და არც მიზნად ისახავს, იყოს საშუალება, რომლითაც ხელშემკვრელ სახელმწიფოებს მოეთხოვებათ კონვენციის სტანდარტების სხვა სახელმწიფოებში დაწესება (იხილეთ სოერინგის საქმე, ზემოთ ციტირებული, § 86).

142. სასამართლომ ხაზგასმით აღნიშნა, რომ იმ შემთხვევაში, თუ კონვენციის ერთი ხელმომწერი სახელმწიფოს ტერიტორია ოკუპირებულია მეორე ხელმომწერი სახელმწიფოს შეიარაღებული ძალების მიერ, პრინციპში, კონვენციის თანახმად, ოკუპანტი სახელმწიფო უნდა იყოს პასუხისმგებელი ოკუპირებულ ტერიტორიაზე ადამიანის უფლებების დარღვევებზე, რადგან სხვაგვარად გამოვიდოდა, რომ ამ ტერიტორიის მოსახლეობას ჩამოერთვა უფლებები და თავისუფლებები, რომლებითაც იქამდე სარგებლობდა, რიც გამოც „კონვენციის სამართლებრივ სივრცეში“ წარმოიქნებოდა დაცვის „ვაკუუმი“ (იხილეთ საქმე „კვიპროსი თურქეთის წინააღმდეგ“, ზემოთ ციტირებული, § 78, და ბანკოვიჩისა და სხვების საქმე, ზემოთ ციტირებული, § 80). თუმცა, ასეთ საქმეებზე ოკუპანტი სახელმწიფოს იურისდიქციის დადგენის მნიშვნელობა, საპირისპიროდან გამომდინარე, არ გულისხმობს იმას, რომ კონვენციის 1-ელი მუხლით გათვალისწინებული იურისდიქცია ვერასოდეს ვერ იარსებებს ევროპის საბჭოს წევრი სახელმწიფოებით მოცული ტერიტორიის ფარგლებს გარეთ. სასამართლოს თავის პრეცედენტულ პრაქტიკაში რაიმე ასეთი შეზღუდვა არ გამოუყენებია (იხილეთ, მაგალითად, ოჯალანის საქმე; ისასა და სხვების საქმე; ალ-საადუნისა და მუფდის საქმე; და მედვედევისა და სხვების საქმე, ყველა ზემოთ ციტირებული).“

  1. მოცემულ საქმეშიგამოყენებული მეთოდოლოგია

82. როგორც იმავე გადაწყვეტილებაშია აღნიშნული, „სასამართლომ თავის პრეცედენტულ სამართალში აღიარა ის რამდენიმე განსაკუთრებული გარემოება, რომლებსაც შეუძლია გამოიწვიოს ხელშემკვრელი სახელმწიფოს მიერ იურისდიქციის განხორციელება თავისი ტერიტორიული საზღვრების გარეთ. თითოეულ შემთხვევაში საკითხი, არსებობს თუ არა გამონაკლისი გარემოებები, რომლებიც მოითხოვს და ამართლებს სასამართლოს დასკვნას, რომ სახელმწიფო იურისდიქციას ახორციელებდა ექსტრატერიტორიულად, უნდა განისაზღვროს კონკრეტული ფაქტების მითითებით“ (იქვე, § 132).

83. მოცემულ საქმეში სასამართლო მიიჩნევს, რომ ერთმანეთისგან უნდა განვასხვაოთ სამხედრო ოპერაციები, რომლებიც განხორციელდა საომარი მოქმედებების აქტიურ ფაზაში, და დანარჩენი მოვლენები, რომელთა შესწავლაც მას მოეთხოვება მოცემული საერთაშორისო შეიარაღებული კონფლიქტის, მათ შორის, იმ მოვლენების კონტექსტში, რომლებიც მოხდა „ოკუპაციის“ ფაზაში, საომარი მოქმედებების აქტიური ფაზის დასრულების შემდეგ, აგრეთვე სამოქალაქო პირებისა და სამხედრო ტყვეების დაპატიმრებისა და მათ მიმართ მოპყრობის, იძულებით გადაადგილებული პირების მიმოსვლის თავისუფლების, განათლების მიღების უფლებისა და გამოძიების ვალდებულების კონტექსტში.

84. შესაბამისად, საჩივრის თითოეული ამ ასპექტის არსებითი მხარის შესწავლამდე, სასამართლო მათთან დაკავშირებით შეისწავლის, შედიოდა თუ არა ეს ასპექტებირუსეთის ფედერაციის იურისდიქციაში (იხილეთ პარაგრაფები 106-144, 146-175, 238-239, 268-269, 292-295, 312 და 328-332 ქვემოთ).

  1. კავშირი კონვენციის დებულებებსა და საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის ნორმებს შორის
    1. მხარეთა წარდგინებები
      1. მომჩივანი მთავრობა

85. მომჩივანმა მთავრობამ განაცხადა, რომ საქმეზე „ჰასანი გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ“ (Hassan v. the United Kingdom ([GC], N 29750/09, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო, 2014 წ.) სასამართლომ მკაფიოდ განმარტა, რომ, საერთაშორისო სამართლის შესაბამისად, კონვენციის მოქმედება გრძელდება საერთაშორისო და არასაერთაშორისო შეიარაღებული კონფლიქტის დროს. ამავე გადაწყვეტილებაში სასამართლომ ასევე დაადგინა, რომ მას მე-5 მუხლის განმარტებისას შეეძლო გაეთვალისწინებინა საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის დებულებები, მე-15 მუხლით გათვალისწინებული გადახვევის არარსებობის შემთხვევაშიც კი. ეს დასკვნა დამოკიდებული იყო იმაზე, შეძლებდა თუ არა სასამართლო მე-5 მუხლის 1-ელი პუნქტის განმარტებას საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის შესაბამისად იმგვარად, რომ ეს „შეესაბამებოდეს მე-5 მუხლის 1-ელი პუნქტის ძირითად მიზანს, რაც ფიზიკური პირის თვითნებობისგან დაცვას წარმოადგენს“ (იქვე, § 105).

მომჩივანი მთავრობის განცხადებით, ამ საქმეში არ ყოფილა არანაირი კონფლიქტი საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლისა და ადამიანის უფლებათა სამართლის მოთხოვნებს შორის. როგორც ასეთი, მას სასამართლოსთვის არ შეუქმნია რაიმე სირთულე „მის მიერ იმის უზრუნველყოფის მცდელობასთან დაკავშირებით, რომ კონვენციის განმარტება შეძლებისდაგვარად მომხდარიყო საერთაშორისო სამართლის სხვა წესებთან თანხმობაში, რომლის ნაწილსაც ის წარმოადგენს, საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის ჩათვლით“ (იქვე, §§ 77 და 102).

  1. მოპასუხე მთავრობა

86. მოპასუხე მთავრობამ თავის მთავარ არგუმენტად წარმოადგინა, რომ „რუსეთის საპასუხო სამხედრო მოქმედება ლეგიტიმური იყო საერთაშორისო საჯარო სამართლისა და სჰს-ის [საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის] თანახმად. შედეგად წარმოშობილ საერთაშორისო შეიარაღებულ კონფლიქტში რუსეთის ვალდებულებები განისაზღვრა და რეგულირდებოდა მხოლოდ სჰს-ით, ხოლო სასამართლოს არ აქვს იურისდიქცია რუსეთის მიერ სჰს-ის ნორმების დაცვის შესაბამის საკითხებზე. ამ პოზიციის გათვალისწინებით, რუსეთმა სრულად დაიცვა სჰს-ის ნორმები.“ ამ პოზიციის გასამყარებლად ის ამტკიცებდა შემდეგს:

„რუსეთის ფედერაციის მოკრძალებულ არგუმენტში არასწორი იქნებოდა, თუ სჰს-ისა და აუს-ის [ადამიანის უფლებათა საერთაშორისო სამართლის] ორმაგი გამოყენების სასარგებლოდ მიდგომა იმპულსს მიიღებდა იმ საქმეებიდან [მაგალითად, ჰასანის საქმე და იალუდის საქმე], რომლებიც თავიანთ ფაქტობრივ გარემოებებზე, მოყვანილ საკითხებში და სასამართლოს ანალიზისას, არ იწყებენ ამ საქმეში წარმოდგენილი იურისდიქციის, სამართლისა და სასამართლოს წესით განხილვის შესაძლებლობის საკითხების განხილვას.

რუსეთი პატივისცემით აცხადებს, რომ სასამართლომ არასწორი მიდგომა აირჩია მაშინ, როდესაც, ფაქტობრივად, მან ივარაუდა, რომ ორივე საქმეზე კონვენციის განსამარტებლად შესაძლებელი იყო სჰს-ის გამოყენება. შესაძლოა, რომ ის ამ შეუსაბამო გზით წავიდა ერთი სახელმწიფოს, დიდი ბრიტანეთის, დათმობის გამო, რომ ის შეიძლებოდა ასე მოქცეულიყო ჰასანის საქმეში.

თუმცა, ნებისმიერი თვალსაზრისით, ერთია იმის თქმა, რომ კონვენციის მოქმედება ვრცელდება, ან რომ სჰს შეიძლება გამოყენებული იქნეს კონვენციით გათვალისწინებულ უფლებებში ცვლილებების შესატანად დაპატიმრების სიტუაციაში, ან იმ ჯარისკაცებთან დაკავშირებით, რომლებიც ასრულებენ საპოლიციო ფუნქციას იმ ტერიტორიაზე, სადაც მათ აქვთ ეფექტური კონტროლი. სულ სხვაა იმის ვარაუდი, რომ კონვენციის მოქმედება ვრცელდება შეიარაღებულ კონფლიქტსა და იმ ქაოსზე, რომელიც ამ კონფლიქტს მოყვება, ან იმის თქმა, რომ სასამართლოს შეუძლია ისე მოახდინოს კონვენციის ისეთ ყალიბში მოქცევა, რომ ის ზოგადად შეესაბამებოდეს სჰს-ს და, ამგვარად, საკუთარ თავზე აიღოს იურისდიქცია კონფლიქტურ სიტუაციაში სჰს-ის სავარაუდო დარღვევებზე. ეს ყალიბი არ იქნებოდა დასაშვები, პრაქტიკული ან სასურველი ქვემოთ მოცემული მიზეზების გამო.

(A) უფლებამოსილების გადამეტების საკითხი

...

სახელმწიფოები არ შეთანხმებულან იმაზე, რომ სასამართლომ უნდა გამოიტანოს გადაწყვეტილებები სჰს-ის საკითხებზე. ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოს მხოლოდ 32-ე მუხლის მიხედვით აქვს უფლებამოსილება, განიხილოს „... კონვენციისა და მისი ოქმების განმარტებასა და გამოყენებასთან დაკავშირებული ყველა საკითხი”. ისინი არ მოიცავს ჟენევის კონვენციების განმარტებისა და გამოყენების საკითხებს.

პირიქით, კონვენციის მონაწილე სახელმწიფოები ასევე არიან ჟენევის კონვენციის მონაწილე სახელმწიფოები და ამის გამო მათ სპეციალურად უარყვეს წინადადება იმასთან დაკავშირებით, რომ მართლმსაჯულების საერთაშორისო სასამართლოს უნდა ჰქონოდა იურისდიქცია სჰს-სთან მიმართებით.

პირიქით, სჰს–ის ძირითად დოკუმენტთაგან არცერთი არ აძლევს იურისდიქციას რომელიმე სასამართლოს სჰს-ის დარღვევებთან დაკავშირებით.

...

უფრო მეტიც, ეს არ არის ის სფერო, სადაც ცოცხალი ინსტრუმენტი შეიძლება გაიზარდოს. პირიქით, თუ ცოცხალი ინსტრუმენტი თავისი ფესვებისგან ძალიან შორს იზრდება, ის შეიძლება მოკვდეს ან შეიძლება მოჭრან. კონვენციის შემოფარგვლა შეიარაღებული კონფლიქტიდან მოშორებით ვერ იქნებოდა უფრო მკაფიო იმ სახელმწიფოების აშკარა ქცევიდან, რომლებმაც დაეთანხმეს მას.

და ბოლოს ამ პუნქტთან დაკავშირებით, ჰასანის საქმეზე [101-ში] სასამარსთლოს ვალდებულებების დიდი პატივისცემისდა მიუხედავად, რომლებიც შესაძლოა კვლავ გამომდინარეობს გაერთიანებული სამეფოს დათმობიდან, სახელმწიფოები არ უხვევენ ადამიანის უფლებათა სამართლის კონფლიქტის ზონებში გამოყენებიდან იმ აღიარების გამო, რომ გადახვევის გარეშეც ადამიანის უფლებათა სამართალი წაკითხული იქნება სჰს-ს ჭრილში. ისინი გადახვევას არ აკეთებენ იმის გამო, რომ მათ არ აქვთ იმის მოლოდინი, რომ ადამაიანის უფლებათა საერთაშორისო სამართალი ასეთ შემთხვევებში საერთოდ იქნება გამოყენებული.

(B) შეუსაბამობის საკითხი

კონვენცია არ არის განკუთვნილი კონფლიქტისთვის. მასში ომი მხოლოდ ერთხელ არის ნახსენები და ისიც იმის ასაღიარებლად, რომ ომის დროს შეიძლება საჭირო იყოს ქვეყნის შიგნით კონვენცით გათვალისწინებული დაცვის გაუქმება. კონვენციის არც ერთი დებულება არ ითვალისწინებს ომის დარეგულირებას.

უფრო მეტიც, კონვენციით გათვალისწინებული უფლებები კარგად არ შეესაბამება სჰს-ის წესებს. ბევრი მათგანი სრულიად შეუთავსებელია იმ ხარისხით, რომელიც ადასტურებს, რომ კონვენციური სამართალი და სჰს არასოდეს ყოფილა განკუთვნილი ერთად გამოყენებისთვის.“

  1. მესამე მხარის კომენტარები

87. ესექსის უნივერსიტეტის ადამიანის უფლებათა ცენტრმა თავის კომენტარებში, უპირველეს ყოვლისა, გაიმეორა, რომ შეიარაღებული ძალის გამოყენებასთან დაკავშირებული ნორმები (ომის წარმოების უფლება) შეიარაღებული კონფლიქტის სამართლის ანალიზისთან კავშირში არ არის. იმის მიუხედავად, მოქმედებდა თუ არა სახელმწიფო თავდაცვის მიზნით, საომარი მოქმედებების ჩატარებისა და მსხვერპლთა დაცვის დროს ის ვალდებული იყო დაეცვა იგივე წესები.

მან დასძინა, რომ იმ შემთხვევაში, როდესაც ორგანიზებული შეიარაღებული დაჯგუფების ქმედებები, ფაქტობრივად, მიეწერა სახელმწიფოს, კონფლიქტი იყო საერთაშორისო. ის ტესტი, რომელიც უნდა გამოყენებულიყო იმის განსასაზღვრად, იყო თუ არა კავშირი ორგანიზებულ შეიარაღებულ დაჯგუფებასა და სახელმწიფოს შორის ისეთი, რომ კონფლიქტისთვის საერთაშორისო ხასიათი მიეცა, არ არის ნათელი. მართლმსაჯულების საერთაშორისო სასამართლოსა და ყოფილი იუგოსლავიის საკითხებზე სისხლის სამართლის საერთაშორისო ტრიბუნალის მიდგომაში განსხვავება არასახელმწიფო სუბიექტებზე სახელმწიფოს საერთაშორისო პასუხისმგებლობის საკითხთან დაკავშირებით ქმნის მნიშვნელოვან პოტენციურ სირთულეს. თუ კონფლიქტი საერთაშორისო იყო იმის გამო, რომ ორგანიზებული შეიარაღებული დაჯგუფება იმყოფებოდა სახელმწიფოს „საერთო კონტროლის“ ქვეშ, ეს ნიშნავდა, რომ საერთაშორისო შეიარაღებული კონფლიქტების მიმართ გამოყენებადი წესები ვრცელდებოდა ამ დაჯგუფების მოქმედებებზე (ყოფილი იუგოსლავიის საკითხებზე სისხლის სამართლის საერთაშორისო ტრიბუნალის მიდგომა). თუმცა, თუ დაჯგუფება არ იმყოფებოდა სახელმწიფოს „ეფექტური კონტროლის“ ქვეშ, მისი მოქმედებები არ მიეწერებოდა ამ სახელმწიფოს (მართლმსაჯულების საერთაშორისო სასამართლო). შესაბამისად, გონივრული იქნებოდა კლასიფიცირებისა და მიწერის მიზნით იგივე საკონტროლო ტესტის გამოყენება. ეს უნდა იყოს „საერთოს" თუ „ეფექტურის" ტესტი, კამათის საგნად დარჩა.

მოცემულ საქმეზე, როგორიც არ უნდა იყოს კონფლიქტის განმავლობაში რუსეთსა და დაჯგუფებებს შორის ზოგადი ურთიერთობა, შესაძლებელი იყო, რომ ეს უკანასკნელი რუსეთის ძალების კონტროლის ქვეშ კონკრეტული ინციდენტის დროს იმყოფებოდა. ეს ნიშნავს იმას, რომ შეიარაღებული კონფლიქტის სამართლის პოტენციურად შესაბამისი ნორმების დასადგენად სასამართლოს უნდა შეესწავლა თითოეული ინციდენტი იმის გასარკვევად, თუ რომელი ძალები მონაწილეობდა ინციდენტში.

მესამე მხარემ მიუთითა ჰასანის საქმეზე (ზემოთ ციტირებული) წარდგენილ თავის მოსაზრებებზე, სადაც ის ამტკიცებდა, რომ შეიარაღებული კონფლიქტის სამართლის გამოყენებადობა არ იყო მიზეზი იმისა, რომ ადამიანის უფლებათა სასამართლოს არ განეხორციელებინა იურისდიქცია. პირიქით, შესაძლოა საჭირო გახდეს ორგანოს მიერ შეიარაღებული კონფლიქტის სამართლის გათვალისწინება იმის დადგენისას, ადგილი ჰქონდა თუ არა დარღვევას (იქვე, §§ 91-95). მან განაცხადა, რომ სიტუაციებმა ერთგვარი სპექტრი შექმნეს. სპექტრის ერთ მხარეს ადამიანის უფლებათა სამართალი დაირღვეოდა მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ დაირღვეოდა შეიარაღებული კონფლიქტის სამართალი. მეორე მხარეს ერთადერთი გამოყენებადი კანონი იქნებოდა ადამიანის უფლებათა სამართალი, თუმცა კონფლიქტის სიტუაცია შეიძლებოდა შესაბამისი ყოფილიყო, როგორც ფონის შემადგენელი ნაწილი. შუაში კი შეიძლებოდა შესაბამისი ყოფილიყო ნორმათა ორივე კრებული. ამგვარად, უფრო სავარაუდო იყო, რომ ის ინციდენტები, რომლებიც უკავშირდებოდა მეომარ მხარეებს შორის საომარი მოქმედებების წარმოების წესებს, იარაღის გამოყენების წესების ჩათვლით, იქნებოდა სპექტრის ერთ მხარეს, სულ მცირე, მაღალი ინტენსივობის ინციდენტების შემთხვევაში. ის სიტუაციები, რომლებიც უკავშირდება დაზარალებული პირების დაცვის წესებს, კერძოდ, იმ შემთხვევაში, როდესაც ისინი წარმოიშობა საომარი მოქმედებების უშუალო ადგილიდან დაშორებით, მეტი ალბათობით, მოიცავდნენ შეიარაღებული კონფლიქტის სამართლისა და ადამიანის უფლებათა სამართლის კომბინაციას. ეს მიდგომა ნიშნავდა იმას, რომ არ შეიძლება არსებობდეს ისეთი საერთო წესი, რომელიც თითოეულ შემთხვევაში მოითხოვს შეიარაღებული კონფლიქტის სამართლისა და ადამიანის უფლებათა სამართლის ერთსა და იმავე ბალანსს. ამის ნაცვლად, თითოეული სახის სიტუაცია უნდა შესწავლილიყო რიგრიგობით. სინამდვილეში, სპექტრის ქვედა ბოლოში შეიარაღებული კონფლიქტის სამართალსა და ადამიანის უფლებათა სამართალს შორის კონფლიქტი ნაკლებად სავარაუდო იყო. დაზარალებულ პირთა დაცვის შესახებ შეიარაღებული კონფლიქტის სამართლის ნორმები კრძალავდა ადამიანის უფლებათა სამართლით აკრძალულის მსგავს ქცევას. ყველაზე უფრო მეტი სირთულე, სავარაუდოდ, წარმოიქმნებოდა იქ, სადაც შეიარაღებული კონფლიქტის სამართლით ნებადართული იყო ადამიანის უფლებათა სამართლით აკრძალული ქცევა.

  1. ვენის 1969 წლის კონვენცია „საერთაშორისო ხელშეკრულებათა სამართლის შესახებ“

88. „საერთაშორისო ხელშეკრულებათა სამართლის შესახებ“ ვენის 1969 წლის კონვენციის 31-ე მუხლი (შემდგომში „ვენის კონვენცია“) ითვალისწინებს:

მუხლი 31 – განმარტების საერთო წესი

„1. ხელშეკრულება უნდა განიმარტოს კეთილსინდისიერად, ჩვეულებრივი მნიშვნელობის შესაბამისად, რომელიც ხელშეკრულების ტერმინებს უნდა მიეცეს მათ კონტექსტში და ასევე გამომდინარე ხელშეკრულების ობიექტიდან და მიზნებიდან.

2. ხელშეკრულების განმარტების მიზნისათვის, მისი კონტექსტი, ხელშეკრულების ტექსტის, პრეამბულისა და დანართების გარდა, მოიცავს:

(a) ნებისმიერ შეთანხმებას, რომელიც ხელშეკრულებასთანაა დაკავშირებული და რომელიც მიღწეული იყო ყველა მხარეს შორის ამ ხელშეკრულების დადებასთან დაკავშირებით;

(b) ნებისმიერ დოკუმენტს, რომელიც შედგენილია ერთი ან რამდენიმე მხარის მიერ ხელშეკრულების დადებასთან დაკავშირებით და სხვა სახელმწიფოებმა მიიღეს ის, როგორც ხელშეკრულებასთან დაკავშირებული დოკუმენტი.

3. კონტექსტთან ერთად მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული:

(a) ხელშეკრულების მხარეთა შორის ნებისმიერი შემდგომი შეთანხმება, რომელიც შეეხება ხელშეკრულების განმარტებას ან მისი დებულებების გამოყენებას;

 

(b) ხელშეკრულების გამოყენების ნებისმიერი შემდგომი პრაქტიკა, რომელიც ადგენს მხარეთა შეთანხმებას მის განმარტებასთან დაკავშირებით;

(c) საერთაშორისო სამართლის ნებისმიერი შესაბამისი ნორმა, რომელიც გამოიყენება მხარეთა შორის ურთიერთობებში.

4. ტერმინს უნდა მიეცეს კონკრეტული მნიშვნელობა იმ შემთხვევაში, თუ დადგენილია, რომ მხარეებს ჰქონდათ ასეთი განზრახვა.“

  1. მართლმსაჯულების საერთაშორისო სასამართლოს პრეცედენტული სამართალი

89. თავის 1996 წლის 8 ივლისის საკონსულტაციო დასკვნაში ბირთვული იარაღის საფრთხის ან გამოყენების კანონიერების შესახებ (საკონსულტაციო დასკვნა, მართლმსაჯულების საერთაშორისო სასამართლოს ანგარიშები, 1996 წ., გვ. 226), მართლმსაჯულების საერთაშორისო სასამართლომ განაცხადა:

„25. სასამართლო აღნიშნავს, რომ „სამოქალაქო და პოლიტიკური უფლებების შესახებ“ საერთაშორისო პაქტით გათვალისწინებული დაცვა არ წყდება ომის დროს, გარდა პაქტის მე-4 მუხლის მოქმედების შემთხვევაში, რომლის მიხედვითაც შეიძლება გარკვეული დებულებებიდან გადახვევა ქვეყანაში საგანგებო ვითარების დროს. თუმცა, სიცოცხლის უფლების დაცვა ასეთ დებულებას არ წარმოადგენს. პრინციპში, ადამიანის სიცოცხლის თვითნებურად არმოსპობის უფლება გამოიყენება საომარი მოქმედებების დროსაც. თუმცა, ტესტი იმისა, თუ რა არის სიცოცხლის თვითნებური ხელყოფა, უნდა განისაზღვროს გამოყენებადი სპეციალური კანონით, კერძოდ, შეიარაღებულ კონფლიქტთან მიმართებით გამოყენებადი კანონით, რომლის მიზანია საომარი მოქმედებების წარმართვის დარეგულირება. ამრიგად, საკითხი, უნდა ჩაითვალოს თუ არა ომის დროს გარკვეული იარაღის გამოყენებით სიცოცხლის დაკარგვის კონკრეტული შემთხვევა სიცოცხლის თვითნებურ ხელყოფად პაქტის მე-6 მუხლის საწინააღმდეგოდ, შეიძლება გადაწყდეს მხოლოდ შეიარაღებულ კონფლიქტთან მიმართებით გამოყენებად სამართალზე მითითებით და არ გამომდინარეობს თვით პაქტის პირობებიდან.“

90. თავის 2004 წლის 9 ივლისის საკონსულტაციო დასკვნაში პალესტინის ოკუპირებულ ტერიტორიაზე კედლის მშენებლობის სამართლებრივი შედეგების შესახებ (მართლმსაჯულების საერთაშორისო სასამართლოს ანგარიშები, 2004 წ., გვ. 136) საერთაშორისო სასამართლომ უარყო ისრაელის არგუმენტი, რომ ადამიანის უფლებათა დაცვის შესახებ დოკუმენტები, რომელთა მხარესაც ის წარმოადგენს, არ გამოიყენება ოკუპირებული ტერიტორიის მიმართ, და დაადგინა:

„106. ... სასამართლო მიიჩნევს, რომ ადამიანის უფლებების შესახებ კონვენციების მიერ შეთავაზებული დაცვა არ წყდება შეიარაღებული კონფლიქტის შემთხვევაში, გარდა იმ სახის გადახვევასთან დაკავშირებული დებულებების მოქმედების შემთხვევაში, რომელიც მოცემულია „სამოქალაქო და პოლიტიკური უფლებების შესახებ“ საერთაშორისო პაქტის მე-4 მუხლში. რაც შეეხება საერთაშორისო ჰუმანიტარულ სამართალსა და ადამიანის უფლებათა სამართალს შორის კავშირს, ამგვარად, არსებობს სამი შესაძლო სიტუაცია: ზოგიერთი უფლება შეიძლება წარმოადგენდეს მხოლოდ საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის საგანს; სხვა უფლებები შეიძლება იყოს მხოლოდ ადამიანის უფლებათა სამართლის საგანი; და კიდევ სხვა უფლებები შეიძლება წარმოადგენდეს საერთაშორისო სამართლის ამ ორივე დარგის საგანს. მისთვის დასმულ შეკითხვაზე პასუხის გასაცემად სასამართლოს მოუწევს საერთაშორისო სამართლის ორივე დარგის, კერძოდ, ადამიანის უფლებათა სამართლისა და, სპეციალური კანონის სახით, საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის გათვალისწინება.“

91. 2005 წლის 19 დეკემბრის თავის გადაწყვეტილებაში კონგოს ტერიტორიაზე შეიარაღებულ მოქმედებებთან დაკავშირებით (საქმე „კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა უგანდის წინააღმდეგ“) (გადაწყვეტილება, მართლმსაჯულების საერთაშორისო სასამართლოს ანგარიშები, 2005 წ., გვ. 168), მართლმსაჯულების საერთაშორისო სასამართლომ დაადგინა:

„215. სასამართლომ, დაადგინა რა, რომ UPDF-ისა [უგანდის სახალხო თავდაცვის ძალები] და UPDF-ის ოფიცრებისა და ჯარისკაცების საქციელი მიეწერება უგანდას, ახლა უნდა შეისწავლოს, წარმოადგენს თუ არა ეს საქციელი უგანდის საერთაშორისო ვალდებულებების დარღვევას. ამასთან დაკავშირებით სასამართლომ უნდა განსაზღვროს საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა სამართლისა და საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის ის ნორმები და პრინციპები, რომლებიც შეესაბამება ამ მიზანს.

216. სასამართლო პირველ რიგში მოიხმობს იმ გარემოებას, რომ მას თავის 2004 წლის 9 ივლისის საკონსულტაციო დასკვნაში „პალესტინის ოკუპირებულ ტერიტორიაზე კედლის მშენებლობის სამართლებრივი შედეგების“ შესახებ ჰქონდა შესაძლებლობა, განეხილა საერთაშორისო ჰუმანიტარულ სამართალსა და ადამიანის უფლებათა საერთაშორისო სამართალს შორის კავშირისა და ადამიანის უფლებათა საერთაშორისო სამართლის დოკუმენტების ქვეყნის ტერიტორიის ფარგლებს გარეთ გამოყენებადობის საკითხები. ამ საკონსულტაციო დასკვნაში სასამართლომ დაადგინა, რომ „ადამიანის უფლებების შესახებ კონვენციების მიერ შეთავაზებული დაცვა არ წყდება შეიარაღებული კონფლიქტის შემთხვევაში, გარდა იმ სახის გადახვევასთან დაკავშირებული დებულებების მოქმედების შემთხვევაში, რომელიც მოცემულია „სამოქალაქო და პოლიტიკური უფლებების შესახებ“ საერთაშორისო პაქტის მე-4 მუხლში. რაც შეეხება საერთაშორისო ჰუმანიტარულ სამართალსა და ადამიანის უფლებათა სამართალს შორის კავშირს, ამგვარად, არსებობს სამი შესაძლო სიტუაცია: ზოგიერთი უფლება შეიძლება წარმოადგენდეს მხოლოდ საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის საგანს; სხვა უფლებები შეიძლება იყოს მხოლოდ ადამიანის უფლებათა სამართლის საგანი; და კიდევ სხვა უფლებები შეიძლება წარმოადგენდეს საერთაშორისო სამართლის ამ ორივე დარგის საგანს.“ (მართლმსაჯულების საერთაშორისო სასამართლოს ანგარიშები, 2004 წ., გვ. 178, პარაგრაფი 106).

ამგვარად, მან დაასკვნა, რომ საერთაშორისო სამართლის ორივე დარგი, კერძოდ, ადამიანის უფლებათა საერთაშორისო სამართალი და საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართალი, უნდა იქნეს მიღებული მხედველობაში. სასამართლომ ასევე დაასკვნა, რომ ადამიანის უფლებათა შესახებ საერთაშორისო დოკუმენტები გამოიყენება „იმ ქმედებებთან დაკავშირებით, რომლებიც სახელმწიფომ განახორციელა თავისი იურისდიქციის განხორციელებისას საკუთარი ტერიტორიის ფარგლებს გარეთ“, კერძოდ, ოკუპირებულ ტერიტორიებზე (იქვე, გვ. 178-181, პარაგრაფები 107-113).“

  1. სასამართლოს შეფასება
    1. ზოგადი პრინციპები

92. სასამართლო აღნიშნავს, რომ მან შეისწავლაკონვენციურ სამართალსა და საერთაშორისო ჰუმანიტარულ სამართალს შორის კავშირის რთული საკითხი სასამართლოში შემოსულ რამდენიმე საქმეზე.

93. მითითება უნდა გაკეთდეს, მათ შორის, ჰასანის საქმეზეგადაწყვეტილებაზე (ციტირებულია ზემოთ), რომელიც შთაგონებულია ამასთან დაკავშირებით მართლმსაჯულების საერთაშორისო სასამართლოს პრეცედენტული სამართლით. შესაბამის ნაწყვეტებში ვკითხულობთ:

„100. სასამართლოს განხილვის ამოსავალი წერტილი უნდა იყოს მის მიერ კონვენციის განმარტების მუდმივი პრაქტიკა ვენის 1969 წლის 23 მაისის „საერთაშორისო ხელშეკრულებათა სამართლის შესახებ“ ვენის კონვენციით დადგენილი ნორმების გათვალისწინებით (იხილეთ საქმე „გოლდერი გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ“ (Golder v. the United Kingdom), 1975 წლის 21 თებერვლის გადაწყვეტილება, სერია A N 18, § 29, და მრავალი შემდგომი საქმე). ვენის კონვენციის 31-ე მუხლი, რომელიც შეიცავს „განმარტების საერთო წესს“ (იხილეთ ზემოთ პარაგრაფი 34), მე-3 პუნქტში ითვალისწინებს, რომ, კონტექსტთან ერთად, მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული (a) ხელშეკრულების მხარეთა შორის ნებისმიერი შემდგომი შეთანხმება, რომელიც შეეხება ხელშეკრულების განმარტებას ან მისი დებულებების გამოყენებას; (b) ხელშეკრულების გამოყენების ნებისმიერი შემდგომი პრაქტიკა, რომელიც ადგენს მხარეთა შეთანხმებას მის განმარტებასთან დაკავშირებით; და (c) საერთაშორისო სამართლის ნებისმიერი შესაბამისი ნორმა, რომელიც გამოიყენება მხარეთა შორის ურთიერთობებში.

101. მაღალ ხელშემკვრელ მხარეებს შორის არ ყოფილა რაიმე შემდგომი შეთანხმება საერთაშორისო შეიარაღებული კონფლიქტის სიტუაციებში მე-5 მუხლის განმარტებასთან დაკავშირებით. თუმცა, ვენის კონვენციის 31-ე მუხლის მე-3 პუნქტის „ბ“ ქვეპუნქტით დადგენილ კრიტერიუმთან დაკავშირებით (იხილეთ ზემოთ პარაგრაფი 34), სასამართლომ ადრე განაცხადა, რომ მაღალი ხელშემკვრელი მხარეების მხრიდან თანმიმდევრული პრაქტიკა, მათ მიერ კონვენციის რატიფიცირების შემდგომ, შეიძ₾ლება განხილული იქნეს როგორც მათი შეთანხმების დადგენა არა მხოლოდ განმარტებასთან, არამედ ასევე კონვენციის ტექსტში შესწორების შეტანასთან დაკავშირებით (იხილეთ, შესაბამისი ცვლილებების გათვალისწინებით, სოერინგის საქმე, ზემოთ ციტირებული, §§ 102-03, დასაქმე „ალ-საადუნი და მუფდი გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ“ (Al‑Saadoon and Mufdhi v. the United Kingdom), N 61498/08, § 120, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო, 2010 წ.). მაღალი ხელშემკვრელი მხარეების პრაქტიკა არ მდგომარეობს იმაში, რომ გადაუხვიონ მე-5 მუხლით გათვალისწინებული თავისი ვალდებულებებისგან იმისათვის, რომ საერთაშორისო შეიარაღებული კონფლიქტების დროს დააპატიმრონ პირები ჟენევის მესამე და მეოთხე კონვენციების საფუძველზე. როგორც სასამართლომ აღნიშნა ბანკოვიჩისა და სხვების საქმეზე (ზემოთ ციტირებული, § 62), მიუხედავად იმისა, რომ რამდენიმე სამხედრო მისია განხორციელდა ხელშემკვრელი სახელმწიფოების მონაწილეობით, რომლებიც ექსტრატერიტორიულად მოქმედებდნენ მათ მიერ კონვენციის რატიფიცირების შემდეგ, არც ერთ სახელმწიფოს არ გაუკეთებია ოდესმე გადახვევა ამ მოქმედებებთან დაკავშირებით კონვენციის მე-15 მუხლის შესაბამისად. მე-5 მუხლთან დაკავშირებით გაკეთებული გადახვევები ეხებოდა დაპატიმრების დამატებით უფლებამოსილებებს, რომლებიც, სახელმწიფოების მტკიცებით, შიდა კონფლიქტების ან ხელშემკვრელი სახელმწიფოს მიმართ ტერორისტული მუქარის გამო გახდა აუცილებელი (იხილეთ, მაგალითად, საქმე „ბრენიგენი და მაკბრაიდი გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ“ (Brannigan and McBride v. the United Kingdom), 1993 წლის 26 მაისი, სერია A N 258-B; საქმე „აკსოი თურქეთის წინააღმდეგ“ (Aksoy v. Turkey), 1996 წლის 18 დეკემბერი, გადაწყვეტილებებისა და განჩინებების ანგარიშები 1996-VI; და საქმე „A. და სხვები გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ“ (A. and Others v. the United Kingdom) [GC], N 3455/05, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო, 2009 წ.; ასევე იხილეთ პარაგრაფები 40-41 ზემოთ). უფრო მეტიც, როგორც ჩანს, საერთაშორისო შეიარაღებული კონფლიქტების დროს ჟენევის მესამე და მეოთხე კონვენციებით გათვალისწინებულ დაპატიმრებასთან დაკავშირებით კონვენციის მე-15 მუხლით გათვალისწინებული გადახვევების არგაკეთების პრაქტიკა ასახულია სახელმწიფოს პრაქტიკაში „სამოქალაქო და პოლიტიკური უფლებების შესახებ“ საერთაშორისო პაქტთან მიმართებით. ანალოგიურად, მიუხედავად იმისა, რომ პაქტის რატიფიცირების შემდეგ საერთაშორისო შეიარაღებული კონფლიქტების კონტექსტში ბევრმა სახელმწიფომ მოახდინა პირების ინტერნირება ჟენევის მესამე და მეოთხე კონვენციებით გათვალისწინებული უფლებამოსილებების შესაბამისად, აღნიშნულ დაპატიმრებასთან დაკავშირებით არც ერთ სახელმწიფოს ცალსახად არ გაუკეთებია გადახვევა პაქტის მე-4 მუხლის შესაბამისად (იხილეთ ზემოთ პარაგრაფი 42), ზემოთ მითითებული საკონსულტაციო დასკვნებისა და გადაწყვეტილების შემდეგაც კი, სადაც მართლმსაჯულების საერთაშორისო სასამართლომ მკაფიოდ განმარტა, რომ ადამიანის უფლებათა შესახებ იმ საერთაშორისო დოკუმენტებით გათვალისწინებული სახელმწიფოების ვალდებულებები, რომელთა მხარეებსაც ისინი წარმოადგენდნენ, განაგრძობდა საერთაშორისო შეიარაღებული კონფლიქტის სიტუაციებშიც მოქმედებას (იხილეთ ზემოთ პარაგრაფები 35-37).

102. მიმართა რა ვენის კონვენციის 31-ე მუხლის მე-3 ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტში მოცემულ კრიტერიუმს (იხილეთ ზემოთ პარაგრაფი 34), სასამართლომ ბევრჯერ განმარტა, რომ კონვენცია უნდა განიმარტოს საერთაშორისო სამართლის სხვა ნორმებთან თანხმობაში, რომლის ნაწილსაც ის წარმოადგენს (იხილეთ ზემოთ პარაგრაფი 77). ეს არანაკლებ ეხება საერთაშორისო ჰუმანიტარულ სამართალს. 1949 წლის ჟენევის ოთხი კონვენცია, რომლებიც მიზნად ისახავდა ომის საშინელებების შემსუბუქებას, შემუშავდა ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის პარალელურად, და მათ გაიარეს საყოველთაო რატიფიცირება. ჟენევის მესამე და მეოთხე კონვენციებში არსებული, ინტერნირებასთან დაკავშირებული დებულებები, რომლებიც განხილვის საგანს წარმოადგენს წინამდებარე საჩივარში, შედგენილია იმ დატყვევებული მებრძოლებისა და სამოქალაქო პირების დასაცავად, რომლებიც უქმნიან საფრთხეს უსაფრთხოებას. სასამართლომ უკვე დაადგინა, რომ კონვენციის მე-2 მუხლი უნდა „მაქსიმალურად განიმარტოს საერთაშორისო სამართლის ზოგადი პრინციპების გათვალისწინებით, საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის იმ ნორმების ჩათვლით, რომლებიც ასრულებენ სავალდებულო და საყოველთაოდ აღიარებულ როლს შეიარაღებული კონფლიქტის სისასტიკისა და არაადამიანურობის შემსუბუქებაში“ (იხილეთ ვარნავასა და სხვების საქმე, ზემოთ ციტირებული, § 185), და მიიჩნევს, რომ ეს მოსაზრებები თანაბრად ეხება მე-5 მუხლს. უფრო მეტიც, მართლმსაჯულების საერთაშორისო სასამართლომ დაადგინა, რომ ადამიანის უფლებების შესახებ კონვენციების მიერ შეთავაზებული დაცვა და საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის მიერ შეთავაზებული დაცვა შეიარაღებული კონფლიქტის სიტუაციებში თანაარსებობენ (იხილეთ ზემოთ პარაგრაფები 35-37). თავის გადაწყვეტილებაში კონგოს ტერიტორიაზე შეიარაღებულ მოქმედებებთან დაკავშირებით მართლმსაჯულების საერთაშორისო სასამართლომ პალესტინის ოკუპირებულ ტერიტორიაზე კედლის მშენებლობის სამართლებრივი შედეგების შესახებ თავის საკონსულტაციო დასკვნაზე მითითებით აღნიშნა, რომ „რაც შეეხება საერთაშორისო ჰუმანიტარულ სამართალსა და ადამიანის უფლებათა სამართალს შორის კავშირს, ამგვარად, არსებობს სამი შესაძლო სიტუაცია: ზოგიერთი უფლება შეიძლება წარმოადგენდეს მხოლოდ საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის საგანს; სხვა უფლებები შეიძლება იყოს მხოლოდ ადამიანის უფლებათა სამართლის საგანი; და კიდევ სხვა უფლებები შეიძლება წარმოადგენდეს საერთაშორისო სამართლის ამ ორივე დარგის საგანს“ (იხილეთ ზემოთ პარაგრაფები 36 და 37). სასამართლომ უნდა სცადოს კონვენციის იმგვარად განმარტება და გამოყენება, რომ ეს შეესაბამებოდეს მართლმსაჯულების საერთაშორისო სასამართლოს მიერ მოხაზულ, საერთაშორისო სამართლით გათვალისწინებულ ჩარჩოს.

103. ზემოაღნიშნული მსჯელობების გათვალისწინებით, სასამართლო ეთანხმება მთავრობის არგუმენტს, რომ მე-15 მუხლით გათვალისწინებული ფორმალური გადახვევა სასამართლოს ხელს არ უშლის ამ საქმეზე მე-5 მუხლის განმარტებისა და გამოყენებისას საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის კონტექსტისა და დებულებების გათვალისწინებაში.

104. ამის მიუხედავად, და საერთაშორისო სასამართლოს პრეცედენტული სამართლის შესაბამისად, სასამართლო მიიჩნევს, რომ საერთაშორისო შეიარაღებული კონფლიქტის სიტუაციებშიც კი კონვენციით გათვალისწინებული გარანტიები განაგრძობს მოქმედებას, მიუხედავად იმისა, განიმარტა თუ არა ისინი საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის დებულებების გათვალისწინებით. ...

...

107. დაბოლოს, მიუხედავად იმისა, რომ, ზემოთ ახსნილი მიზეზების გამო, სასამართლო საჭიროდ არ მიიჩნევს ფორმალური გადახვევის განხორციელებას, მე-5 მუხლის დებულებები განიმარტება და გამოიყენება საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის შესაბამისი დებულებების გათვალისწინებით მხოლოდ იმ შემთხვევაში, როდესაც ამას მოპასუხე სახელმწიფო კონკრეტულად ითხოვს. სასამართლომ არ უნდა ივარაუდოს, რომ შესაბამისი მკაფიო მითითების არარსებობისას სახელმწიფო აპირებს კონვენციის რატიფიცირებით მის მიერ აღებულ ვალდებულებებში ცვლილებების შეტანას.“

  1. მოცემულ საქმეში გამოყენებული მეთოდოლოგია

94. როგორც მითითებულია ჰასანის საქმეში (ზემოთ ციტირებული, § 102), „სასამართლომ ბევრჯერ განმარტა, რომ კონვენცია უნდა განიმარტოს საერთაშორისო სამართლის სხვა ნორმებთან თანხმობაში, რომლის ნაწილსაც ის წარმოადგენს ... ეს არანაკლებ ეხება საერთაშორისო ჰუმანიტარულ სამართალს.“

95. ამგვარად, მოცემულ საქმეში სასამართლო შეისწავლის ორ სამართლებრივ რეჟიმს შორის ურთიერთკავშირს საქმის თითოეულ ასპექტთან და კონვენციის თითოეულ მუხლთან დაკავშირებით, რომელიც, სავარაუდოდ, დაირღვა.ამასთანავე, ის თითოეულ ჯერზე დაადგენს, არსებობს თუ არა კონფლიქტი კონვენციის დებულებებსა და საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის ნორმებს შორის.

  1. დაცვის შიდასამართლებრივი საშუალებების ამოწურვა
    1. მხარეთა წარდგინებები
      1. მომჩივანი მთავრობა

96. მომჩივანი მთავრობის მთავარი წარდგინება იყო, რომ დაცვის შიდასამართლებრივი საშუალებების ამოწურვის წესი არ ვრცელდება იმ სახელმწიფოთაშორის საჩივრებზე, რომელთა მიზანი, როგორც მოცემულ საქმეში, იყო ადმინისტრაციული პრაქტიკის კონვენციასთან თავსებადობის განსაზღვრა. უფრო მეტიც, არსებობდა ფართოდ გავრცელებული და სისტემატური დარღვევების და ოფიციალური შემწყნარებლობის საკმარისი მტკიცებულებები, რასაც ადასტურებს სწრაფი, დამოუკიდებელი და მიუკერძოებელი გამოძიებების განუხორციელებლობა.

ალტერნატივის სახით, მათ განაცხადეს, რომ რუსეთის ფედერაციის მიერ რუსეთისა და სამხრეთ ოსეთის სამხედრო პერსონალის წინააღმდეგ ბრალდებების გამოძიების აშკარა და განზრახ განუხორციელებლობამ აჩვენა დაუსჯელობის ოფიციალური პოლიტიკა, რომელიც წარმოადგენს ბარიერს ეფექტური კომპენსაციისთვის. მისაღებობის შესახებ სასამართლოს განჩინების 48-ე-53-ე პარაგრაფებში შეჯამებული სამართლებრივი დაცვის საშუალების მოთხოვნის მექანიზმებმა აჩვენა, რომ არ არსებობს საშუალება, რომლითაც ცალკეული დაზარალებული შეძლებდა სამოქალაქო სარჩელის წარდგენას კომპენსაციისთვის, თუკი სისხლის სამართლის გამოძიება არ დაიწყებოდა. მიუხედავად იმისა, რომ ცალკეულ დაზარალებულ პირებს, პრინციპში, შეეძლოთ სისხლის სამართლის საჩივრის შეტანა, ამ საჩივრების სწრაფად და მიუკერძოებლად გამოძიების რეალისტური პერსპექტივა არ არსებობდა. რადგანაც რუსეთის ფედერაციის გენერალური პროკურატურის საგამოძიებო კომიტეტმა გულგრილობა გამოიჩინა რუსეთისა და სამხრეთ ოსეთის ძალების მიერ ჩადენილი მასშტაბური და სისტემატური დანაშაულების მტკიცებულებების მიმართ, მიუხედავად იმისა, რომ მან აღნიშნული დანაშაულების შესაცებ იცოდა, ვერ იქნებოდა იმის რეალისტური პერსპექტივა, რომ რუსეთის ხელისუფლებას ინდივიდუალურ საჩივრებთან დაკავშირებით ეფექტური სისხლის სამართლებრივი გამოძიებები ჩაეტარებინა.თუმცა, სისხლის სამართლებრივი გამოძიების გარეშე არ არსებობდა შიდასამართლებრივი დაცვის ქმედითი საშუალების რეალისტური პერსპექტივა.

  1. მოპასუხე მთავრობა

97. მოპასუხე მთავრობამ სასამართლოს ყურადღება გაამახვილა რუსეთის ფედერაციის გამოყენებად კანონში სამართლებრივი დაცვის ქმედითი საშუალებების არსებობაზე კონვენციის დებულებათა იმ დარღვევებისთვის, რომლებთან დაკავშირებითაც იჩივლა მომჩივანმა მთავრობამ თავის საჩივარში (მისაღებობის შესახებ განჩინების 48-ე-53-ე პარაგრაფები). არ არსებობდა სავარაუდო ქართველი დაზარალებული პირების მიერ უფლებამოსილ ორგანოებში საჩივრის შეტანის ან სამართალდარღვევის შესახებ შეტყობინების გზით დაცვის შიდასამართლებრივი საშუალებებით სარგებლობის მცდელობის მტკიცებულება. ადამიანის უფლებათა დაცვის სხვადასხვა ორგანიზაციებიდან მიღებულ საჩივრებთან დაკავშირებით რუსეთის ფედერაციის გენერალური პროკურატურის საგამოძიებო კომიტეტმა (შემდგომში „საგამოძიებო კომიტეტი") ჩაატარა საჭირო გამოძიებები. ამ მიზნით საგამოძიებო კომიტეტმა გამოავლინა და გამოკითხა 1000-ზე მეტი რუსი სამხედრო მოსამსახურე, რომლებიც მონაწილეობდნენ სამხრეთ ოსეთში ჩატარებულ სამხედრო ოპერაციებში, საომარი მოქმედებების შედეგად დაზარალებული სამხრეთ ოსეთის სოფლების მრავალ მკვიდრთან ერთად. გამოძიებების შედეგად არ გამოვლინდა რაიმე სარწმუნო მტკიცებულება, რომელიც ადასტურებს კონფლიქტის დროს რუსეთის სამხედრო პერსონალის უკანონო საქციელს (მათ შორის, სჰს-ის დარღვევებს). პირიქით, მტკიცებულებებმა ცხადყო, რომ ბრალდებები დაუსაბუთებელი იყო. საგამოძიებო კომიტეტმა საქართველოს მთავარ პროკურატურასაც კი მიმართა წერილობით იმ ბრალდებების გამოძიებაში დახმარების თხოვნით, რომლებიც საქართველომ რუს სამხედრო მოსამსახურეებს წაუყენა, და ნებისმიერი სახის დახმარების გაწევასთან დაკავშირებით კატეგორიული უარი მიიღო.

  1. სასამართლოს შეფასება

98. ზოგადი პრინციპები წარმოდგენილია საქმეში„საქართველო რუსეთის წინააღმდეგ“(I) (ზემოთ ციტირებული):

„125. დაცვის შიდასამართლებრივი საშუალებების ამოწურვის წესთან დაკავშირებით სასამართლო იმეორებს, რომ სახელმწიფოთაშორის საქმეებზე მისი პრეცედენტული სამართლის მიხედვით, აღნიშნული წესი, პრინციპში, არ გამოიყენება იმ შემთხვევაში, როდესაც მომჩივანი მთავრობა „ჩივის პრაქტიკაზე, როგორც ასეთზე, მისი განგრძობადობის ან განმეორების თავიდან აცილების მიზნით, მაგრამ არ სთხოვს ... სასამართლოს, მიიღოს გადაწყვეტილება თითოეულ საქმეზე, რომელიც წინ იქნა წამოწეული როგორც ასეთი პრაქტიკის მტკიცებულება ან მის საილუსტრაციოდ“ (იხილეთ საქმე „ირლანდია გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ“, ზემოთ ციტირებული, § 159). ნებისმიერ შემთხვევაში, ის არ გამოიყენება „იმ შემთხვევაში, როდესაც ადმინისტრაციული პრაქტიკა, კერძოდ, კონვენციასთან შეუთავსებელი ქმედებების განმეორებადობის და სახელმწიფოს მხრიდან ოფიციალური შემწყნარებლობის არსებობა გამომჟღავნდა და ისეთი ხასიათისაა, რომელიც სამართალწარმოებას უსარგებლოს ან არაეფექტურს ხდის“ (იხილეთ საქმე „ირლანდია გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ“, ზემოთ ციტირებული, იქვე; საქმე „აკდივარი და სხვები თურქეთის წინააღმდეგ“ (Akdivar and Others v. Turkey), 1996 წლის 16 სექტემბერი, § 67, გადაწყვეტილებებისა და განჩინებების ანგარიშები 1996-IV; და საქმე „კვიპროსი თურქეთის წინააღმდეგ“ (Cyprus v. Turkey), ზემოთ ციტირებული, § 99).

126. თუმცა, დაცვის შიდასამართლებრივი საშუალებების ეფექტურობისა და ხელმისაწვდომობის საკითხი შეიძლება ჩაითვალოს იმის დამატებით მტკიცებულებად, არსებობს თუ არა ასეთი პრაქტიკა (კერძოდ, იხილეთ საქმე „კვიპროსი და თურქეთი“, ზემოთ ციტირებული, § 87).“

99. მოცემულ საქმეზე სასამართლო ასევე მიიჩნევს, რომ დაცვის შიდასამართლებრივი საშუალებების ამოწურვის საკითხი მჭიდროდ უკავშირდება ადმინისტრაციული პრაქტიკის არსებობას, რასაც ამტკიცებს მომჩივანი მთავრობა. შესაბამისად, ის ამ საკითხებს ერთობლივად შეისწავლის.

  1. „ადმინისტრაციული პრაქტიკის“ ცნება

100. დიდი პალატის წინაშე თავის წერილობით არგუმენტებში მომჩივანმა მთავრობამ სასამართლოს სთხოვა „ ამ მემორანდუმის 87-ე-258-ე პუნქტებში აღწერილი ადმინისტრაციული პრაქტიკის კონვენციის დებულებებთან თავსებადობის განსაზღვრა. საქართველოს ცალკეული დარღვევები მოყავს სავარაუდო ადმინისტრაციული პრაქტიკის საილუსტრაციოდ. ეჭვის თავიდან ასაცილებლად საქართველო სასამართლოს არ სთხოვს თითოეულ სავარაუდო დარღვევასთან დაკავშირებით დასკვნების გაკეთებას. საჩივრის მიზანია ასეთი პრაქტიკა რუსეთის მიერ განმეორების აღკვეთა, აგრეთვე (მე-5 მუხლის, 1-ელი ოქმის 1-ელი მუხლის, 1-ელი ოქმის მე-2 მუხლის და მე-4 ოქმის მე-2 მუხლის დარღვევის შემთხვევაში) მიმდინარე დარღვევების განგრძობადობის აღკვეთა.“

101. ამგვარად, მოცემულ საქმეში სასამართლოს მოუწოდებენ, შეისწავლოს, არსებობდა თუ არა კონვენციის სავარაუდოდ დარღვეულ მუხლებთან შეუთავსებელი „ადმინისტრაციული პრაქტიკა“, მის პრეცედენტულ სამართალში დადგენილი კრიტერიუმების და ამ მიზნით მომჩივანი მთავრობის მიერ გაკეთებული მოთხოვნის შესაბამისად.

102. ამასთან დაკავშირებით ის მიუთითებს „ადმინისტრაციული პრაქტიკის“ ცნების განმარტებაზე, რომელიც აღწერილია საქმეში „საქართველო რუსეთის წინააღმდეგ“ (I)(ზემოთ ციტირებული):

„122. სასამართლო იმეორებს, რომ ადმინისტრაციული პრაქტიკა მოიცავს ორ ელემენტს: „ქმედებათა განმეორებადობას“ და „ოფიციალურ შემწყნარებლობას“ (იხილეთ საქმე „საფრანგეთი, ნორვეგია, დანია, შვედეთი და ნიდერლანდები თურქეთის წინააღმდეგ“ (France, Norway, Denmark, Sweden and the Netherlands v. Turkey), NN 9940-9944/82, კომისიის 1983 წლის 6 დეკემბრის გადაწყვეტილება, გადაწყვეტილებები და ანგარიშები 35, გვ. 163, § 19, და საქმე„კვიპროსი თურქეთის წინააღმდეგ“, ზემოთ ციტირებული, § 99).

123. რაც შეეხება „ქმედებების განმეორებადობას“, სასამართლო მას აღწერს როგორც „იდენტური ან ანალოგიური დარღვევების დაგროვებას, რომლებიც არის საკმაოდ მრავალრიცხოვანი და ერთმანეთთან დაკავშირებული იმისათვის, რომ შეიცავდეს არა მხოლოდ ცალკეულ ინციდენტებს ან გამონაკლისებს, არამედ ნიმუშს ან სისტემას“ (იხილეთ საქმე „ირლანდია გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ“ (Ireland v. the United Kingdom), ზემოთ ციტირებული, § 159, და საქმე „კვიპროსი თურქეთის წინააღმდეგ“(Cyprus v. Turkey), ზემოთ ციტირებული, § 115).

124. „ოფიციალურ შემწყნარებლობაში“ იგულისხმება, რომ უკანონო ქმედებები არის „შეწყნარებული“ იმ გაგებით, რომ უშუალოდ პასუხისმგებელი პირების ხელმძღვანელები, იმის მიუხედავად, რომ მათთვის ცნობილია ამ ქმედებების შესახებ, არავითარ ზომას არ იღებენ მათ დასასჯელად ან მათი განმეორების თავიდან ასაცილებლად; ან რომ ზემდგომი ორგანო არაერთი ბრალდების წინაშე ავლენს გულგრილობას თავისი სიმართლის ან ტყუილის სათანადო გამოძიებაზე უარის თქმით, ან რომ სასამართლო პროცესებში ასეთი საჩივრების სამართლიანი განხილვა უარყოფილია“. ამ უკანასკნელ ელემენტს კომისიამ დაამატა, რომ „ზემდგომი ორგანოს მიერ მიღებული ნებისმიერი ზომა უნდა იყოს ისეთი მასშტაბის, რომელიც საკმარისია ქმედებების განმეორების დასასრულებლად ან ნიმუშის ან სისტემის შესაწყვეტად“ (იხილეთ საქმე „საფრანგეთი, ნორვეგია, დანია, შვედეთი და ნიდერლანდები თურქეთის წინააღმდეგ“, ზემოთ ციტირებული, გვ. 163-64, § 19). ამასთან დაკავშირებით სასამართლომ აღნიშნა, რომ „დაუჯერებელია, რომ სახელმწიფოს ზემდგომმა ორგანოებმა არ იცოდნენ ან, სულ მცირე, ჰქონდათ უფლება, არ სცოდნოდათ ასეთი პრაქტიკის შესახებ. გარდა ამისა, კონვენციის თანახმად, ეს ორგანოები მკაცრად არიან პასუხისმგებელი მათ დაქვემდებარებაში მყოფი პირების საქციელზე; მათ ევალებათ, ხელქვეითებს თავიანთი ნება დააკისრონ და ვერ ამოეფარებიან თავიანთ უუნარობას, უზრუნველყონ მისი დაცვა“ (იხილეთ საქმე „ირლანდია გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ“, ზემოთ ციტირებული, § 159).“

103. თუმცა, უნდა აღინიშნოს, რომ მიუხედავად იმისა, რომ ეს კრიტერიუმები განსაზღვრავს ზოგად ჩარჩოს, ისინი არ მიუთითებს ინციდენტების რაოდენობას, რომელიც საჭიროა იმისათვის, რომ შესაძლებელი იყოს ადმინისტრაციული პრაქტიკის არსებობის დადგენა; ეს ის საკითხია, რომელიც სასამართლოს შესაფასებელია, თითოეული საქმის კონკრეტული გარემოებების გათვალისწინებით.

104. საქმეზე „ირლანდია გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ“ (Ireland v. the United Kingdom)(N 5310/71, კომისიის 1976 წლის 25 იანვრის ანგარიში, სერია B N 23‑I, გვ. 395-96) კომისიამ განმარტა:

“საჩივრის არსებითი მხარით, კონვენციის დამრღვევი პრაქტიკის ცნება არ არის პროცედურული, არამედ წარმოადგენს მნიშვნელოვან ელემენტს განსახილველი დარღვების აღწერაში.მიუხედავად იმისა, რომ კონვენციის საწინააღმდეგო ერთი მოქმედება საკმარისია დარღვევის დასადგენად, [ცხადია], რომ დარღვევა შეიძლება ჩაითვალოს უფრო სერიოზულად, თუ ის არ არის მხოლოდ ერთი მნიშვნელოვანი მოვლენა, არამედ წარმოადგენს რამდენიმე მსგავსი მოვლენის შემადგენელ ნაწილს, რომლებსაც ნიმუშის შექმნაც კი შეუძლიათ.

აქ კვლავ მნიშვნელოვანია შემწყნარებლობის დონე, ვინაიდან ის გავლენას ახდენს განსახილველი დარღვევის სერიოზულობაზე: რაც უფრო მაღალი ინსტანციისაა ორგანო, რომელიც უშვებს ქმედებებს, მით უფრო სერიოზულია ეს დარღვევა.დაბოლოს, იმ შემთხვევაში, როდესაც განმეორებადობისა და ოფიციალური შემწყნარებლობის კომბინაციაა, სიტუაცია კიდეც უფრო სერიოზული ხდება.

შესაბამისად, კომისიის მთავარი საზრუნავი ნებისმიერ საქმეში, რომელიც მიიღება მე-3 მუხლის შესაბამისად, მნიშვნელობა არ აქვს, აღძრულია ის 24-ე მუხლის შესაბამისად [ინდივიდუალური საჩივარი] თუ 25-ე მუხლის შესაბამისად [სახელმწიფოს საჩივარი], არის ის, მიუთითებენ თუ არა დადგენილი ფაქტები კონვენციის დარღვევაზე რომელიმე ფიზიკურ პირთან მიმართებით.იმ შემთხვევაში, როდესაც კონვენციის დარღვევები დადგინდა რამდენიმე ცალკეულ შემთხვევაში, ამან შეიძლება შეადგინოს კონვენციის დამრღვევი პრაქტიკა, რაც მისი დარღვევის ფაქტს უფრო მეტად სერიოზულს ხდის.“

IV. ხუთდღიანი ომის (2008 წლის 8-დან 12 აგვისტომდე) განმავლობაში საომარი მოქმედებების აქტიური ფაზა

105. მომჩივანმა მთავრობამ განაცხადა, რომ კონფლიქტის დროს რუსეთის შეიარაღებული ძალების ან/და სამხრეთ ოსეთის ძალების მიერ ჩატარებული სამხედრო ოპერაციები (დაბომბვა, ჭურვების დაშენა, საარტილერიო ცეცხლი) წარმოადგენს კონვენციის მე-2 მუხლის დარღვევას.

იურისდიქცია

  1. მხარეთა წარდგინებები[17]

106. მომჩივანმა მთავრობამ განაცხადა, რომ ყველაზე გვიან 2008 წლის 7 აგვისტოს საღამოს რუსეთის სახმელეთო ძალები აფხაზეთისა და ცხინვალის რეგიონის/სამხრეთ ოსეთის გავლით საქართველოში შევიდნენ და შემდეგ გადავიდნენ მეზობელ ტერიტორიებზე, რომლებიც საქართველოს არასადავო ტერიტორიაზე მდებარეობდა. მათ დახმარება გაუწიეს რუსეთის სამხედრო-საჰაერო ძალებმა და შავი ზღვის ფლოტმა. ამის გარდა, რუსეთის ჯარის ქვედანაყოფები, ასევე რუსეთის ჩრდილო კავკასიიდან ასეულობით „მოხალისე“, ცხინვალის რეგიონში/სამხრეთ ოსეთში როკის გვირაბის გავლით რუსეთიდან შევიდა. დაბოლოს, 2008 წლის 8-დან 12 აგვისტომდე რუსეთის ფედერაციამ საქართველოს ტერიტორიაზე 75-ზე მეტი საჰაერო შეტევა განახორციელა. დაბომბვების დიდი ნაწილი განხორციელდა ერედვის მიდამოებში, სამხრეთ ოსეთში, და ტყვიავისა და ვარიანის მიდამოებში, გორის რაიონში. ამ დროის განმავლობაში ქალაქ გორზე რამდენიმე ცალკეული თავდასხმა განხორციელდა.

107. მოპასუხე მთავრობამ უპასუხა, რომ საქართველოს საჩივრის ეს ნაწილი არ უნდა დაკმაყოფილდეს რუსეთის ფედერაციის მხრიდან ეფექტური კონტროლის ან იურისდიქციის არარსებობის გამო. მისი წარდგინების თანახმად, ცხადია, რომ რუსული ძალები არ განახორციელებდნენ ჭურვების დაშენას ან დაბომბვას იმ ტერიტორიებზე, რომლებსაც ის უკვე აკონტროლებდა თავისი ხალხის მეშვეობით. როგორც საქმეში „ბანკოვიჩი და სხვები ბელგიისა და სხვების წინააღმდეგ“ (Banković and Others v. Belgium and Others) ((dec.) [GC], N 52207/99, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო, 2001-XII), დაბომბვის ან ჭურვების დაშენის ქმედება არ წარმოადგენდა იმ ტერიტორიის ეფექტურ კონტროლს, სადაც ბომბები ან ჭურვები დაეცა. პირიქით, შეიარაღებული კონფლიქტი (სადავო მიწაზე სამხედრო ოპერაციების კონკრეტული თვალსაზრისით) ეფექტური კონტროლის საწინააღმდეგო იყო.

  1. შესაბამისი მტკიცებულებების მოკლე აღწერა

108. თავის ანგარიშში (ტომი II, გვ. 215-17), ევროკავშირის ფაქტების დამდგენმა მისიამ მოცემული მოვლენები შემდეგნაირად შეაჯამა:

„2009 წლის ივლისში IIFFMCG–სთვის მიწოდებული ოფიციალური რუსული მასალების თანახმად, „8 აგვისტოს, 14.30 საათზე, მე-19 მოტომსროლელი დივიზიის 693-ე და 135-ე მოტომსროლელთა პოლკების ნაწილები, რომლებსაც დავალებული ჰქონდათ რუსეთის ფედერაციისთვის მინდობილი სამშვიდობო მისიის განხორციელება და რუსეთის მოქალაქეების დაცვა, დისლოცირებული იქნენ რუსეთის ფედერაციის ტერიტორიიდან სამხრეთ ოსეთის ტერიტორიაზე როკის გვირაბის გავლით და დაიწყეს სამხრეთ ოსეთში შესვლა.სამხედრო-საჰაერო ძალებმა და საარტილერიო ქვედანაყოფებმა დაიწყეს საქართველოს სამხედრო ტექნიკაზე დარტყმების განხორციელება, რათა შეეზღუდათ მოწინააღმდეგის რეზერვების გადაადგილება, გაეწყვიტათ მისი კავშირგაბმულობა, მწყობრიდან გამოეყვანათ საბაზო აეროდრომები, დაენგრიათ საწვავისა და საპოხი მასალების შემცველი საწყობები და ბაზები და მოეხდინათ საომარი მოქმედებების ზონების ბლოკირება.“

58-ე არმიის მე-19 მოტომსროლელი დივიზიის ორი პოლკის გარდა, რომლებიც მითითებულია ზემოთ აღნიშნულ რუსულ ინფორმაციაში, რუსეთის ხელისუფლების მიერ 2009 წლის მაისის შუა რიცხვებში IIFFMCG–სთვის მიწოდებულ ადრინდელ ინფორმაციაში აღნიშნულია, რომ აღმოსავლეთ ფრონტზე (სამხრეთ ოსეთი) რუსეთის ოპერაციაში მონაწილეობდა რამდენიმე სხვა სამხედრო ნაწილი, მათ შორის, 42-ე მოტომსროლელი დივიზია (ჩეჩნეთიდან), 76-ე მოიერიშე დივიზია (ფსკოვი), 98-ე საჰაერო-სადესანტო დივიზია (ივანოვო), მე-20 მოტომსროლელი დივიზია (ვოლგოგრადი), 234-ე მოიერიშე დივიზია, 205-ე ცალკეული მოტომსროლელი ბრიგადა, 429-ე და 71-ე მოტომსროლელთა პოლკები, 104-ე მოიერიშე პოლკი, 331-ე საპარაშუტო პოლკი და 45-ე სპეცდანიშნულების პოლკი (მოსკოვის რაიონი).

IIFFMCG–სთვის მიწოდებული ქართული ოფიციალური მასალების თანახმად, აღმოსავლეთ ფრონტზე რუსულ ოპერაციაში ასევე მონაწილეობდნენ 33-ე სამთო მოტომსროლელი ბრიგადა (დაღესტანი), მე-11 სარაკეტო ბრიგადა (ასტრახანის რაიონი), ცალკეული საზენიტო‑სარაკეტო ბრიგადა (ვოლგოგრადი) და მე-10 სპეცდანიშნულების ბრიგადა (კრასნოდარის რაიონი).

ზოგიერთი ექსპერტის შეფასებით, აღმოსავლეთ ფრონტზე, ანუ სამხრეთ ოსეთში და მის ფარგლებს გარეთ, აგვისტოს კრიზისის დროს 12 000-ზე მეტი სამხედრო მოსამსახურისგან შემდგარი ჯარი იყო განლაგებული.

ცალკე კი, მე-7 მოიერიშე (სამთო) დივიზიის (ნოვოროსიისკი), 34-ე სამთო მსროლელი ბრიგადის (ყარაჩაი-ჩერქეზეთი), 31-ე ცალკე მოიერიშე ბრიგადის (ულიანოვსკი), 526-ე, 131-ე და მე-15 ცალკე მოტომსროლელი ბრიგადების, აგრეთვე მე-2, 108-ე და 247-ე მოიერიშე პოლკების ქვედანაყოფებმა, რომლებიც განთავსებული იყო აფხაზეთში და მის ადმინისტრაციულ საზღვრებს გარეთ (ზუგდიდი, სენაკი, ფოთი), და ამ ჯარების ნაწილმა, შესაძლოა, მონაწილეობა მიიღო რუსეთის ოპერაციებში საქართველოს დასავლეთ (მეორე) ფრონტზე.

ზოგიერთი მონაცემის მიხედვით, რუსეთმა სულ აფხაზეთში განალაგა 15 000-მდე სამხედრო მოსამსახურისგან შემდგარი ჯარი.2008 წლის აგვისტოში საქართველოში შესული რუსეთის სამხედრო მოსამსახურეების საერთო რაოდენობამ შეადგინა 25 000 – 30 000, რომლებსაც ეხმარებოდა ჯავშანტექნიკისა და მძიმე არტილერიის 1 200-ზე მეტი ერთეული.ასევე, მოქმედებაში ჩართულები იყვნენ 200-მდე თვითმფრინავი და 40 ვეტმფრენი.რამდენიმე ათასმა შეიარაღებულმა ოსმა და მოხალისე დაჯგუფებებმა ჩრდილოეთ კავკასიიდან მხარი დაუჭერეს რუსეთის ძალებს აღმოსავლეთ ფრონტზე, ასევე აფხაზების 10 000-იანმა ჯარმა და დაჯგუფებების ძალებმა ჯავშნითა და იარაღით დასავლეთ ფრონტზე.

როგორც იტყობინებიან, რუსეთის საჰაერო ოპერაციები დაიწყო 8 აგვისტოს, დილით, გორის რაიონში მდებარე საქართველოს საჰაერო თავდაცვის ობიექტებზე პირველი შეტევის განხორციელებით.2008 წლის აგვისტოში შეიარაღებულ კონფლიქტში მონაწილე ქვედანაყოფები, როგორც ჩანს, ძირითადად იყვნენ სამხედრო-საჰაერო ძალებისა და ჰაერსაწინააღმდეგო თავდაცვის მე-4 არმიიდან (როსტოვის რაიონი) და მოიცავდნენ თვითმფრინავებს სუ-24, სუ-25, სუ-27 და სუ-29 და ასევე ვეტმფრენებს მი-8 და მი-24.

სამიზნეს წარმოადგენდა საქართველოს საექსპლუატაციო სახმელეთო და საავიაციო საშუალებები.თავდასხმა განხორციელდა ჰაერსაწინააღმდეგო თავდაცვის რადიოლოკაციურ სადგურებზე და საჰაერო ბაზებზე და თავდასხმები რეგულარულად მეორდებოდა მარნეულზე, ვაზიანსა და ბოლნისზე.ეს სამიზნეები კონფლიქტის მთავარი ზონიდან საკმაოდ დაცილებული იყო.ამრიგად, კონტაქტში მყოფი სახმელეთო ძალებისთვის უშუალო საჰაერო მხარდაჭერის აღმოჩენის ნაცვლად, როგორც ჩანს, რუსეთის საჰაერო თავდასხმების სტრატეგიული მიზანი იყო უფრო ფართო სამხედრო მიზნის მხარდაჭერა, მათ შორის, სამხრეთ ოსეთში ჩართული ქართული ბრიგადებისთვის მეორე ეშელონის ძალებიდან ნებისმიერი მხარდაჭერის, კერძოდ, საჰაერო მხარდაჭერის, მიღების შესაძლებლობის აღკვეთა.ამ ძირითადი მიზნის გათვალისწინებით, სამიზნეები ასევე მოიცავდა შავი ზღვის სანაპიროს გასწვრივ პორტის ნაგებობებს, საჰაერო მიმოსვლის რადიოლოკაციურ სადგურებს, თვითმფრინავების წარმოებისა და ტექნიკური მომსახურების საწარმოებს.ქართული ჯარის გამოსვლასთან ერთად რუსეთის ძალისხმევა მიემართა რუსეთის სახმელეთო ჯარების მხარდაჭერაზე ქართული ძალების უკანდახევის დასაჩქარებლად.როგორც იტყობინებიან, აგვისტოს საომარი მოქმედებების მსვლელობისას რუსეთის სამხედრო-საჰაერო ძალებმა დაკარგეს რამდენიმე თვითმფრინავი, მათ შორის, ერთი სტრატეგიული ბომბდამშენი და სადაზვერვო თვითმფრინავი ტუ‑22M3.

საქართველოს ტერიტორიულ წყლებში ან/და მის სიახლოვეს განლაგებული რუსეთის შავი ზღვის ფლოტი, რომელიც, როგორც იტყობინებიან, შედგებოდა დაახლოებით 13 ხომალდისგან, მათ შორის, მისი ფლაგმანი, მართვადი რაკეტებით აღჭურვილი კრეისერისგან „მოსკვა“, ასევე, სადესანტო, ნავსაწინააღმდეგო და საპატრულო გემებისგან და ნაღმის ტრალერებისგან.

ანალიტიკოსების უმეტესობის აზრით, რუსეთის სამხედრო ოპერაციები საქართველოში 2008 წლის აგვისტოში იყო კარგად დაგეგმილი და კარგად შესრულებული.ოპერაციების დაგეგმვა პრაქტიკაში დამტკიცდა „კავკასია -2008“-ის სამხედრო წვრთნების დროს (და ადრინდელი მსგავსი წვრთნების დროს, რომლებიც 2005 წლიდან ტარტებოდა), რომლებიც 2008 წლის 2 აგვისტოს დასრულდა.აღნიშნული წვრთნების შემდეგ ზოგიერთი დანაყოფი თავის გარნიზონებში დაბრუნდა, მაგრამ სხვები, როგორც ჩანს, დარჩნენ და პროფილაქტიკური ზომის სახით საქართველოს საზღვართან ახლოს განლაგდნენ.ამიტომ, მათ შეეძლოთ როკის გვირაბის გავლით სამხრეთ ოსეთში სწრაფად გადასვლა ასეთი ბრძანების მიღების შემთხვევაში.“

  1. სასამართლოს შეფასება

109. სასამართლო თავიდანვე აღნიშნავს, რომ საქართველოსა და რუსეთის ფედერაციას შორის 2008 წლის აგვისტოში საერთაშორისო შეიარაღებული კონფლიქტის კონტექსტში რუსეთის შეიარაღებულმა ძალებმა უდაოდ განახორციელეს საომარი მოქმედებები, მათ შორის სამხრეთ ოსეთსა და საქართველოს არასადავო ტერიტორიაზე.

110. უპირველეს ყოვლისა, მან უნდა დაადგინოს, განეკუთვნებოდა თუ არა საომარი მოქმედებების აქტიური ფაზის დროს მომხდარი მოვლენები რუსეთის ფედერაციის იურისდიქციას და, შესაბამისად, უნდა დაადგინოს ამ უკანასკნელის მიერ განხორციელებული კონტროლის ხასიათი რუსეთის შეიარაღებული ძალების მიერ ხუთდღიანი ომის დროს განხორციელებული, ზემოაღნიშნული სამხედრო ოპერაციების განმავლობაში. ვინაიდან მხოლოდ ორი საჩივარი, რომლებიც ეხება საქართველოს მოქალაქეების დაბრუნებას და განათლების უფლებას, უკავშირდება აფხაზეთს, ხოლო ყველა დანარჩენი საჩივარი ეხება მხოლოდ სამხრეთ ოსეთსა და „ბუფერულ ზონას“, სასამართლოს ამ პერიოდის განმავლობაში შეუძლია შემოიფარგლოს იმის შესწავლით, განახორციელა თუ არა რუსეთის ფედერაციამ თავისი იურისდიქცია ამ უკანასკნელ ორ ტერიტორიაზე.

111. უნდა აღინიშნოს, რომ მისაღებობის შესახებ თავის განჩინებაში პალატამ მიუთითა, რომ „წინამდებარე საჩივარი ეხება სადავო მოვლენებს, რომლებიც დაიწყო სამხრეთ ოსეთსა და აფხაზეთში 2008 წლის 7 აგვისტოდან” (იხილეთ საქმე „საქართველო რუსეთის წინააღმდეგ“ (II) (dec.), ციტირებული ზემოთ, § 98). ამის გარდა, რუსეთის ფედერაციის მიერ სამხრეთ ოსეთში საომარი მოქმედებების აქტიური ფაზის დაწყებამდე განხორციელებული კონტროლის ხასიათის საკითხი მოცემულ საქმეში არაარსებითია, იმ ფაქტის გათვალისწინებით, რომ საბრძოლო მოქმედებების დიდი ნაწილი გაიმართა იმ ტერიტორიებზე, რომლებიც ადრე საქართველოს კონტროლის ქვეშ იყო: ეთნიკური ქართული სოფლები ცხინვალის ირგვლივ სამხრეთ ოსეთში, აგრეთვე გორის ირგვლივ, რომლებიც „ბუფერულ ზონაში“, საქართველოს არასადავო ტერიტორიაზე მდებარეობს. მომჩივანმა მთავრობამ თავად აღარა საკუთარ მოსაზრებებში, რომ რუსეთის ძალებმა ეფექტური კონტროლი განახორციელეს სამხრეთ ოსეთის ბოლო ნაწილებზე და „ბუფერულ ზონაზე“ ხუთდღიანი ომის დროს ან მის დასრულებისთანავე (იხილეთ პარაგრაფი 78 ზემოთ).

112. ოთხი „წარმომადგენლობითი ინციდენტი“, რომლებიც სასამართლომ განსაზღვრა მოცემულ საქმეში, ეხებოდა სავარაუდო საჰაერო თავდასხმებს სოფელ ერედვზე, რომელიც ზუსტად სამხრეთ ოსეთის ტერიტორიაზე მდებარეობს, რომელიც ადრე საქართველოს კონტროლის ქვეშ იყო, ქალაქ გორზე და სოფლებზე კარბი და თორტიზა, რომლებიც მდებარეობს საქართველოს არასადავო ტერიტორიაზე (იხილეთ პარაგრაფი 22 ზემოთ).

  1. სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალში დადგენილი ზოგადი პრინციპები, რომლებიც ეხება ექსტრატერიტორიული იურისდიქციის ცნებას

113. მოცემული საქმე პირველიაბანკოვიჩისა და სხვების საქმეზე (ზემოთ ციტირებული, ნატო-ს მიერ ბელგრადში რადიოტელევიზია სერბეთის შტაბბინის დაბომბვის შესახებ) გადაწყვეტილების მიღების შემდეგ, როცა სასამართლოს მოეთხოვა, შეესწავლა იურისდიქციის საკითხი სამხედრო ოპერაციების მიმართ (შეიარაღებული თავდასხმები, დაბომბვა, ჭურვების დაშენა) საერთაშორისო შეიარაღებული კონფლიქტის კონტექსტში, რომლის არსებობაზეც მხარეები არ დაობენ.

114. თუმცა, ამ გადაწყვეტილების შემდეგ სასამართლოს პრეცედენტულმა სამართალმა ექსტრატერიტორიული იურისდიქციის ცნებასთან დაკავშირებით ცვლილება განიცადა იმ თვალსაზრისით, რომ სასამართლომ, მათ შორის, მიუთითა, რომ კონვენციით გათვალისწინებული უფლებების „დაყოფა და მორგება“ შეიძლება და ხელშემკვრელი სახელმწიფოების „სამართლებრივი სივრცის“ ცნებაში ნიუანსი შეიტანა (იხილეთ ალ-სკეინისა და სხვების საქმე, ზემოთ ციტირებული, §§ 137 და 142). გარდა ამისა, მან დაადგინა რამდენიმე კრიტერიუმი სახელმწიფოს მიერ ექსტრატერიტორიული იურისდიქციის განსახორციელებლად, რომლებიც უნდა დარჩეს გამონაკლისად (იხილეთ ალ-სკეინისა და სხვების საქმე, ზემოთ ციტირებული, §§ 130-42; საქმე „გუზელიორთლუ და სხვები კვიპროსისა და თურქეთის წინააღმდეგ“ (Güzelyurtlu and Others v. Cyprus and Turkey) [GC], N 36925/07, §§ 178-90, 2019 წლის 29 იანვარი; და საქმე „M.N. და სხვები ბელგიის წინააღმდეგ“ (M.N. and Others v. Belgium) (dec.) [GC], N 3599/18, §§ 96-109, 2020 წლის 5 მარტი).

115. აღნიშნულთან დაკავშირებით სასამართლოს მიერ დადგენილი ორი ძირითადი კრიტერიუმია ტერიტორიაზე სახელმწიფოს მიერ „ეფექტური კონტროლი“ (იურისდიქციის სივრცითი ცნება) და ფიზიკურ პირებზე „სახელმწიფოს წარმომადგენლის უფლებამოსილება და კონტროლი“ (იურისდიქციის პირადი ცნება) (იხილეთ ალ-სკეინისა და სხვების საქმე, ზემოთ ციტირებული, §§ 133-40).

(i) სახელმწიფოს მიერ ტერიტორიაზე „ეფექტური კონტროლის“ განხორციელება

116. სასამართლომ კიდევ ერთხელ გაიმეორა ამ პირველი კრიტერიუმის გამოყენების მარეგულირებელი პრინციპები, მაგალითად, კატანისა და სხვების საქმეზე (ზემოთ ციტირებული, §§ 106‑07), აგრეთვე საქმეზე „ჩირაგოვი და სხვები სომხეთის წინააღმდეგ“ (Chiragov and Others v. Armenia) ([GC], N 13216/05, § 168, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო, 2015 წ.) და საქმეზე „მოზერი მოლდოვას რესპუბლიკისა და რუსეთის წინააღმდეგ“ (Mozer v. the Republic of MoldovaandRussia [GC], N 11138/10, § 98, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო, 2016 წ.):

”პრინციპს, რომლის თანახმადაც 1-ელი მუხლით გათვალისწინებული იურისდიქცია მხოლოდ სახელმწიფოს საკუთარი ტერიტორიით შემოიფარგლება, ერთი გამონაკლისი აქვს, რომელიც მაშინ მოქმედებს, როდესაც კანონიერი ან უკანონო სამხედრო მოქმედების შედეგად ხელშემკვრელი სახელმწიფო ამ ეროვნული ტერიტორიის ფარგლებს გარეთ არსებული ტერიტორიის ეფექტურ კონტროლს ახორციელებს. ასეთ ტერიტორიაზე კონვენციით დადგენილი უფლებებისა და თავისუფლებების უზრუნველყოფის ვალდებულება ამგვარი კონტროლის ფაქტიდან გამომდინარეობს, მიუხედავად იმისა, თუ როგორ ხორციელდება ის – უშუალოდ ხელშემკვრელი სახელმწიფოს საკუთარი შეიარაღებული ძალების, თუ დაქვემდებარებული ადგილობრივი ადმინისტრაციის მეშვეობით (იხილეთ საქმე „ლოიზიდუ თურქეთის წინააღმდეგ“ (Loizidou v. Turkey) (წინასწარი პრეტენზიები), 1995 წლის 23 მარტი, § 62, სერია A N 310; საქმე „კვიპროსი თურქეთის წინააღმდეგ“ (Cyprus v. Turkey) [GC], N 25781/94, § 76, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო, 2001-IV, ბანკოვიჩისა და სხვების საქმე, ზემოთ ციტირებული, § 70; ილაშკუსა და სხვების საქმე, ზემოთ ციტირებული, §§ 314-16; ლოიზიდუს საქმე (არსებითი მხარე), ზემოთ ციტირებული, § 52; და ალ-სკეინისა და სხვების საქმე, ზემოთ ციტირებული, § 138). ...

ფაქტის საკითხია, ახორციელებს თუ არა ხელშემკვრელი სახელმწიფო ეფექტურ კონტროლს თავისი ტერიტორიის ფარგლებს გარეთ არსებულ ტერიტორიაზე. იმის განსაზღვრისას, აქვს თუ არა ადგილი ეფექტურ კონტროლს, სასამართლო უპირველესად მიუთითებს შესაბამის ტერიტორიაზე სახელმწიფოს სამხედრო ძალის სიძლიერეზე (იხილეთ ლოიზიდუს საქმე (არსებითი მხარე), ციტირებული ზემოთ, §§ 16 და 56, და ილაშკუსა და სხვების საქმე, ზემოთ ციტირებული, § 387). სხვა მაჩვენებლებიც შეიძლება იყოს მნიშვნელოვანი, მაგალითად, ხარისხი, რომლითაც ადგილობრივი დაქვემდებარებული ადმინისტრაციის მიმართ მისი სამხედრო, ეკონომიკური და პოლიტიკური მხარდაჭერა უზრუნველყოფს რეგიონზე მის გავლენასა და კონტროლს (იხილეთ ილაშკუსა და სხვების საქმე, ზემოთ ციტირებული, §§ 388-94, და ალ-სკეინისა და სხვების საქმე, ზემოთ ციტირებული, § 139).“

(ii) „სახელმწიფო აგენტის უფლებამოსილება და კონტროლი“

117. სასამართლომ კიდევ ერთხელ გაიმეორა აღნიშნული მეორე კრიტერიუმის გამოყენებასთან მიმართებით მოქმედი პრინციპები, მაგალითად საქმეებში"ჰასანი" (Hassan) (ციტირებული ზემოთ, § 74) და "ჯალოუდი" (Jaloud) (ციტირებული ზემოთ, § 139):

„გარდა ამისა, როგორც სასამართლოს პრეცედენტული სამართალიდანჩანს, გარკვეულ გარემოებებში, მისი ტერიტორიის მიღმა მოქმედი სახელმწიფო აგენტების მიერ ძალის გამოყენებამ შეიძლება გამოიწვიოს ის, რომ სახელმწიფო ხელისუფლების ორგანოების კონტროლის ქვეშ მოქცეული ინდივიდი, აღმოჩნდეს სახელმწიფოს იურისდიქციაში 1-ლი მუხლის მიხედვით. ეს პრინციპი გამოიყენება, როდესაც ინდივიდი აყვანილია საზღვარგარეთ მყოფი სახელმწიფო აგენტების პატიმრობაში.მაგალითად, საქმეში "ოჩალან" (Öcalan) (ციტირებული ზემოთ, § 91), სასამართლომ დაადგინა, რომ „ კენიელი თანამდებობის პირების მიერ თურქი თანამდებობის პირებისთვის გადაცემის შემდეგ, მომჩივანი ფაქტობრივად მოექცა თურქეთის უფლებამოსილების ქვეშ და შესაბამისად, აღნიშნული სახელმწიფოს „იურისდიქციაში „, კონვენციის 1-ლი მუხლის მიზნებისთვის, მიუხედავად იმისა, რომ ამ შემთხვევაში თურქეთმა გამოიყენა თავისი უფლებამოსილება მისი ტერიტორიის ფარგლებს გარეთ”. საქმეში "ისსა და სხვები" (Issa and Others) (ციტირებული ზემოთ), სასამართლომ მიუთითა, რომ თუ დადგინდებოდა, რომ თურქმა ჯარისკაცებმა მომჩივანის ნათესავები დააპატიმრეს ჩრდილოეთ ერაყში, წაიყვანეს ახლომდებარე გამოქვაბულში და სიკვდილით დასაჯეს, გარდაცვლილები იქნებოდნენ თურქეთის იურისდიქციის ქვეშ იმის გამო, რომ ჯარისკაცებს მათზე გააჩნდათ უფლებამოსილება და კონტროლი.საქმეში "ალ სადუნი და მუფდჰი გაერთიებული სამეფოს წინააღმდეგ" (AlSaadoon and Mufdhi v. the United Kingdom ((dec.), N 61498/08, §§ 86-89, 30 ივნისი 2009), სასამართლომ დაადგინა, რომ ერაყის ორი მოქალაქე, რომლებიც ერაყში ბრიტანეთის მიერ კონტროლირებად სამხედრო ციხეებში იყვნენ დაპატიმრებულნი, მოექცნენ გაერთიანებული სამეფოს იურისდიქციაში, ვინაიდან გაერთიანებული სამეფო ახორციელებდა სრულ და ექსკლუზიურ კონტროლს ციხეებზე და მათში დაპატიმრებულ ინდივიდებზე. და ბოლოს, საქმეში "მედვედევი და სხვები საფრანგეთის წინააღმდეგ" (Medvedyev and Others v. France ([GC]), N 3394/03, § 67, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო (ECHR) 2010), სასამართლომ დაადგინა, რომ მომჩივანები იმყოფებოდნენ საფრანგეთის იურისდიქციის ქვეშ, რადგან ფრანგი აგენტები ახდენდნენ გემისა და მისი ეკიპაჟის სრულ და ექსკლუზიურ კონტროლს, საერთაშორისო წყლებში მისი დაკავების დროიდან.სასამართლო არ მიიჩნევს, რომ ზემოაღნიშნულ შემთხვევებში იურისდიქცია წარმოიშვა მხოლოდ ხელშემკვრელი სახელმწიფოს მიერ განხორციელებული კონტროლის შედეგად, იმ შენობა-ნაგებობებზე, საჰაერო ხომალდსა თუ გემზე, რომელშიც ინდივიდები.იყვნენ დაპატიმრებულნი. ასეთ შემთხვევებში გადამწყვეტია ფიზიკური ძალისა და კონტროლის გამოყენება მოცემული პირის მიმართ.”

118. საქმეში "ალ-სკეინი და სხვები" (Al-Skeini and Others) (ციტირებული ზემოთ), იმ ინდივიდების სიკვდილთან დაკავშირებით, რომლებიც დახვრიტეს გაერთიანებული სამეფოს ჯარისკაცებმა, სასამართლომ გამოიყენა იგივე კრიტერიუმი, რომელსაც თან ახლდა მისი მოსაზრება, რომ გაერთიანებული სამეფო ახორციელებდა სუვერენული მთავრობის გარკვეულ საჯარო უფლებამოსილებას:

„149. აქედან ჩანს, რომ ბაათის რეჟიმის ხელისუფლებიდან გადაყენების შემდეგ და ერაყის დროებითი მთავრობის შემოსვლამდე, გაერთიანებულმა სამეფომ (ამერიკის შეერთებულ შტატებთან ერთად) თავის თავზე აიღო ერაყში ზოგიერთი საჯარო უფლებამოსილების განხორციელება, რომელიც ჩვეულებრივ ხორციელდება სუვერენული მთავრობის მიერ. კერძოდ, გაერთიანებულმა სამეფომ საკუთარ თავზე აიღო უფლებამოსილება და პასუხისმგებლობა სამხრეთ-აღმოსავლეთ ერაყში უსაფრთხოების შენარჩუნებაზე. აღნიშნულ გამონაკლის გარემოებებში, სასამართლო მიიჩნევს, რომ გაერთიანებულმა სამეფომ, თავისი ჯარისკაცების მეშვეობით, რომლებიც უსაფრთხოების ოპერაციებში მონაწილეობდნენ ბასრაში შესაბამის პერიოდში, გამოიყენა უფლებამოსილება და კონტროლი ამ პირების მიმართ, რომლებიც იქნენ მოკლული აღნიშნული უსაფრთხოების ოპერაციების დროს, რათა დამყარებულიყო იურისდიქციული კავშირი გარდაცვლილებსა და გაერთიანებულ სამეფოს შორის, კონვენციის 1-ლი მუხლის მიზნებისათვის.”

119. მან მსგავსი დასკვნა გააკეთა თავის გადაწყვეტილებაში "ჯელოუდის" (Jaloud) საქმეზე (ციტირებული ზემოთ), რომელიც ეხება იმ ადამიანის სიკვდილს, რომელიც დახვრიტეს მაშინ, როდესაც იგი გადიოდა ნიდერლანდების დაქვემდებარებაში არსებულ საკონტროლო-გამშვებ პუნქტს:

„152. სასამართლო ახლა უბრუნდება ბ-ნი აზარ საბაჰ ჯალოუდის სიკვდილის ირგვლივარსებულ გარემოებებს.ის აღნიშნავს, რომ ბ-ნი აზარ საბაჰ ჯალოუდი გარდაიცვალა მაშინ, როდესაც სატრანსპორტო საშუალებას, რომლითაც იგი მგზავრობდა, ცეცხლი გაუხსნეს ნიდერლანდების სამეფო არმიის ოფიცრის დაქვემდებარებასა და უშუალო ზედამხედველობის ქვეშ მყოფი პერონალის მიერ მართვადი საკონტროლო-გამშვები პუნქტის გავლისას. საკონტროლო-გამშვები პუნქტი შეიქმნა SFIR-ის [სტაბილიზაციის ძალა ერაყში] მისიის შესრულებისას, გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1483-ის შესაბამისად (იხილეთ ზემოთ 93-ე პუნქტი), სტაბილურობისა და უსაფრთხოების პირობების აღდგენის მიზნით, რაც ხელს უწყობს ეფექტური ადმინისტრაციის შექმნას ქვეყანაში.სასამართლო დარწმუნებულია, რომ მოპასუხე მხარემ გამოიყენა მისი „იურისდიქცია" თავისი SFIR-ის [სტაბილიზაციის ძალა ერაყში] მისიის ფარგლებში და საკონტროლო-გამშვებ პუნქტშიგამავალი პირების მიმართმისი უფლებამოსილებისა და კონტროლის გამოყენების დამტკიცების მიზნით. ამრიგად, სასამართლო მიიჩნევს, რომ ბატონი აზარ საბაჰ ჯალოუდი გარდაიცვალა ნიდერლანდების „იურისდიქციის" ფარგლებში, რადგან ეს ფრაზა გაგებულ უნდა იქნეს კონვენციის 1-ლი მუხლის მნიშვნელობის ფარგლებში."

120. მისთვის წარდგენილ სხვა საქმეებში სასამართლომ შეისწავლა, ახორციელებდა თუ არა მოპასუხე სახელმწიფო

(a) კონტროლს ტერიტორიის ნაწილზე, ან ინდივიდებზე, შეიარაღებული ძალების მიერ განხორციელებული ექსტერიტორიული სამხედრო ოპერაციების საფუძველზე (იხ. სხვა წყაროთა შორის,"ისსა და სხვები"(Issa and Others), ციტირებული ზემოთ, §§ 72-81, სადაც სასამართლომ დაასკვნა, რომ თურქეთის შეიარაღებული ძალები არ ახორციელებდნენ კონტროლს ერაყის მთელ ჩრდილოეთ ნაწილზე და არ არსებობდა არანაირი მტკიცებულება სამხედრო ოპერაციების ჩატარებასთან დაკავშირებით იმ ადგილას, სადაც სასიკვდილო გასროლები მოხდა), ან

(b) კონტროლს პირებზე, შეიარაღებული ძალების/პოლიციის მიერ თავდასხმებისა და კონკრეტული პირების მიზანში ამოღების საფუძველზე (იხ., მათ შორის, "ისააკი თურქეთის წინააღმდეგ" (Isaak v. Turkey (dec.), N. 44587/98, გვ. 21, 28 სექტემბერი 2006, რომლის შესახებ სასამართლომ დაასკვნა, რომ თურქეთისა და „ჩრდილოეთ კვიპროსის თურქული რესპუბლიკის" შეიარაღებული ძალების/პოლიციის წევრების მიერ კვიპროსში, გაეროს ბუფერულ ზონაში სასიკვდილოდ ნაცემი პირი იყო თურქეთის უფლებამოსილებისა და კონტროლის ქვეშ):

„წინამდებარე საქმეში სასამართლო უნდა დარწმუნდეს, იმყოფებოდა თუ არა ანასტასსიოს ისააკი მოპასუხე სახელმწიფოს უფლებამოსილების და / ან ეფექტური კონტროლის ქვეშ და შესაბამისად, მოპასუხე სახელმწიფოს იურისდიქციის ქვეშ, თურქი და „ჩრდილოეთ კვიპროსის თურქული რესპუბლიკის" შეიარაღებული ძალების ჯარისკაცების ან/და თანამდებობის პირების ქმედებების შედეგად....

ზემოთ აღნიშნულის გათვალისწინებით, იმ შემთხვევაშიც კი, თუ გასაჩივრებული მოქმედებები განხორციელდა გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის ბუფერულ ზონაში, სასამართლო მიიჩნევს, რომ გარდაცვლილი იმყოფებოდა მოპასუხე სახელმწიფოს უფლებამოსილებისა და ეფექტური კონტროლის ქვეშ მისი წარმომადგენლების მეშვეობით (იხ. საქმე "ისსა და სხვები" (Issa and Others), ციტირებული ზემოთ).შესაბამისად, სასამართლომ დაასკვნა, რომ წარმოდგენილი საჩივრით გასაჩივრებული საკითხები შედის თურქეთის „იურისდიქციაში“, კონვენციის 1-ლი მუხლის მნიშვნელობის ფარგლებში და შესაბამისად, იწვევს მოპასუხე ქვეყნის პასუხისმგებლობას კონვენციის თანახმად.“

121. საქმეში "პადი და სხვები თურქეთის წინააღმდეგ" (Pad and Others v. Turkey ) ((dec.), N 60167/00, 28ივნისი 2007), სასამართლომ დაადგინა, რომ მომჩივანის ნათესავები შედიოდნენ თურქეთის იურისდიქციაში, რადგან ისინი მოკლულნი იყვნენ თურქეთის არმიის შვეულმფრენებიდან გახსნილი ცეცხლით.გაურკვეველი იყო, გარდაცვლილები შესაბამის დროს თურქეთში იყვნენ თუ ერაყში – და შესაბამისად თურქეთის იურისდიქციის ფარგლებს გარეთ. ამის მიუხედავად, სასამართლომ დაადგინა (იქვე § 54):

„თუმცა, მოცემულ შემთხვევაში, მხარეებმა სადავო არ გახადეს, რომ სავარაუდო მოვლენების მსხვერპლნი მოხვდნენ თურქეთის იურისდიქციის ფარგლებში.მიუხედავად იმისა, რომ მომჩივანები დიდ მნიშვნელობას ანიჭებდნენ თურქეთის მიერ ექსტერიტორიული იურისდიქციის განხორციელების წინასწარ დადგენას, საქმის ვითარებებიდან გამომდინარე მათი ბრალდებების დამტკიცების მიზნით, სასამართლო მიიჩნევს, რომ სადავო მოვლენების ზუსტი ადგილმდებარეობის დადგენა არ არის საჭირო, რადგან მთავრობამ უკვე აღიარა, რომ შვეულმფრენებიდან გახსნილმა ცეცხლმა იმსხვერპლა მომჩივანების ნათესავები...”

122. კიდევ ორ დამატებით საქმეში "ანდეროუ თურქეთის წინააღმდეგ" (Andreou v. Turkey (dec.), N 45653/99, 3 ივნისი 2008, და"სოლომოუ და სხვები თურქეთის წინააღმდეგ" (Solomou and Others v. Turkey), N 36832/97, §§ 48-51, 24 ივნისი 2008), რომლებიც ეხება კვიპროსში გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის ბუფერულ ზონაში სიკვდილს, სასამართლომ ასევე აღიარა, რომ მსხვერპლნი მოექცნენ თურქეთის იურისდიქციის ფარგლებში, რადგან პირებს ესროლეს თურქეთის ან ჩრდილოეთ კვიპროსის თურქეთის რესპუბლიკის (TRNC) შეიარაღებული ძალების/პოლიციის წევრებმა. საქმეში"ანდეროუ" (Andreou) (ციტირებული ზემოთ, გვ. 11) მან დაადგინა:

„მომჩივანებისგან განსხვავებით საქმეში "ბოლნაკოვიჩი და სხვები" (Banković and Others) (ციტირებული ზემოთ) იგი [მომჩივანი ამ კონკრეტულ საქმეში] იყო შესაბამისად კონვენციით გათვალისწინებული ტერიტორიის ფარგლებში.

აღნიშნულ გარემოებებში, მიუხედავად იმისა, რომ მომჩივანმა დაზიანებები მიიღო ტერიტორიაზე, რომელიც არ იყო თურქეთის მიერ კონტროლირებული, ხალხის ბრბოსთვის ცეცხლის გახსნა ახლო მანძილიდან, რაც პირდაპირი და უშუალო მიზეზი იყო ამ დაზიანებებისა, ისეთი იყო, რომ მომჩივანი უნდა ჩაითვალოს, როგორც თურქეთის „იურისდიქციაში“ მყოფი პირი კონვენციის 1-ლი მუხლის მნიშვნელობის ფარგლებში და რომ ეს შედეგად იწვევს მოპასუხე სახელმწიფოს პასუხისმგებლობას კონვენციის მიხედვით .”

123. საქმეში "ისსა და სხვები" (Issa and Others) (ციტირებული ზემოთ) სასამართლომ აღნიშნა, მათ შორის:

„71. უფრო მეტიც, სახელმწიფო შეიძლება იყოსანგარიშვალდებული კონვენციით გათვალისწინებული უფლებებისა და თავისუფლებების დარღვევისთვის იმ პირების მიმართ, რომლებიც იმყოფებიან სხვა სახელმწიფოს ტერიტორიაზე, მაგრამ რომლებიც აღმოჩნდნენ, რომ იმყოფებიან ყოფილი სახელმწიფოს უფლებამოსილების და კონტროლის ქვეშ, ამ სახელმწიფოს აგენტების მეშვეობით, რომლებიც მოქმედებენ – კანონიერად თუ უკანონოდ – ამ უკანასკნელ სახელმწიფოში (იხ., შესაბამისი ცვლილებებით, საქმე "მ. დანიის წინააღმდეგ" (M.v.Denmark), საჩივარი N 17392/90, 1992 წლის 14 ოქტომბრის კომისიის გადაწყვეტილება, DR73, გვ. 193; საქმე "ილიჩ სანჩეს რამირესი საფრანგეთის წინააღმდეგ" (Illich Sanchez Ramirez v. France),საჩივარი N 28780/95, 1996 წლის 24 ივნისის კომისიის გადაწყვეტილება, DR 86, გვ. 155; საქმე "ქოარდი და სხვები აშშ-ს წინააღმდეგ" (Coard et al. v. the United States), ადამიანის უფლებათა ინტერ – ამერიკული კომისიის 1999 წლის 29 სექტემბრის გადაწყვეტილება, ანგარიში N109/99, საქმე N 10.951, §§ 37, 39, 41 და 43; მოსაზრებები, რომლებიც მიღებულია ადამიანის უფლებათა კომიტეტის მიერ 1981 წლის 29 ივლისს, საქმეებში "ლოპეს ურგოსი ურუგვაის წინააღმდეგ" (Lopezurgos v. Uruguay) და "ჩელიბერტი დე კასიერგო ურუგვაის წინააღმდეგ" (Celiberti de Casariego v. Uruguay), NN52/1979 და 56/1979, შესაბამისად §§ 12.3 და 10.3). ანგარიშვალდებულება ასეთ სიტუაციებშიწარმოიქმნება იმ ფაქტიდან, რომ კონვენციის 1-ლი მუხლი არ შეიძლება განიმარტოს ისე, რომ საშუალება მიეცეს სახელმწიფო მხარეს, დაარღვიოს კონვენცია სხვა სახელმწიფოს ტერიტორიაზე, რომელსაც ის ვერ დაარღვევდა საკუთარ ტერიტორიაზე (იქვე).”

12.4 ეს მიდგომა, რომელიც ასევე გამოყენებული იყო საქმეებში "ისააკი და სხვები" (Isaak and Others) (ციტირებული ზემოთ), "პადი და სხვები" (Pad and Others) (ციტირებული ზემოთ § 53), "ანდეროუ" (Andreou) (ციტირებული ზემოთ) და "სოლომოუ და სხვები" (Solomou and Others) (ციტირებული ზემოთ, § 45), ექსტრატერიტორიული იურისდიქციის კონცეფციას უფრო დახვეწილად და ფართოდ წარმოადგენს. შესაბამისად, საქმეში "მედვედევი და სხვები" (Medvedyev and Others) (ციტირებული ზემოთ, § 64) სასამართლო ცალსახად იმეორებს, საქმეზე" ბანკოვიჩი და სხვები" (Banković and Others) მიღებულ გადაწყვეტილებაზე (ციტირებული ზემოთ) მითითებით, რომ სახელმწიფოს პასუხისმგებლობა არ შეიძლება იყოს ჩართული „მყისიერ ექსტერიტორიულ მოქმედებასთან მიმართებით, რადგან კონვენციის 1-ლი მუხლის დებულებები არ აღიარებს იურისდიქციის „მიზეზ-შედეგობრივი კავშირის" ცნებას”. ახლახანს მან გამოიყენა მსგავსი მიდგომა საქმეში" მ.ნ და სხვები" (M.N. and Others ) (ციტირებული ზემოთ, § 112), დაადგინა რა, რომ „უბრალო ფაქტი, რომ ეროვნულ დონეზე მიღებულ გადაწყვეტილებებმა ზეგავლენა მოახდინა საზღვარგარეთ მცხოვრები იმ პირების მდგომარეობაზე, ასევე არ იძლევა იმის საშუალებას, რომ დადგინდეს შესაბამისი სახელმწიფოს იურისდიქცია ამ პირებზე, რომლებიც იმყოფებიან მისი ტერიტორიის ფარგლებს გარეთ.“

  1. ზემოაღნიშნული პრინციპების გამოყენება საქმის ფაქტებთან მიმართებით

125. მოცემულ შემთხვევაში სასამართლოს მოეთხოვება შეისწავლოს, სახელმწიფოს მიერ ექსტერიტორიული იურისდიქციის განხორციელების დასადგენად სასამართლოს მიერ პრეცედენტულ სამართალში გამოყენებული პირობები შეიძლება თუ არა ჩაითვალოს შესრულებულად საერთაშორისო შეიარაღებული კონფლიქტის დროს განხორციელებულ სამხედრო ოპერაციებთან მიმართებით.

126. ამასთან დაკავშირებით თავიდანვე შეიძლება ჩაითვალოს, რომ სამხედრო ოპერაციების შემთხვევაში – მათ შორის, მაგალითად, შეიარაღებული თავდასხმების, დაბომბვების, ან საარტილერიო ცეცხლის ჩათვლით – რომლებიც განხორციელებულია საერთაშორისო შეიარაღებული კონფლიქტის დროს, ზოგადად არ შეიძლება საუბარი იყოს ტერიტორიის „ეფექტურ კონტროლზე". სწორედ ის არსებული სინამდვილე, რომელიც გამოიხატება შეიარაღებულ დაპირისპირებასა და ბრძოლაში მოწინააღმდეგეების სამხედრო ძალებს შორის, რომლებიც ცდილობენ დაამყარონ ტერიტორიაზე კონტროლი ქაოსის ხარჯზე ნიშნავს, რომ მოცემული ტერიტორია არ კონტროლდება. აღნიშნული შეესაბამება წინამდებარე საქმესაც იმის გათვალისწინებით, რომ ბრძოლების უმრავლესობას ადგილი ჰქონდა ტერიტორიებზე, რომელიც ადრე საქართველოს კონტროლქვეშ იმყოფებოდა (იხილეთ 111 -ე პუნქტი ზემოთ).

127. ამრიგად, წინამდებარე საქმეში უნდა განისაზღვროს, არსებობდა თუ არა „სახელმწიფო წარმომადგენლის უფლებამოსილება და კონტროლი“ პირებზე (სავარაუდო დარღვევების უშუალო მსხვერპლებზე) სასამართლოს პრეცედენტული სამართლის შესაბამისად და რა ფარგლებში გამოიყენება ეს ტერმინები.

128. აღნიშნულთან დაკავშირებით, სასამართლო ამტკიცებს პირველ რიგში, რომ ხელშემკვრელი სახელმწიფოების მოქმედებები, რომლებიც განხორციელებულია, ან რომლებსაც გააჩნია შედეგები ტერიტორიის გარეთ, მხოლოდ გამონაკლის შემთხვევებში შეიძლება გაუტოლდეს მათ მიერ მათი იურისდიქციის განხორციელებას კონვენციის 1-ელი მუხლის მნიშვნელობის ფარგლებში (იხ. საქმეები "ბანკოვიჩი და სხვები"(Banković and Others), ციტირებული ზემოთ, § 67; "ალ-სკეინი და სხვები" (Al‑Skeini and Others), ციტირებული ზემოთ, § 132; "გიუზელურთლუ და სხვები" (Güzelyurtlu and Others), ციტირებული ზემოთ, § 178 დასასრულს; და "მ.ნ. და სხვები" (M.N. and Others), ციტირებული ზემოთ, § 102).

129. „იურისდიქცია“ 1-ლი მუხლის მიხედვით არის ზღვრული კრიტერიუმი. იურისდიქციის გამოყენება არის აუცილებელი პირობა ხელშემკვრელი სახელმწიფოსთვის, რათა შესაძლებელი იყოს პასუხისმგებლობის დაკისრება მისთვის მიკუთვნებულ ქმედებებსა თუ უმოქმედობისთვის, რომელიც წარმოქმნის კონვენციაში განსაზღვრული უფლებებისა და თავისუფლებების დარღვევის ბრალდებას (იხ. საქმე "კატანი და სხვები" (Catan and Others), ციტირებული ზემოთ, § 103 და იქ ციტირებული პრეცენდენტული სამართალი; "გიზელურთლუ და სხვები" (Güzelyurtlu and Others), ციტირებული ზემოთ, § 178; და "მ.ნ და სხვები" (M.N. and Others), ციტირებული ზემოთ, § 97).

130. საქმეების უმეტესობაში, რომელიც სასამართლომ განიხილა მის მიერ გადაწყვეტილების გამოტანიდან საქმეზე "ბანკოვიჩი და სხვები"(Bankovićand Others) (ციტირებული ზემოთ), სასამართლომ დაადგინა, რომ გადამწყვეტი ფაქტორი სახელმწიფოს საზღვრებს გარეთ მყოფ ინდივიდებზე „სახელმწიფო აგენტის უფლებამოსილებასა და კონტროლის“ დამყარებაში იყო ფიზიკური ძალის და კონტროლის გამოყენება შესაბამისი პირების მიმართ (იხ., საქმე "ალ-სკეინი და სხვები" (Al-Skeini and Others), ციტირებული ზემოთ, § 136 დასასრულს და "მ.ნ. და სხვები" (M.N. and Others), ციტირებული ზემოთ, § 105).

131. მართლაც, სხვა საქმეებში, რომლებიც ეხება შესაბამისი სახელმწიფოს შეიარაღებული ძალების/პოლიციის მიერ ცეცხლის გახსნას, სასამართლომ პირების მიმართ გამოიყენა „სახელმწიფო აგენტის უფლებამოსილებისა და კონტროლის“ ცნება ისეთ სცენარებთან დაკავშირებით, რომლებიც სცილდება დაპატიმრების ან დაკავების კონტექსტში განხორციელებული ფიზიკური ძალაუფლებისა და კონტროლის ფარგლებს (იხ. მაგალითად, საქმეები "ისსა და სხვები" (Issa and Others); "ისააკი და სხვები" (Isaak and Others);"პადი და სხვები" (Pad and Others); "ანდრეო" (Andreou); და"სალომოუ და სხვები" (Solomou and Others), ყველა ციტირებულია ზემოთ – იხილეთ 120-დან 123-მდე პუნქტები ზემოთ).

132. ამასთან, ეს საქმეები ეხებოდა იზოლირებულ და კონკრეტულ მოქმედებებს, რომლებიც მოიცავდნენ ,,სიახლოვის'' ელემენტს.

133. საპირისპიროდ ამისა, საომარი მოქმედებების აქტიური ეტაპი, რომლის განხილვაც მოეთხოვება სასამართლოს წინამდებარე საქმეში, საერთაშორისო შეიარაღებული კონფლიქტის კონტექსტში ძალიან განსხვავებულია, რადგან იგი ეხება დაბომბვას და საარტილერიო ცეცხლის გახსნას რუსეთის შეიარაღებული ძალების მხრიდან, რომლებიც ცდილობდნენ გამოეყვანათ მწყობრიდან (hors de combat) ქართული ჯარი და დაემყარებინათ კონტროლი ტერიტორიაზე, რომელიც შეადგენს საქართველოს ნაწილს.

134. სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქმეში "ბანკოვიჩი და სხვები" (Bankovićand Others) (ციტირებული ზემოთ) მან დაადგინა, რომ კონვენციის 1-ლი მუხლის სიტყვიერ ფორმულირებაში არ იყო გათვალისწინებული თეორია, რომ „ნებისმიერი, ვიზეც უაყოფითი ზემოქმედება იქონია ქმედებამ, რომელმაც შეიძლება დაადანაშაულოს ხელშემკვრელი სახელმწიფო, მსოფლიოს რომელ ნაწილშიც არ უნდა იყოს ეს ქმედება ჩადენილი ან იგრძნობოდეს მისი შედეგები, შესაბამისად „ექცევა“ აღნიშნული სახელმწიფოს „იურისდიქციაში“ კონვენციის 1-ლი მუხლის მიზნებისთვის” (იქვე, § 75). მან დაამატა, რომ იურისდიქციის ცნების ამგვარი განმარტებაიყო ტოლფასი იმისა, რომ მოხდა „გაიგივება პირის ხელშემკვრელი სახელმწიფოს იურისდიქციის ფარგლებში მოქცევის საკითხის დადგენისა იმ საკითხთან, შეიძლება თუ არა ჩაითვალოს ეს პირი მსხვერპლად კონვენციით გარანტირებული უფლებების დარღვევის შედეგად. ეს წარმოადგენს დამოუკიდებელ და ერთმანეთისაგან განსხვავებულ მისაღებობის პირობებს, თითეული მათგანი უნდა იქნეს დაკმაყოფილებული ზემოხსენებული წესით მანამ, სანამ ინდივიდი შეძლებს კონვენციის დებულებების გამოყენებას ხელშემკვრელი სახელმწიფოს მიმართ” (იქვე, § 75 დასასრულს).

135. როგორც ზემოთ არის აღნიშნული (იხილეთ 124-ე პუნქტი ზემოთ), სასამართლომ გამოიყენა მსგავსი მიდგომა საქმეში "მედვედევი და სხვები" (Medvedyev and Others) (ციტირებული ზემოთ, § 64) და "მ.ნ და სხვები" (M.N. and Others) (ციტირებული ზემოთ, § 112).

136. სასამართლო წინამდებარე საქმეში სხვაგვარი გადაწყვეტილების მიღების მიზეზს ვერ ხედავს. ვალდებულება, რომელსაც 1-ლი მუხლი აკისრებს ხელშემკვრელ სახელმწიფოებს, უზრუნველყონ ყველასთვის, მათი იურისდიქციის ფარგლებში, კონვენციით გარანტირებული უფლებებისა და თავისუფლებების დაცვა, არის, როგორც ზემოთ იყო მითითებული, მჭიდრო კავშირში „კონტროლის" ცნებასთან, იქნება ეს ინდივიდებზე „სახელმწიფო აგენტის უფლებამოსილება და კონტროლი", თუ სახელმწიფოს მიერ „ეფექტური კონტროლის" განხორციელება ტერიტორიაზე.

137. ამასთან დაკავშირებით, სასამართლო გადამწყვეტ მნიშვნელობას ანიჭებს იმ ფაქტს, რომ სწორედ არსებული სინამდვილე, რომელიც გამოიხატება შეიარაღებულ დაპირისპირებასა და ბრძოლაში მოწინააღმდეგე სამხედრო ძალებს შორის, რომლებიც ცდილობენ დაამყარონ ტერიტორიაზე კონტროლი ქაოსის ხარჯზე, მხოლოდ იმას კი არ ნიშნავს, რომ არ არსებობს ტერიტორიის „ეფექტური კონტროლი“, როგორც ზემოთ არის მითითებული (იხ. ზემოთ, 126-ე პუნქტი ), არამედ ასევე გამორიცხავს ინდივიდებზე „სახელმწიფო აგენტის უფლებამოსილებისა და კონტროლის“ ნებისმიერ ფორმას.

138. შესაბამისად, სასამართლო მიიჩნევს, რომ ის პირობები, რომლებიც მან გამოიყენა თავის პრეცედენტულ სამართალში, იმის დასადგენად, ჰქონდა თუ არა ადგილი სახელმწიფოს მიერ ექსტერიტორიული იურისდიქციის გამოყენებას, არ არის შესრულებული იმ სამხედრო ოპერაციებთან დაკავშირებით, რომელიც მან უნდა განიხილოს მიმდინარე საქმეში საომარი მოქმედებების აქტიური ეტაპის განმავლობაში, საერთაშორისო შეიარაღებული კონფლიქტის კონტექსტში.

139. ეს დასკვნა დასტურდება მაღალი ხელშემკვრელი მხარეების პრაქტიკით, არ გადაუხვიონ და იმოქმედონ, კონვენციის მე -15 მუხლის შესაბამისად, ისეთ სიტუაციებში, როდესაც ისინი მონაწილეობენ საერთაშორისო შეიარაღებულ კონფლიქტში მათი საკუთარი ტერიტორიის ფარგლებს გარეთ. სასამართლოს აზრით, ეს შეიძლება განიმარტოს ისე, რომ მაღალი ხელშემკვრელი მხარეები, თვლიან რა, რომ ასეთ სიტუაციებში ისინი არ ახორციელებენ იურისდიქციას კონვენციის 1-ლი მუხლის მნიშვნელობის ფარგლებში, ამავე პოზიციას იცავს მოპასუხე მთავრობა წინამდებარე საქმეში.

140. მიუხედავად ამისა, სასამართლო მგრძნობიარეა იმ ფაქტის მიმართ, რომ კონვენციის 1-ლი მუხლის მიხედვით „იურისდიქციის” ცნების ასეთი განმარტება შეიძლება არადამაკმაყოფილებელად ჩათვალონ მოპასუხე სახელმწიფოს ქმედებებისა და უმოქმედობის სავარაუდო მსხვერპლებმა, საომარი მოქმედებების აქტიურ ეტაპზე, საერთაშორისო შეიარაღებული კონფლიქტის კონტექსტში, მისი ტერიტორიის ფარგლებს გარეთ, მაგრამ სხვა ხელშემკვრელი სახელმწიფოს ტერიტორიაზე, აგრეთვე იმ სახელმწიფომ, რომლის ტერიტორიაზეც მიმდინარეობს აქტიური საომარი მოქმედებები.

141. ამასთან, განსაკუთრებით სავარაუდო მსხვერპლთა დიდი რაოდენობისა და სადავო ინციდენტების, წარმოდგენილი მტკიცებულებების მასშტაბის, შესაბამისი გარემოებების დადგენის სირთულის და იმ ფაქტის გათვალისწინებით, რომ ამგვარი სიტუაციები უპირატესად რეგულირდება კონვენციის ნორმებისგან განსხვავებული იურიდიული ნორმებით (კერძოდ, საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლით ან შეიარაღებული კონფლიქტის სამართლით), სასამართლო მიიჩნევს, რომ მას არ შეუძლია ჩამოაყალიბოს საკუთარი პრეცედენტული სამართალი „იურისდიქციის" ცნების დღემდე დამკვიდრებული გაგების მიღმა.

142. თუ, როგორც წინამდებარე საქმეში, მოპასუხე სახელმწიფოს ტერიტორიის ფარგლებს გარეთ მიმდინარე საერთაშორისო შეიარაღებული კონფლიქტის კონტექსტში, შეიარაღებული აგრესიის და აქტიური საომარი მოქმედებების შეფასების ამოცანა უნდა დაეკისროს სასამართლოს, მაშინ ხელშემკვრელმა მხარეებმა უნდა უზრუნველყონ აუცილებელი სამართლებრივი საფუძველი ამგვარი ამოცანის შესრულებისთვის.

143. ამასთან დაკავშირებით სასამართლო ამტკიცებს, რომ ეს არ ნიშნავს იმას, რომ სახელმწიფოებს შეუძლიათ იმოქმედონ ნებისმიერი სამართლებრივი ჩარჩოს მიღმა; როგორც ზემოთ არის აღნიშნული, ისინი ვალდებულნი არიან, ასეთ კონტექსტში დაიცვან საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის დეტალური წესები.

144. ყველა აღნიშნული ფაქტორის გათვალისწინებით, სასამართლო ასკვნის, რომ საომარი მოქმედებების აქტიურ ეტაპზე (2008 წლის 8-დან 12 აგვისტომდე) მომხდარი მოვლენები არ შედიოდა რუსეთის ფედერაციის იურისდიქციაში კონვენციის 1-ლი მუხლის მიზნებისათვის. შესაბამისად, საჩივრის ეს ნაწილი უნდა იქნეს ცნობილი მიუღებლად, კონვენციის 35-ე მუხლის მე -3 (a) და მე-4 პუნქტების შესაბამისად.

V. ოკუპაციის ეტაპი საომარი მოქმედებების შეწყვეტის შემდეგ (2008 წლის 12 აგვისტოს ცეცხლის შეწყვეტის ხელშეკრულება)

145. მომჩივანი მთავრობა ამტკიცებდა, რომ მკვლელობები, არასათანადო მოპყრობა, ძარცვა და სახლების გადაწვა განხორციელდა რუსეთის შეიარაღებული ძალებისა და სამხრეთ ოსეთის შეიარაღებული ძალების მიერ სამხრეთ ოსეთში და მიმდებარე „ბუფერულ ზონაში". ასეთმა მოქმედებებმა გამოიწვია კონვენციის მე-2, მე-3 და მე-8 მუხლების და No 1 ოქმის 1-ლი მუხლის დარღვევა.

  1. იურისდიქცია

146. სასამართლო აღნიშნავს, რომ მართალია ეს საჩივრები ეხება მხოლოდ სამხრეთ ოსეთში და „ბუფერულ ზონაში” მომხდარ მოვლენებს, იგი ასევე განიხილავს, ახორციელებდა თუ არა რუსეთის ფედერაცია „ეფექტურ კონტროლს” აფხაზეთზე, საომარი მოქმედებების შეწყვეტის შემდეგ, რადგან ეს წინასწარი საკითხია No 4 ოქმის მე -2 მუხლისა და No 1ოქმის მე -2 მუხლის მიხედვით საჩივრებთან დაკავშირებით (იხ. 292-დან 295-მდე და 312-ე პუნქტები ქვემოთ).

  1. მხარეთა წარდგინენები
    1. მომჩივანი მთავრობა

147. მომჩივანმა მთავრობამ აღნიშნა, რომ საომარი მოქმედებების შეწყვეტის შემდეგ რუსეთის ფედერაცია ახორციელებდა და კვლავ ახორციელებს ეფექტურ კონტროლს სამხრეთ ოსეთში, შემდეგი საშუალებების გამოყენებით: საომარი კონტინგენტის ყოფნა, რუსი სახელმწიფო მოხელეების დანიშვნა ძირითად პოსტებზე მთავრობასა და ადმინისტრაციებში, რაც არ გამხდარა სადავო მოპასუხე მთავრობის მიერ, დაფინანსების უზრუნველყოფა, სამხრეთ ოსეთის მოქალაქეებისთვის რუსული პასპორტების გაცემა და მათთვის 2000 წლიდან რუსეთში თავისუფალი შესვლის უფლების მინიჭება მაშინ, როდესაც კვლავ გრძელდებოდა ქართველებისთვის ვიზების მოთხოვნა. გარდა ამისა, ორმხრივი შეთანხმებების საფუძველზე სამხრეთ ოსეთის მიმართ გამოიყენებოდა რუსეთის ფედერაციის კანონი.

გარდა ამისა, მათი მოსაზრებების წარდგენის დღიდან, რუსეთის ფედერაცია კვლავ ახორციელებდა ეფექტურ კონტროლს სამხრეთ ოსეთის ტერიტორიის უმეტეს ნაწილზე. 2014 წლის 20 დეკემბერს სამხრეთ ოსეთის დეფაქტო ხელისუფლებამ გამოაქვეყნა რუსეთის ფედერაციასთან ალიანსისა და ინტეგრაციის შესახებ „შეთანხმების” პროექტი[18], რომელიც ითვალისწინებდა შეიარაღებული ძალებისა და უსაფრთხოების სააგენტოების გაერთიანებას და კანონმდებლობის გაერთიანებას ეკონომიკურ, სოციალურ და კულტურულ სფეროში.

და ბოლოს, კონფლიქტის შემდეგ კვლავ გრძელდებოდა რუსი სახელმწიფო მოხელეების დეფაქტო ადმინისტრაციის მთავარ პოსტებზე დანიშვნა, მათ შორის პრემიერ მინისტრის, თავდაცვის მინისტრის პოსტებზე და სამხრეთ ოსეთის მთავრობის სხვა მნიშვნელოვან პოსტებზე.

148. მომჩივანმა მთავრობამ ასევე აღნიშნა, რომ ისევე, როგორც სამხრეთ ოსეთის შემთხვევაში, აფხაზეთში ეფექტური კონტროლი რუსეთის ფედერაციის მიერ განხორციელდა და კვლავ ხორციელდება მისი პირდაპირი მონაწილეობით დეფაქტო მმართველობაში, რაც კონკრეტულად გამოიხატება შემდეგში: რუსეთის სახელმწიფო მოხელეების მიერ მთავარი პოსტების დაკავება, შეიარაღებულ ძალებზე პირდაპირი კონტროლის განხორციელება სარდლების დანიშვნის გზით, სამხედრო ნომრების მნიშვნელობა, სამხედრო ბაზების არსებობა, მნიშვნელოვანი ფინანსური მხარდაჭერის უზრუნველყოფა, ინფრასტრუქტურაში ინვესტიციები, რუსეთის მოქალაქეობის მინიჭება და საზღვრების გახსნა რუსეთის ფედერაციასთან, ადმინისტრაციული საზღვრების კონტროლი და რუსეთის კანონის გამოყენება აფხაზეთის ტერიტორიაზე.2014 წლის 24 ნოემბერს რუსეთსა და აფხაზეთის დეფაქტო რეჟიმს შორის ხელი მოეწერა სამხედრო ხელშეკრულებას ალიანსისა და სტრატეგიული პარტნიორობის შესახებ.

149. და ბოლოს, მომჩივანმა მთავრობამ აღნიშნა, რომ კონფლიქტის დასრულების შემდეგაც რუსეთის ფედერაცია აგრძელებდა თავისი ჯარების დისლოკაციას სამხრეთ ოსეთისა და აფხაზეთის ფარგლებს გარეთ მდებარე ტერიტორიებზე („ბუფერული ზონა") და იქ ახორციელებდა ეფექტურ უფლებამოსილებას და კონტროლს. რუსეთის სამხედრო ძალები სრულად არ იყო გაყვანილი საქართველოს ტერიტორიიდან; ისინი განაგრძობდნენ, მათ შორის, სოფელ პერევის ოკუპაციას 2010 წლის ოქტომბრამდე.

  1. მოპასუხე მთავრობა

150. მოპასუხე მთავრობამ უპასუხა, რომ რუსეთის ფედერაციას არ განუხორციელებია არანაირი ეფექტური კონტროლი სამხრეთ ოსეთზე, კონფლიქტის აქტიური ეტაპის შემდეგ, მიუხედავად იმისა, რომ მან მნიშვნელოვანი სამხედრო ძალაიქ დატოვა.2008 წლის 12 აგვისტოს შემდეგ, რუსული ჯარები ძირითადად საქართველოს მხრიდან თავდასხმების აღკვეთას ცდილობდნენ.კონფლიქტის ზონაში სიტუაცია არ დარეგულირდა 20 აგვისტომდე. ამ დღეს რუსმა ჯარებმა განბლოკეს გორისკენ მიმავალი გზები და უკან გაიყვანეს ჯარები იმ ტერიტორიისკენ, რომელიც შემდეგ „ბუფერული ზონა" გახდა.22 აგვისტოსთვის, 18 საკონტროლო გამშვები პუნქტი შეიქმნა ამ ზონის პერიმეტრის გასწვრივ, რომელთაგან რვა საქართველოს ტერიტორიაზე იყო, ხოლო ათი მათგანი საქართველოსა და სამხრეთ ოსეთს შორის „საზღვრის“ გასწვრივ.

22 აგვისტოსთვის რუსეთის სამხედრო ძალების პირადი შემადგენლობის საერთო რაოდენობამ 14 901-სს მიაღწია. აღჭურვილობამ შეადგინა 119 ტანკი, 597 საბრძოლო ჯავშანტექნიკა, 180 საარტილერიო სისტემა და 94 საჰაერო თავდაცვის სისტემა. სამხედრო ძალების პირადი შემადგენლობიდან მხოლოდ 600 სამხედრო მოსამსახურე იყო განთავსებული „ბუფერულ ზონაში“. რუსული ჯარების უმეტესობა კონცენტრირებული იყო სამხრეთ ოსეთში, რადგან რთული იყო იმის დადგენა, თუ რომელი მიმართულებიდან შეიძლებოდა დაეწყო საქართველოს შემდგომი შეტევა.

მის თავდაპირველ განცხადებებში მოპასუხე მთავრობამ მიუთითა, რომ „რუსული ძალები თანდათან გადიოდნენ „ბუფერული ზონიდან „23 აგვისტოდან, გარდა 693-ე მექანიზებული პოლკისა, რომელიც უსაფრთხოების მიზნით განაგრძობდა იქ დგომას სამხრეთ ოსეთთან ერთობლივი სამხედრო ბაზის შექმნამდე, როგორც ეს განმარტებულია ქვემოთ. აღნიშნული პოლკი შედგებოდა 4,307 სამხედრო მოსამსახურისგან, 33 ტანკის, 220 ქვეითთასაბრძოლო მანქანის, 30 საარტილერიო სისტემის და 14 საჰაერო თავდაცვის სისტემისგან.მისი მთავარი ფუნქცია იყო მზადყოფნის მაღალი დონის შენარჩუნება ქართული შეიარაღებული ძალების ნებისმიერ შეტევასთან გასამკლავებლად და შესაჩერებლად.

ამასთან დაკავშირებით, სასამართლოს 2017 წლის 7 ივლისის თხოვნის საფუძველზე, მოპასუხე მთავრობამ 2017 წლის 29 სექტემბერს წარადგინა პასუხი, რაც გამორიცხავდა მის წინა განცხადებებს. მან აღნიშნა, სხვა საკითხებთან ერთად, რომ „23 აგვისტოდან რუსეთის სამხედრო ძალებმა თანდათანობით დაიწყო უკან დახევა რუსეთის ფედერაციის მიმართულებით, გარდა 693-ე მექანიზებული პოლკისა, რომელიც უსაფრთხოების მიზნით განაგრძობდა სამხრეთ ოსეთში დისლოცირებას სამხრეთ ოსეთთან ერთობლივი სამხედრო ბაზის შექმნამდე, როგორც ეს განმარტებულია ქვემოთ. აღნიშნული პოლკი შედეგებოდა 4,307 სამხედრო მოსამსახურისგან, 33 ტანკის, 220 ქვეითთა საბრძოლო მანქანის, 30 საარტილერიო სისტემის და 14 საჰაერო თავდაცვის სისტემისგან.“

ასევე, 2008 წლის 8 ოქტომბერს, საფრანგეთისა და რუსეთის პრეზიდენტებს შორის მიღწეული შეთანხმებების შესაბამისად, დაიწყო რუსეთის საკონტროლო გამშვები პუნქტების მოხსნა „ბუფერული ზონიდან” (გარდა სოფელი პერევისა). 10 ოქტომბრისთვის რუსეთის ფედერაციამ დაასრულა თავისი ჯარების სამხრეთ ოსეთიდან გაყვანა და იქ მხოლოდ ზემოხსენებული 693-ე მექანიზებული პოლკი დატოვა.

სამხედრო ბაზა N 4 შეიქმნა სამხრეთ ოსეთში, 2010 წლის 7 აპრილს, რუსეთის ფედერაციასა და სამხრეთ ოსეთის რესპუბლიკას შორის, სამხრეთ ოსეთში გაერთიანებული რუსული სამხედრო ბაზის შესახებ შეთანხმების ხელმოწერის შემდეგ.იგი მოიცავდა 3,285 სამხედრო მოსამსახურეს და ჰქონდა 305 ერთეული სამხედრო ტექნიკა. ზემოხსენებული ხელშეკრულების თანახმად, სამხედრო ბაზის პერსონალსა და მისი კონტრაქტორებს მოეთხოვებოდათ დამორჩილებოდნენ სამხრეთ ოსეთის კანონებს და თავი შეეკავებინათ სამხრეთ ოსეთის საშინაო საქმეებში ნებისმიერი ჩარევისგან.

მოპასუხე მთავრობამ დაამატა, რომ რუსეთის ფედერაციის საერთო მხარდაჭერა გამოიყენებოდა სამხრეთ ოსეთთან დადებული შეთანხმებების შესაბამისად, სამხრეთ ოსეთის მოსახლეობის კეთილდღეობის ძირითადი სტანდარტების უზრუნველსაყოფად. საქართველოს ევალებოდა ეჩვენებინა რეალური კავშირი სავარაუდო დარღვევებსა და რუსეთის მხარდაჭერის ნებისმიერ ზომას შორის, მაგრამ გამოითქვა მოსაზრება, რომ ასეთი კავშირი არ შეიძლებოდა არსებობდეს, რადგან ყველანაირი დახმარება უზრუნველყოფილი იყო ჰუმანიტარული მიზნებისთვის და იმისათვის, რომ ადგილობრივი მოსახლეობისთვის უზრუნველყოფილი ყოფილიყო უსაფრთხოება. როგორც ზემოთ აღვნიშნეთ, ასეთი მხარდაჭერა მხოლოდ ხელს შეუწყობდა მართლწესრიგის დამყარებას და იმედია დაეხმარება ყველა ლტოლვილის უსაფრთხო დაბრუნებას მას შემდეგ, რაც საქართველოსა და სამხრეთ ოსეთს შორის საკითხის სათანადო პოლიტიკური გადაწყვეტა მოიძებნება. 2008 წელს, რუსეთის ფედერაციის პრეზიდენტისა და მთავრობის გადაწყვეტილებების შესაბამისად, საგანგებო სიტუაციების სამინისტრომ (EMERCOM) გაატარა კომპლექსური ზომები სამხრეთ ოსეთის აღსადგენად, რომელსაც სასტიკი ზიანი მიადგა საქართველოს აგრესიით.

და ბოლოს, რუსეთის ფედერაციას არ გამოუყენებია „ფიზიკური ძალა და კონტროლი" კონვენციის დარღვევის შედეგად არცერთ სავარაუდო მსხვერპლზე სამხრეთ ოსეთში, 2008 წლის 12 აგვისტოდან.

151. მოპასუხე მთავრობამ ასევე აღნიშნა, რომ რუსეთის ფედერაცია არ ახორციელებდა რაიმე ეფექტურ კონტროლს აფხაზეთზე შეიარაღებული კონფლიქტის დასრულების შემდეგ. პირიქით, აფხაზეთს ჰყავდა ძლიერი და დამოუკიდებელი მთავრობა, რომელიც თავად წყვეტდა თავის საქმეებს. 2010 წლის 17 თებერვალს რუსეთის ფედერაციამ და აფხაზეთმა ხელი მოაწერეს შეთანხმებას, რომელიც რუსეთის ფედერაციას აძლევს საშუალებას, განალაგოს სამხედრო ბაზა აფხაზეთში. აფხაზეთში შეიქმნა სამხედრო ბაზა N 7 ამ შეთანხმების შესაბამისად, 3 923 სამხედრო მოსამსახურით და 873 ერთეული სამხედრო ტექნიკით. შეთანხმება, რომელიც ეხებოდა ამ სამხედრო ბაზის შექმნას, სპეციალურად ითვალისწინებდა, რომ სამხედრო ბაზის ყველა პერსონალს და კონტრაქტორს უნდა დაეცვათ აფხაზეთის კანონები და თავი შეეკავებინათ აფხაზეთის შიდა საქმეებში ნებისმიერი ჩარევისგან.

რუსეთის ფედერაცია არ ახორციელებდა კონტროლსაფხაზეთის „საზღვრებზე".აფხაზეთის რესპუბლიკასა და რუსეთის ფედერაციას შორის „სასაზღვრო" კონტროლის შესახებ თანამშრომლობის შეთანხმების თანახმად (ძალაშია 2010 წლის 21 ივნისიდან), რუსეთი დაეხმარა აფხაზეთის მთავრობას გარკვეული ინფრასტრუქტურისა და პერსონალის უზრუნველყოფით, აფხაზეთის კანონის საფუძველზე ჩატარებული „სასაზღვრო"კონტროლის ხელშესაწყობად. რუსი სამხედრო მოსამსახურეები აფხაზეთში ემორჩილებოდნენ ადგილობრივ კანონებს და არ ახორციელებდნენ იქ რუსეთის სუვერენულ იურისდიქციას.

რაც შეეხება აფხაზეთის ფინანსურ და სხვა სახის დახმარებას, იგი მსგავსი იყო სამხრეთ ოსეთისთვის გაწეული დახმარებისა, იმ გამონაკლისით, რომ აფხაზეთში გაზის მიწოდება არ ხდებოდა.

რუსეთის ფედერაციამ საგანგებო სიტუაციების სამინისტროს მეშვეობით ასევე უზრუნველყო არაფულადი დახმარება. და ბოლოს, რუსეთის ფედერაციას არ გამოუყენებია „ფიზიკური ძალა და კონტროლი" კონვენციის დარღვევის არცერთ სავარაუდო მსხვერპლზე სამხრეთ ოსეთში, 2008 წლის 12 აგვისტოდან.

152. მოპასუხე მთავრობამ დაამატა, რომ რუსეთის ფედერაციას არ განუხორციელებია ეფექტური კონტროლი ქალაქ გორზე 2008 წლის 12 – დან 22 აგვისტომდე შუალედში.კერძოდ, 2008 წლის 12 აგვისტო იყო გარდამავალი დრო საქართველოსა და რუსეთის სამხედრო კონტროლს შორის. რუსეთის სამხედრო ძალები ძირითადად განლაგებული იყო ქალაქ გორის გარეთ და როგორც ზემოთ ავღნიშნეთ, 12 – დან 22 აგვისტომდე პერიოდში, რუსულმა ჯარებმა გადაკეტეს მხოლოდ ქალაქისკენ მიმავალი მთავარი გზები, რათა უსაფრთხო ოპერაციების ჩატარების შესაძლებლობა ჰქონოდათ ქალაქის მიმდებარე რამდენიმე სამხედრო ბაზაზე. გორის გარშემო დაახლოებით 300-მდე სამხედრო პერსონალი და 30 ერთეულამდე სამხედრო ტექნიკა იყო განლაგებული. პარალელურად რუსეთის სამხედრო ძალები ცდილობდა მათი სამხედრო პოზიციის კონსოლიდაციას ფრონტის ხაზის გასწვრივ საკონტროლო გამშვები პუნქტების შექმნის მეშვეობით. ამის მიუხედავად, ამ ღონისძიებებმა ვერ მისცა მათ „ბუფერულ ზონაზე“ ეფექტური კონტროლის განხორციელების შესაძლებლობა იმ თვალსაზრისით, რომ მათ არ შეეძლოთ აღეკვეთათ სამხრეთ ოსების მიერ ადამიანის უფლებების სავარაუდო დარღვევები ქართველებთან მიმართებით, მთელი უსაფრთხოების ზონის მასშტაბით. უფრო მეტიც, საკონტროლო გამშვებ პუნქტებზე რუსულ ძალებს ჰქონდა საქართველოს ძალების ნებისმიერი პროგრესირების შესახებ გამაფრთხილებელი ინფორმაციის გაცემისა და მათი შეჩერების ფუნქცია, რაც აფერხებდა გადამწყვეტ რეაგირებას რუსი ძალების მხრიდან, რომლებიც მზად იყვნენ უკან დასახევად.

უფრო მეტიც, 2008 წლის 2 სექტემბრის შემდეგ, რუსეთის ფედერაციას არ განუხორციელებია ეფექტური კონტროლი „ბუფერული ზონის” რომელიმე ნაწილზე, იმ თვალსაზრისით, რომ მათ არ შეეძლოთ აღეკვეთათ სამხრეთ ოსების მიერ ადამიანის უფლებების სავარაუდო დარღვევები ქართველების წინააღმდეგ ზემოთ აღწერილი მიზეზების გამო (ჯარების მხოლოდ მცირე რაოდენობა იყო განლაგებული სადამკვირვებლო პუნქტებზე, ზონის პერიმეტრის გაყოლებაზე).

უსაფრთხოების ზონაში რუსეთის სამხედრო პოსტების ფუნქცია იყო საქართველოს მხრიდან შემდგომი აგრესიის აღკვეთა, კონტროლის ზონაში საქართველოს სამხედრო ძალებისთვის ხელის შეშლა, რათა მათ არ დაებრუნებინათ კონტროლი თავიანთ სამხედრო ბაზებსა და იარაღის შესანახ ობიექტებზე, აგრეთვე რუსეთის სამხედრო ინფრასტრუქტურის დაცვა. 22 აგვისტოს, როდესაც შეიქმნა „ბუფერული ზონა”, რუსი სამხედრო მოსამსახურეები იქ იყვნენ დისლოცირებულნი (ძირითადად პერიმეტრის გაყოლებაზე) ქართული სამხედრო ძალების ან მადესტაბილიზირებელი დანაყოფების „ბუფერულ ზონაში” დაბრუნების აღკვეთის საშუალებით უსაფრთხოების უზრუნველსაყოფად. ისინი ასევე მონაწილეობდნენ განაღმვის ოპერაციებში.

„ბუფერულ ზონაში” რუსი სამხედრო პერსონალი იყო დაახლოებით 600 რეგიონში (იხილეთ ზემოთ). 2008 წლის 9 ოქტომბრისთვის სამხრეთ ოსეთისა და აფხაზეთის მოსაზღვრე საქართველოს რეგიონებიდან გაყვანილი იყო მთელი სამხედრო პერსონალი და ტექნიკა (გარდა სოფელ პერევისა).

და ბოლოს, რუსეთის ფედერაციას არ გამოუყენებია „ფიზიკური ძალა და კონტროლი" კონვენციის დარღვევის არცერთ სავარაუდო მსხვერპლზე „ბუფერულ ზონაში“, 2008 წლის 12 აგვისტოს შემდეგ.

  1. შესაბამისი მტკიცებულებების მოკლე აღწერა
    1. რუსი სამხედროების კონტინგენტი

153. ევროკავშირის ფაქტების დამდგენი მისიის ანგარიში[19] (ტომი I, გვ. 21-22):

„17....საბოლოოდ, 10-დან 11 აგვისტომდე პერიოდში, ღამით საქართველოს სამხედრო ძალების უმეტესობა გავიდა სამხრეთ ოსეთის ტერიტორიიდან. მათ მოჰყვა რუსული ჯარი, რომლებიც საქართველოს ტერიტორიაზე უფრო ღრმად შევიდა, როგორც სამხრეთ ოსეთის, ასევე აფხაზეთის ადმინისტრაციული საზღვრების გადაკვეთით და სამხედრო პოსტები შექმნეს საქართველოს რიგ ქალაქებში, მათ შორის გორში, ზუგდიდში, სენაკსა და ფოთში. სამხედრო საომარი მოქმედებების ბოლო ეტაპის განმავლობაში, აფხაზური სამხედრო ნაწილები, რომლებსაც რუსეთის სამხედრო ძალები უჭერდა მხარს, თავს დაესხნენ ზემო კოდორის ხეობაში მდებარე ქართულ პოზიციებს და აიღეს ეს ტერიტორია, რომელიც ქართულმა სამხედრო კონტიგენტმა და ადგილობრივი ქართველი მოსახლეობის უმეტესობამ დატოვა 2008 წლის 12 აგვისტოსთვის.

18....12 აგვისტოს საფრანგეთის პრეზიდენტი ნიკოლა სარკოზი, ევროპის საბჭოს თავმჯდომარის რანგში, გაემგზავრა მოსკოვსა და თბილისში, სამხედრო საომარი მოქმედებების შეჩერების მიზნით.ექვსპუნქტიანი ცეცხლის შეწყვეტის გეგმა იქნა შეთანხმებული, რომელიც ითვალისწინებდა მათ შორის, საომარი მოქმედებების დაუყოვნებლივ შეწყვეტას და სამხედრო ძალების გაყვანას შეიარაღებული კონფლიქტის დაწყებამდე დაკავებულ პოზიციებზე. თუმცა, გადმოცემით რუსეთის და სამხრეთ ოსეთის სამხედრო კონტიგენტები განაგრძობდნენ პროგრესირებას რამდენიმე დღის განმავლობაში, აგვისტოს ცეცხლის შეწყვეტის გამოცხადების შემდეგ და მათ მოახდინეს დამატებითი ტერიტორიების ოკუპაცია, მათ შორის ახალგორის რაიონისა, რომელიც საქართველოს მმართველობის ქვეშ იმყოფებოდა 2008 წლის აგვისტოს კონფლიქტამდე, მიუხედავად იმისა, რომ იგი სამხრეთ ოსეთის ადმინისტრაციულ საზღვრებში მდებარეობს, რადგან საზღვრებმა საბჭოთა პერიოდის დროს გადმოიწია. რუსული ჯარების უმეტესობა გავიდა მათ მიერ დაკავებული პოზიციებიდან სამხრეთ ოსეთისა და აფხაზეთის ადმინისტრაციულ საზღვრებს მიღმა 22 აგვისტოს შემდეგ, ზოგი მათგანი კი მხოლოდ მას შემდეგ, რაც 2008 წლის 8 სექტემბერს მოსკოვში გაფორმდა შესრულების შესახებ შეთანხმება, ან კიდევ უფრო მოგვიანებით, 2008 წლის ოქტომბრის დასაწყისისთვის....”

154. „ჰუმან რაითს ვოჩის" ანგარიში, „ცეცხლის ალში: ჰუმანიტარული სამართლის დარღვევები და მსხვერპლად ქცეული მშვიდობიანი მოსახლეობაკონფლიქტის დროს სამხრეთ ოსეთში”, 2009 წლის 22 იანვარი:

„3.7 რუსეთის, როგორც ოკუპანტი ძალის პასუხისმგებლობა (გვ. 123, როგორც შემდგომშია)

როდესაც რუსეთის სამხედრო ძალები შევიდა საქართველოში, მათ შორის სამხრეთ ოსეთსა და აფხაზეთში, რომლებიც საქართველოს იურიდიული უფლებრივი სტატუსის მქონე ნაწილებია, მათ ეს გააკეთეს საქართველოს თანხმობის ან საქართველოსთან შეთანხმების გარეშე. ამიტომ საერთაშორისო ჰუმანიტარული კანონი ოკუპაციის შესახებ ვრცელდებოდა რუსეთზე, როგორც ოკუპანტ ძალაზე, რადგან მან ეფექტური კონტროლი მოიპოვა საქართველოს ტერიტორიის ნაწილებზე (იხ. ზემოთ, თავი 1.2). ცხინვალი და სამხრეთ ოსეთის დანარჩენი ნაწილი დღემდე უნდა ჩაითვალოს რუსეთის კონტროლის ქვეშ მას შემდეგ, რაც 10 აგვისტოს ქართულმა ძალებმა ოფიციალურად უკან დაიხიეს. გორის რაიონის სოფლები რუსეთის კონტროლქვეშ მოექცნენ, რადგან 12 აგვისტოს რუსეთის სამხედრო ძალები გადაადგილდა მათი გავლით.ქალაქი გორი უნდა ჩაითვალოს რუსეთის ეფექტური კონტროლის ქვეშ, მინიმუმ 12 ან 13 აგვისტოდან 22 აგვისტომდე პერიოდში, როდესაც რუსეთის ჯარებმა დაიხია უკან ჩრდილოეთით, სამხრეთ ოსეთის მიმართულებით.რუსეთის მიერ სამხრეთ ოსეთის მიმდებარე ტერიტორიის ოკუპაცია დასრულდა მაშინ, როდესაც 10 ოქტომბერს რუსეთის ჯარმა დაიხია სამხრეთ ოსეთის ადმინისტრაციული საზღვრის მიმართულებით.”

155. „ამნესტი ინტერნეიშენალის" ანგარიში, მშვიდობიანი მოსახლეობა ცეცხლის ხაზზე: საქართველო-რუსეთის კონფლიქტი“, 2008 წლის ნოემბერი: მის ანგარიშში (გვ. 10) „ამნესტი ინტერნეიშენალმა" აღნიშნა, რომ შუამავლობით ცეცხლის შეწყვეტის შემდეგაც კი, რუსეთის ფედერაცია განაგრძონდა ჯარების დისლოკაციას სამხრეთ ოსეთისა და აფხაზეთის გარეთ მდებარე ტერიტორიებზე. ანგარიშის შესაბამის ამონარიდში წერია: „რუსეთის შეიარაღებული ძალები აგრძელებდნენ კონტროლის შენარჩუნებას ე.წ. „ბუფერულ”‑ან „უსაფრთხოების ზონებზე", რომელიც ოქტომბრის მეორე კვირამდე გასცდა სამხრეთ ოსეთისა და აფხაზეთის1990 წელს არსებულ საზღვრებს” (გვ. 29).

  1. რუსეთის ფედერაციის ურთიერთობა სამხრეთ ოსეთთან და აფხაზეთთან

156. ევროკავშირის ფაქტების დამდგენი მისიის ანგარიშში აღწერილია რუსეთის ფედერაციის ურთიერთობა სამხრეთ ოსეთთან და აფხაზეთთან – და კერძოდ, სამხრეთ ოსეთისა და აფხაზეთის უსაფრთხოების ძალებთან – შემდეგი სახით:

1.შეიარაღებულ კონფლიქტამდე (ტომიII, გვ. 18-19 და 127-35):

„მცოცავი ანექსია’’

საქართველოს პრეტენზია მისი კონფლიქტის ზონებში მიმდინარე სამშვიდობო ოპერაციებში რუსეთის დომინანტურ როლთან დაკავშირებით ძირითადად მოტივირებული იყო იმ გაგებით, რომ რუსეთს წვლილი სამხრეთ კავკასიაში კონფლიქტების მართვაში იყო არა „მშვიდობის შენარჩუნებისთვის, არამედ მათი ნაწილებად დაყოფისთვის”. რუსეთი განიხილებოდა, როგორც პროტაგონისტი, რომელსაც ევალებოდა კონფლიქტების გაყინულ მდგომარეობაში შენარჩუნება რეგიონში, „კონტროლირებადი არასტაბილურობის" შესანარჩუნებლად იმისათვის, რომ მოეხდინა მისი საკუთარი ძალის დემონსტრირება სამხრეთ კავკასიაში. გარდა ამისა, რუსეთი ხელს უწყობდა აფხაზეთისა და სამხრეთ ოსეთის პროგრესირებად ანექსიას ამ ტერიტორიების ინტეგრირებით მის ეკონომიკურ, იურიდიულ და უსაფრთხოების სივრცეში. ამ ტერიტორიების ღია ანექსიას ხელი ეშლებოდა რამდენიმე დაბრკოლების გამო, დაწყებული რუსეთის სამხედრო კონფლიქტით ჩეჩნეთში, დამთავრებული მისი დაინტერესებით, რომ თავიდან აეცილებინა დასავლეთთან მასიური დაპირისპირება.

რუსეთის ასეთი პოლიტიკის მეზობელი სახელმწიფოების სეპარატისტული სუბიექტების საკუთარ იურისდიქციაში ინტეგრაციის ყველაზე ნათელი დემონსტრირება იყო „პასპორტიზაცია”, რუსული პასპორტების და რუსეთის ფედერაციის მოქალაქეობის მინიჭება აფხაზეთისა და სამხრეთ ოსეთის მაცხოვრებლებისთვის.

ამ კონტექსტში, 2007 წელს რუსეთმა გადაუხადა აფხაზეთის მაცხოვრებლებს ჯამში 590 მილიონი რუბლი პენსიის სახით და 100 მილიონი რუბლი გამოუყო სამხრეთ ოსეთს, სადაც არაქართველი მოსახლეობის დიდი უმრავლესობა უკვე იყო რუსული პასპორტების მფლობელი.

რუსი პოლიტიკური ანალიტიკოსების კომენტარების თანახმად, მოსკოვი იყენებდა ეკონომიკურ საშუალებებს რითაც „ცდილობდა გაეფრთხილებინა საქართველო, არ ეცადა არაღიარებული რესპუბლიკების ძალით უკან დაბრუნება”.

„მცოცავი ანექსიის" კიდევ ერთი ასპექტი იყო ის ფაქტი, რომ სეპარატისტული მთავრობები და უსაფრთხოების ძალები რუსეთის თანამდებობის პირებით იყო დაკომპლექტებული. რუსეთმა დანიშნა თავისი ყოფილი სამოქალაქო და სამხედრო ლიდერები, რათა ემსახურათ მთავარი პოსტებზე აფხაზეთში და განსაკუთრებით სამხრეთ ოსეთში, მათ შორის აფხაზეთის(სულთან სოსნალიევი) და სამხრეთ ოსეთის (ანატოლი ბარანკევიჩი) დეფაქტო თავდაცვის მინისტრების და აფხაზეთის გენერალური შტაბის დეფაქტო უფროსის (გენერალ ლეიტენანტი გენადი ზაიცევი) ჩათვლით.რუსმა ჟურნალისტმა ჯულია ლატინინამ ერთხელ აღწერა ძალოვანი ელიტა სამხრეთ ოსეთში, როგორც სუკ-ის გენერლებისა და ოსი მეწარმეების ერთობლივი საწარმო, რომლებიც იყენებენ მოსკოვის მიერ საქართველოს წინააღმდეგ ბრძოლისთვის გამოყოფილ ფულს.

...

3.ეფექტური მთავრობა

...

  1. სამხრეთ ოსეთი

სამხრეთ ოსეთმა ახალი კონსტიტუციური წესრიგი უკვე დაამყარა 1993 წელს, ხოლო განახლებული ფორმით 2001 წელს, აღმასრულებელი, საკანონმდებლო და სასამართლო ხელისუფლების მიმართულებებით. ამის მიუხედავად, არსებობს მრავალი ეჭვი სისტემის ეფექტურობასა და დამოუკიდებლობასთან დაკავშირებით .

პირველ რიგში, რადგან სამხრეთ ოსეთში მცხოვრები ადამიანების უმრავლესობამ რუსეთის მოქალაქეობა მიიღო, რუსეთს შეუძლია მოითხოვოს პერსონალური იურისდიქცია მათზე ...რუსეთის კონსტიტუციური სამართლის თვალსაზრისით, სამხრეთ ოსეთში მცხოვრები რუსეთის მოქალაქეების იურიდიული სტატუსი ძირითადად იგივეა, რაც რუსეთში მცხოვრები რუსეთის მოქალაქეების იურიდიული სტატუსი.

მეორე – და რაც კიდევ უფრო მნიშვნელოვანია – რუსეთის თანამდებობის პირებს უკვე ჰქონდათ დეფაქტო კონტროლი სამხრეთ ოსეთის ინსტიტუტებზე შეიარაღებული კონფლიქტის დაწყებამდე, განსაკუთრებით კი უშიშროების სამსახურის ინსტიტუტებსა და უშიშროების ძალებზე.დეფაქტო მთავრობა და „თავდაცვის" „შინაგან საქმეთა" და „სამოქალაქო თავდაცვისა და საგანგებო სიტუაციების" სამინისტროები, "სახელმწიფო უშიშროების კომიტეტი", „სახელმწიფო საზღვრის დაცვის სამსახურები", „პრეზიდენტის ადმინისტრაცია" – სხვებს შორის – მეტწილად დაკომპლექტებული იყვნენ რუსეთის წარმომადგენლებით, ან რუსეთის მოქალაქეობის მქონე სამხრეთ ოსეთის მაცხოვრებლებით, რომლებიც ადრე მუშაობდნენ მსგავს თანამდებობებზე ცენტრალურ რუსეთში, ან ჩრდილოეთ ოსეთში. სამხრეთ ოსეთის კონსტიტუციის თანახმად, ეს თანამდებობის პირები უშუალოდ პასუხისმგებელნი არიან სამხრეთ ოსეთის დეფაქტო პრეზიდენტის, როგორც „სახელმწიფოს მეთაურის“ და აღმასრულებელი ხელისუფლების წინაშე ( კონსტიტუციის 47-ე მუხლის 1-ლი პუნქტი).მაინც ამ კონსტიტუციური ანგარიშვალდებულების მიუხედავად, ის ფაქტი, რომ გადამწყვეტი მნიშვნელობის მქონე თანამდებობები სამხრეთ ოსეთის უშიშროების სტრუქტურებში ეკავათ რუსეთის წარმომადგენლებს , ან სამხრეთ ოსეთის მაცხოვრებლებს, რომლებმაც თავიანთი კარიერა შეიქმნეს რუსეთში, ნიშნავდა, რომ სამხრეთ ოსეთი ძნელად თუ განახორციელებდა რუსეთის ინტერესების საწინააღმდეგო პოლიტიკას.

სამხრეთ ოსეთის დეფაქტო კონტროლი თანდათან იზრდებოდა მოსკოვის დახმარებით. რუსეთის წარმომადგენლები არ იყვნენ სამხრეთ ოსეთის ხელმძღვანელობაში 2004 წლის ზაფხულამდე.ამრიგად, სახელმწიფო მშენებლობის პროცესი თანდათანობით არ დასტაბილურდა სამხრეთ ოსეთის დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ, 1992 წელს, მაგრამ განიცადა უკუსვლა 2004 წლის შემდეგ. მაშინაც კი, თუ სამხრეთ ოსეთი ფორმალურად არ იყო დამოკიდებული რომელიმე სხვა სახელმწიფოზე, რუსეთის საგარეო გავლენა უსაფრთხოების საკითხების სენსიტიურ სფეროში გადაწყვეტილების მიღებაზე იმდენად გადამწყვეტი იყო, რომ სამხრეთ ოსეთის დამოუკიდებლობის მოთხოვნა შეიძლება ეჭვქვეშ დადგეს.

რომ შევაჯამოთ, რუსეთის გავლენა სამხრეთ ოსეთში გადაწყვეტილების მიღების პროცესზე და ამ პროცესის კონტროლი ეხებოდა საკითხების ფართო სპექტრს ერთეულის შიდა და საგარეო ურთიერთობებთან დაკავშირებით. ეს გავლენა იყო სისტემატური და იგი ვლინდებოდა პერმანენტულ საფუძველზე. ამიტომ სამხრეთ ოსეთის დეფაქტო მთავრობა თავისთავად არ იყო „ეფექტური".

  1. აფხაზეთი

პრობლემურია აფხაზეთის ხელისუფლების ორგანოების მიერ ეფექტური კონტროლის განხორციელება შესაბამის ტერიტორიასა და მაცხოვრებლებზე, რადგან ბევრმა მაცხოვრებელმა მიიღო რუსეთის მოქალაქეობა და ექცეოდნენ – რუსეთის პერსპექტივიდან – რუსეთის ფედერაციის პერსონალური იურისდიქციის ქვეშ.აფხაზეთის ხელისუფლების ორგანოების მიერ მოწოდებული ინფორმაციის თანახმად, „პრაქტიკულად, აფხაზეთის ყველა მცხოვრები ამავე დროს რუსეთის ფედერაციის მოქალაქეა.” რუსული პასპორტის მფლობელები მასიურად მონაწილეობდნენ საპრეზიდენტო და საპარლამენტო არჩევნებში რუსეთში.

რუსეთის კონტროლი აფხაზეთის უშიშროების ინსტიტუტებზე, როგორც ჩანს, ნაკლებად ძლიერია, ვიდრე სამხრეთ ოსეთში.სამხრეთ ოსეთში შექმნილი ვითარებისგან განსხვავებით, რუსეთისგან დამოუკიდებლად არსებობის ნება, ელიტასა და აფხაზური საზოგადოების აზრში, დარჩა ტრადიციულად ძლიერი. მაგალითად, 2004/05 წლის „საპრეზიდენტო არჩევნებში", მოსკოვი იძულებული იყო ეღიარებინა იმ კანდიდატის დამარცხება, რომელსაც მან ღიად დაუჭირა მხარი (რაულ ხაჯიმბა) და იძულებული იყო ეღიარებინა სერგეი ბაღაფშის გამარჯვება.ეს ნიშნავს, რომ აფხაზეთის ინსტიტუტები – მინიმუმ იმ კონკრეტულ მომენტში – მთლიანად არ იმყოფებოდნენ რუსეთის მთავრობის კონტროლის ქვეშ.

II. დასკვნა

საერთაშორისო სამართლის თვალსაზრისით, 2008 წელს სამხედრო კონფლიქტის დროს სამხრეთ ოსეთი იყო ერთეული, რომელსაც ჰქონდა ტერიტორია, ჰყავდა მოსახლეობა და მთავრობა, რომელიც მოქმედებდა ახლადშექმნილი კონსტიტუციის საფუძველზე. მაგრამ სახელმწიფოებრიობის ყველა ჩვეულებრივი კრიტერიუმი (იურიდიული და პოლიტიკური თვალსაზრისით) ეტაპობრივი კრიტერიუმია. განსაკუთრებით მესამე კრიტერიუმი, ეფექტურობა, არ იყო საკმარისად წარმოდგენილი სამხრეთ ოსეთის შემთხვევაში, რადგან საშინაო პოლიტიკაზე დიდ გავლენას ახდენდნენ რუსეთის წარმომადგენლები „შიგნიდან".

ამრიგად, სამხრეთ ოსეთი მიუახლოვდა სახელმწიფოებრიობას ეფექტურობის ზღვრის მიღწევის გარეშე. ეს იყო – საერთაშორისო სამართლის თვალსაზრისით – არა სახელმწიფოს მსგავსი ერთეული, არამედ ეს იყო ერთეული, რომელსაც არ გააჩნდა სახელმწიფოებრიობა.

აფხაზეთის სტატუსი ოდნავ განსხვავებულია. განსხვავებით სამხრეთ ოსეთისგან, აფხაზეთის „მთავრობამ" გამოხატა მკაფიო ნება რუსეთისგან დამოუკიდებლობისა, მაშინაც კი, თუ მისი პოლიტიკა და სტრუქტურები, განსაკუთრებით მისი უშიშროებისა და თავდაცვის ინსტიტუტები, დიდწილად დარჩებოდა მოსკოვის კონტროლის ქვეშ. აფხაზეთი უფრო წარმატებულია, ვიდრე სამხრეთ ოსეთი, სახელმწიფოს მშენებლობის პროცესში და შეიძლება ჩაითვალოს, რომ მან ეფექტურობის ზღვარს მიაღწია. ამიტომ მას შეიძლება ეწოდოს სახელმწიფოს მსგავსი ერთეული. ამასთან, ხაზგასმით უნდა აღინიშნოს, რომ აფხაზეთისა და სამხრეთ ოსეთის პრეტენზიებს ლეგიტიმურობასთან დაკავშირებით ძირს უთხრის ის ფაქტი, რომ ძირითადი ეთნიკური ჯგუფი (ე.ი. ქართველები) გააძევეს ამ ტერიტორიებიდან და კვლავ არ აძლევენ დაბრუნების ნებას, საერთაშორისო სტანდარტების შესაბამისად.”

2. შეიარაღებული კონფლიქტის დროს (ტომი II, გვ. 303-04):

“რუსეთის ფედერაციის და აფხაზეთის დეფაქტო ხელისუფლების ორგანოების მიერ გაკეთებული განცხადებები უარყოფს ბრალდებებს საერთო კონტროლის არსებობასთან დაკავშირებით. რუსეთის ფედერაციამ განაცხადა, რომ აგვისტოს კონფლიქტამდე შეიძლებოდა საუბარი მხოლოდ რუსეთის სამშვიდობო კონტინგენტსა და სამხრეთ ოსეთისა და აფხაზეთის სამხედრო ნაწილებს შორის თანამშროლობაზე, როგორც სამშვიდობო ძალები შეიძლება იმყოფებოდნენ იმ პარამეტრების ფარგლებში, რომლებიც ჩვეულებრივ მიღებულია სხვა ქვეყნებში. აღნიშნული ურთიერთობები იმართებოდა სამშვიდობო ძალების მანდატით. მიუხედავად იმისა, რომ მჭიდრო ეკონომიკური, კულტურული და სოციალური კავშირები არსებობს რუსეთის ფედერაციასა და აფხაზეთის ხელისუფლების ორგანოებს შორის, აღნიშნული ხელისუფლების ორგანოებმა განაცხადეს, რომ კოდორის ხეობაში მიმდინარე ოპერაციის დროს, „აფხაზეთის ჯარი, ინარჩუნებდა რა კავშირს რუსულ სამხედრო ძალებთან, რომლებიც მოქმედებდნენ აფხაზეთის ტერიტორიიდან, მოქმედებდა დამოუკიდებლად.” დახმარების შემდგომი ასპექტები და სამხედრო სტრუქტურა და სარდლობა, რომლებიც აკავშირებდა რუსეთის ფედერაციასა და ამ ერთეულებს, საჭიროა დასაბუთდეს ამგვარი კონტროლის დასადგენად. საქართველოს აზრით, ‘აფხაზეთისა და სამხრეთ ოსეთის სამხედრო ფორმირებები დამოუკიდებლად არ აკონტროლებდნენ, ხელმძღვანელობდნენ ან ახორციელებდნენ სამხედრო ოპერაციებს არც შეიარაღებული კონფლიქტის, არც საოკუპაციო პერიოდის განმავლობაში. უფრო მეტიც, ეს სამხედრო ფორმირებები მოქმედებდნენ როგორც მოპასუხე სახელმწიფოს აგენტები ან დეფაქტო ორგანოები და ამგვარად, წარმოადგენდნენ რუსეთის ფედერაციის შეიარაღებული ძალების მარტივ გაგრძელებას.

ფაქტობრივი თვალსაზრისით, შეიძლება განვასხვავოთ ერთი მხრივ რუსეთსა და სამხრეთ ოსეთს შორის ურთიერთობის და მეორე მხრივ რუსეთსა და აფხაზეთს შორის ურთიერთობის ხასიათი.პირველ შემთხვევაში კავშირები უფრო ძლიერი ჩანს. საქართველოში მომხდარ კონფლიქტთან დაკავშირებული ფაქტების დამდგენდამოუკიდებელ საერთაშორისო მისიის ექსპერტებსა და საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს წარმომადგენლებს შორის შეხვედრის დროს, წარმომადგენლებმა ხაზი გაუსვეს რუსეთსა და სამხრეთ ოსეთს შორის პოლიტიკურ და ეკონომიკურ კავშირებს. მათ ასევე განაცხადეს, რომ რუსეთი ახორციელებს სამხრეთ ოსეთის კონტროლს სხვადასხვა არხებით, დაწყებული ფინანსური დახმარებით, სამხრეთ ოსეთის სამხედრო კონტიგენტის მთავარ სამხედრო პოზიციებზე ყოფნით დამთავრებული.”

3. აქტიური საომარი მოქმედებების შეწყვეტის შემდეგ (ტომი II, გვ. 311 როგორც შემდგომშია):

„c) სამხედრო ოპერაციების საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართალი

...თუმცა, რუსეთის სამხედრო ძალების მიერ განხორციელებული კონტროლისა და უფლებამოსილების მოცულობა შეიძლება განსხვავდებოდეს სხვადასხვა გეოგრაფიული ტერიტორიის მიხედვით.იგი შეიძლება უფრო მსუბუქი იყო სამხრეთ ოსეთისა და აფხაზეთის ტერიტორიებზე, რომლებიც იმართებოდა დეფაქტო ხელისუფლების ორგანოების მიერ.კოდორის ხეობაში და სამხრეთ ოსეთის რაიონებსა და სოფლებში, როგორიცაა ახალგორი, სადაც კონფლიქტამდე ქართული სამხედრო კონტიგნტი და ადმინისტრაცია ახორციელებდა კონტროლს, ჩანაცვლება უფრო აშკარაა.ისეთ შემთხვევებში, როგორიცაა ბუფერული ზონები, არგუმენტი არსებული ადმინისტრაციული ხელისუფლების შესახებ, რომელიც განსხვავდებასაქართველოს ადმინისტრაციული ხელისუფლებისგან, არ შეიძლება იყოს მისაღები და ასევე ის არგუმენტი, რომლის თანახმად, „რუსეთი ხშირად ახდენს საკუთარი თავის გამიჯვნას ოსეთისა და აფხაზეთის ხელისუფლებისგან და კიცხავს კიდეც მათ. “რაც შეეხება რუსეთის ფედერაციის მიერ ჯარის არასაკმარისი რაოდენობის მოხმობას, ეს უნდა უკავშირდებოდეს იმ ფაქტს, რომ დადგენა არ ნიშნავს საქართველოს მთლიანი ტერიტორიის ოკუპაციაში დარწმუნებას. უფრო მეტიც, კონგოს ტერიტორიაზე შეიარაღებული მოქმედებების შემთხვევაში (საქმეში "კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა უგანდას წინააღმდეგ" (Democratic Republic of the Congo v. Uganda), უგანდის მიერ გამოყენებული არგუმენტები „აღნიშნულ ტერიტორიაზე მისი მცირე ჯარების შესახებ” და მათი შეზღუდვა „გარკვეულ სტრატეგიულ პუნქტებზე”, სასამართლომ არ გამოიყენა იმისათვის, რომ უარი ეთქვა ოკუპაციის კვალიფიკაციის მინიჭებაზე. და ბოლოს, იმ ფაქტის გათვალისწინებით, რომ ოკუპაცია შეიძლება არსებობდეს შეიარაღებული წინააღმდეგობის გარეშეც, თვითონ ჯარების რაოდენობის საკითხი არ შეიძლება იყოს სამართლებრივად რელევანტური.

...

h) მართლწესრიგის შენარჩუნება

სამხედრო ოპერაციების საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის შესაბამისად, ოკუპანტ ძალას, რამდენადაც მას გააჩნია უფლებამოსილება ტერიტორიაზე, ევალება, მიიღოს მისთვის შესაძლებელი ყველა ზომა, რათა აღადგინოს და უზრუნველყოს, რამდენადაც კი ეს შესაძლებელია, საზოგადოებრივი წესრიგი და უსაფრთხოება. უსაფრთხოების უზრუნველყოფა მოიცავს ინდივიდების დაცვას რეპრესალიებისა და შურისძიებისგან. ასევე არსებობს კერძო საკუთრების პატივისცემის ვალდებულება.

მაშინაც კი, როდესაც არ იყენებენ ოკუპაციის შესახებ კანონს, ადამიანის უფლებათა სამართლის (HRL) მიხედვით, სახელმწიფოებს აქვთ ვალდებულება, რომ დაიცვან მათი იურისდიქციის ქვეშ მყოფი პირები და აღკვეთოს მათ წინააღმდეგ არსებული დარღვევები.

საქართველოში კონფლიქტის კონტექსტში, მართლწესრიგის შენარჩუნების საკითხი და შესაბამისად, იმ ხელისუფლების ორგანოების კონტექსტში, რომლებიც პასუხისმგებელნი არიან ასეთ შენარჩუნებაზე, კრიტიკულია რამდენიმე მიზეზის გამო. პირველ რიგში, კონფლიქტის პერიოდში და მის შემდგომ შეიცვალა კონტროლი გარკვეულ ტერიტორიებზე: სამხრეთ ოსეთში, სოფლებში ან რაიონებში, რომლებსაც ადრე მართავდა საქართველოს ხელისუფლება და ასევე ბუფერულ ზონებში და აფხაზეთში, კოდორის ხეობაში. მაგრამ ეს ასევე რელევანტურია სამხრეთ ოსეთისა და აფხაზეთის იმ ნაწილებისთვის, სადაც დეფაქტო ხელისუფლება ახორციელებდა კონტროლს კონფლიქტის დაწყებამდე.მეორეც, ამ ტერიტორიებზე რუსეთის სამხედრო ძალების ყოფნა ბადებს მათი პასუხისმგებლობის საკითხს, როგორც ოკუპაციის კანონის, ასევე ადამიანის უფლებათა სამართლის შესაბამისად.მესამეც, უამრავი, თუ არა დარღვევების უმეტესობა, მოხდა კონფლიქტის შემდეგ, იმ დროს, როდესაც მთავარი საკითხი ფაქტობრივად მდგომარეობდა პოლიტიკის ჩამოყალიბებასა და წესრიგის დაცვაში, მსგავსი დარღვევების აღსაკვეთად ან შესაჩერებლად.გარდა საკითხისა, თუ ვინ იღებდა პასუხისმგებლობას საზოგადოებრივი წესრიგის შენარჩუნებასა და უსაფრთხოების უზრუნველყოფაზე, ამ საკითხთან დაკავშირებით აშკარად იყო ვაკუუმი, ზოგიერთი გამონაკლისის გარდა.

ერთ-ერთი ყველაზე მეტად შემაშფოთებელი იყო ბუფერული ზონა.იძულებით გადაადგილებულ პირთა უფლებების დაცვის სფეროში გენერალური მდივნის წარმომადგენლის განცხადებით, „ე.წ. ბუფერულ ზონაში მისი ვიზიტის დროს, იგი შეესწრო ქონების ძარცვის ფაქტებს და მოუსმინა სოფლის მოსახლეობას, რომლებმაც მოახსენეს შეიარაღებული დანაყოფების მიერ მათი შევიწროებისა და ძალადობრივი მუქარის ინციდენტების შესახებ, იმის ფონზე, რომ რუსეთის სამხედრო ძალებმავერ შეძლეს რეაგირების გამოვლენა და ვერ შეასრულეს დაცვასთანდაკავშირებული მოვალეობა, განსაკუთრებით ცხინვალის რეგიონის / სამხრეთ ოსეთის დეფაქტო საზღვრის მიმდებარე უკიდურესი ჩრდილოეთით მდებარე ტერიტორიაზე.სოფლის მოსახლეობა განმარტავდა, რომ ისინი განიცდიდნენ, როგორც თავად აღწერეს,ცხინვალის რეგიონიდან / სამხრეთ ოსეთიდან მომავალი შეიარაღებული ბანდიტების მხრიდან თავდასხმის მუდმივ შიშს, ასევე ახსნეს მათი გამუდმებული, თუმცა წარუმატებელი თხოვნა რუსეთის ძალებისადმი, რათა დაეცვათ ისინი.სოფლის მცხოვრებლები ამტკიცებდნენ, რომ იმავე სოფლებში მეზობლებს შორის არანაირი პრობლემა არ არსებობდა, მათი ეთნიკური წარმომავლობის მიუხედავად, მაგრამ დამნაშავეები მოდიოდნენ სოფლების გარედან, ე.ი. ცხინვალის რეგიონიდან / სამხრეთ ოსეთიდან."2008 წლის სექტემბერში ევროპის საბჭოს ადამიანის უფლებათა კომისარმა ასევე აღნიშნა, რომ „ ჩრდილოეთ ნაწილში – ანუ სამხრეთ ოსეთის ადმინისტრაციული საზღვრის მიმდებარე ტერიტორიაზე – კვლავ არის ინფორმაცია ძარცვის, სახლების გადაწვის და მუქარების შესახებ და გაცილებით ნაკლებმა ადამიანმა შეძლო დაბრუნება."2008 წლის 22-29 აგვისტოს საქართველოში და რუსეთის ფედერაციაში განხორციელებული მისი სპეციალური მისიის შემდეგ, ევროპის საბჭოს ადამიანის უფლებათა კომისარმა ხაზი გაუსვა „უკანონობისა და თემთა შორის ძალადობისგან დაცვის უფლებას.”.მან აღნიშნა, რომ მას „სამხრეთ ოსეთის ქართული სოფლებიდან და „ბუფერული ზონიდან“ მიღებული ჰქონდა მნიშვნელოვანი ინფორმაცია ფიზიკური შეურაცხყოფის, ძარცვის, გამოსასყიდისთვის გატაცების, სახლების ძარცვისა და გადაწვის და ასევე სამხრეთ ოსეთის მილიციის ან სხვა შეიარაღებული პირების მიერ პერსონალური შევიწროების შესახებ.“ მან ასევე აღნიშნა, რომ მას „აშინებდა „ბუფერულ ზონაში” ფართოდ გავრცელებული დანაშაულებრივი ქმედებები. „

თუმცა უარყოფდა რა მისი, როგორც საოკუპაციო ძალის სტატუსს, რუსეთის ფედერაციამ აღიარა, რომ იგი ცდილობდა პოლიციური უფლებამოსილების განხორციელებას ადგილზე. რაც შეეხება „საომარი მოქმედებების მიღმა მიღებულ ზომებს, მშვიდობიანი მოსახლეობის ყაჩაღობისგან, ძარცვისგან, ძალადობისგან და ა.შ. დასაცავად,“,იგი აღწერს სიტუაციას შემდეგნაირად. „პოლიციის ფუნქციის" თვალსაზრისით:

„სამხრეთ ოსეთს ჰყავდა და ჰყავს საკუთარი მთავრობა და ადგილობრივი ხელისუფლება, რომელიც ამ ქვეყანაში ახორციელებს ეფექტურ კონტროლს, ინარჩუნებს კანონის უზენაესობას და იცავს ადამიანის უფლებებს.ამავე დროს, რუსეთის სამხედრო კონტინგენტი, რომელიც მოიწვიეს სამხრეთ ოსეთის ტერიტორიაზე მხოლოდ სამხედრო დავალებების შესრულებისთვის, შეძლებისდაგვარად ცდილობდა, რომ შეენარჩუნებინა კანონიერება და წესრიგი და აღეკვეთა ნებისმიერი დანაშაული იმ ადგილებში, სადაც ისინი იყვნენ განლაგებულნი,, მათ შორის თავად საქართველოში, „სადაც, საქართველოს სახელისუფლებო ორგანოების გაქცევის გამო აშკარად შეიქმნა პოლიციის ყოფნის ვაკუუმი .რუსეთის სამხედრო ძალები ვერ შეენაცვლებოდა სამხრეთ ოსეთის მთავრობას.რუს სამხედროებს არასდროს მინიჭებიათ იურისდიქცია კანონის უზენაესობის შესანარჩუნებლად, რომ აღარაფერი ვთქვათ იმაზე, რომ მათი ნომრების დიდი რაოდენობა საკმარისი არ არის ამ ამოცანისთვის.ამის მიუხედავად, რუსმა ჯარებმა ძარცვაში და სხვა დანაშაულებებში ეჭვმიტანილი 250-ზე მეტი ადამიანი დააკავეს. ყველა მათგანი გადაეცა სამხრეთ ოსეთის ხელისუფლებას შემდგომი გამოძიებისა და სისხლისსამართლებრივი დევნისთვის. „

თუმცა, სამხრეთ ოსეთის დეფაქტო ხელისუფლებაზე დაყრდნობით, საზოგადოებრივი წესრიგის შენარჩუნებისა და ადამიანის უფლებათა დარღვევების აღკვეთის ეს არგუმენტი არასრულფასოვანია. პირველ რიგში, ამ ორგანოებმა ვერ შეძლეს მათ მიერ კონტროლირებად ტერიტორიაზე მცხოვრები პირების დაცვის ან უსაფრთხოების უზრუნველყოფა, როგორც ეს ზემოთ იქნა ნაჩვენები.ამას დამატებით ამტკიცებს ის ფაქტი, რომ ოსებიც კი არ სარგებლობდნენ დაცვით.ზონკარის ორი დარჩენილი მკვიდრიდან ერთმა, ცხინვალის მიერ მართულმა პატარა დასახლებამ პატარა ლიახვის ხეობაში, რომელიც გარშემორტყმულია ეთნიკური ქართული სოფლებით, განუცხადა „ჰუმან რაითს ვოჩს", თუ როგორ გაძარცვეს მისი სახლი ოსი სამშვიდობოების ფორმაში გამოწყობილმა მამაკაცებმა და ცადეს სახლისთვის ცეცხლის წაკიდება. მან თქვა, რომ მიუხედავად იმისა, რომ მომხდარის შესახებ პოლიციას შეატყობინა, არც ერთი თანამდებობის პირი სამხრეთ ოსეთის პროკურატურიდან არ მისულან მის სახლში გამოძიებისთვის.უფრო მეტად შემაშფოთებელია ის ფაქტი, რომ ოსეთის ძალები თავად იყვნენ ადამიანის უფლებათა დარღვევის ჩამდენ მთავარ დამნაშავეთა შორის.

გარდა ამისა, რუსეთის ფედერაციის მიერ მიღებული პოზიცია, არ არის მისაღები ბუფერულ ზონაში, სადაც სამხრეთ ოსეთის დეფაქტო ხელისუფლების ორგანოები არ ახორციელებდნენ კონტროლს.

რუსული არგუმენტაციის კიდევ ერთი ასპექტი მოითხოვს შემდგომ ანალიზს. რუსეთი აცხადებს, რომ მართალია იგი არ იყო ოკუპანტი ძალა,, რუსეთის სამხედრო კონტინგენტი, რომელიც მოიწვიეს სამხრეთ ოსეთის ტერიტორიაზე მხოლოდ სამხედრო დავალებების შესრულებისთვის, შეძლებისდაგვარად ცდილობდნენ, რომ შეენარჩუნებინაკანონიერება და წესრიგი და აღეკვეთა ნებისმიერი დანაშაული იმ ადგილებში, სადაც ისინი იყვნენ განლაგებულნი,, მათ შორის თავად საქართველოში, „სადაც, საქართველოს ხელისუფლების ორგანოების გაქცევის გამო აშკარად შეიქმნა პოლიციის ყოფნის ვაკუუმი.’ პირველ რიგში, იგი აღიარებს, რომ საქართველოს ხელისუფლებას არ ჰქონდა ჩამოყალიბებული პოლიტიკა. მეორე და რაც ყველაზე მნიშვნელოვანია, იგი აშკარად აცხადებს, რომ ფაქტიურად რუსული სამხედრო კონტიგენტი, გარკვეულწილად ცდილობდა წესრიგისა და უსაფრთხოების შენარჩუნებას. რუსეთმა დაწვრილებით წარმოადგინა შემდგომში აღნიშნულთან დაკავშირებით განხორციელებული მოქმედებები.

ოპერაციის პირველი დღიდან, რუსეთის სამხედრო სარდლობამ მიიღო ამომწურავი ზომები ადგილობრივი ქართველი მოსახლეობის მიმართ ძარცვის, ყაჩაღობისა და უკანონო ქმედებების თავიდან ასაცილებლად. ოპერაციაში მონაწილე სამხედრო ნაწილების ყველა პერსონალი გაეცნო რუსეთის შეიარაღებული ძალების გენერალური შტაბის მიერ გამოცემულ დირექტივას და არმიის მთავარსარდლის მიერ გაცემულ ბრძანებას საზოგადოებრივი უსაფრთხოების შენარჩუნებისა და სამხრეთ ოსეთის რესპუბლიკის ტერიტორიაზე მცხოვრები მოქალაქეების უსაფრთხოებისა და დაცვის უზრუნველყოფის შესახებ „.

რუსეთის ჯარები, სამხრეთ ოსეთის სამხედრო და სამართალდამცავ ერთეულებთან ერთად უზრუნველყოფდნენ იმ სახლებისა და მიწის ნაკვეთების სადღეღამისო დაცვას, რომლებიც დაუზიანებელი დარჩა ქართულ სოფლებში, ამავე დროს უზრუნველყოფდნენ სამხრეთ ოსეთის მცხოვრებლების უსაფრთხოებსა და უშიშროებას, მათი ეთნიკური წარმომავლობის მიუხედავად.“

უპირველეს ყოვლისა, ეს ეწინააღმდეგება ინფორმაციას, რომლის თანახმად, „ოქტომბერში, ევროპის საბჭოს ერთ-ერთმა თანამდებობის პირმა, რომელმაც ითხოვა ანონიმურობა, განუცხადა „ჰუმან რაითს ვოჩს“, რომ რეგიონში რუსი სამხედროების ზემდგომმა წევრმაგანაცხადა, რომ სამხედროებს არ ჰქონდათ მიცემული მანდატი სამოქალაქო პირების დაცვისთვის.“

ზოგადად, ეს დანაყოფებიავლენენ, რომ გარკვეულწილად, რუსულ სამხედრო ძალებს ჰქონდათ შესაძლებლობა, რომ მოეხდინათ საზოგადოებრივი წესრიგის და უსაფრთხოების უზრუნველყოფა ტერიტორიებზე, სადაც ისინი იდგნენ და აცხადებენ, რომ ამ მიმართულებით ზომები მიიღეს. ეს ძლიერ განსხვავდება იმისგან, რაც მოხდა ადგილზე, სადაც იყო მოქმედების სერიოზული ნაკლებობა რუსი ჯარების მხრიდან დარღვევების აღსაკვეთად და ეთნიკური ქართველების დასაცავად.

რუსი ჯარების მიერ მიღებული ზომებიდან ერთ-ერთი მთავარი იყო საგზაო ბლოკპოსტებისა და საკონტროლო გამშვები პუნქტების შექმნა.სამხრეთ ოსეთთან დაკავშირებით ჰუმან რაითს ვოჩმა აღნიშნა, რომ 13 აგვისტოს, რუსეთის სამხედრო ძალების მიერ შექმნილმა ბლოკპოსტებმა ფაქტობრივად შეაჩერა ოსური შეიარაღებული ძალების მხრიდან ძარცვისა და სახლების გადაწვის კამპანია, მაგრამ ბლოკპოსტები აიღეს აუხსნელი მიზეზებით, ერთი კვირაში.

როგორც „ჰუმან რაითს ვოჩი" იუწყება, ტყვიავის ორმა მკვიდრმა, – ცხინვალის სამხრეთით 12 კილომეტრში მდებარე სოფელი, რომელმაც განსაკუთრებით დიდი დარტყმა მიიღო მძარცველებისგან სამხრეთ ოსეთიდან, თქვეს რომ ძარცვა შემცირდა, როდესაც რუსულმა სამხედრო კონტიგენტმა შექმნა საკონტროლო გამშვები პუნქტი სოფელში, თუმცა მაროდიორები მაინც მოდიოდნენ ღამით. გარდა ამისა, რამდენიმე ტყვიაველმა სოფლის მცხოვრებმა „ჰუმან რაითს ვოჩს" განუცხადა, რომ მათ სჯეროდათ, რომ რუსული ძალების ან ქართული პოლიციის უფრო ხშირად პატრულირება ამ რეგიონში უსაფრთხოების გაუმჯობესებას შეუწყობდა ხელს. მოწმემ „ჰუმან რაითს ვოტჩს" განუცხადა, რომ მძარცველებს, „როგორც ჩანს ეშინიათ რუსებთან შეხვედრის და ემალებოდნენ მათ, რაც ვარაუდის საფუძველს იძლევა „ჰუმან რაითს ვოჩის" თანახმად, რომ რუსეთის ძალებს უფრო მეტი პრევენციული ზომები რომ მიეღოთ მშვიდობიანი მოსახლეობის მიმართ ძალადობის შესაჩერებლად, ეს ზომები უფრო ეფექტური იქნებოდა.

ამ თვალსაზრისით, რუსი ჯარების სხვა ღონისძიებებში შედიოდა: პატრულირება, მოსახლეობის ინფორმირება და სოფლის მოსახლეობისთვის ტელეფონის ნომრების მიცემა, რათა ისინი დაკავშირებოდნენ რუსეთის სამხედრო ხელისუფლებას, თუ რაიმე სახის დარღვევის მოწმე გახდებოდნენ. ამ ზომებთან დაკავშირებით, ტყვიავის მკვიდრმა, სოფლის ყოფილმა მერმა, 3 ივნისს განუცხადა საქართველოში მომხდარ კონფლიქტთან დაკავშირებული ფაქტების დამდგენი დამოუკიდებელი საერთაშორისო მისიის (IFFMCG) ექსპერტს, რომ დახმარების შეთავაზების მიუხედავად, რუსეთის სამხედრო ხელისუფლებამ ბევრი არაფერი გააკეთა, კერძოდ, ძარცვის შესაჩერებლად.

ამ ეტაპზე ძალიან მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ ღონისძიებები, როგორიცაა რუსეთის სამხედრო ძალების მიერ შემოღებული საკონტროლო გამშვები პუნქტები, მიზნად ისახავდა სამხრეთ ოსეთის მილიციის მხრიდან დარღვევების თავიდან აცილებას და შესაბამისად, საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის დაცვის უზრუნველყოფას. უცნაურია, მაგრამ საკონტროლო გამშვები პუნქტების ერთი შედეგი იყო ქართული პოლიციისთვის ფაქტიურად ხელის შეშლა ამ რეგიონებში მართლწესრიგის დაცვაში და ზოგიერთ შემთხვევაში სოფლის მოსახლეობის შეჩერება, რომლებიც ცდილობდნენ გორიდან შინ დაბრუნებულიყვნენ „ბუფერული ზონის" სოფლებში, ხოლო რუსეთი კვლავ განაგრძობდა უკანონობის ხელშეწყობას.

მეორე მხრივ, საქართველოში მომხდარ კონფლიქტთან დაკავშირებული ფაქტების დამდგენი დამოუკიდებელი საერთაშორისო მისიის (IIFFMCG) და „ჰუმან რაითს ვოჩის“ მიერ შეგროვებულ ანგარიშებში ასევე ნათქვამია, რომ რუსეთის სახმელეთო ძალები ცდილობენ მშვიდობიანი მოსახლეობის დაცვას ოსი ძალებისგან, მილიციის წევრებისა თუ კრიმინალური დაჯგუფებებისგან.

ამის მიუხედავად, შეგროვებული ჩვენებებიდან ჩანს, რომ რუსეთის ხელისუფლებამ არ გაატარა აუცილებელი ზომები ცეცხლის შეწყვეტის შემდეგ ჩადენილი ძარცვის, სახლების გადაწვისა და სხვა სერიოზული დარღვევების ფართოდ გავრცელებული კამპანიის აღსაკვეთად ან შესაჩერებლად.

თუ აგვისტოს ბოლოს შექმნილ სიტუაციას დავუბრუნდებით, ევროპის საბჭოს ადამიანის უფლებათა კომისარმა ასევე აღნიშნა, რომ „რუსულ სამხედრო კონტინგენტს საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის თანახმად აღებული ჰქონდა მართლწესრიგის დაცვის ვალდებულება იმ ზონაში, რომელსაც ისინი აკონტროლებდნენ” და მან „სერიოზული შეშფოთება გამოთქვა ყველა მხარეს მშვიდობიანი მოსახლეობის უსაფრთხოების მხრივ. "მან აღნიშნა, რომ ბუფერულ ზონაში მყოფი რუსეთის სამშვიდობო მისიის მეთაური და რუსეთის სხვა მაღალი რანგის თანამდებობის პირები„აღიარებდნენ, რომ მართლწესრიგის დაცვა და შენარჩუნება მთავარი გამოწვევები იყო. მათ თანახმად, ამ რეგიონში იპარებოდნენ მარადიორები, კრიმინალური დაჯგუფებები და მილიცია, რომლებიც მძიმე დანაშაულებს სჩადიოდნენ.

2008 წლის სექტემბერში, მართლწესრიგის სათანადოდ შესანარჩუნებლად გაღებული წარუმატებელი ძალისხმევის შემდეგ, „ჰუმან რაითს ვოჩმა“ მოუწოდა ევროკავშირს, რათა მოეხდინა მონიტორინგის მისიის უზრუნველყოფა, რომლის შესვლა გეგმის შესაბამისად უნდა მომხდარიყო სამხრეთ ოსეთის მახლობლად მდებარე რეგიონებში და რომელსაც უნდა მინიჭებოდა მშვიდობიანი მოსახლეობის დაცვის მანდატი.

157. 2009 წლის 26 აგვისტოს გამართულ პრესკონფერენციაზე, ანუ რუსეთის ფედერაციის მიერ სამხრეთ ოსეთისა და აფხაზეთის დამოუკიდებლობის აღიარებიდან ერთი წლის შემდეგ, რუსეთის პრემიერ-მინისტრმა, ვლადიმერ პუტინმა შემდეგი განცხადება გააკეთა (ამონარიდები):

„ზუსტად ერთი წლის წინ, 26 აგვისტოს, რუსეთმა ცნო სამხრეთ ოსეთისა და აფხაზეთის დამოუკიდებლობა. ამ რთულ დროს, საქართველოს ამჟამინდელი ლიდერების მიერ დადგმული აგრესიის შემდეგ, ჩვენი ქვეყნის გადაწყვეტილება იყო რეგიონში მშვიდობისა და ორი ერის გადარჩენის მყარი გარანტია.

თავისთავად ცხადია, რომ წარსულ სიტუაციაში აღარ დავბრუნდებით.რაც უფრო ადრე გააცნობიერებს ამას ამ პროცესის ყველა მონაწილე მხარე, მით უფრო გაუადვილდებათ მათ ერთიანი მომავლის მშენებლობა.

მას შემდეგ ბევრი გაკეთდა რუსეთსა და სამხრეთ ოსეთს შორის სრულმასშტაბიანი ურთიერთობების განვითარებისთვის და მათი სამართლებრივი საფუძვლის განმტკიცებისთვის. 2008 წლის სექტემბერში ჩვენ ხელი მოვაწერეთ ხელშეკრულებას მეგობრობის, თანამშრომლობისა და ურთიერთდახმარების შესახებ, ხოლო გასულ აპრილს, სამხრეთ ოსეთის სახელმწიფო საზღვრის დაცვის სფეროში თანამშრომლობის შესახებ შეთანხმებას. რუსმა მესაზღვრეებმა აიღეს პასუხისმგებლობა მშვიდობისა და სიმშვიდის უზრუნველყოფისათვის რეგიონში.

30-ზე მეტი ხელშეკრულება და შეთანხმება – მთლიანობაში 36 შეთანხმება-განიხილება დღეს. ისინი შექმნილია ჩვენი თანამშრომლობის იურიდიული საფუძვლის გასაერთიანებლად ყველა სფეროში – როგორიცაა უსაფრთხოება, ეკონომიკა და სოციალური სფერო.

...

ჩვენ ასევე ხელი მოვაწერეთ შეთანხმებას სამხრეთ ოსეთის სოციალურ და ეკონომიკურ განვითარებაში დახმარების შესახებ და შეთანხმებას დანაშაულის წინააღმდეგ ბრძოლის შესახებ.რუსეთი აპირებს გააგრძელოს ყოვლისმომცველი პოლიტიკური და ეკონომიკური მხარდაჭერის გაწევა როგორც სამხრეთ ოსეთის, ასევე აფხაზეთისთვის.

...”

158. სამხრეთ ოსეთში შექმნილ მდგომარეობასთან დაკავშირებით, საერთაშორისო კრიზისული ჯგუფის ანგარიშის შესაბამისი ნაწილები, „სამხრეთ ოსეთი: აღიარების ტვირთი „, 2010 წლის 7 ივნისი, სადაც ვკითხულობთ შემდეგს:

„სამხრეთ ოსეთი ახლა უფრო ახლოს არის ნამდვილ დამოუკიდებლობასთან, ვიდრე 2008 წლის აგვისტოში, როდესაც რუსეთი ჩაერთო ომში საქართველოს წინააღმდეგ და გააფართოვა აღიარების ფარგლები. სოფლის პატარა ტერიტორიას ნამდვილი პოლიტიკური, ეკონომიკური თუ სამხედრო ავტონომიაც კი აკლია.მოსკოვი კადრებით აკომპლექტებსმთავრობის ნახევარზე მეტს, გამოყოფს ბიუჯეტის 99 პროცენტს და უზრუნველყოფს უსაფრთხოებას.

...

ომმა მძიმე ფიზიკური, ეკონომიკური, დემოგრაფიული და პოლიტიკური დარტყმა მიაყენა სამხრეთ ოსეთს.მუდმივი მოსახლეობა მცირდებოდა 1990-იანი წლების დასაწყისიდან და ახლა ნალებად სავარაუდოა, რომის 30 000-სსაღემატებოდეს.840 მილიონი აშშ დოლარი შეიტანა რუსეთმა სარეაბილიტაციო და საბიუჯეტო მხარდაჭერაში, რამაც მნიშვნელოვნად არ გააუმჯობესა ადგილობრივი პირობები.დანარჩენ საქართველოსთან ტრადიციული სავაჭრო მარშრუტების დახურვით, მცირე ოსური ეკონომიკა კიდევ უფრო შემცირდა და გადაიქცა რუსი სამხედრო და სამშენებლო პერსონალისათვის სერვისების მიწოდების წყაროდ.გარდა წითელი ჯვრის საერთაშორისო კომიტეტისა (ICRC), რეგიონში არ ფუნქციონირებს არც ერთი საერთაშორისო ჰუმანიტარული, განვითარების ან მონიტორინგის ორგანიზაცია; რუსეთისკენ მიმავალ მხოლოდ ერთ არასაიმედო გზაზე დამოკიდებული მაცხოვრებლები გახდნენ სრულიად იზოლირებულნი.

...

მიუხედავად იმისა, რომ რუსეთი აკონტროლებს გადაწყვეტილების მიღებას რამდენიმე ძირითად სფეროში, როგორიცაა საზღვარი, საზოგადოებრივი წესრიგი და საგარეო ურთიერთობები, მან სამხრეთ ოსეთის ელიტას მისცა გარკვეული ხარისხით მანევრირების საშუალება შიდა საკითხებთან დაკავშირებით, როგორიცაა რეაბილიტაცია, რეკონსტრუქცია, განათლება და ადგილობრივი მართლმსაჯულება.

...

სამხედრო-უშიშროების საკითხების შესახებ გადაწყვეტილებების მიღება დელეგირებულია რუსეთისთვის ორმხრივი შეთანხმებების საფუძველზე. ერთი დღის შემდეგ, რაც პრეზიდენტმა მედვედევმა ხელი მოაწერა 2008 წლის სექტემბრის ცეცხლის შეწყვეტას საფრანგეთის პრეზიდენტ სარკოზისთან (მაშინდელი ევროკავშირის პრეზიდენტი) საქართველოდან გასვლის შესახებ, რუსეთის თავდაცვის მინისტრმა განმარტა, რომ მოსკოვს განზრახული ჰქონდა 3,800-იანი ჯარის განლაგება სეპარატისტულ ერთეულებში.ერთი წლის შემდეგ, როგორც აღინიშნა, სამხედრო თანამშრომლობის ხელშეკრულებებით უზრუნველყოფილი იქნა სამხრეთ ოსეთში 49 წლის განმავლობაში ჯარების განლაგების და სამხედრო ბაზების შენარჩუნების და ასევე საზღვრების ერთობლივი დაცვის უფლებამოსილება, განახლებადი ხუთწლიანი პერიოდებით.

...

მოსკოვმა დაახლოებით 900 -იანი სასაზღვრო ჯარი განალაგა დანარჩენ საქართველოსთან სამხრეთ ოსეთის ადმინისტრაციული საზღვრის გასწვრივ, ამრიგად ჩაანაცვლა ოსური უსაფრთხოების ძალები.დეფაქტო ხელისუფლების მოთხოვნით, რუსი ექსპერტები ამჟამად ეხმარებიან „სახელმწიფო საზღვრის“ დემარკაციაში, ქართველების ძლიერი პროტესტის მიუხედავად.ოცი სასაზღვრო პოსტი, რომელიც შენდება არამარტო იმისათვის, რომ მოხდეს ქართული სამხედრო კომუნიკაციებისა და გადაადგილებების მონიტორინგი, სავარაუდოდ 2011 წლისთვის დასრულდება.

...

2008 წლის სექტემბერში, როდესაც რუსეთის ჯარებმა კვლავ დაიკავეს ქართული „ბუფერული ზონა", სამხრეთ ოსეთისა და აფხაზეთის მიმდებარე ტერიტორიებზე, რუსეთმა ხელი მოაწერა „მეგობრობისა და თანამშრომლობის" შესახებ შეთანხმებებს ორივე სეპარატისტულ რეგიონთან, რომლითაც აღუთქვა მათი საზღვრების დაცვაში დახმარება. ხელმომწერმა მხარეებმა ერთმანეთს მიანიჭეს უფლება სამხედრო ბაზებზე თავიანთ შესაბამის ტერიტორიებზე, აღიარეს ორმაგი მოქალაქეობა და შექმნეს საერთო სატრანსპორტო, ენერგეტიკული და საკომუნიკაციო ინფრასტრუქტურა. ხელშეკრულებები ძალაშია ათი წლის განმავლობაში და მათი განახლება შეიძლება ყოველ ხუთ წელიწადში. ამრიგად, რუსეთმა განამტკიცა მისი სამხედრო კონტინგენტი ორივე რეგიონში, ნაცვლად მედვედევ-სარკოზის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ძალების გაყვანისა კონფლიქტამდე არსებულ პოზიციებზე. მასში ნათქვამია, რომ აღიარებამ „ახალი რეალობა" მოიტანა, ამიტომ „ორმხრივი" თანამშრომლობის შეთანხმებას ენიჭება უპირატესობა ცეცხლის შეწყვეტის შეთანხმებასთან შედარებით.

...

ამასთან, რუსეთმა გადამწყვეტი როლი შეასრულა სამხრეთ ოსეთში სახელმწიფოსა და ინსტიტუტების მშენებლობისათვის მხარდაჭერის უზრუნველყოფაში.მმართველი ელიტის უმეტესი ნაწილი, მათ შორის პრემიერ მინისტრი, ვიცე პრემიერ მინისტრი და თავდაცვის, ეკონომიკური განვითარებისა და ფინანსთა მინისტრები, რუსეთიდან გადაიყვანეს და მის კონტროლს ექვემდებარებიან.უსაფრთხოების და სამხედრო სტრუქტურებს მრავალი წლის განმავლობაში აკონტროლებდნენ უსაფრთხოების ფედერალური ძალების (FSB) მაღალი თანამდებობის პირები. რუსმა ჟურნალისტმა აღწერა ომამდელი სამხრეთ ოსეთიც კი, როგორც უსაფრთხოების ფედერალური ძალების (FSB) გენერლებისა და ოსი მეწარმეების ერთობლივი საწარმო, რომლებიც იყენებენ მოსკოვის მიერ საქართველოს წინააღმდეგ ბრძოლისთვის გამოყოფილ ფულს.ეს არ შეცვლილა; ამჟამინდელი თავდაცვის მინისტრი, რუსეთის შეიარაღებული ძალების გენერალ-მაიორი, იური ტანაევი, ადრე იყო ურალის სამხედრო ოლქის დაზვერვის დეპარტამენტის უფროსი.რუსეთის გავლენა საგარეო ურთიერთობებსა და უსაფრთხოებაზე იმდენად გადამწყვეტია, რომ უდავოდ ძირს უთხრის დამოუკიდებლობის მოთხოვნას.

ამის მიუხედავად, ედუარდ კოკოითი, დეფაქტო პრეზიდენტი, ინარჩუნებს შეზღუდულ კონტროლს შიდა პოლიტიკის გარკვეულ სფეროებში. რუსი ანალიტიკოსები ზემოაღნიშნულს ადარებენ ჩეჩნეთს, სადაც პრეზიდენტ კადიროვს პრაქტიკულად თავისუფლად მიუწვდება ხელი შიდა საქმეებზე, სანამ იგი სტაბილურობას ინარჩუნებს და რჩება მოსკოვის მიმართ ლოიალური.კოკოითმა შეძლო შიდა ძალაუფლების კონცენტრირება და კონტროლის განხორციელება ტერიტორიული ერთეულის შეზღუდულ ბეჭდურ და ელექტრონულ მედიაზე.ადგილობრივი მაღალი თანამდებობის პირების და განსაკუთრებით რუსეთის პოლიტიკის კრიტიკა, ხელუსიფლებამ ასახა, როგორც პროქართული „ღალატი“.

159. აფხაზეთში შექმნილ მდგომარეობასთან დაკავშირებით, საერთაშორისო კრიზისული ჯგუფის ანგარიშის შესაბამისი ნაწილები, „აფხაზეთი: გრძელი გზა შერიგებისკენ“, 10 აპრილი 2013 წელი, სადაც ვკითხულობთ შემდეგს:

„...

2008 წლის ომმა საქართველოსთან, რუსეთს საშუალება მისცა მნიშვნელოვნად გაეძლიერებინა მისი უკვე მნიშვნელოვანი სამხედრო კონტინგენტი. რუსი თანამდებობის პირების თქმით, აფხაზეთში, უხეშად რომ ვთქვათ, დაახლოებით 5,000 რუსი სამხედრო პერსონალია: 3500 სამხედრო და 1500 ფედერალური უსაფრთხოების სამსახურის (FSB) თანამდებობის პირი და „მესაზღვრე".

...

ამავდროულად, აფხაზეთის „საზღვრებზე", გზებსა და ზღვაზე კონტროლის გათვალისწინებით, რუსეთს არ სჭირდება, რომ შეინარჩუნოს გაძლიერებული მუდმივი კონტინგენტი, რადგან მას შეუძლია სამხედრო ტექნიკისა და ჯარების შეყვანა ტერიტორიულ ერთეულში და სურვილისამებრ, ტერიტორიული ერთეულიდან გამოყვანა.

...

მოსკოვის მიერ მდგომარეობის კონტროლის კიდევ ერთი მაგალითიდან ჩანს, რომ 2012 წლის სექტემბერში რუსმა მესაზღვრეებმა დაიწყეს განცალკევებული ღია საკონტროლო-გამშვები პუნქტის (საგუშაგოს) პერსონალით დაკომპლექტება მდინარე ენგურის ზემოთ, რომელსაც მანამდე აფხაზი გუშაგები აკონტროლებდნენ. ეს იყო სიმბოლური დარტყმა აფხაზებისათვის, რომლის ყოფილი ლიდერი ბაღაფში ამტკიცებდა, რომ სოხუმი ოფიციალურად მეთაურობდა „სასაზღვრო ძალებს", რუსების დახმარებით. ახლა რუსი მესაზღვრეები ჩაბნელებულ ფანჯრებიან ჯიხურებში, კომპიუტერის ეკრანებს მიმსხდარნი ამოწმებენ პასპორტებს და კითხვებს უსვამენ სტუმრებს.კრიზისული ჯგუფის ბოლოდროინდელი შესვლის დროს, ერთი რუსი და ერთი აფხაზი თანამდებობის პირი იმყოფებოდა ჯიხურში, რომელსაც დაუმალავად ხელმძღვანელობდა რუსი – თუმცა, საზღვარზე მყოფ რუსებს ეცვათ აფხაზების მსგავსი ფორმები, რუსული აშკარა განმასხვავებელი ნიშნების გარეშე.

რუსეთმა აშკარად გაამყარა მისი უშიშროების ძალების კონტინგენტი აფხაზეთში გასული ხუთი წლის განმავლობაში, არაფრად ჩააგდო 2008 წელს მის მიერ ნაკისრი ვალდებულებები, რომელთა მიხედვითაც მას უნდა გაეყვანა თავისი ჯარები ომის წინა დისლოკაციის ადგილებისკენ, იმ პრეტენზიებით, რომ შეთანხმებები აღარ იყო ძალაში, რადგან „ახალი რეალობები” შეიქმნა დიპლომატიური აღიარების გამო.მაგრამ მოსკოვი აშკარად არ იყენებს განახლებულ ინფრასტრუქტურას სრული დატვირთვით. ეს შეიძლება გამოწვეული იყოს იმის სურვილით, რომ ის დანახული არ იყოს, როგორც ოკუპანტი ძალა, მაგრამ ასევე შეიძლება უკავშირდებოდეს ჩრდილოეთ კავკასიაში სალაფიტების მიერ შთაგონებული ამბოხებების წინააღმდეგ რუსეთის შეიარაღებული ძალების ბრძოლის მძიმე ვალდებულებას, რაც ზღუდავს ტერიტორიულ ერთეულში გამოსაყენებელი რესურსების ხელმისაწვდომობას. ნაკლებად სავარაუდოა, რომ რუსეთი ამას აკეთებს იმისთვის, რომ კარი დატოვოს ღია საქართველოსთან კომპრომისის მისაღწევად.

აფხაზეთის მთავრობა მეტისმეტად არის დამოკიდებული რუსეთზე ბიუჯეტთან და განვითარების სახსრებთან მიმართებით.2009 წლიდან მოსკოვი წელიწადში დაახლოებით 1,9 მილიარდ რუბლს გამოყოფს პირდაპირი საბიუჯეტო მხარდაჭერის სახით (61–67 მილიონი აშშ დოლარი, კურსის ცვალებადობის გათვალისწინებით). 2012 წელს ეს შეადგენდა ოფიციალური 8,6 მილიარდი რუბლის (287 მილიონი აშშ დოლარი) ბიუჯეტის 22 პროცენტს. იმის გათვალისწინებით, რომ მოსკოვმა გამოყო კიდევ 4.9 მილიარდი რუბლი (163 მილიონი აშშ დოლარი) აღნიშნულ წელს, როგორც ინფრასტრუქტურის განვითარების „ყოვლისმომცველი დახმარების გეგმის" ნაწილი, აფხაზეთის ბიუჯეტის ფაქტიური სუბსიდირება სულ მცირე 70 პროცენტს შეადგენს.გარდა ამისა, მოსკოვი ასევე გასცემს სავარაუდოდ ორ მილიარდ რუბლს (70 მილიონი აშშ დოლარი), როგორც საპენსიო გადასახადებს აფხაზეთის მაცხოვრებლებისთვის, რომელთა უმეტესობაფლობს რუსულ პასპორტებს.

...

რუსეთის მხარდაჭერის ბევრად შემცირებას ექნებოდა ღრმა პოლიტიკური და სოციალური შედეგები. აფხაზეთის ლიდერებს არასდროს დაუმალავთ, რომ მათი რეალური დამოუკიდებლობის დონე შემოიფარგლება მათი მოსკოვზე დამოკიდებულებით, ზოგჯერ იყენებენ ტერმინებს, როგორიცაა „შეზღუდული სუვერენიტეტი", ან „ასიმეტრიული დამოუკიდებლობა".

...

სანამ აფხაზეთი მეტწილად რუსეთზეა დამოკიდებული ფინანსურად და შესაბამისად, პოლიტიკურადაც, მას მხოლოდ შეუძლია, რომ მიიღოს დამოუკიდებელი გადაწყვტილებები ადგილობრივ საკითხებთან დაკავშირებით. რადგან არ გააჩნია მომავალში ფართო აღიარების არავითარი პერსპექტივა და მისი განვითარება მთლიანად დამოკიდებულია მოსკოვზე, აფხაზეთის „დამოუკიდებლობის პროექტი" უთანასწორო ბრძოლის წინაშე დგება; დამოუკიდებელი ერთეული რისკავს, რომ უფრო მეტად დაემსგავსოს ჩრდილოეთ კავკასიაში არსებულ რუსულ რეგიონებს.”

160. 2016 წლის 27 იანვრის გადაწყვეტილებაში, სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლოს წინასასამართლო პალატამ I ასევე დააფიქსირა შემდეგი მოსაზრებები:

„27. ომის დანაშაულებთან დაკავშირებით პალატა პირველ რიგში მიიჩნევს, რომ ინფორმაცია გონივრულად მიუთითებს იმაზე, რომ საქართველოსა და რუსეთის ფედერაციას შორის საერთაშორისო შეიარაღებული კონფლიქტი არსებობდა 2008 წლის 1 ივლისიდან 2008 წლის 10 ოქტომბრამდე. ასეთი საერთაშორისო შეიარაღებული კონფლიქტის არსებობა ნამდვილად არ არის საკამათო, რადგან ეს ეხება 2008 წლის 8-დან 12 აგვისტომდე, საქართველოსა და რუსეთის შეიარაღებულ ძალებს შორის შეიარაღებული საომარი მოქმედებების პერიოდს და საქართველოს ტერიტორიის ნაწილების, კერძოდ, „ბუფერული ზონის" რუსეთის მიერ ოკუპაციის პერიოდს, სულ მცირე [2008] წლის10 ოქტომბრამდე.გარდა ამისა, ამ ეტაპზე პალატა მიიჩნევს, რომ საკმარისი მინიშნებები არსებობს იმისათვის, რომ რუსეთის ფედერაცია ახორციელებდა სამხრეთ ოსეთის ძალების სრულ კონტროლს, რაც იმას ნიშნავს, რომ ასევე რუსული ძალების უშუალო შემოჭრამდე პერიოდი შეიძლება განიხილებოდეს, როგორც საერთაშორისო შეიარაღებული კონფლიქტი (იხილეთ 9-11 პუნქტები ზემოთ).”

  1. სასამართლოს შეფასება
    1. ზოგადი პრინციპები

161. ზოგადი პრინციპები, რომელიც დაკავშირებულია უცხო ქვეყნის ტერიტორიაზე ხელშემკვრელი სახელმწიფოს „ეფექტურ კონტროლთან“, რომელიც უკვე მოცემულია საქმეში "ალ-სკეინი და სხვები"(Al-Skeini and Others) (ციტირებული ზემოთ, §§ 138-39 და 142), გამეორებული იქნა, მათ შორის, საქმეში "კატანი და სხვები"(Catan and Others) (ციტირებული ზემოთ, §§ 106-07), ხოლო შემდეგ საქმეში "ჩირაგოვი და სხვები" (Chiragov and Others) (ციტირებული ზემოთ, § 168) და საქმეში "მოზერი" (Mozer) (ციტირებული ზემოთ, §98) (იხილეთ 116 პუნქტი ზემოთ).

  1. ზემოაღნიშნული პრინციპების გამოყენება საქმის ფაქტებთან მიმართებით

162. სასამართლო თავიდანვე აღნიშნავს, რომ შეკითხვა იმის შესახებ, მომჩივანი მთავრობის მიერ გასაჩივრებული ფაქტები მოპასუხე სახელმწიფოს იურისდიქციაში შედის თუ არა და მიეკუთვნება თუ არა ის ფაქტები ამ სახელმწიფოს და იწვევს თუ არა მის პასუხისმგებლობას, წარმოადგენს ცალკე საკითხებს, ხოლო ეს უკანასკნელი ორი უნდა განისაზღვროს საქმის არსებითი შესწავლით (იხ. საქმე "ლოიზიდოუ" Loizidou (წინასწარი პრეტენზიები), ციტირებული ზემოთ, §§ 61და 64, და საქმე "ჯალოუდი" (Jaloud), ციტირებული ზემოთ, §§ 154-55).

163. სასამართლომ ასევე წარმოადგინა აღნიშნული პრინციპი საქმეში "კატანი და სხვები" (Catan and Others) (ციტირებული ზემოთ, § 115) და გაიმეორა იგი საქმეში "მოზერი" Mozer (ციტირებული ზემოთ § 102):

“რუსეთის მთავრობამ წარმოადგინა არგუმენტი, რომელიც ეფუძნება გაეროს საერთაშორისო სასამართლოს (ICJ )ბოსნიური გენოციდის საქმეს, როგორც გამოიყენეს საქმეში "კატანი და სხვები"(Catan and Others) (ციტირებული ზემოთ § 96)და საქმეში "ნიკარაგუა ამერიკის შეერთებული შტატების წინააღმდეგ"(Nicaragua v. the United States of America) (იხილეთ 93-ე პუნქტი ზემოთ), რაც იყო პრეცენდენტული სამართლის ნაწილი, რომელიც სასამართლომ გაითვალისწინა საქმეში "კატანი და სხვები" (Catan and Others) (ციტირებული ზემოთ, § 76). ამ შემთხვევებში, გაეროს საერთაშორისო სასამართლოდაინტერესებული იყო განესაზღვრა, თუ როდის შეიძლებოდა პირთა ჯგუფის საქციელის მიკუთვნება რომელიმე სახელმწიფოსთვის, რის შედეგადაც სახელმწიფო პასუხისმგებელი იქნებოდა საერთაშორისო სამართლის შესაბამისად ამ საქციელისთვის. მოცემულ საქმესთან დაკავშირებით, სასამართლომ გაიმეორა, რომ იგი სხვა საკითხით იყო დაინტერესებული, კერძოდ, მომჩივანის მიერ გასაჩივრებული ფაქტები შედიოდა თუ არა მოპასუხე სახელმწიფოს იურისდიქციაში, კონვენციის 1-ლი მუხლის მნიშვნელობის ფარგლებში. როგორც სასამართლომ უკვე დაადგინა, „იურისდიქციის“ არსებობის დასადგენი ტესტი, კონვენციის 1-ლი მუხლის მიხედვით, არასოდეს ყოფილა გათანაბრებული საერთაშორისო სამართლის მიხედვით უკანონო ქმედებისთვის სახელმწიფოს პასუხისმგებლობის დასადგენ ტესტთან (იხ. 98-ე პუნქტი ზემოთ და საქმე (Catan and Others), ციტირებული ზემოთ, § 115).”

164. მოცემულ შემთხვევაში, იმისათვის, რომ დადგინდეს, გასაჩივრებული ფაქტები შედიოდა თუ არა რუსეთის ფედერაციის იურისდიქციაში, სასამართლოს პრეცედენტული სამართლის შესაბამისად, უნდა დადგინდეს, ახორციელებდა თუ არა იგი „ეფექტურ კონტროლს” სამხრეთ ოსეთსა და აფხაზეთში და „ბუფერულ ზონაში". როგორც სასამართლომ განაცხადა თავის პრეცედენტულ სამართალში, „კითხვა, ახორციელებს თუ არა ხელშემკვრელი სახელმწიფო ეფექტურ კონტროლს საკუთარი ტერიტორიის გარეთ მდებარე ტერიტორიაზე, არის ისეთი საკითხი, რომელიც ფაქტების მიხედვით განიხილება. იმის განსაზღვრისთვის, არსებობს თუ არა ეფექტური კონტროლი, სასამართლო პირველ რიგში ითვალისწინებს, თუ რამდენად ძლიერია სახელმწიფოს სამხედრო კონტინგენტი ტერიტორიაზე (იხ. საქმე "კოიზიდოუ"Loizidou (არსებითი მხარე ), ციტირებული ზემოთ, §§ 16 და 56, და საქმე "ილასკუ და სხვები" (Ilaşcu and Others), ციტირებული ზემოთ, § 387). სხვა მაჩვენებლები ასევე შეიძლება იყოს რელევანტური, როგორიცაა ის, თუ რამდენად უზრუნველყოფს ამას მისი სამხედრო, ეკონომიკური და პოლიტიკური მხარდაჭერა ადგილობრივი დაქვემდებარებული ადმინისტრაციისთვის, რეგიონზე ზეგავლენისა და კონტროლის განხორციელებით (იხ საქმე "ილასკუ და სხვები" (Ilaşcu and Others), ციტირებული ზემოთ, §§ 388-94)” (იხ., სხვა წყაროებს შორის, საქმე "ალ-სკეინი და სხვები" (Al-Skeini and Others), ციტირებული ზემოთ, § 139და საქმე "კატანი და სხვები" (Catan and Others), ციტირებული ზემოთ, § 107; საქმე "ჩირაგოვი და სხვები" (Chiragov and Others), ციტირებული ზემოთ, §168; და საქმე "მოზერი" (Mozer), ციტირებული ზემოთ, § 98).

(i) რუსეთის სამხედრო კონტინგენტი

165. საკუთარ მოსაზრებაში მოპასუხე მთავრობამ აღიარამნიშვნელოვანი რუსული სამხედრო კონტინგენტის არსებობა სამხედრო მოქმედებების შეწყვეტის შემდეგ ძირითადად სამხრეთ ოსეთში (ჯამში14,901 რუსი სამხედრო მოსამსახურე 22 აგვისტოს, თუ გავითვალისწინებთ, რომ მოსახლეობა ჯამში შეადგენს 30,000-სს და 119 ტანკს, 597 საბრძოლო ჯავშანტექნიკას, 180 საარტილერიო სისტემას და 94 საჰაერო თავდაცვის სისტემას) და შემდეგ, სასამართლოს მოთხოვნით გაწმენდის შემდეგ (იხ.150-ე პუნქტი ზემოთ), ასევე 2008 წლის 23 აგვისტოს შემდეგ (693-ე მექანიზებული პოლკის არსებობა, რომელშიც შედიოდა 4,307 სამხედრო მოსამსახურე, 33 ტანკი, 220 ქვეითთა საბრძოლო მანქანა, 30 საარტილერიო სისტემა და 14 საჰაერო თავდაცვის სისტემა) და18 სადამკვირვებლო პოსტის შექმნა საქართველოსა და სამხრეთ ოსეთს შორის საზღვარზე და „ბუფერულ ზონაში”. მხოლოდ 600 რუსი სამხედრო მოსამსახურე იყო განლაგებული უშუალოდ „ბუფერულ ზონაში" საომარი მოქმედებების შეწყვეტის შემდეგ. მოპასუხე მთავრობამ ასევე ისაუბრა სამხედრო ბაზების შექმნაზე რუსეთის ფედერაციასა და სამხრეთ ოსეთსა და აფხაზეთს შორის, 2010 წლის აპრილში და თებერვალში შესაბამისად, ორმხრივი შეთანხმებების ხელმოწერის შემდეგ.

(ii) რუსეთის ფედერაციის ეკონომიკური, სამხედრო და პოლიტიკური მხარდაჭერა

166. გარდა ამისა, მოპასუხე მთავრობამ მრავალი მითითება წარმოადგინა, თუ რა მასშტაბის ეკონომიკური და ფინანსური დახმარება გაუწია და კვლავ უწევს რუსეთის ფედერაცია სამხრეთ ოსეთისა და აფხაზეთს. მათ მიუთითეს საგანგებო სიტუაციების სამინისტროს (EMERCOM) მიერ სამხრეთ ოსეთის აღსადგენად გატარებული უამრავი ზომების შესახებ,რუსეთის პრეზიდენტისა და რუსეთის მთავრობის გადაწყვეტილებების შესაბამისად.ისინი ამტკიცებდნენ, რომ აფხაზეთისთვის გაწეული ფინანსური და სხვა სახის დახმარება მსგავსი იყო სამხრეთ ოსეთისთვის გაწეული დახმარებისა, იმ გამონაკლისით, რომ აფხაზეთში გაზის მიწოდება არ ხდებოდა. რაც შეეხება რუსეთის ფედერაციის მიერ საზღვარგარეთ მისი მოქალაქეების დახმარებას (კერძოდ, საპენსიო გადასახადები), მოპასუხე მთავრობამ აღნიშნა, რომ რუსეთის მოქალაქეები წარმოადგენენ სამხრეთ ოსეთის და აფხაზეთის მოსახლეობის მნიშვნელოვან ნაწილს.

167. ამას ემატება ინფორმაცია, მათ შორის, ევროკავშირის ფაქტების დამდგენი მისიის ანგარიშში, რომელსაც თავად მოჰყავს სხვა წყაროები, როგორიცაა „ჰუმან რაითს ვოჩის"ანგარიში ან ევროპის საბჭოს ადამიანის უფლებათა კომისრის განცხადებები, რუსეთის ფედერაციასა და სამხრეთ ოსეთსა და აფხაზეთს შორის არამხოლოდ ეკონომიკური და ფინანსური, არამედ სამხედრო და პოლიტიკური თვალსაზრისით დამოკიდებულ ურთიერთობასთან დაკავშირებით.

168. მაშინაც კი, თუ მოცემულ შემთხვევაში სასამართლოს არ მოეთხოვება საომარი მოქმედებების დაწყებამდე მდგომარეობის შესწავლა, ევროკავშირის ფაქტების დამდგენი მისიის მიერ მოწოდებული ინფორმაცია ასევე ცხადყოფს, რომ სეპარატისტულ ერთეულებსა და რუსეთის ფედერაციას შორის სუბორდინაციული ურთიერთობა არსებობდა ადრეც, რომელიც გრძელდებოდა საომარი მოქმედებების მთელი აქტიური ეტაპის განმავლობაში და საომარი მოქმედებების შეწყვეტის შემდეგაც.

169. მის ანგარიშში ევროკავშირის ფაქტების დამდგენი მისია მიუთითებს რუსეთის ფედერაციის მიერ სამხრეთ ოსეთისა და აფხაზეთის „მცოცავი ანექსიის” შესახებ (იხილეთ 156-ე პუნქტი ზემოთ):

„მეზობელი სახელმწიფოების სეპარატისტული ერთეულების საკუთარ იურისდიქციაში ინტეგრაციისთვის რუსეთის პოლიტიკის ყველაზე ნათელი დემონსტრირება იყო „პასპორტიზაცია”, რუსული პასპორტების და რუსეთის ფედერაციის მოქალაქეობის მიცემა აფხაზეთისა და სამხრეთ ოსეთის მაცხოვრებლებისთვის....

„მცოცავი ანექსიის" კიდევ ერთი ასპექტი იყო ის ფაქტი, რომ სეპარატისტული მთავრობები და უშიშროების ძალები რუსეთის თანამდებობის პირებით იყო დაკომპლექტებული.რუსეთმა დანიშნა თავისი ყოფილი სამოქალაქო და სამხედრო ლიდერები, რათა ემსახურათ მთავარი პოსტებზე აფხაზეთში და განსაკუთრებით სამხრეთ ოსეთში, მათ შორის აფხაზეთის (სულთან სოსნალიევი) და სამხრეთ ოსეთის (ანატოლი ბარანკევიჩი) დეფაქტო თავდაცვის მინისტრების და აფხაზეთის გენერალური შტაბის დეფაქტო უფროსის (გენერალ ლეიტენანტი გენადი ზაიცევი) ჩათვლით.

170. აღნიშნული სიმართლეაგანსაკუთრებით სამხრეთ ოსეთთან მიმართებით, სადაც ევროკავშირის ფაქტების‑დამდგენმა მისიამ დააზუსტა კერძოდ ის, რომ “რუსეთის თანამდებობის პირებს უკვე ჰქონდათ დეფაქტო კონტროლი სამხრეთ ოსეთის დაწესებულებებზე, შეიარაღებული კონფლიქტის დაწყებამდე და განსაკუთრებით უშიშროების დაწესებულებებსა და უსაფრთხოების ძალებზე.დეფაქტო მთავრობა და „თავდაცვის" „შინაგან საქმეთა" და „სამოქალაქო თავდაცვისა და საგანგებო სიტუაციების" სამინისტროები, "სახელმწიფო უსაფრთხოების კომიტეტი", „სახელმწიფო საზღვრის დაცვის სამსახურები", „პრეზიდენტის ადმინისტრაცია" – სხვებთანერთად – მეტწილად დაკომპლექტებული იყვნენ რუსეთის წარმომადგენლებით, ან რუსეთის მოქალაქეობის მქონე სამხრეთ ოსეთის მაცხოვრებლებით, რომლებიც ადრე მუშაობდნენ შესაბამის თანამდებობებზე ცენტრალურ რუსეთში, ან ჩრდილოეთ ოსეთში, გარდა ამისა, “სამხრეთ ოსეთის [დ]ეფაქტო კონტროლი თანდათანობით გაიზარდა მოსკოვის მხრიდან”.აფხაზეთთან დაკავშირებით, ევროკავშირის ფაქტების დამდგენმა მისიამ დააკონკრეტა, რომ „აფხაზეთის ხელისუფლების ეფექტური კონტროლი პრობლემური იყო შესაბამის ტერიტორიასა და მის მაცხოვრებლებზე, რადგან ბევრმა მაცხოვრებელმა მიიღო რუსეთის მოქალაქეობა” და დასძინა, რომ „რუსეთის კონტროლი აფხაზეთის უშიშროების დაწესებულებებზე, როგორც ჩან[და], ნაკლებად მასშტაბური იყო, ვიდრე სამხრეთ ოსეთში „(იხილეთ 156-ე პუნქტი ზემოთ).

171. გარდა ამისა, 2009 წლის 26 აგვისტოს გამართულ პრეს-კონფერენციაზე, ანუ რუსეთის ფედერაციის მიერ სამხრეთ ოსეთისა და აფხაზეთის დამოუკიდებლობის აღიარებიდან ერთი წლის შემდეგ, რუსეთის პრემიერ-მინისტრმა, ვლადიმერ პუტინმა გამოთქვა შემდეგი მოსაზრება, სხვა საკითხებს შორის: „2008 წლის სექტემბერში ჩვენ ხელი მოვაწერეთ ხელშეკრულებას მეგობრობის, თანამშრომლობისა და ურთიერთდახმარების შესახებ, ხოლო გასულ აპრილს, სამხრეთ ოსეთის სახელმწიფო საზღვრის დაცვის სფეროში თანამშრომლობის შესახებ შეთანხმებას. რუსმა მესაზღვრეებმა აიღეს პასუხისმგებლობა მშვიდობისა და სიმშვიდის უზრუნველყოფისათვის რეგიონში. “მან დაამატა: „რუსეთი აპირებს გააგრძელოს ყოვლისმომცველი პოლიტიკური და ეკონომიკური მხარდაჭერის გაწევა როგორც სამხრეთ ოსეთის, ასევე აფხაზეთის მიმართ“ (იხილეთ 157-ე პუნქტი ზემოთ).

172. და ბოლოს, 2010 წლის 7 ივნისის ანგარიშში სამხრეთ ოსეთის შესახებ და 2013 წლის 10 აპრილის ანგარიშში აფხაზეთის შესახებ, საერთაშორისო კრიზულმა ჯგუფმა დაადასტურა, რომ ორივე რეგიონი მთლიანად დამოკიდებული იყო რუსეთის ფედერაციაზე, არა მხოლოდ ეკონომიკური და ფინანსური თვალსაზრისით, არამედ ასევე პოლიტიკური და სამხედრო თვალსაზრისითაც, მათ შორის საზღვრის დაცვასთან მიმართებით (იხ., 158-159-ე პუნქტები ზემოთ):

„2008 წლის სექტემბერში, როდესაც რუსეთის ჯარებმა კვლავ დაიკავეს ქართული „ბუფერული ზონა", სამხრეთ ოსეთისა და აფხაზეთის მიმდებარე ტერიტორიებზე, რუსეთმა ხელი მოაწერა „მეგობრობისა და თანამშრომლობის" შესახებ შეთანხმებებს ორივე სეპარატისტულ რეგიონთან, რომლითაც აღუთქვა მათი საზღვრების დაცვაში დახმარება. ხელმომწერებმა ერთმანეთს მიანიჭეს სამხედრო ბაზებზე უფლება თავიანთ შესაბამის ტერიტორიებზე, აღიარეს ორმაგი მოქალაქეობა და შექმნეს საერთო სატრანსპორტო, ენერგეტიკული და საკომუნიკაციო ინფრასტრუქტურა.ხელშეკრულებები ძალაშია ათი წლის განმავლობაში და მათი განახლება შეიძლება ყოველ ხუთ წელიწადში.“

173. რაც შეეხება „ბუფერული ზონას”, როგორც ჩანს, უდავოა, რომ იგი ასევე ოკუპირებული იყო რუსეთის შეიარაღებული ძალების მიერ შესაბამის პერიოდში, ამასთან დაკავშირებით თანმხვედრი ინფორმაციის თანახმად, რომელსაც შეიცავს ევროკავშირის ფაქტების დამდგენი მისიის, „ჰუმან რაითს ვოჩის" და „ამნესტი ინტერნეიშენალის"ანგარიშები და სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლოს I წინასასამართლო პალატის გადაწყვეტილება (იხილეთ 153-156-ე და 160-ე პუნქტები ზემოთ) .

(iii) დასკვნა

174. ყველა აღნიშნული ფაქტორის გათვალისწინებით, სასამართლო მიიჩნევს, რომ რუსეთის ფედერაციამ განახორციელა „ეფექტური კონტროლი", სასამართლოს პრეცედენტული სამართლის მნიშვენლობის ფარგლებში, სამხრეთ ოსეთის, აფხაზეთისა და „ბუფერული ზონის" მიმართ, 2008 წლის 12 აგვისტოდან 10 ოქტომბრამდე, თარიღი, როდესაც რუსეთმა ოფიციალურად გაიყვანა ჯარები. ამ პერიოდის შემდეგაც კი, რუსეთის გაძლიერებული კონტინგენტის არსებობა და სამხრეთ ოსეთისა და აფხაზეთის ხელისუფლების დამოკიდებულება რუსეთის ფედერაციაზე, რომელზეც მათი გადარჩენაა დამოკიდებული, რაც განსაკუთრებით ამ უკანასკნელთან ხელმოწერილი თანამშრომლობისა და მხარდაჭერის ხელშეკრულებებიდან ჩანს, მიუთითებს, რომ არსებობდა უწყვეტი „ეფექტური კონტროლი” სამხრეთ ოსეთსა და აფხაზეთზე.

175. ამრიგად, იგი ასკვნის, რომ საომარი მოქმედებების შეწყვეტის შემდეგ (2008 წლის 12 აგვისტოს ცეცხლის შეწყვეტის შესახებ შეთანხმების დღიდან) მომხდარი მოვლენები ექცევა რუსეთის ფედერაციის იურისდიქციისფარგლებში კონვენციის 1-ლი მუხლის მიზნებისათვის და არ განიხილავსამ საკითხთან დაკავშირებით მოპასუხე მთავრობის მიერ გამოხატულ წინასწარ პრეტენზიებს.

შემდგომ უნდა დადგინდეს, საქმის არსებითი მხარისგანხილვის შედეგად, მოხდა თუ არა კონვენციით დაცული უფლებების დარღვევა, რომლის შესაბამისადაც პასუხისმგებლობა შეიძლება დაეკისროს რუსეთის ფედერაციას.

  1. კონვენციის მე-2, მე-3 და მე-8 მუხლების და No 1 ოქმის 1-ლი მუხლის სავარაუდო დარღვევა

176. მომჩივანი მთავრობის წარდგინებების შესაბამისად, მკვლელობები, არასათანადო მოპყრობა, ძარცვა და სახლების გადაწვა განხორციელდა რუსეთის შეიარაღებული ძალებისა და სამხრეთ ოსეთის შეიარაღებული ძალების მიერ, სამხრეთ ოსეთში და მიმდებარე „ბუფერულ ზონაში". ის ამტკიცებდა, რომ ასეთი მოქმედებები წარმოადგენდა კონვენციის მე-2, მე-3 და მე-8 მუხლების და No 1 ოქმის 1-ლი მუხლის დარღვევას.

კონვენციის მეორე მუხლი

„1. ყოველი ადამიანის სიცოცხლის უფლება კანონით არის დაცული. არ შეიძლება სიცოცხლის განზრახ ხელყოფა, თუ არა სიკვდილის სასჯელის აღსრულების შედეგად, რომელიც სასამართლოს განაჩენით შეეფარდა მოცემულ პირს ისეთი დანაშაულის ჩადენისათვის, რომლისთვისაც კანონი ითვალისწინებს ამ სასჯელს.

2. სიცოცხლის ხელყოფა არ განიხილება ამ მუხლის დარღვევად, თუ ის შედეგად მოჰყვა ძალის გამოყენებას, რომელიც აბსოლუტურ აუცილებლობას წარმოადგენდა:

a) ნებისმიერი პირის დასაცავად არამართლზომიერი ძალადობისაგან;

b) კანონიერი დაკავებისათვის, ანდა კანონიერად დაპატიმრებული პირის გაქცევის აღსაკვეთად;

c) კანონიერ ღონისძიებათა განხორციელებისათვის აჯანყების ან ამბოხების ჩასახშობად.“

კონვენციის მესამე მუხლი

ადამიანის წამება, არაადამიანური თუ დამამცირებელი დასჯა ან მასთან ასეთი მოპყრობა დაუშვებელია.

კონვენციის მერვე მუხლი

„1. ყველას აქვს უფლება, რომ დაცული იყოს მისი პირადი და ოჯახური ცხოვრება, საცხოვრისი და მიმოწერა.

2. დაუშვებელია ამ უფლების განხორციელებაში საჯარო ხელისუფლების ჩარევა, გარდა ისეთი შემთხვევისა, როდესაც ასეთი ჩარევა ხორციელდება კანონის შესაბამისად და აუცილებელია დემოკრატიულ საზოგადოებაში ეროვნული უშიშროების, საზოგადოებრივი უსაფრთხოების, ქვეყნის ეკონომიკური კეთილდღეობის ინტერესებისათვის, უწესრიგობისა თუ დანაშაულის თავიდან ასაცილებლად, ჯანმრთელობისა ან მორალის, ანდა სხვათა უფლებებისა და თავისუფლებების დასაცავად".

N1 ოქმის 1-ლი მუხლი

„ ყოველ ფიზიკურ ან იურიდიულ პირს აქვს თავისი საკუთრების შეუფერხებელი სარგებლობის უფლება. უფლება მხოლოდ საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის შეიძლება ჩამოერთვას ვინმეს თავისი საკუთრება კანონითა და საერთაშორისო სამართლის ზოგადი პრინციპებით გათვალისწინებულ პირობებში.

ამასთან, წინარე დებულებები არანაირად არ აკნინებს სახელმწიფოს უფლებას, გამოიყენოს ისეთი კანონები, რომელთაც ის აუცილებლად მიიჩნევს საერთო ინტერესების შესაბამისად საკუთრებით სარგებლობის კონტროლისათვის, ან გადასახდებისა თუ მოსაკრებლების ან ჯარიმების გადახდის უზრუნველსაყოფად".

  1. მხარეთა წარდგინებები
    1. მომჩივანი მთავრობა

177. მომჩივანი მთავრობა ამტკიცებდა, რომ აქტიური საომარი მოქმედებების შეწყვეტის შემდეგ, ეთნიკური წმენდის კამპანია დაიწყო და თვეების განმავლობაში გაგრძელდა, დასრულდა მხოლოდ სამხრეთ ოსეთის თითქმის მთელი ეთნიკური ქართველი მოსახლეობის სახლებიდან გაძევების და მათი სოფლების გაძარცვისა და განადგურების შემდეგ. კონვენციის დარღვევების მნიშვნელოვანი რაოდენობა, როგორც ამტკიცებდნენ აღნიშნულ საჩივარში, ჩადენილია რუსული საომარი ხაზების მიღმა, საომარი მოქმედებების დასრულების შემდეგ და მას შემდეგ რაც, ქართული სამხედრო ძალები უკვე გამოსული იყო.

საომარი მოქმედებების შეწყვეტამდე და მის შემდეგ, რუსეთის სახმელეთო ჯარები, ოსეთის სამხედრო ძალებთან და სხვა არარეგულარულ ჯარებთან ერთად, რომლებიც მოქმედებდნენ რუსეთის ფედერაციის ეფექტური კონტროლის ქვეშ, შევიდნენ ეთნიკურ ქართულ სოფლებში.ამ სოფლების მცხოვრებთა უმეტესობა ამ დროისთვის გაქცეულიან ევაკუირებული იყო, ხოლო ვინც დარჩა, უმეტესწილად მოხუცები ან უმწეოები იყვნენ, ან ვერ შეძლეს, ან ძალიან შეეშინდათ საცხოვრებელი ადგილისა და ცხოვრების წესის შეცვლა.რუსეთის სახმელეთო ჯარებმა გადაკეტეს სოფლები, შესასვლელი და გასასვლელი საკონტროლო გამშვები პუნქტების გამოყენებით და დაუშვეს ეთნიკური ქართველების სახლებისა და მთელი სოფლების გადაწვა. ადამიანებს სიკვდილით ემუქრებოდნენ, თუ ისინი უარს იტყოდნენ საცხოვრებლის დატოვებაზე და ადგილზე დახვრეტით სჯიდნენ ქართველებს, მათი ეთნიკური წარმომავლობის ნიშნით.

ეთნიკური წმენდის ამ კამპანიის დროს მრავალი დანაშაული ჩაიდინეს უშუალოდ რუსეთის სამხედრო ძალებმა. სხვები ჩაიდინეს რუსეთის სამხედრო ძალების თანდასწრებით, რომლებიც არანაირად არ ცდილობდნენ მათ აღკვეთას.

ამ მოსაზრებების დასადასტურებლად წარდგენილი მტკიცებულების საფუძველზე, მომჩივანმა მთავრობამ სასამართლოს შესთავაზა დასკვნის გაკეთება, რომ რუსეთის ფედერაცია ახორციელებდა ეთნიკური ქართველების სახლებისა და სოფლების განადგურების, ან აღნიშნულის დაშვების ადმინისტრაციულ პრაქტიკას, რომლის მიზანი იყო, გაეხადათ ეს სახლები საცხოვრებლად უვარგისად, რაც წარმოადგენს კონვენციის მე -3 და მე -8 მუხლებისა და კონვენციის N1 ოქმის 1-ლი მუხლისა და საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის მოქმედი წესების დარღვევას. მომჩივანმა მთავრობამ ასევე მოუწოდა სასამართლოს, დაედგინა, რომ რუსეთის ფედერაციამ განახორციელა ადმინისტრაციული პრაქტიკა, რომლის მიხედვითაც ხდებოდა მშვიდობიანი მოსახლეობის სიკვდილით უკანონო დასჯა კონვენციის მე -2 მუხლისა და საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის მოქმედი წესების დარღვევით.

  1. მოპასუხე მთავრობა

178. მოპასუხე მთავრობამ უპასუხა, რომ საქართველოს თავდასხმას მოჰყვა დაუყოვნებლივი, ძალიან სერიოზული სამოქალაქო არეულობა, რომელიც გამოიხატებიდა ოსების მხრიდან თავდასხმაში ქართულ სოფლებსა და სახლებზე. რელიეფის გათვალისწინებით და იმ ფაქტის გამო, რომ ოსური და ქართული სოფლები ხშირად ერთმანეთის გვერდიგვერდ იყო განლაგებული და რომ ორივე ჯგუფის ხალხით დასახლებული იყო შერეული ტიპის სოფლები, ასეთი თავდასხმების აღკვეთა, რაც შეიძლება მომხდარიყო ნებისმიერ დროს, იყო შეუძლებელი.

რუსეთის სამხედრო ძალები ცდილობდნენ ჩარევას მაშინ, როდესაც ისინი ასეთი თავდასხმების მოწმენი ხდებოდნენ და თუკი მათ ჰქონდათ ამის საშუალება, მათი კონტინგენტის სამხედრო მიზნების შესაბამისად. გასაიდუმლოებულმა ბრძანებებმა ნათლად გამოხატა რუსეთის განზრახვა შეძლებისდაგვარად აღეკვეთა არეულობა.

ამასთან, რუსული ძალები უმეტესად ფრონტის ხაზზე იმყოფებოდნენ, ან გადაადგილდებოდნენ ფრონტის ხაზის მიმართულებით და უკან, ან იცავდნენ მომარაგების ხაზებს.მათ ასევე ხელს უშლიდა ენის არცოდნა, რადგან მათ არ იცოდნენ არც ქართული და არც ოსური.უკიდურესად რთული იყო კონფლიქტიდან დაბრუნებული ადამიანების გარჩევა ორივე მხარეს, ძარცვისა და განადგურებისკენ მიდრეკილების მქონე დამნაშავეებისაგან.რუსეთის სამხედრო ძალებს არ ჰქონდათ გავლილი წვრთნა, ან გააჩნდათ რესურსები, რომ საკუთარ თავზე აეღოთ პოლიტიკის ჩამოყალიბება ან სამშვიდობო როლის შესრულება, ხოლო ბოროტმოქმედები, რომლებსაც აკავებდნენ, გადაეცემოდა სამხრეთ ოსეთის ხელისუფლებას, რომელსაც ეკისრებოდა წესრიგის შენარჩუნების მცდელობის პრაქტიკული პასუხისმგებლობა, თუმცა ამოწურული რესურსებით, საქართველოს მიერ საკუთარ პასუხისმგებლობაზე უარის თქმის ფონზე.

რუსეთის სამშვიდობო ბატალიონის დარჩენილი წევრები, გენერალ კულახმეტოვის მეთაურობით, მობილურ პატრულში იყვნენ განლაგებულნი, რათა ეცადათ არეულობის, ძარცვისა და ქონების განადგურების აღკვეთა.მან აღწერა საკუთარი ძალისხმევაამ საქმისწარმოების დროს ჩვენების მიცემისას, მაგრამ მათი წარმატება მცირე იყო.თუმცა დავალება ძალზე რთული იყო და, როგორც ჩანს, სამხრეთ ოსეთის ხელისუფლება ხშირად ათავისუფლებდა ადამიანებს, რომლებსაც რუსეთის სამხედრო ძალებიაპატიმრებდნენ, შესაძლოა რესურსების და მოსათავსებლად საჭირო ადგილების ნაკლებობის გამო და მხოლოდ იმისთვის, რომ ისევ დაეპატიმრებინათ.

საქართველოს საკუთარი მტკიცებულება, რომელიც თითქოსდა ამყარებს მის საჩივარს, შეიცავს ბევრ მითითებას დამცავ ზომებზე, რომლებიც განახორციელეს რუსმა ჯარისკაცებმა ქართველი ხალხის დასახმარებლად, რაც უფრო ვრცლად იქნება ახსნილი ქვემოთ.

მნიშვნელოვანია, რომ რუსეთის ჯარს არ მოუხდენია იმ ტერიტორიების ოკუპაცია, რომელთა გავლითაც იგი მოძრაობდა, იქნებოდა ეს სამხრეთ ოსეთის, აფხაზეთის, თუ არასადაო საქართველოს ტერიტორია. მისი ამოცანა მხოლოდ საქართველოს შეიარაღებულ ძალებთან და მათგან მომავალ უწყვეტ საფრთხესთან გამკლავება იყო.

და ბოლოს, ბევრ ქართულ სოფელს მნიშვნელოვანი ზიანი მიადგა ცხინვალის ირგვლივ საბრძოლო მოქმედებების დროს, მათ შორის ქართული კასეტური საბრძოლო მასალების შედეგად, რომლებიც ვერ მოხვდნენ მიზანში, იმიტომ რომ ვერ ამოქმედდა, ან იმიტომ რომ ისინი გასროლილი იყო ძალიან შორი მანძილიდან.მოპასუხე სახელმწიფომ ამასთან დაკავშირებით მიუთითა საქმისწარმოების შესახებ, რომელიც აღიძრა ისრაელის მიმწოდებლის მიერ საქართველოს წინააღმდეგ, ინგლისის კომერციულ სასამართლოში, ლონდონში, გადაუხდელობის და მხარეებს შორის შეთანხმებული ანგარიშსწორების გამო.

  1. მესამე მხარის კომენტარები

179. ესექსის უნივერსიტეტის ადამიანის უფლებათა დაცვის ცენტრმა აღნიშნა, რომ ზოგადად, შეიარაღებული კონფლიქტის შესახებ კანონის გამოყენება შეჩერდა აქტიური საომარი მოქმედებების დასრულების შემდეგ, მაგრამ არსებობს დებულებები, რომლებმაც აღნიშნული დროის შემდეგაც უნდა უზრუნველყონ ადამიანების დაცვა[20].მიუხედავად იმისა, რომ აქტიური საომარი მოქმედებების დასრულებისთანავე პერიოდში, შეიძლება საჭირო გახდეს შეიარაღებული კონფლიქტის დროს მოქმედი კანონის (LOAC) თანახმად დაკავების საფუძვლების აღიარება, ეს პერიოდი არ გაგრძელდება ხანგრძლივად.

იქ, სადაც საომარი მოქმედებების დასრულება ოკუპაციის დაწყებას ნიშნავდა, გამოიყენებოდა შეიარაღებული კონფლიქტის დროს მოქმედი კანონის (LOAC) სპეციფიკური რეჟიმი.ტერიტორიის კონტროლის გათვალისწინებით, რომლის განხორციელებაც ოკუპანტს უნდა შეეძლოს, ოკუპანტ ძალას უნდა ჰქონოდა ადამიანის უფლებათა სამართალით (HRL) გათვალისწინებული ვალდებულებების სრული სპეექტრი[21].

  1. შესაბამისი მტკიცებულებების მოკლე აღწერა
    1. წერილობითი მტკიცებულება

180. ეუთოს ანგარიშის შესაბამის ნაწილში, ციტირებული ზემოთ, რომელიც შეეხება ომის შემდგომ მკვლელობებს სამხრეთ ოსეთში (გვ. 35-36), აღნიშნულია შემდეგი:

"გამოკითხული პირების თქმით, დაბომბვის დასრულების შემდეგ, მრავალ სოფელში კვლავ გაგრძელდა მშვიდობიანი შეუიარაღებელი მოსახლეობის მკვლელობის შემაშფოთებელი ფაქტები.მოწმეებისთქმით, დამნაშავეები ხშირად იყვნენ ოსები – ზოგი მათგანი აღწერეს როგორც ჯარისკაცები, ხოლო ზოგი როგორც სამოქალაქო პირები, რომლებიც რუსეთის შეიარაღებულ ძალებთან ერთად შემოვიდნენ სოფლებში და რომლებიც აგვისტოს კონფლიქტამდე იმყოფებოდნენ საქართველოს ადმინისტრაციულ დაქვემდებარებაში. მაგალითად, სოფელ ჭარებში, ორი ერთმანეთისგან დამოუკიდებელი მოწმის ინფორმაციით, „ოსების" დაჯგუფებამ მოკლა სოფლის ორი მკვიდრი მათივე სახლში. სოფელ დისევის მკვიდრებმა განაცხადეს, რომ „ოსმა" ახლომდებარე სოფლიდან ჩაიდინა მკვლელობა,გარდა იმისა, რომ მრავალი ადამიანი იხოცებოდა დაბობმვის შედეგად.სოფელ ვანათში, დევნილმა წყვილმა ადამიანის უფლებების შეფასებით მისიას (HRAM) აცნობა, რომ მათი ერთ-ერთი მეგობარი ჯარისკაცებმა მოკლეს. მათ მისი დაკრძალვა უნდოდათ, მაგრამ ამის უფლება არ მისცეს, მანამ სანამ ძალიან არ დაღამდა და რუსეთის ჯარს კი დაწესებული ჰქონდა კომენდანტის საათი. ასევე ვანათში გადმოცემის მიხედვით მოკლეს სკოლის მასწავლებელი და დაჭრეს მისი მეუღლე, ექთანი; შემდეგ ცეცხლი წაუკიდეს მის სახლს და ის დატოვეს დაჭრილი შიგნით და სასიკვდილოდ გაწირეს. სოფელ ქსუისში, ერთმა მოწმემ აღწერა, თუ როგორ გაუხსნა ცეცხლი ოსური სოფელიდან სნაიპერმა დაბომბვის დასრულების შემდეგ, როდესაც ის გარეთ გავიდა.სოფელ საცხენეთში ქალი შეესწრო, თუ როგორ ესროლა „ოსმა"ერთ მამაკაცს და მოკლა იგი, როდესაც მან უარი თქვა ძროხების გადაცემაზე, ხოლო კიდევ ერთ მამაკაცსსასიკვდილოდ ესროლეს მანქანის გამო ჩხუბის დროს. სოფელ ავნევში ერთი კაცი მოკლეს, როდესაც მან სახლში არ შეუშვა მოროდიორები.

განსხვავებით იმ ინფორმაციისგან, რომ რუსი ჯარისკაცები მონაწილეობდნენ ბოროტმოქმედებებში, სოფლის რამდენიმე მკვიდრმა განაცხადა, თუ როგორ მიიღო მონაწილეობა რუსმა ჯარმა ადგილობრივი მოსახლეობის დახმარებაში ან ოსებისგან დაცვაში. მაგალითად, თამარაშენელმა ქალმა გაიხსენა, თუ როგორ ჰკითხეს რუსმა ჯარისკაცებმა სჭირდებოდა თუ არა მას საკვები და თუ როგორ მოუტანეს მას სამი დღის მარაგი პურის, კარაქისა და დაკონსერვებული ხორცის სახით. როდესაც ერედვში ქალი შეავიწროვა ოსმა, იქ მყოფი რუსი ჯარისკაცი ჩაერია, მისი იარაღის კონდახი დაარტყა ოს კაცს და აიძულა წასულიყო. სოფელ ჭარებში რუსი ჯარისკაცები მოვიდნენ და სოფლის მკვიდრის ბაღიდან აუფეთქებული ბომბი ამოიღეს. სოფელ ნულში, რუსმა ჯარებმა მოსახლეობას გადასცეს თეთრი სამკლაურები, რათა დაეცვათ ისინი „ოსებისგან". სოფლების კეხვის, საცხენეთისა და იკოტის მკვიდრებმა განაცხადეს, რომ რუსმა ჯარებმა ზიანი არ მიაყენეს მათ სოფლებს”.

181. ეუთოს ანგარიშის შესაბამის ნაწილში, ციტირებული ზემოთ, რომელიც შეეხება, ომის შემდგომ მკვლელობებს „ბუფერულ ზონაში“ (გვ. 23), აღნიშნულია შემდეგი:

„საბრძოლო მოქმედებების ახალი ეტაპი დაიწყო სახმელეთო ძალების „ბუფერულ ზონაში” დაწინაურებით, რის შემდეგაც, მიღებული იქნა შეტყობინებები მრავალი თავდასხმის შესახებ, რომელიც განხორციელდა მშვიდობიან მოსახლეობაზე. დაწინაურებული სამხედრო ძალები სხვადასხვაგვარად აღწერეს დევნილებმა, როგორც „ოსები" და „რუსები"; ხშირ შემთხვევაში მშვიდობიან მოსახლეობას არ შეეძლო მკვეთრად განესხვავებინა ეს უკანასკნელნი. დევნილები შეესწრნენ შეუიარაღებული მშვიდობიანი მოსახლეობის მკვლელობებს შეიარაღებული ძალების მიერ, რომლებიც შევიდნენ გორში და სოფლებში მეღვრეკისი, ტირძნისი, ერგნეთი და კარალეთი.ერგნეთში, მაგალითად სოფლის მკვიდრმა უთხრა ადამიანის უფლებების შეფასებით მისიას, თუ როგორ დაინახა მან ათკაციანი „ოსების“ ჯგუფი, რომლებიც ჩაცმულნი იყვნენ რუსულ ფორმაში, რომლებმაც დაარტყეს 80 წლის კაცს ზურგში და შემდეგ ესროლეს მას. მსხვერპლი, სოფლის მკვიდრის თქმით, შეფოფხდა ერთ შენობაში თქვა, „მე მესროლეს“ და შემდეგ დაეცა და მოკვდა. კარალეთში, სოფლის მკვიდრის ინფორმაციით, მანქანა, რომელშიც იჯდა ოთხი „ოსი“ , რომლებიც ჩაცმულნი იყვნენ სამხედრო ფორმაში, შევიდნენ სოფელში და ავტომატური იარაღიდან გასროლით მოკლეს ერთ-ერთი მისი მეზობელი".

182. ევროკავშირის ფაქტების დამდგენი მისიის ანგარიშის შესაბამის ნაწილში (ტომი II, გვ. 351-53, და გვ. 362-70) ნათქვამია შემდეგი:

„კონფლიქტის დროს და ცეცხლის შეწყვეტის შემდეგ, გაჩაღდა მშვიდობიანი მოსახლეობის წინააღმდეგ განზრახ ძალადობის კამპანია: გადაწვეს სახლები, გაძარცვეს და დააყაჩაღეს სოფლები. ამ მოქმედებების უმეტესობა განხორციელდა სამხრეთ ოსეთში და საქართველოს არასადაო ტერიტორიაზე, ძირითადად სამხრეთ ოსეთის ადმინისტრაციული საზღვრის მიმდებარე ტერიტორიებზე.

ეს მოქმედებები ხდებოდა ცეცხლის შეწყვეტისა და საომარი მოქმედებების დასრულებიდან რამდენიმე კვირის შემდეგაც. ამგვარი დარღვევები წარმოშობს კრიტიკულად მნიშვნელოვან საკითხს დაცულობის საერთო ნაკლებობის შესახებ იმ ადგილებში, რომლებიც ცვალებადი კონტროლის ქვეშ იმყოფება, ისეთი როგორიცაა სამხრეთ ოსეთში საქართველოს ადმინისტრაციული ორგანოების მიერ მართული სოფლები, ან ე.წ. „ბუფერული ზონა". როგორც ჰუმან რაითს ვოჩის მიერ ჩატარებული ინტერვიუების საფუძველზე გამოიკვეთა, მშვიდობიანი მოსახლეობის მიმართ განხორციელებული ძალადობის აქტების უმეტესობა, ძარცვა და ყაჩაღობა ჩადენილი იქნა ოსური ძალების მიერ. თვითმხილველთაგან შეგროვებული ინფორმაცია ასევე მიუთითებს რუსული ძალების კონტინგენტზე ამ დარღვევების დროს და ზოგჯერ ამ ძალადობის აქტებში რუსული სამხედრო ძალების მონაწილეობაზე.მიუხედავად იმისა, რომ დარღვევების უმეტესობა ხდებოდა ეთნიკური ქართველების მიმართ, ეთნიკური ოსები ასევე არ იყვნენ დაცულები მძარცველებისგან.

„ჰუმან რაითს ვოჩის“ მიხედვით:

„სამხრეთ ოსეთის ძალებში შედიან სამხრეთ ოსეთის თავდაცვისა და საგანგებო სიტუაციების სამინისტროს სამხედრო მოსამსახურეები, ოპერატიული რეაგირების ძალები (ცნობილია რუსული აკრონიმით OMON) და რამდენიმე პოლიციური კომპანია, რომლებიც მუშაობენ სამხრეთ ოსეთის შინაგან საქმეთა სამინისტროს დაქვემდებარებაში და სამხრეთ ოსეთის სახელმწიფო უსაფრთხოების კომიტეტის სამხედრო მოსამსახურეები. (KGB). ბევრმა გამოკითხულმა „ჰუმან რაითს ვოჩს“ განუცხადა, რომ სამხრეთ ოსეთში მცხოვრები ქნედუნარიანი მამაკაცების უმეტესობამ აიღო იარაღი საკუთარი სახლების დასაცავად.რადგან სამხრეთ ოსეთს არ ჰყავს რეგულარული ჯარი, მისი მაცხოვრებლები სამხრეთ ოსეთის სამხედრო ძალების წევრებს მოიხსენიებენ როგორც მილიციას (ოპოლჩენცები), თუ მათი გამიჯვნა არ იქნება შესაძლებელი როგორც პოლიციელები ან თავდაცვისა და საგანგებო სიტუაციების სამინისტროს სამხედრო მოსამსახურეები. სარწმუნო წყაროები ასევე იტყობინებოდნენ მრავალი მამაკაცის შესახებ ჩრდილოეთ ოსეთიდან და რუსეთის რამდენიმე სხვა მხარიდან, რომლებიც კომფლიქტში იღებდნენ მონაწილეობას სამხრეთ ოსეთის მხარდასჭერად და რომლებიც ჩაბმული იყვნენ მშვიდობიანი მოსახლეობის წინააღმდეგ შემდგომში მომხდარ დანაშაულში.“

ზოგიერთ შემთხვევაში ძნელია ოსი დამნაშავეების ზუსტი ვინაობისა და სტატუსის დადგენა, რადგან მოწმეების მიერ მათი ტანსაცმლის საერთო აღწერა (შენიღბვის ფორმა, ხშირად თეთრი სამკლაურით) შეიძლება ეკუთვნოდეს სამხრეთ ოსეთის თავდაცვისა და საგანგებო სიტუაციების სამინისტროს, სამხრეთ ოსეთის შინაგან საქმეთა სამინისტროს, მოხალისე მებრძოლებს, ან თუნდაც ჩვეულებრივ კრიმინალ მძარცველებს.რამდენიმე ფაქტორი მიუთითებს, რომ ხშირ შემთხვევაში დამნაშავეები მიეკუთვნოდნენ სამხრეთ ოსეთის ძალებს, რომლებიც მოქმედებდნენ რუსულ სამხედრო ძალებთან მჭიდრო თანამშრომლობით. დამნაშავეები ხშირად მოდიოდნენ სოფლებში რუსულ სამხედრო ძალებთან ერთად, ან მათ მიერ სოფლების გავლის შემდეგ მალევე; დამნაშავეები ზოგჯერ სამხედრო მანქანებით მოდიოდნენ; როგორც ჩანს, ისინი თავისუფლად გადიოდნენ საკონტროლო გამშვებ პუნქტებს, რომლებიც დაკომპლექტებული იყო რუსი ან სამხრეთ ოსეთის ძალებით.”

„მოწმეები ზოგჯერ დამნაშავეებად ჩეჩნებსა და კაზაკებსაც ასახელებდნენ; იყო თუ არა ეს ზუსტი, უცნობია; თუმცა მედიაში ვრცელდებოდა ინფორმაცია ჩეჩნებისა და კაზაკების კონფლიქტში მონაწილეობის შესახებ."

ამ ეტაპზე ჩნდება ორი ერთმანეთთან მჭიდროდ დაკავშირებული კითხვა: ამ დარღვევების ჩამდენთა იდენტიფიცირება და თუ ზუსტად რა როლი ითამაშა რუსმა სამხედრო ძალებმა ამ დარღვევებში.ამ კითხვებზე პასუხის გაცემას მოჰყვება მთავარი სამართლებრივად მნიშვნელოვანი შედეგები, რადგან ის მოითხოვს ჩვენგან, რომ განვასხვავოთ ისინი, ვინც ჩაიდინა ეს ძალადობა და ისინი, ვინც არაფერი მოიმოქმედა მათ აღსაკვეთად ან მათ შესაჩერებლად.

მართალია ძნელია დავასკვნათ, რომ რუსული სამხედრო ძალები სისტემატურად მონაწილეობდნენ ან ტოლერანტულნი იყვნენ სამხრეთ ოსეთის ძალების ქცევის მიმართ, ისინი მაინც დამაჯერებელ და სარწმუნო ინფორმაციად მოიაზრება, რომელზე დაყრდნობითაც დგინდება, რომ ხშირ შემთხვევაში რუსული სამხედრო ძალები არ მოქმედებდნენ სამხრეთ ოსეთის ძალების ხელშესაშლელად ან შესაჩერებლად. ჰუმან რაითს ვოჩი მიუთითებს სამი ტიპის სიტუაციაზე: პასიურ მოწმეებზე, აქტიურ მონაწილეობასა და მილიციის გადაადგილებაზე. ზოგიერთ ჩვენებაში ასევე ნათქვამია რუსული ჯარების პოზიტიური მონაწილეობის შესახებ მილიციის მიერ ძარცვის შეჩერებაში ან მათ მიერ სახლების ძარცვისა და და გადაწვის აღკვეთაში.„ჰუმან რაითს ვოჩი" ასევე მიუთითებს 13 აგვისტოს შექმნილ საკონტროლო გამშვებ პუნქტებსა და ბლოკპოსტებზე, რომლებმაც ეფექტურად შეაჩერეს ძარცვისა და გადაწვის კამპანია, მაგრამ რომლებიც მოულოდნელად აიღეს სულ რაღაც ერთი კვირის შემდეგ.საქართველოში მომხდარ კონფლიქტთან დაკავშირებული ფაქტების დამდგენი დამოუკიდებელი საერთაშორისო მისიის ექსპერტების მიერ 2009 წლის მარტში ჩატარებულმა გამოკითხვებმა (IIFFMCG’s expert) ასევე წარმოადგინა სხვადასხვა ანგარიშები, დაწყებული აქტიური ჩარევიდან, დარღვევების შესაჩერებლად, დამთავრებული პასიური დაკვირვებითა და მონაწილეობით.

და ბოლოს, თავიდანვე მნიშვნელოვანია ხაზგასმით აღვნიშნოთ, რომ ძალადობის სქემები განსხვავდებოდა შესაბამისი ტერიტორიის მიხედვით. როგორც ჩანს, ყველაზე ინტენსიურ განადგურებასა და სასტიკ ძალადობას ადგილი ჰქონდა სამხრეთ ოსეთში, გარკვეული სახასიათო თვისებებით, რომლებიც განსხვავდება იმისგან, რაც მოხდა ბუფერულ ზონაში. ეს განსხვავება მაგალითისთვის აღიარეს საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს წარმომადგენლებმა 2009 წლის 4 ივნისს, საქართველოში მომხდარ კონფლიქტთან დაკავშირებული ფაქტების დამდგენი დამოუკიდებელი საერთაშორისო მისიის ექსპერტებთან (IIFFMCG experts) შეხვედრის დროს.დაბოლოს, შეუძლებელია შედარება გაკეთდეს ამ ორ ყოფილ ტერიტორიაზე შექმნილ მდგომარეობებსა და აფხაზეთში საომარი მოქმედებების შედეგებს შორის, რომლებიც ძალზე შეზღუდული იყო.

...

კონფლიქტს საქართველოში და მის შედეგებს ახასიათებს ფართომასშტაბიანი ყაჩაღობისა და ძარცვის კამპანია სამხრეთ ოსეთის ეთნიკურ ქართულ სოფლებში და ე.წ ბუფერულ ზონებში. მიუხედავად იმისა, რომ აღნიშნულ მოქმედებებს უმთავრესად ჩადიოდნენ ოსი სამხედროები და მილიცია, ოსი მშვიდობიანი მოსახლეობის ჩათვლით, არსებობს მრავალი თვითმხილველი, რომელთა ინფორმაციით რუსი სამხედრო ძალები ჩადიოდნენ ძარცვას. ყველაზე მნიშვნელოვანია იმის აღნიშვნა, რომ მრავალი ჩვენება მიუთითებს რუს ჯარისკაცთა კონტინგენტზე შეიარაღებული ოსების მიერ ძარცვის განხორციელებისას. ზოგიერთ შემთხვევაში ძარცვა დაიწყო ქართული ძალების გაყვანისთანავე.

„ჰუმან რაითს ვოჩმა“ დოკუმენტურად დაადასტურა – და ზოგ შემთხვევაში უშუალოდ გახდა თვითმხილველი- სისტემატიური ძარცვისა თამარაშენში, ზემო აჩაბეთში, ქვემო აჩაბეთში, ქურთაში, ტყვიავში, ტირძნისში, დვანში, კოშკაში, მეგრეკისში, ნიქოზში, კარალეთში, კნოლევში, ავლევში, წერონისში და კეხვში. ეუთოს ადამიანის უფლებების შეფასებითი მისიის (HRAM) ინფორმაციით არსებობდა ყაჩაღობისა და ძარცვის რამდენიმე შემთხვევა. მაგალითისთვის, ადამიანის უფლებების შეფასებითი მისიის (HRAM) ინფორმაციით, იყო ერთი ქალი სოფელ კეხვში, რომელმაც დაინახა მის სახლს როგორ ძარცვავდა „ოსების" ჯგუფი, რომელთაც ეცვათ სამხედრო ფორმათეთრი სამკლაურებით. მამაკაცებმა ასევე მოიპარეს მისი მანქანა, რომელიც მეზობლის სახლიდან მოპარული ავეჯით დატვირთეს წასვლამდე. როდესაც იგი სოფლიდან გაიქცა, მან დაინახა „ოსი" ჯარისკაცები, რომლებსაც იცავდნენ რუსეთის სამხედრო ძალები და აყაჩაღებდნენ მაღაზიებსა და სხვა სახლებს.

ძალზე მნიშვნელოვანია ხაზგასმით აღინიშნოს, რომ კონფლიქტის შემდეგ ყაჩაღობა და ძარცვა კიდევ უფრო გაძლიერდა როგორც სამხრეთ ოსეთში, ისე ბუფერულ ზონაში, დვანში, მეგვრეკისსა და ტყვიავში.

უფრო მეტიც, ოსმა სოფლის მაცხოვრებლებმა მონაწილეობა მიიღეს ძარცვაში სექტემბერში, რამაც ცხადჰყო, რომ ოს და რუს სამხედრო ძალებს არ გააჩნდათ დაცვის განხორციელებისა და პოლიტიკის ჩამოყალიბების უნარი. მრავალი ჩვენება მიუთითებს რუსი სამხედრო ძალების კონტინგენტის არსებობაზე მაშინ, როდესაც ოსი მილიცია ახორციელებდა ძარცვას.

ვერ ვიტყვით, რომ რამდენიმე ცალკეული შემთხვევა იყო იმისა, როდესაც ზოგიერთ სოფლებში ყაჩაღობა აშკარად იყო ორგანიზებული ფორმის, მძარცველებს ჯერ სატვირთო მანქანებით მიჰქონდათ ავეჯი, შემდეგ კი მოდიოდნენ სახლების ფანჯრებისა და კარებების მოსაპარად.

„ჰუმან რაითს ვოჩმა“ ასევე აღნიშნა, რომ „ზოგიერთ თემში, სადაც ოსები ცხოვრობდნენ ქართველების გვერდიგვერდ, ან შერეულ ქორწინებაში იმყოფებოდნენ, ოსები ასევე ხდებოდნენ ძარცვის, შევიწროვებისა და თანამშრომლობის ბრალდებების სამიზნე”, მაგალითად, ზონკარში, რომელიც არის ცხინვალის ადმინისტრაციული ორგანოების მიერ მართული პატარა დასახლება პატარა ლიახვის ხეობაში, რომელიც გარშემორტყმულია ეთნიკური ქართული სოფლებით.

„ამნესტი ინთერნეიშენალმა" განსაკუთრებული შეშფოთება გამოთქვა იმის გამო, რომ „მრავალი ინფორმაცია იყო რუსი სამხედრო ძალების შესახებ, თუ როგორ აკვირდებოდნენ ისინი სამხრეთ ოსეთის ძალების, მილიციის ჯგუფებისა და შეიარაღებული პირების მიერ ჩადენილ ძარცვას და ქართული სოფლების განადგურებას და ემუქრებოდნენ და ძალადობდნენ იქ დარჩენილ მაცხოვრებლებზე”. აღწერილი იყო შემდეგი სიტუაცია:

„26 აგვისტოს, სოფელ ერედვში, „ამნესტი ინთერნეიშენალის" წარმომადგენლები გახდნენ მიმდინარე ყაჩაღობისა და ძარცვის მოწმეები, მათ შორის შეიარაღებული პირების მიერ.ძარცვის მიმდინარეობისას, რუსული სამხედრო ტექნიკა განაგრძობდა სვლას ერედვის გავლით (ცხინვალის [აღმოსავლეთით]) და რუსული საკონტროლო გამშვები პუნქტები აკონტროლებდნენ სოფელში შესასვლელსა და გასასვლელს; „ამნესტი ინთერნეიშენალმა"დაადასტურა, რომ მხოლოდ ჩვეულებრივ მანქანებს ჩხრეკდნენ და არა სატვირთო მანქანებს ან სხვა დიდ მანქანებს და ისიც არა ყველა შემთხვევაში. ’

შესაბამისად, არსებობს მყარი მტკიცებულებები ოსი ძალების, აგრეთვე დაუდგენელი შეიარაღებული ოსებისა და ზოგჯერ მშვიდობიანი მოსახლეობის მხრიდან ძარცვისა და ყაჩაღობის ფართო კამპანიის შესახებ კონფლიქტის დროს, მაგრამ მეტწილად ცეცხლის შეწყვეტის შემდეგ. თუმცა რუსი სამხედრო ძალები, როგორც ჩანს, მნიშვნელოვან როლს არ თამაშობდნენ ამ კამპანიაში, ისინი ასევე არ მიმართავდნენ რაიმე ქმედით ზომებს მათ შესაჩერებლად.

...

სამხრეთ ოსეთის კონფლიქტის კონტექსტში და მის შემდეგ სამოქალაქო საკუთრების განადგურების განხილვისას, ძირითადი განსხვავება უნდა გაკეთდეს ერთი მხრივ, როდესაც განადგურება გამოწვეული იყო ყუმბარმტყორცნებიდან სროლის, საარტილერიო დარტყმების, საჰაერო დაბომბვის ან ტანკების მიერ ცეცხლის გახსნის შედეგად, რაც შეიძლება წარმოადგენდეს საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის დარღვევას, როდესაც აღნიშნული არ ხდებოდა სისტემატიურად და მეორე მხრივ, როდესაც განადგურება გამოწვეული იყო ცეცხლის მოკიდებისა და გადაწვის განზრახ ჩადენილი ქმედებების შედეგად. როგორც ადამიანის უფლებების შეფასებითმა მისიამ (HRAM) აღნიშნა, განადგურება ზოგიერთ შემთხვევაში მოჰყვა თავად საომარ მოქმედებებს, იქნებოდა ეს ცხინვალისა და სამხრეთ ოსეთის სხვა სოფლების წინააღმდეგ ქართული ძალების შეტევის დროს, თუ რუსეთის საჰაერო და საარტილერიო დაბომბვების დროს. იხილეთ განურჩეველი თავდასხმების ნაწილი ზემოთ.

განადგურების ეს ტიპი არანაირად არ არის ნაკლებად სერიოზული.თავიდანვე უნდა აღინიშნოს, რომ დაწვის შედეგად მიყენებული დიდი ზიანი, როდესაც ზოგიერთი სოფელი თითქმის მთლიანად გადაიწვა, სერიოზულ შეშფოთებას იწვევს ამ ქმედებების უკან არსებული მოტივების გამო. დაწვის პრაქტიკამ მიაღწია ისეთ დონესა და მასშტაბს, რომ იგი სამხრეთ ოსეთში კონფლიქტის დროს ძალადობისთვის დამახასიათებელ თვისებად შეიძლება ჩაითვალოს. დაწვის ეს მასშტაბური კამპანია გამიზნული იყო სამხრეთ ოსეთის ეთნიკური ქართული სოფლების მიმართ, ხოლო ნაკლებად შეეხებოდა ადმინისტრაციული საზღვრის მიმდებარე ტერიტორიებს.

ამ თვალსაზრისით, ასევე მნიშვნელოვანია ხაზგასმით აღვნიშნოთ, რომ მრავალი ჩვენება, როგორც ჩანს, გვთავაზობს სამხრეთ ოსეთის ეთნიკურ ქართული სოფლების განზრახ განადგურებისა და გადაწვის მოდელს, რომელიც მასშტაბით და მოტივით განსხვავდებოდა იმისგან, რაც ხდებოდა ბუფერულ ზონაში.

სამხრეთ ოსეთის მთელი სოფლებისთვის ცეცხლის მოკიდებასთან და გადაწვასთან დაკავშირებით, რუსეთისა და სამხრეთ ოსეთის დეფაქტო ხელისუფლების მიერ გაკეთებულმა განმარტებამ საქართველოში მომხდარ კონფლიქტთან დაკავშირებული ფაქტების დამდგენი დამოუკიდებელი საერთაშორისო მისია (IIFFMCG) ვერ დაარწმუნა.

რუსეთის ფედერაციის თანახმად, „საქართველოს სოფლებში ხანძრებისა და ნგრევის გამომწვევი ერთ-ერთი მიზეზი იყო განზრახ ცეცხლის წაკიდების პოლიტიკა, ჩადენილი საქართველოს შეიარაღებული ძალების მიერ, რომლებიც იხევდნენ უკან.შედეგად განადგურდა არაერთი შეიარაღება, მათ შორის ჯავშანგამტანი რეაქტიული სატყორცნები, რომლებიც წინასწარ იყო განთავსებული და შენახული საცხოვრებელ სახლებში. საქართველოს მრავალ სოფელში (კეხვი, თამარაშენი, ხეიტა, ქურთა, ერედვი, ავნევი და ა.შ.) ქართული გასამხედროებული თავდაცვის დანაყოფების შესაიარაღებლად."სამხრეთ ოსეთის მიერ გაკეთებულ განმარტებებში ასევე მოხსენიებულია ქართველები: მარტში, სამხრეთ ოსეთში ვიზიტის დროს, სამხრეთ ოსეთის ორი ორგანიზაციიდან ერთ-ერთის წარმომადგენელმა, რომელიც ახლდა საქართველოში მომხდარ კონფლიქტთან დაკავშირებული ფაქტების დამდგენ დამოუკიდებელ საერთაშორისო მისიას (IIFFMCG), ამტკიცებდა, რომ სახლები ქართველებმა დაწვეს. ეს მტკიცებები, ამის მიუხედავად, არ არის გამყარებული დევნილთა [იძულებით გადაადგილებულ პირთა], ან სოფლის მოსახლეობის გამოკითხვების საშუალებით მიღებული ინფორმაციით,რომლებიც სამხედრო მოქმედებების დროს და მის შემდეგაც დარჩნენ ადგილზე. უფრო მეტიც, „ჰუმან რაითს ვოჩის თანახმად, მოწმეების უმეტესობა, რომლებსაც იგი გაესაუბრა, არ ჩიოდა მათ წინააღმდეგ საქართველოს სამხედრო ძალების მიერ სახმელეთო შეტევის კონტექსტში განხორციელებული დარღვევების გამო.

სამხრეთ ოსეთის დეფაქტო გენერალურმა პროკურორმა განუცხადა ადამიანის უფლებების შეფასებითი მისიას (HRAM), რომ საქართველოს სამხედრო ძალები იყენებდნენ ამ სოფლებს სამხედრო პოზიციებად.ეს უკანასკნელი განმარტება ვერ ხსნის მთლიანი სოფლების ფართომასშტაბიან და სისტემატიურ გადაწვას, რომლის მოწმეც გახდა საქართველოში მომხდარ კონფლიქტთან დაკავშირებული ფაქტების დამდგენი დამოუკიდებელი საერთაშორისო მისია (IIFFMCG).სხვადასხვა წყაროდან შეგროვილი ყველა ინფორმაცია მიუთითებს სამხრეთ ოსეთის ძალებსა და მილიციაზე, როგორც დამნაშავეებზე, რასთან დაკავშირებითაც არსებობს ათობით ჩვენება. ქართული არასამთავრობო ორგანიზაციების, „ჰუმან რაითს ვოჩისა" და „ამნესტი ინთერნეიშენალის" მიერ ეთნიკური ქართული სოფლების მოსახლეობის, როგორც პირდაპირი თვითმხილველის, გამოკითხვები და თავად საქართველოში მომხდარ კონფლიქტთან დაკავშირებული ფაქტების დამდგენი დამოუკიდებელი საერთაშორისო მისიის (IIFFMCG.) მიერ შეგროვილი ინფორმაცია ამ მოდელს ასაბუთებს.

ცეცხლის შეწყვეტის შემდეგ ეს კამპანია არ შეჩერებულა და რეალურად უფრო გაფართოვდა კიდეც. მიყენებული ზარალის მოცულობასთან დაკავშირებით, როგორც თვითმხილველთა მონაყოლიდან, ასევე სატელიტური სურათებიდან ირკვევა, რომ აგვისტოს ბოლო ორ კვირასა და სექტემბრის თვეებში დაიწვა მრავალი სახლი.

აღნიშნული ასევე დადასტურდა საქართველოში მომხდარ კონფლიქტთან დაკავშირებული ფაქტების დამდგენი დამოუკიდებელი საერთაშორისო მისიის ექსპერტების მიერ დევნილებთან (იძულებით გაადგილებულ პირებთან) ჩატარებული გამოკითხვის შედეგად. გარდა ამისა, მართალია, დღემდე დაუზუსტებელია, მაგრამ მისიის ექსპერტის მიერ გამოკითხულმა ერთ-ერთმა პირმა განაცხადა, რომ დამწვარი სახლები შემდეგ გაანადგურეს იმ ფაქტების დასამალად, რომ სახლები გადაწვეს. აღნიშნული განცხადება შეიძლება დაკავშირებული იყოს მონაყოლთან იმის შესახებ, რომ დამწვარ სახლებს შემდეგ გადაუარეს „ბულდოზერით“ სექტემბერში.

საქართველოში მომხდარ კონფლიქტთან დაკავშირებული ფაქტების დამდგენ დამოუკიდებელ საერთაშორისო მისიას (IIFFMCG) ასევე სურს აღნიშნოს, რომ სამხრეთ ოსეთში სახლების დაწვის კამპანიას თან ახლდა ძალადობრივი პრაქტიკა, როდესაც ადამიანებს ხელს უშლიდნენ ცეცხლის ჩაქრობაში მოკვლის მუქარით, ან ადამიანებს აიძულებდნენ, რომ ეყურებინათ, თუ როგორ იწვოდა მათი საკუთარი სახლები.

საქართველოში მომხდარ კონფლიქტთან დაკავშირებული ფაქტების დამდგენმა დამოუკიდებელმა საერთაშორისო მისიამ (IIFFMCG) დაასკვნა-ისევე, როგორც განაცხადა ადამიანის უფლებების შეფასებითმა მისიამ (HRAM ) და „ჰუმან რაითს ვოჩმა,“- რომ დაბომბვის შემდეგ, სამხრეთ ოსეთის მოსახლეობა, რომლებსაც ეცვათ ფორმა, ისევე როგორც ოსი მშვიდობიანი მოსახლეობა, „რომლებიც მოჰყვნენ რუსეთის დაწინაურებულ სამხედრო ძალებს“, ახორციელებდნენ სოფლებში, რომელთა უმეტესობა დასახლებული იყო ეთნიკური ქართველებით, სახლებისა და სამოქალაქო შენობებისთვის ცეცხლის წაკიდების სისტემატურ კამპანიას. „საქართველოში მომხდარ კონფლიქტთან დაკავშირებული ფაქტების დამდგენი დამოუკიდებელი საერთაშორისო მისიის ექსპერტების მიერ ჩატარებულმა გამოკითხვებმა დაადასტურა, რომ მცირე რაოდენობის გამონაკლისების გარდა, რუსეთის სამხედრო ძალები უშუალო მონაწილეობას არ იღებდნენ სოფლების განადგურებაში, აგვისტოს შუა რიცხვებში ხანმოკლე პერიოდის გამოკლებით, თუმცა ისინი არც ერეოდნენ აღნიშნულის შესაჩერებლად.

ბუფერულ ზონაში ქონების განადგურებასთან დაკავშირებით, პირველ რიგში, საჭიროა განვაცხადოთ, რომ ამ ტერიტორიაზე განადგურების ორივე ტიპის (საომარი მოქმედებების და განზრახცეცხლის წაკიდების შედეგად) არსებობა დასტურდება დოკუმენტებზე დაყრდნობით.2009 წლის ივნისში საქართველოში მომხდარ კონფლიქტთან დაკავშირებული ფაქტების დამდგენი დამოუკიდებელი საერთაშორისო მისიის ექსპერტმა სოფელ კარალეთიდან კოშკამდე მგზავრობის დროს, გზაზე დაინახა რამდენიმე სახლი, რომელიც განადგურებული იყო რუსეთის საჰაერო დაბომბვებისა და საარტილერიო ცეცხლის შედეგად. მიუხედავად იმისა, რომ განადგურების ეს ფორმები თავისთავად არ წარმოადგენს საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის ნორმების დარღვევას, ზოგიერთი ადრე განხილული შემთხვევა წარმოადგენს განურჩეველ თავდასხმას. რაც შეეხება სახლების დაწვას, ეუთოს ადამიანის უფლებების შეფასებითი მისიის (HRAM) წევრებმა „ბუფერულ ზონაში“ მოგზაურობის დროს დათვალეს ახლადგადამწვარი დაახლოებით 140 სახლი, რომელთაგან არც ერთს არ ჰქონდა საბრძოლო მოქმედების კვალი.

თუმცა ბუფერულ ზონაში გადაწვით სახლების ნგრევის რეალობაში ეჭვის შეტანის საფუძველი არ არსებობს, საქართველოში მომხდარ კონფლიქტთან დაკავშირებული ფაქტების დამდგენ დამოუკიდებელ საერთაშორისო მისიას (IIFFMCG) სურს განაცხადოს, რომ თუნდაც იმ სოფლების შემთხვევაში, რომლებსაც მისი ექსპერტი 2009 წლის ივნისში ესტუმრა და მის მიერ ჩატარებულ გამოკითხვებზე დაყრდნობით, ბუფერულ ზონაში ცეცხლის წაკიდებით განადგურების მოდელები თითქოს ოდნავ განსხვავებულია, ვიდრე სამხრეთ ოსეთში.პირველ როგში, განადგურების მასშტაბი ნაკლებად ფართოა.კარალეთის მოსახლეობამ აღნიშნა, რომ მათ სოფელში 25 სახლი დაიწვა. გადაწვის მოტივი განსაკუთრებულ ყურადღებას იმსახურებს. მართალია, შურისძიება და პირადი მოტივები ასევე მნიშვნელოვანია სამხრეთ ოსეთში ეთნიკური ქართული სოფლების გადაწვის ახსნისას, მაგრამ სოფელში მხოლოდ შერჩეული სახლების განადგურება მიუთითებს ძალადობის უფრო მიზანმიმართულ ფორმაზე იმ ადგილებში, რომლებსაც საქართველოში მომხდარ კონფლიქტთან დაკავშირებული ფაქტების დამდგენი დამოუკიდებელი საერთაშორისო მისია (IIFFMCG) ეწვია.საქართველოში მომხდარ კონფლიქტთან დაკავშირებული ფაქტების დამდგენიდამოუკიდებელი საერთაშორისო მისიის (IIFFMCG) ექსპერტის მიერ შეგროვილი ინფორმაცია, როგორც ჩანს წარმოშობს ვარაუდის საფუძველს, რომ იმ სახლების სია, რომლებიც უნდა გადაეწვათ, წინასწარ იყო შედგენილი. სოფლის ზოგიერთი მკვიდრის აზრით, განადგურება გამოწვეულ იქნა იმ ფაქტით, რომ პატრონს ჰყავდა ნათესავი პოლიციაში, რომელიც სავარაუდოდ მონაწილეობდა ეთნიკური ოსების წინააღმდეგ ჩადენილ ქმედებებში.კარალეთის გარეუბანში ოჯახთან ერთად მცხოვრებმა მოხუცმა ქალბატონმა განმარტა, რომ მის წინ სახლი ოსების ჯგუფმა გადაწვა, რადგან მეპატრონემ იყიდა პირუტყვი, რომელიც მანამდე მოპარეს ეთნიკურ ოსებს.ტყვიავში სახლების შერჩევითი გადაწვის მსგავსი ანგარიშები მოაგროვა საქართველოში მომხდარ კონფლიქტთან დაკავშირებული ფაქტების დამდგენი დამოუკიდებელი საერთაშორისო მისიის ექსპერტმა.

ამ მეტად შერჩევითი ძალადობის კიდევ ერთი ახსნა შეიძლება იყოს ის, რომ ბევრი შერეული ოჯახი, ოსი ნათესავებით, ცხოვრობს ბუფერულ ზონაში.აღიარეს რა ბუფერულ ზონაში ძალადობის განსხვავებული მოდელი, შინაგან საქმეთა სამინისტროს წარმომადგენლებმა, რომლებიც საქართველოში მომხდარ კონფლიქტთან დაკავშირებული ფაქტების დამდგენ დამოუკიდებელ საერთაშორისო მისიას (IIFFMCG) შეხვდნენ, აღნიშნული უხსენეს, როგორც ძალადობის დასაბუთება.

მიუხედავად იმისა, რომ ამ მოსაზრებების განზოგადება შეუძლებელია, საჭიროა მათი გათვალისწინება კონფლიქტის დროს ძალადობის მოდელების განხილვისას, განსაკუთრებით საკუთრების უფლებებთან დაკავშირებით. ინდივიდუალური შურისძიების ეს ასპექტი კრიტიკულად მნიშვნელოვანია და არ უნდა დაიჩრდილოს უფრო ზოგადი მოდელებით. იმისათვის, რომ ყოვლისმომცველი პოსტკონფლიქტური გადაწყვეტას ჰქონდეს რაიმე აზრი, ეს ასპექტი უნდა იქნეს განხილული დაძაბულობის განმუხტვისა და სხვადასხვა სახის ძალადობის ეფექტურად მოგვარების მიზნით. „

183. ევროსაბჭოს ადამიანის უფლებათა კომისარმა აღნიშნულთან დაკავშირებით განაცხადა შემდეგი: (იხ. ადამიანის უფლებები სამხრეთ ოსეთის კონფლიქტის შედეგად დაზარალებულ ადგილებში , CommDH(2008) 22, 8 სექტემბერი 2008, გვ. 16):

„87. კომისარს „სამხრეთ ოსეთის ქართული სოფლებიდან, ასევე „ბუფერული ზონიდან“ მიღებული ჰქონდა დიდი რაოდენობით ინფორმაცია ფიზიკური შეურაცხყოფის, ძარცვის, გამოსასყიდისთვის გატაცების, სახლების გაძარცვისა და გადაწვის და ასევე სამხრეთ ოსეთის მილიციის, ან სხვა შეიარაღებული პირების მიერ პირადი შევიწროების შესახებ.“

88. კომისარი შეშფოთებულია „ბუფერულ ზონაში" დანაშაულებრივი ქმედებების ზრდის გამო, რადგან გარკვეული რაოდენობის მშვიდობიანი მოსახლეობა დარჩენილია იქ, ან ცდილობენ დაბრუნდნენ, თუნდაც მოკლევადიანი სტუმრობის მიზნით. კომისარმა შენიშნა ერთი საათის განმავლობაში გარკვეული რაოდენობ[ის] მშვიდობიანი მოსახლეობა, რომლებიც მიდიოდნენ კარალეთის საკონტროლო გამშვები პუნქტის გავლით საკუთარი სახლებისკენ, მათი ბაღებისა და სახლების მოსავლელად.

184. „ამნესტი ინტერნეშენალის“ ზემოხსენებული ანგარიშის შესაბამის ნაწილში ვკითხულობთ (გვ. 31-32 და 34-39):

„...

„ამნესტი ინტერნეშენალის“ მიერ შეგროვებული თვითმხილველთა ჩვენებების თანახმად, დაწინაურებულ რუსულ არმიას თან ახლდა, როგორც სამხრეთ ოსეთის რეგულარული ძალები, ისე რიგი გასამხედროებული ჯგუფებისა.ამ უკანასკნელ ჯგუფებს ფართოდ მოიხსენიებენ „დაჯგუფებებად“ (რუსულად ოპოლჩენცი, ქართულად დაჯგუფებები) და მათი ზუსტი შემადგენლობა გაურკვეველია.უშუალოდ კონფლიქტამდე იყო ინფორმაციები 300 ოსი მოხალისის ჩამოსვლასთან დაკავშირებით, რომლებიც ჩრდილოეთ ოსეთის პოლიციაში მსახურობდნენ.გავრცელებული ინფორმაციით, სამხრეთ ოსეთის დე ფაქტო პრეზიდენტმა, ედუარდ კოკოითმა ამ მოხალისეების დე ფაქტო სამხრეთ ოსეთის შინაგან საქმეთა სამინისტროს ძალებთან გაერთიანების ბრძანება გასცა.ასევე, არსებობდა ცნობები, რომ საომარი მოქმედებების დაწყების შემდეგ ჩრდილოეთ კავკასიიდან სამხრეთ ოსეთში სხვა ეთნიკური ჯგუფების წარმომადგენლები გადავიდნენ სამხრეთ ოსეთის მხარეს საბრძოლველად.ჩრდილოეთ ოსეთში „ამნესტი ინტერნეშენალს“ ასევე აცნობეს, რომ დიდი რაოდენობით ადამიანები, რომლებიც თავდაპირველად, კონფლიქტის პირველ დღეებში, სამხრეთ ოსეთიდან ჩრდილოეთ ოსეთში გაიქცნენ, სამხრეთ ოსეთში დაბრუნდნენ საბრძოლველად.როგორც სამხრეთ, ისე ჩრდილოეთ ოსეთში „ამნესტი ინტერნეშენალის“ წარმომადგენლების მიერ გამოკითხულმა რამდენიმე პირმა სამხრეთ ოსეთიდან განაცხადა, რომ იარაღი აიღო და საომარ მოქმედებებში მონაწილეობდა.

აქედან გამომდინარე, ძალზედ რთულია იმ შეიარაღებული ჯგუფების შემადგენლობის დადგენა, რომელთაც თვითმხილველები „სამხრეთ ოსურ დაჯგუფებებს“ უწოდებენ.„ამნესტი ინტერნეშენალის“ მიერ თავმოყრილ რამდენიმე ანგარიშში მითითებულია, რომ ეს დაჯგუფებები სხვადასხვა ეთნიკური ჯგუფების წარმომადგენლებისგან შედგებოდა და საერთო ენად რუსულს იყენებდნენ.როგორც აღწერენ, ეს ჯგუფები რუსეთის სახმელეთო ძალების შემოსვლის ან საჰაერო შეტევების შემდეგ გამოჩნდნენ; თვითმხილველები და ჰუმანიტარული ორგანიზაციები ვრცლად საუბრობენ იმაზეც, რომ ისინი გადაადგილდებოდნენ რუსეთის შეიარაღებული ძალების მიერ დაარსებულ „ბუფერულ ზონებში“, რომლებიც საომარი მოქმედებების შეწყვეტის შემდეგაც და მომდევნო კვირების განმავლობაშიც განაგრძობდა არსებობას.როგორც ჩანს, ამ ჯგუფებების უმრავლესობა, თუნდაც უწესრიგოდ, მაგრამ სამხრეთ ოსეთის ბრძანებათა ჯაჭვის საპასუხოდ მოქმედებდა, ხოლო სამხრეთ ოსეთის ძალები, თავის მხრივ, რუსეთის სამხედრო ძალებთან თანამშრომლობით მოქმედებდნენ.

„ამნესტი ინტერნეშენალი“ შეშფოთებულია ეთნიკურ ქართველებზე სერიოზული თავდასხმებით სამხრეთ ოსეთსა და მის მიმდებარე „ბუფერულ ზონებში“, რომელთა ფაქტორივ კონტროლს რუსეთი ახორციელებს.„ამნესტი ინტერნეშენალმა“ დოკუმენტურად დააფიქსირა უკანონო მკვლელობები, ცემა, მუქარა, ცეცხლის წაკიდება და ძარცვა, რასაც სამხრეთ ოსეთის მხარესთან დაკავშირებული შეიარაღებული ჯგუფები ახორციელებდნენ, რომლებიც აშკარად რუსეთის შეიარაღებული ძალების ხელშეწყობით მოქმედებდნენ.მაშინ, როდესაც თავიდან ძარცვა-მაროდიორობა სამხრეთ ოსეთში მდებარე ეთნიკურ ქართულ სოფლებში მიმდინარეობდა და ძირითადად ქართველთა კერძო საკუთრებასა და რეგიონის საზღვრებს მიღმა არსებული მთავარი გზების გასწვრივ მდებარე ქართულ სოფლებზე ოპორტუნისტულ თავდასხმებს წარმოადგენდა, კონფლიქტის შემდგომი კვირების განმავლობაში, ის თანდათან გავრცელდა მიმდებარე „ბუფერულ ზონაზე“, რომელსაც რუსეთი აკონტროლებდა.თუმცა, არ გავრცელებულა ინფორმაცია იმის შესახებ, რომ ძლიერ დაზარალებულიყო სამხრეთ ოსეთში მდებარე ქართული დასახლებები, რომლებიც დე ფაქტო სამხრეთ ოსეთის ადმინისტრაციულ კონტროლს ექვემდებარებოდა.

რუსეთის შეიარაღებული ძალების, როგორც ოკუპანტი ძალის, ძირითად ვალდებულებას უსაფრთხოებისა და მართლწესრიგის დაცვა და მათ კონტროლს დაქვემდებარებულ ტერიტორიებზე მცხოვრები მოსახლეობის კეთილდღეობის უზრუნველყოფა წარმოადგენდა.აქედან გამომდინარე, რუსეთის ხელისუფლება, მის მიერ კონტროლირებულ დე ფაქტო სამხრეთ ოსეთის ხელისუფლებასთან ერთად, პასუხისმგებელია სამხრეთ ოსეთის იმ დაჯგუფებების მიერ ადამიანთა უფლებების დარღვევებზე, რომლებიც მონაწილეობდნენ ძარცვაში, ცეცხლის გაჩენასა და სხვა თავდასხმებში, როგორც 1990 წლის მდგომარეობით არსებულ სამხრეთ ოსეთის საზღვრებში, ისე, საკუთრივ, საქართველოში.

„ამნესტი ინტერნეშენალი“ სერიოზულადაა შეშფოთებული კონფლიქტის დროს და მის შემდეგ სამხრეთ ოსეთთან დაკავშირებული ჯგუფების მიერ სამოქალაქო მოსახლეობაზე განხორციელებული თავდასხმების გამო.ხშირად სამხრეთ ოსეთის შეიარაღებული ჯგუფები ან არარეგულარული სამხედრო ნაწილი შედიოდა სოფლებში, სადაც ძირითადად მოხუცები და უმწეოები იყვნენ დარჩენილი.თვითმხილველთა ცნობით, დაჯგუფებები ადგილობრივი მოსახლეობისგან იქაურობის დაეტოვებას მოითხოვდნენ; „ამნესტი ინტერნეშენალს“ მიაწოდეს ინფორმაცია, რომ მათ, ვინც ამ მოთხოვნას წინააღმდეგობას უწევდა, ზოგ შემთხვევაში, სცემდნენ ან/და კლავდნენ.ზოგს თავს ესხმოდნენ უკონტროლო ძარცვისას“.

185. „ჰუმან რაითს ვოჩის“ ზემოხსენებული ანგარიშის „ცეცხლის ალში“ შესაბამისი ნაწილები შემდეგნაირად იკითხება (გვ. 123-24, 127-29, 154 და 163‑64):

„რუსეთის, როგორც ოკუპანტი ძალის, პასუხისმგებლობა

რუსული ძალები საქართველოში, მათ შორის, სამხრეთ ოსეთსა და აფხაზეთში, რომლებიც საქართველოს დე იურე ნაწილებს წარმოადგენს, საქართველოს მხრიდან თანხმობის ან მასთან შეთანხმების გარეშე შევიდნენ.ამიტომ, რუსეთის, როგორც ოკუპანტი ძალის, წინააღმდეგ გამოყენებული იქნა ოკუპაციის შესახებ საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართალი, რადგან მან საქართველოს ტერიტორიის ნაწილებზე მოიპოვა ეფექტური კონტროლი (იხ. ზემოთ, თავი 1.2).მიჩნეული უნდა იქნეს, რომ ცხინვალი და სამხრეთ ოსეთის დანარჩენი ტერიტორია რუსეთის კონტროლს ექვემდებარება 10 აგვისტოდან, როდესაც ქართულმა ძალებმა ოფიციალურად დაიხიეს უკან, დღემდე.რუსეთის კონტროლს დაექვემდებარა გორის რაიონის სოფლები, სადაც რუსული ძალები 12 აგვისტოს შევიდნენ.მიჩნეული უნდა იქნეს, რომ ქალაქი გორი რუსეთის კონტროლს ექემდებარებოდა, სულ მცირე, 12 ან 13 აგვისტოდან 22 აგვისტომდე, ანუ იქამდე, სანამ რუსული ჯარები ჩრდილოეთით, სამხრეთ ოსეთისკენ გაბრუნდებოდნენ.რუსეთის მიერ სამხრეთ ოსეთის მიმდებარე ტერიტორიის ოკუპაცია დასრულდა, როდესაც 10 ოქტომბერს მისი ძალები სამხრეთ ოსეთის ადმინისტრაციულ საზღვართან დაბრუნდნენ.

„ჰუმან რაითს ვოჩმა“ დოკუმენტურად დააფიქსირა ერთი შემთხვევა, როდესაც რუსული ძალები გამოესარჩლნენ სამოქალაქო პირს, რომელიც მიმდინარე დანაშაულის მსხვერპლი გახდა და ორი სხვა შემთხვევა, როდესაც რუსულმა ძალებმა დროებითი საგზაო საკონტროლო-გამშვები პუნქტები მოაწყვეს მაროდიორობის თავიდან ასაცილებლად.მიუხედავად ამისა, რუსეთის ხელისუფლებას არ მიუღია ზომები სამხრეთ ოსეთის სოფლებსა (იხ. ქვემოთ, თავები 4.2 და 4.3) და საქართველოს არასადავო ტერიტორიაზე მდებარე ბუფერულ ზონაში ნგრევისა და სამოქალაქო მოსახლეობის წინააღმდეგ ძალადობის შესაჩერებლად.მან დაუშვა, რომ ეს ადგილები ვირტუალურ ნეიტრალურ ზონად ქცეულიყო, სადაც დაუსჯელად იქნებოდა შესაძლებელი საომარი დანაშაულების ჩადენა – ხოცვა, მაროდიორობა და სახლების გადაწვა.სამოქალაქო მოსახლეობის წინააღმდეგ ეს მიზანმიმართული ძალადობა დაიწყო მაშინვე, როგორც კი ქართულმა ძალებმა სამხრეთ ოსეთი დატოვეს და ტალღისებურად გრძელდებოდა მომდევნო კვირების განმავლობაში; ამასთან, რუსული ძალები ვერ ახერხებდნენ სამოქალაქო მოსახლეობის დაცვას მათ კონტროლს დაქვემდებარებულ ტერიტორიებზე.ამდენად, რუსულმა ძალებმა დაარღვიეს მათი, როგორც ოკუპანტი ძალის ვალდებულება, „უზრუნველეყოთ საზოგადოებრივი წესრიგისა და უსაფრთხოების დაცვა“ და სამოქალაქო მოსახლეობის უსაფრთხოება მათ მიერ კონტროლირებულ ტერიტორიაზე.ეს არის საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის სერიოზული დარღვევა.

რუსეთმა იკისრა პასუხისმგებლობა, მაგრამ არ მიიღო მკვეთრი ზომები დაცული პირების, მათ შორის, სამხედრო ტყვეების ინტერესების დასაცავად, რომელთაგან, სულ მცირე, რამდენიმე პირი სამხრეთ ოსეთის ძალებმა სიკვდილით დასაჯეს ან აწამეს, ან მათ მიმართ სასტიკ ან დამამცირებელ მოპყრობას მიმართეს, ზოგჯერ რუსეთის ძალების მონაწილეობითაც.

...

დარღვევები სამხრეთ ოსეთის ძალების მხრიდან

მიმოხილვა

„ჰუმან რაითს ვოჩმა“ დაადგინა, რომ სამხრეთ ოსეთის ძალებმა და დაჯგუფებებმა სერიოზულად დაარღვიეს საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართალი, მათ შორის, ჩაიდინეს საომარი დანაშაულები სამხრეთ ოსეთსა და საქართველოს არასადავო ტერიტორიაზე, რომელსაც რუსეთის ძალები აკონტროლებდნენ.

სამხრეთ ოსეთის ძალებმა და დაჯგუფებებმა სამხრეთ ოსეთში თბილისის მიერ მხარდაჭერილი სოფლების მიზანმიმართული და სისტემური განადგურების კამპანია წამოიწყეს, რაც მდგომარეობდა სახლების ფართომასშტაბიან და სისტემურ ძარცვასა და გადაწვაში, სამოქალაქო პირების ცემასა და მათ მიმართ მუქარაში.საქართველოს ტერიტორიის არასადავო ნაწილებში სამოქალაქო საზოგადოების წინააღმდეგ ისინი აწარმოებდნენ მიზანმიმართული ძალადობის, გადაწვისა და მაროდიორობის კამპანიას და აწყობდნენ სიკვდილით დასჯის ტიპის მკვლელობებს, იყო გაუპატიურების, გატაცებისა და ცემის მრავალი შემთხვევა.მათ, სულ მცირე, 159 ეთნიკური ქართველი შეკრიბეს, სულ მცირე, ერთი მათგანი მოკლეს, ხოლო თითქმის ყველა დანარჩენის მიმართ არაადამიანური და დამამცირებელი მოპყრობა და არაადამიანურ პირობებში პატიმრობა გამოიყენეს.ასევე, სულ მცირე, ოთხი ქართველი სამხედრო ტყვე აწამეს და, სულ მცირე, სამი სიკვდილით დასაჯეს.

ზემოთ შეჯამებული ძალადობისას სამხრეთ ოსეთის ძალებმა და დაჯგუფებებმა აშკარად დაარღვიეს ჰუმანიტარული სამართლით გათვალისწინებული მრავალი ვალდებულება დაცული პირების მიმართ, მათ შორის, სამოქალაქო მოსახლეობასთან და სხვა ბრძოლისუნარმოკლებულ პირებთან მოპყრობისას.მკვლელობა, გაუპატიურება, წამება, არაადამიანური ან დამამცირებელი მოპყრობა და სახლებისა და ქონების უმიზეზო ნგრევა-განადგურება მკაცრადაა აკრძალული, როგორც ჰუმანიტარული სამართლით, ისე ადამიანის უფლებათა სამართლით და ამგვარ ქმედებათა ჩამდენი სისხლისსამართლებრივ პასუხისმგებლობას უნდა დაექვემდებაროს.იმის მიხედვით, თუ რა ხარისხით იქნა რომელიმე ეს აკრძალული ქმედება ჩადენილი ფართომასშტაბიანი ან სისტემატური თავდასხმების ფარგლებში რომელიმე სამოქალაქო პირის წინააღმდეგ, ისინი გამოძიებული უნდა იქნეს, როგორც დანაშაული კაცობრიობის წინააღმდეგ.როდესაც რომელიმე ეს ქმედება, აგრეთვე, ისეთი ქმედებები, როგორებიცაა: დაპატიმრება, სამოქალაქო პირების უკანონო დაკავება, ძარცვა და სახლებისა და ქონების სრული ნგრევა-განადგურება, ხორციელდებოდა დისკრიმინაციული განზრახვით კონკრეტული ჯგუფის, ამ შემთხვევაში, ეთნიკური ქართველების წინააღმდეგ, ესეც დევნის დანაშაულს, კაცობრიობის წინააღმდეგ ჩადენილ დანაშაულს წარმოადგენს, რომელიც, სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლოს წესდების თანახმად, სასამართლო დევნას ექვემდებარება.

სამხრეთ ოსეთის ძალებში შედიან სამხრეთ ოსეთის თავდაცვისა და საგანგებო სიტუაციების სამინისტროს სამხედრო მოსამსახურეები, სპეციალური დანიშნულების მობილური რაზმი (ცნობილია რუსული აბრევიატურით „ომონი“), რამდენიმე საპოლიციო დანიშნულების შენაერთი, რომელიც სამხრეთ ოსეთის შინაგან საქმეთა სამინისტროს ექვემდებარება და სამხრეთ ოსეთის სახელმწიფო უსაფრთხოების კომიტეტის მოსამსახურეები („კაგებე“).„ჰუმან რაითს ვოჩს“ ბევრმა გამოკითხულმა პირმა უთხრა, რომ სამხრეთ ოსეთში ყველაზე ქმედუნარიანმა მამაკაცებმა საკუთარი სახლების დასაცავად იარაღი აიღეს.ვინაიდან სამხრეთ ოსეთს არ ჰყავს რეგულარული არმია, იქაური მკვიდრნი სამხრეთ ოსეთის ძალების წევრებს დაჯგუფებებად (ოპოლჩენცი) მოიხსენიებენ, თუ აშკარა არაა, რომ ისინი პოლიციელები და თავდაცვისა და საგანგებო სიტუაციების სამინისტროს სამხედრო მოსამსახურეები არიან.სანდო წყაროებმა ისაუბრეს ჩრდილოეთ ოსეთიდან და რუსეთის სხვა რამდენიმე ადგილიდან ჩამოსულ უამრავ პირზეც, რომელიც კონფლიქტის დროს სამხრეთ ოსეთის მხარეს იბრძოდა და მონაწილეობდა სამოქალაქო მოსახლეობის წინააღმდეგ შემდგომ ჩადენილ დანაშაულებში.

ზოგ შემთხვევაში ოსი დამნაშავეების ზუსტი ვინაობისა და სტატუსის დადგენა ძნელია, რადგან მოწმეთა მიერ მათი სამოსის ზოგადი აღწერილობა (კამუფლაჟის ტიპის სამხედრო ტანსაცმელი, ხშირად თეთრი სამკლავურით) ემთხვევა სამხრეთ ოსეთის თავდაცვისა და საგანგებო სიტუაციების სამინისტროს სამხედრო მოსამსახურეების, სამხრეთ ოსეთის შინაგან საქმეთა სამინისტროს, მოხალისე მებრძოლების, ან თუნდაც ჩვეულებრივი კრიმინალ-მაროდიორებისას.თუმცა, არსებობს რამდენიმე ფაქტორი, რომელიც მიუთითებს, რომ ბევრ შემთხვევაში დამნაშავეები სამხრეთ ოსეთის ძალებს მიეკუთვნებოდნენ, რომლებიც რუსულ ძალებთან მჭიდრო თანამშრომლობით მოქმედებდნენ.დამნაშავეები ხშირად შედიოდნენ სოფლებში რუსულ ძალებთან ერთად ან მალევე, მას შემდეგ, რაც რუსული ძალები სოფელში გაივლიდნენ; ზოგჯერ დამნაშავეები სამხედრო მანქანებით შედიოდნენ და, როგორც ჩანს, თავისუფლად გადიოდნენ საკონტროლო გამშვებ პუნქტებს, რომლებსაც რუსული ან სამხრეთ ოსეთის ძალები მართავდნენ.

ზოგჯერ მოწმეები ბოროტმოქმედებს ჩეჩნებად და კაზაკებადაც მოიხსენიებდნენ; დაუდგენელია, რამდენად სწორად ასახელებდნენ მათ, თუმცა, მასობრივი ინფორმაციის საშუალებები აცხადებდნენ, რომ კონფლიქტში ჩეჩნები და კაზაკებიც მონაწილეობდნენ.ზოგიერთ შემთხვევაში მოწმეები ამტკიცებდნენ, რომ დამნაშავეთა ჯგუფები შედგებოდა, როგორც ოსების, ისე რუსებისგან.ამ შემთხვევებიდანაც ჩანს, რომ რუსეთი ვერ იცავდა სამოქალაქო პირებს მის ეფექტურ კონტროლს დაქვემდებარებულ ადგილებში (როგორც ეს განხილულია თავში 3.7).

...

სამხრეთ ოსეთის მიერ განხორციელებული თავდასხმები საქართველოს არასადავო ტერიტორიაზე

სიკვდილით დასჯის შემთხვევების შეჯამება

ომის დროს და უშუალოდ ომის შემდეგ ოსურმა დაჯგუფებებმა, სულ მცირე, 14 ადამიანი მიზანმიმართულად მოკლეს რუსეთის ძალების მიერ კონტროლირებულ ტერიტორიაზე.„ჰუმან რაითს ვოჩმა“ დოკუმენტურად დააფიქსირა ექვსი განზრახვითი მკვლელობა საქართველოს არასადავო ტერიტორიაზე, რომელსაც რუსული ძალები აკონტროლებენ და კიდევ ექვს საქმესთან დაკავშირებით მიიღო სარწმუნო ბრალდებები.როგორც ზემოთაც ითქვა, „ჰუმან რაითს ვოჩმა“ მოისმინა ბრალდებები სამხრეთ ოსეთში კიდევ ორი მკვლელობის შესახებ.ამასთან, „ჰუმან რაითს ვოჩმა“ დოკუმენტურად დააფიქსირა ოსური ძალების მიერ ერთი ქართველი პატიმრისა და სამი ქართველი სამხედრო ტყვის სიკვდილით დასჯის ფაქტი, როგორც ეს აღწერილია თავებში 4.4 და 4.5.გასამართლების გარეშე საიკვდილით დასჯა არის მკვლელობა, რაც აკრძალულია ჟენევის კონვენციების საერთო მე-3 მუხლით და დაცული პირების „მიზანმიმართული მკვლელობა“, რაც აკრძალულია ჟენევის ოთხი კონვენციით.დაცული პირების მიზანმიმართული მკვლელობა არის ჟენევის კონვენციების სერიოზული დარღვევა და სამხედრო დანაშაული.

...

სამოქალაქო პირების ქონების ძარცვა-განადგურება

ოსური დაჯგუფებები მასობრივად ძარცვავდნენ, ანგრევდნენ და წვავდნენ სახლებს საქართველოს არასადავო ტერიტორიაზე, სამხრეთ ოსეთის ადმინისტრაციული საზღვრის სამხრეთით.როგორც ზემოთ აღინიშნა (თავი 3, რუსული ძალების დარღვევები), ბევრ შემთხვევაში ამ მოქმედებებში რუსული ძალებიც იყვნენ ჩართული, როგორც აქტიური მონაწილეების, ისე პასიური დამკვირვებლების სახით, ან მათი ჩართულობა გამოიხატებოდა იმაში, რომ სოფლებში ოსური დაჯგუფებების ტრანსპორტირებას უზრუნველყოფდნენ.ჟენევის კონვენციები კრძალავს სამოქალაქო პირთა ქონების ძარცვა-განადგურებას, ხოლო დაცული პირების წინააღმდეგ ამგვარი ძალადობის მიზანმიმართული ხასიათი მას სამხედრო დანაშაულად აქცევს.

ძარცვა აკრძალულია, ხოლო რაიმე უძრავი ქონების ან კერძო საკუთრების განადგურება მხოლოდ იმ შემთხვევაშია დაშვებული, თუ სამხედრო ოპერაციებიდან გამომდინარე, ეს უკიდურესად აუცილებელია.

ძარცვა-ნგრევის თვალსაზრისით, განსაკუთრებით ძლიერი დარტყმა მიიღო სამხრეთ ოსეთის ადმინისტრაციულ საზღვართან ახლოს მდებარე სოფლებმა: კოშკა, ერგნეთი, ნიქოზი, მეღვრეკისი, ტირძნისი და ტყვიავი გორის რაიონში და დვანი, კნოლევი, ავლევი და წერონისი ქარელის რაიონში.მიუხედავად იმისა, რომ მაროდიორობასა და გადაწვას უწყვეტი ხასიათი ჰქონდა, ორი ტალღა იკვეთება: პირველი, უშუალოდ რუსული ჯარების მიერ გორისა და ქარელის რაიონების ოკუპაციის დაწყების შემდგომ და მეორე, აგვისტოს ბოლო კვირას.

როგორც ზემოთ აღინიშნა, მაროდიორები ხანდახან ძარცვისას მოსახლეებს ხოცავდნენ“.

186. რაც შეეხება 2008 წლის კონფლიქტისას საქართველოს მიერ კასეტური საბრძოლო იარაღის გამოყენებას, „ჰუმან რაითს ვოჩის“ ზემოთხსენებული ანგარიშის „მომაკვდავი პრაქტიკა: კასეტური საბრძოლო იარაღის გამოყენება რუსეთისა და საქართველოს მიერ 2008 წლის აგვისტოში“ შესაბამის ნაწილში ვკითხულობთ შემდეგს (იხ. გვ. 63-66):

„2008 წლის აგვისტოდან 2009 წლის მარტამდე პერიოდში ქართული მხარის განცხადებებმა კასეტური საბრძოლო იარაღის შესახებ მკვეთრი ცვლილებები განიცადა.საქართველო თავიდან სრულიად უარყოფდა ამგვარი იარაღის გამოყენების ფაქტს, შემდეგ აღიარა ქართული მხარის მიერ მისი შეზღუდული რაოდენობით გამოყენება და ქართული კასეტური იარაღის შესაძლო სასტიკი მარცხი, თუმცა, კვლავ იცავდა მის სამხედრო უპირატესობას.

2008 წლის აგვისტოში საქართველომ არაერთხელ დაადანაშაულა რუსეთი კასეტური საბრძოლო იარაღის გამოყენებაში, მაგრამ არ აღიარებდა თავად მის გამოყენებას.მაგალითად, 15 აგვისტოს საგარეო საქმეთა სამინისტრომ გამოაქვეყნა განცხადება, რომელშიც ნათქვამი იყო: „განსაკუთრებით უნდა აღინიშნოს, რომ სამოქალაქო მოსახლეობის წინააღმდეგ კასეტური საბრძოლო იარაღის გამოყენება განსაკუთრებით ცინიკურია იმ ფონზე, რომ საერთაშორისო თანამეგობრობა ძალისხმევას არ იშურებს ამგვარი ტიპის შეიარაღების შესაზღუდად და მეტიც, ასაკრძალად. იმავე დღეს საქართველოს პრეზიდენტმა მიხეილ სააკაშვილმა აშშ-ს სახელმწიფო მდივან კონდოლიზა რაისთან გამართულ პრესკონფერენციაზე კასეტური საბრძოლო იარაღი დაახასიათა, როგორც „არაჰუმანური იარაღი“, ხოლო რუსები – „21-ე საუკუნის ბარბაროსები“ და „ცივსისხლიანი მკვლელები“, ამ იარაღის სამოქალაქო მოსახლეობის წინააღმდეგ გამოიყენების გამო.

სექტემბრის დასაწყისში საქართველომ აღიარა, რომ კასეტური საბრძოლო იარაღი თავადაც გამოიყენა.„ჰუმან რაითს ვოჩისთვის“ გაგზავნილ წერილში, რომელიც 1 სექტემბერს გამოქვეყნდა, საქართველოს თავდაცვის სამინისტრო აცხადებდა, რომ მან გამოიყენა კასეტური საბრძოლო იარაღი „როკის გვირაბიდან ძარას გზისკენ მიმავალი რუსეთის სამხედრო აღჭურვილობისა და შეიარაღების წინააღმდეგ“. სამინისტრო ასევე ირწმუნებოდა, რომ კასეტური საბრძოლო იარაღი არასდროს გამოუყენებია სამოქალაქო მოსახლეობისა და სამოქალაქო სამიზნეების წინააღმდეგ და სამოქალაქო პირებით დასახლებულ ან მიმდებარე ტერიტორიებზე.

მოგვიანებით გამოქვეყნებულ წერილში დასახელდა გამოყენებული კასეტური საბრძოლო იარაღის სახეობა, კერძოდ, Mk.-4 LAR160 რაკეტები, რომლებზეც განთავსებული იყო M85 მცირე გაბარიტის საბრძოლო მასალები.წერილში ნათქვამი იყო, რომ რაკეტები გაუშვეს GRADLAR 160 ზალპური ცეცხლის რეაქტიული სისტემიდან, რომლის დიაპაზონი 45 კილომეტრი იყო.წერილი ასევე ირწმუნებოდა, რომ საქართველოს მხოლოდ თვითგანადგურების მექანიზმებიანი M85 ჰქონდა.სამინისტრო უარყოფდა შინდისის მიმართულებით რაკეტების გაშვების ფაქტს, მიუხედავად იმისა, რომ „ჰუმან რაითს ვოჩმა“ იქ M85 აღმოაჩინა.წერილში ასევე ნათქვამი იყო, რომ ომის დროს რუსებს არ გაუნადგურებიათ GRADLAR-ის გამშვები მოწყობილობები.

სამინისტრომ დაასკვნა:

შინდისში M85 მცირე კალიბრის ბომბების აღმოჩენა მრავალ ეჭვს ბადებს...ეს ფაქტი სათანადო გამოძიებას მოითხოვს და ქართული მხარე მზად არის, მონაწილეობა მიიღოს და უზრუნველყოს ყველა საჭირო დახმარება ამგვარი გამოძიების ჩასატარებლად.საჭიროების შემთხვევაში, გამოძიების მიზნებისთვის, ჩვენ შეგვიძლია, დავასახელოთ მიმწოდებელი კომპანია.

2008 წლის 21 ოქტომბერს „ჰუმან რაითს ვოჩთან“ შეხვედრაზე თავდაცვის მინისტრის პირველმა მოადგილემ ბათუ ქუთელიამ უფრო დაზუსტებული პოზიცია წარმოადგინა საქართველოს მიერ კასეტური საბრძოლო იარაღის გამოყენებასთან დაკავშირებით.მისი თქმით, საქართველომ შეამცირა M85-ის მარაგი და ისინი მხოლოდ რუსული ჯარის წინააღმდეგ გამოიყენა ცხინვალის ჩრდილოეთით მდებარე რეგიონში.თუმცა, მან არ უარყო, რომ „ჰუმან რაითს ვოჩის“ მიერ საქართველოში ნაპოვნი M85-ები შესაძლოა, ქართული იარაღი ყოფილიყო.

ქუთელიას თქმით, ის ვერ ხსნის სამხრეთ ოსეთის ადმინისტრაციული საზღვრის სამხრეთით M85 მცირე გაბარიტის საბრძოლო მასალების არსებობას.მან თქვა:

ჩვენ გვაცნობეს საქართველოს არაერთ სოფელში M85-ების არსებობის შესახებ.გარუკვეველია, როგორ მოხვდა ისინი იქ.ჩვენი სისტემიდან იქით არ გვისვრია....ალბათ შემთხვევით მოხდა.ეს შეიძლება იყოს ახსნა....ნამდვილად გამოცანაა, როგორ აღმოჩნდა ისინი იქ.ფიზიკურად შეუძლებელია, იქ ვინმეს ესროლა.

მისი თქმით, საქართველომ დაიწყო ამ სიტუაციის გამოძიება და დახმარებისათვის იმ კომპანიას მიმართა, რომლისგანაც იარაღი შეიძენა.მან კომპანიის სახელი არ გაამხილა, თუმცა, სავარაუდოდ, საუბარია „ისრაელ მილიტარი ინდასტრიზე“.

„ჰუმან რაითს ვოჩის“ მიერ სამხრეთ ოსეთის საზღვრის სამხრეთით აღმოჩენილი ბევრი M85-ის ტიპის აუფეთქებელი ჭურვის არსებობის ერთ-ერთ შესაძლო მიზეზად მასობრივი წარუმატებლობა სახელდება.სხვა სოფლებში, გარდა ტირძნისისა და შინდისისა, „ჰუმან რაითს ვოჩს“ არ აღმოუჩენია რაიმე მტკიცებულება, რომ M85-ის მცირე გაბარიტის საბრძოლო მასალები აფეთქდა დარტყმის შედეგად, სამაგიეროდ აღმოაჩინა ბევრი მტკიცებულება იმისა, რომ M85-ები არ აფეთქდა.მოწმეთა თქმით, რუსული ჯარი არც იმყოფებოდა იმ ადგილებში იმ დროს, როდესაც ისინი იბომბებოდა.Mk.-4 რაკეტის მინიმალური დიაპაზონი 12 კილომეტრია.ქუთელიას თქმით, საქართველომ რაკეტები გორის ჩრდილოეთით, დაახლოებით რვა-ათ კილომეტრზე გაისროლა (თუმცა, 2009 წლის თებერვალში, საქართველოს თავდაცვის სამინისტრომ „ჰუმან რაითს ვოჩის“ მოკვლევის საპასუხო განცხადებაში უარი განაცხადა რაკეტების გაშვების ადგილების შესახებ უფრო დეტალური ინფორმაციის გამჟღავნებაზე იმ მიზეზით, რომ ინფორმაცია „არ იყო საჯარო“).თუ რაკეტების გაშვების ადგილებთან დაკავშირებული ქუთელიას ინფორმაცია სწორია, მაშინ გორის რაიონში ჩამოცვენილი რაკეტები, მათ მინიმალურ დიაპაზონზე მოკლე მანძილზე ჩამოცვენილა, რითაც აიხსნება დიდი რაოდენობით აუფეთქებელი ჭურვებისა[22] და ამდენი მცირე გაბარიტის საბრძოლო მასალის არსებობა.

ქართველი თანამდებობის პირები ამტკიცებდნენ, რომ მათი სამხედრო კასეტური იარაღი მხოლოდ სამხედრო სამიზნეებისკენ იყო მიმართული, რომლებიც სრულიად დაუსახლებელ ადგილებში, უშუალოდ როკის გვირაბის სამხრეთით მდებარეობს.თუ შეიარაღების სისტემის მასობრივმა წარუმატებლობამ გამოიწვია მსხვერპლი სამოქალაქო მოსახლეობაში და გორის რაიონის დიდი დასახლებული ტერიტორიის დაბინძურება, წარუმატებლობის შედეგები მეტყველებს, რამდენად საშიშია ამგვარი იარაღი.მცირე გაბარიტის საბრძოლო მასალების დიდი რაოდენობა მკვეთრად ზრდის ნებისმიერი წარუმატებლობით გამოწვეულ ზიანს.

ქუთელია გაკვირვებული იყო იმის გამოც, რომ დიდი რაოდენობით M85 ტიპის აუფეთქებელი ჭურვები არა მხოლოდ „ჰუმან რაითს ვოჩის“ მკვლევარებმა, არამედ ქართველმა გამნაღმელებმაც იპოვეს.პირველთა მსგავსად, ამ უკანასკნელებმაც ვერ აღმოაჩინეს თვითლიკვიდაციის მექანიზმების არსებობის მტკიცებულებები, თუმცა, ქუთელიას თქმით, „ჩვენ ხელშეკრულება თვითლიკვიდატორებზე იყო“.მან თქვა, რომ ამ საკითხს თავდაცვის სამინისტროც შეისწავლიდა კომპანიის დახმარებით“.

187. სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლოს I წინასასამართლო პალატის 2016 წლის 27 იანვრის გადაწყვეტილების შესაბამისი ადგილი იკითხება შემდეგნაირად:

„19. იმავე პერიოდში სამხრეთ ოსეთში ქართული მხარის მიერ მართულ სოფლებსა და „ბუფერულ ზონაში“ მდებარე საქართველოსმიერ ადმინისტრირებულსოფლებში სამოქალაქო მოსახლეობას, კერძოდ, ეთნიკურ ქართველ სამოქალაქო მოსახლეობას თავს ესხმოდნენ სამხრეთ ოსეთის ძალები, მათ შორის, რიგი უკანონო დაჯგუფებები.თავდასხმები დაიწყო რუსული ძალების ჩარევისა და დაწინაურების შემდგომ და გაგრძელდა კვირების განმავლობაში, 2008 წლის 12 აგვისტოს აქტიური საომარი მოქმედებების შეწყვეტის შემდეგ.

20. თავდასხმების სამიზნეს ძირითადად ეთნიკური ქართველები წარმოადგენდნენ, რასაც მოჰყვა სამოქალაქო პირების სისტემატური, მიზანმიმართული მკვლელობები, ცემა და მუქარა, დაკავება, ქონების ძარცვა და სახლების გადაწვა.ქართველთა სახლების სისტემატური ნგრევა, ნაძარცვის გასაზიდად სატვირთო ავტომობილების გამოყენება და სპეციფიკური სამიზნეების დასადგენად ადგილობრივი მეგზურების გამოყენება აშკარად მეტყველებს, რომ თავდასხმები მაღალ დონეზე იყო ორგანიზებული.სახლებიდან ან მეურნეობებიდან, სანამ მათ გადაწვავდნენ, გაჰქონდათ ღირებული ნივთები.

21. გავრცელებული ინფორმაციით, ეს მოქმედებები ხორციელდებოდა სამხრეთ ოსეთის ტერიტორიიდან ეთნიკური ქართველების იძულებითი განდევნის მიზნით, რათა შეცვლილიყო ტერიტორიის ეთნიკური შემადგენლობა, გაწყვეტილიყო საქართველოსთან დარჩენილი ნებისმიერი კავშირი და უზრუნველყოფილიყო დამოუკიდებლობა.გავრცელებული ინფორმაციით, სამხრეთ ოსეთის დე ფაქტო ხელისუფლებამ აღიარა გაძევების პოლიტიკის ზოგიერთი ასპექტი, კერძოდ, სამოქალაქო პირთა სახლების მიზანმიმართული ნგრევა ეთნიკური ქართველი მოსახლეობის დაბრუნების თავიდან ასაცილებლად.მეტიც, დამადასტურებელი დოკუმენტების მიხედვით, განდევნის პოლიტიკამ სამხრეთ ოსეთის ხელისუფლების უმაღლესი ეშელონებიდან სამხრეთ ოსეთის ძალებში გადაინაცვლა.გავრცელდა ინფორმაცია, რომ უკანონო შეიარაღებულმა ჯგუფებმა, თუნდაც ნაწილობრივ, მაგრამ მაინც უპასუხეს სამხრეთ ოსეთის ბრძანებათა ჯაჭვს.

22. სამოქალაქო მოსახლეობის წინააღმდეგ განხორციელებული თავდასხმების შედეგად 51-დან 113-მდე ეთნიკური ქართველი მიზანმიმართულად მოკლეს, ხოლო 13 400-დან 18 500-მდე ეთნიკური ქართველი სამხრეთ ოსეთის სოფლებიდან და „ბუფერული ზონიდან“ გააძევეს.შიშისა და ტერორის ატმოსფეროს შესაქმნელად სამხრეთ ოსეთის ძალების მიერ გამოყენებული ძალმომრეობა, რითაც ეთნიკური ქართველები აიძულეს, დაეტოვებინათ საცხოვრებელი ადგილები, გავრცელებული ინფორმაციით, მოიცავდა მკვლელობებს, სასტიკ ცემას, შეურაცხყოფას, მუქარასა და დაშინებას, დაკავებას, ძარცვასა და ქონების განადგურებას.

23. განსხვავებული ცნობები არსებობს იმის შესახებ, თუ როგორ იქცეოდნენ რუსეთის შეიარაღებული ძალები ან რუსეთის ფედერაცია რუსული ძალების წევრების ან სამხრეთ ოსეთის ძალების მიერ სავარაუდოდ ჩადენილ ქმედებებთან მიმართებით.ინფორმაციების თანახმად, რუსული ძალების ზოგიერთი წევრი აქტიური მონაწილე იყო, სხვები კი – პასიური.მაგალითად, კითხვაზე, თუ რატომ არ ერეოდნენ რუსული ძალები ხანძრის ჩაქრობაში, რუსეთის არმიის ერთ-ერთმა ოფიცერმა განაცხადა, რომ ეს იყო პოლიტიკური საკითხი.თუმცა, პალატა მიუთითებს რიგ შემთხვევებზეც, როდესაც, გავრცელებული ინფორმაციით, რუსული ძალების წევრები თითქოსდა ჩაერივნენ, რომ დაეცვათ და დახმარება გაეწიათ სამოქალაქო პირებისთვის, რომლებიც კონფლიქტის მსხვერპლნი იყვნენ“.

188. მეცნიერების განვითარების ხელშეწყობის ამერიკული ასოციაციის (AAAS) 2008 წლის ოქტომბრის შემაჯამებელ ანგარიშში, სახელწოდებით „მაღალი რეზოლუციის სატელიტური გამოსახულებები და კონფლიქტი საქართველოში“, წარმოდგენილი სატელიტური გამოსახულებებიდან ჩანს, რომ 2008 წლის 10 აგვისტოს შემდეგ ქართულ სოფლებში სახლების უმეტესობა დაზიანებულია გადაწვის შედეგად (იხილეთ ანგარიშის 28-ე გვერდი და ქვემოთ, მოწმის W32 ჩვენება[23], რომელიც არის მეცნიერების განვითარების ხელშეწყობის ამერიკული ასოციაციის თანამშრომელი, რომელიც ამ საკითხზე მუშაობს).

189. შესაბამისი ამონაწერი 2008 წლის 12 აგვისტოს საბრძოლო ბრძანებიდან[24], რომელიც ჩრდილოეთ კავკასიის სამხედრო ქსელის ძალების რუსმა მეთაურმა გაუგზავნა 58-ე არმიის მეთაურსა და სხვა საბრძოლო დივიზიებს, ჩამოყალიბებულია შემდეგნაირად:

„1. 2008 წლის 12 აგვისტოს რუსეთის ფედერაციის პრეზიდენტის მითითებების შესაბამისად, შეიარაღებულმა ძალებმა, რუსეთის ფედერაციის სხვა უსაფრთხოების ძალებთან და სამხრეთ ოსეთის რესპუბლიკის (შემდგომში მოხსენიებული, როგორც „სორ“) აღმასრულებელ ხელისუფლებასთან თანამშრომლობით დაასრულეს სამხედრო ოპერაციები და დაიწყეს სამშვიდობო საქმიანობა, აგრეთვე, საქმიანობა მართლწესრიგის დასაცავად, საზოგადოებრივი უსაფრთხოების უზრუნველსაყოფად და „სორ“-სა და რუსეთის შეიარაღებული ძალების მიერ კონტროლირებულ ქართულ ტერიტორიაზე მყოფ პირთა დასაცავად.

მიუხედავად იმისა, რომ გაფორმდა ცეცხლის შეწყვეტის შესახებ შეთანხმება, მოსალოდნელია, რომ ნაციონალისტურმა დაჯგუფებებმა განახორციელონ ქმედებები რუსეთის შეიარაღებული ძალების მიერ კონტროლირებულ რეგიონში სიტუაციის დესტაბილიზაციის მიზნით.

ამასთან, შესაძლებელია ადგილობრივი მოსახლეობისა და „სორ“-ის ჯარისკაცების მხრიდან იყოს მაროდიორობისა და ქურდობის მცდელობები.

2. რუსეთის ფედერაციის პრეზიდენტის მითითებების შესაბამისად, მშვიდობის შენარჩუნებისა და ცეცხლის შეწყვეტის მიზნებისათვის, ვბრძანებ:

...

თავიდან იქნეს აცილებული მაროდიორობა ადგილობრივი მოსახლეობისა და ჯარისკაცების მხრიდან;

...

3. დაიწყოს თანამშრომლობა „სორ“-ის შეიარაღებული ძალების ქვედანაყოფებთან და აღმასრულებელ ხელისუფლებასთან, რათა მიღწეულ იქნეს დასახული ამოცანები და დაცულ იქნეს ჯარისკაცებისა და ადგილობრივი მოსახლეობის სიცოცხლე

...

5. „სორ“-სა და რუსეთის არმიის მიერ კონტროლირებულ ქართულ ტერიტორიაზე შესრულდეს ძალების (ჯარების) ბრძანებები მშვიდობის დაცვისა და სამართალდაცვითი ამოცანების შესრულებისას, საერთო სისტემის შესაბამისად, სამხედრო ქსელის მართვის პუნქტებისა და მათ უშუალო დაქვემდებარებაში არსებული ქვედანაყოფების გამოყენებით, „სორ“-ის ხელისუფლების ორგანოებთან თანამშრომლობით“.

  1. მოწმეების მოსმენა

190. ტირძნისში მცხოვრებმა საქართველოს ორმა მოქალაქემ, W13-მა და W14-მა, განაცხადა, რომ რუსებმა დაბომბვა დაიწყეს 2008 წლის 8 აგვისტოს. შემდგომ რუსულმა ძალებმა კონტროლი მოიპოვეს სოფელზე და ოსები ან/და რუსები მაროდიორობდნენ და წვავდნენ მოსახლეობის სახლებს. 2008 წლის 14 აგვისტოს ოსები ან/და რუსები გამოედევნენ W13-სა და ივანე ლალაშვილს. ეს უკანასკნელი შემდეგ მოკლეს. W14 თავის სოფელში 2008 წლის აგვისტოსშუა რიცხვებში დაბრუნდა და დაინახა, რომ რუსი ჯარისკაცები და სამხრეთ ოსეთის დაჯგუფებები სასტიკად სცემდნენ ნათელა კაიდარაშვილს, რომელიც იყო 67 წლის და ყრუ. როდესაც კასეტური საბრძოლო იარაღის მსხვერპლთა შესახებ ჰკითხეს, W14-მა უპასუხა, რომ მიხეილ კაიდარაშვილმა აუფეთქებელ ნაღმზე დააბიჯა და შედეგად გარდაიცვალა. მან არ იცოდა, იყვნენ თუ არა მიხეილ კაიდარაშვილი და ნათელა კაიდარაშვილი ნათესავები, თუმცა, ისინი ერთ სახლში ცხოვრობდნენ.

ვანათში მცხოვრებმა საქართველოს მოქალაქემ, W15-მა, განაცხადა, რომ მისი სოფელი 2008 წლის 7 აგვისტოს ან მის მიმდებარე თარიღებში დაბომბეს. 2008 წლის 9 ან 10 აგვისტოს რუსულმა ძალებმა მოიპოვეს კონტროლი სოფელზე, რის შემდეგაც სამხრეთ ოსეთის დაჯგუფებებმა სახლების მასშტაბური ძარცვა-გადაწვა დაიწყეს. ყველა სახლი, გარდა იმ სახლებისა, რომლებსაც თეთრი მარკირება ჰქონდა, გადაწვეს, მათ შორის, ზოგ შემთხვევაში ის სახლებიც, სადაც ეთნიკური ოსები ცხოვრობდნენ. მან დასძინა, რომ სამხრეთ ოსების ამოცნობა შესაძლებელი იყო იმით, რომ მათ ერთი თეთრი სამკლავური ეკეთათ, ჩრდილო კავკასიელებს კი – ორი.

191. W30 და W31, ევროპის საბჭოს საპარლამენტო ასამბლეის ყოფილი წევრები და საქართველოსა და რუსეთის ფედერაციის მონიტორინგის კომიტეტის თანამომხსენებლები, მონაწილეობდნენ სამხრეთ ოსეთსა და „ბუფერულ ზონაში“ განხორციელებულ ვიზიტებში ფაქტების დადგენის მიზნით უშუალოდ საომარი მოქმედებების შემდეგ. ორივემ განაცხადა, რომ ქართული სოფლების „ეთნიკური წმენდა“ განახორციელეს სამხრეთ ოსეთში მოქმედმა დაჯგუფებებმა და ბანდებმა. მართალია, რუსულ ძალებს მონაწილეობა არ მიუღიათ აღნიშნულ დანაშაულებში, მაგრამ როგორც ოკუპანტი ძალა, ვალდებული იყო, თავიდან აეცილებინა ეს დანაშაულები, მაგრამ მან ვერ შეასრულა თავისი ვალდებულება.

192. W23-მა განაცხადა, რომ საომარი მოქმედებების შეწყვეტის შემდეგ მისი ჯარები „ბუფერულ ზონაში“ განლაგდა და დანარჩენი ქართული ჯარებისა და აღჭურვილობის მოძებნა ებრძანა. მან თქვა, რომ რამდენიმე სოფელში მოუწია ჩასვლა, მაგრამ არსად უნახავს ან გაუგია, რომ სახლები გაეძარცვათ ან გადაეწვათ. მართალია, ტირძნისში ნახეს დამწვარი სახლები, მაგრამ ისინი უფრო ადრე დაიწვა, შესაძლოა, აქტიური ბრძოლის პერიოდში და მას შემდეგ არავის გადაუწვავს. ბოლოს მან ხაზი გაუსვა, რომ მას 2008 წლის 12-დან 15 აგვისტომდე პერიოდში ყოველდღე მისდიოდა წერილობითი ბრძანებები, რომ თავიდან აეცილებინათ „ბუფერულ ზონაში“ ადგილობრივი მოსახლეობის ძარცვა, მათი სახლების გადაწვა და სხვა დანაშაულები და რომ ამ ბრძანებების ასლების მოპოვება ჯერ კიდევ შესაძლებელი უნდა ყოფილიყო.

W21-მა განაცხადა, რომ საომარი მოქმედებების შეწყვეტის შემდეგ სამშვიდობო ძალები სამხრეთ ოსეთისა და საქართველოს „საზღვრის“ გასწვრივ, „ბუფერულ ზონაში“ განლაგდნენ. მათ ევალებოდათ იმის უზრუნველყოფა, რომ ჯარები არ გასცდენოდნენ „ბუფერული ზონას“, რადგან ამ ზონაში შესვლის უფლებას არც სამხრეთ ოსეთის, არც ქართულ ძალებს აძლევდნენ და ასევე ევალებოდათ დარჩენილი ადგილობრივი მოსახლეობის უსაფრთხოების უზრუნველყოფა, რომელსაც შეძლებისდაგვარად ეხმარებოდნენ. რუსეთის სამშვიდობო ძალების გარჩევა რუსეთის რეგულარული ძალებისგან შეიძლებოდა მათ ფორმებსა და ჩაფხუტებზე დატანილი წარწერით „MC“.

W22-მა განაცხადა, რომ მისი 800-კაციანი პოლკი გორში იდგა 2008 წლის 13-დან 17 აგვისტომდე პერიოდში. მისი მთავარი ამოცანა მაროდიორობისა და სახლების გადაწვის თავიდან აცილება იყო. მან დასძინა, რომ არ ჰყავდა საკმარისი ხალხი ბევრი „ბუფერულ ზონაში“ მდებარე სოფლის დასაცავად. მან თქვა, რომ მის პასუხისმგებლობას დაქვემდებარებულ ტერიტორიაზე (ანუ, გორში) არ ყოფილა მაროდიორობა ან გადაწვა და რომ რუსულმა ძალებმა, ზოგადად, ყველაფერი გააკეთეს ადგილობრივი მოსახლეობის წინააღმდეგ დანაშაულების თავიდან ასაცილებლად.

W20-მა, რომელიც 2004 წლის სექტემბრიდან 2008 წლის ოქტომბრამდე პერიოდში გაერთიანებულ სამშვიდობო ძალებს მეთაურობდა სამხრეთ ოსეთში, განაცხადა, რომ, საომარი მოქმედებების შეწყვეტის შემდეგ რუსეთის სამშვიდობო ძალებს პასუხისმგებლობა აღარ ეკისრებოდათ სამხრეთ ოსეთზე და ყველანი „ბუფერულ ზონაში“ გადაიყვანეს. სამხრეთ ოსეთში მართლწესრიგის დაცვა რუსეთის რეგულარული ძალების პასუხისმგებლობაში შევიდა 2008 წლის 12 აგვისტოს შემდეგ. მთლიანობაში, „ბუფერულ ზონაში“ დაახლოებით 460-480 მშვიდობისმყოფელი იმყოფებოდა. ვინაიდან სამშვიდობო ძალების პასუხისმგებლობის ქვეშ დიდი ტერიტორია იყო, რომელიც დაახლოებით 200 დასახლებულ პუნქტს მოიცავდა, მაროდიორობისა და გადაწვის ყველა შემთხვევის თავიდან აცილება შეუძლებელი იყო. მიუხედავად ამისა, სამშვიდობო ძალები ყველაფერს აკეთებდნენ ადგილობრივი მოსახლეობის დასაცავად. რაც შეეხება „ჰუმან რაითს ვოჩისა“ და ეუთოს ბრალდებებს, რომ არსებობდა უამრავი მტკიცებულება იმისა, რომ სამხრეთ ოსეთის ძალები სისტემატურად მაროდიორობდნენ და წვავდნენ ეთნიკური ქართველების სოფლებს რუსეთის შეიარაღებული ძალების თვალწინ, W20-მა უპასუხა, რომ აღნიშნული არასამთავრობო ორგანიზაციები სამხრეთ ოსეთსა და „ბუფერულ ზონაში“ მხოლოდ მას შემდეგ ჩავიდნენ, რაც რუსულმა ძალებმა ეს ტერიტორიები დატოვეს და უარყო მაროდიორობისა და გადაწვის სისტემატური კამპანიის არსებობა.

W24-მა, რომელიც 1998-დან 2012 წლამდე სამხრეთ ოსეთის „საგარეო საქმეთა მინისტრი“ იყო, განმარტა, რომ 2008 წლის კონფლიქტშიშემდეგი ძალები მონაწილეობდნენ: „სამხრეთ ოსეთის თავდაცვის სამინისტროს“ დაქვემდებარებაში არსებული შეიარაღებული ძალები, „სამხრეთ ოსეთის შინაგან საქმეთა სამინისტროს“ დაქვემდებარებაში არსებული პოლიცის ძალები და „დამცველები“ ანუ დაჯგუფებები, რომლებიც ომის დროს მოსახლეობის წევრებისგან ჩამოყალიბდა.

193. W32-მა, რომელიც მეცნიერების განვითარების ხელშეწყობის ამერიკული ასოციაციის თანამშრომელი იყო და რომელმაც 2008 წლის ოქტომბერში გამოაქვეყნა ანგარიში სახელწოდებით „მაღალი‑რეზოლუციის სატელიტური გამოსახულებები და კონფლიქტები საქართველოში“,განაცხადა, რომ ხელმისაწვდომი იყო 2008 წლის 10 და 19 აგვისტოს შესრულებული სატელიტური გამოსახულებები. მისი თქმით, ყველაზე თვალსაჩინო გრაფიკული გამოსახულება ანგარიშის 28-ე გვერდზეა მოცემული, რომელზეც აშკარად ჩანს, რომ ქალაქი ცხინვალი ყველაზე მეტად 2008 წლის 10 აგვისტოს დილამდე პერიოდში დაზიანდა, ხოლო ეთნიკური ქართველებით დასახლებული მიმდებარე სოფლები ყველაზე მეტად 2008 წლის 10 აგვისტოს დილიდან 19 აგვისტოს დილამდე პერიოდში დაზიანდა. ანგარიშში ასევე ნაჩვენებია, რომ 2008 წლის 10 აგვისტომდე მიყენებული ზიანის უდიდესი ნაწილი ჭურვებმა და დაბომბვამ გამოიწვია, ხოლო 2008 წლის 10 აგვისტოსშემდეგ მიყენებული ზიანის უდიდესი ნაწილი გამოწვეული იყო გადაწვით. მოწმის განმარტებით, სატელიტურ გამოსახულებებზე გადამწვარი სახლი ძალიან განსხვავდება დაბომბილი სახლისგან: ჩვეულებრივ, ცეცხლი არ ანადგურებს სახლის გარე და შიდა კედლებს, როგორც ეს ჭურვის ან ნაღმის შემთხვევაში ხდება.

  1. საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის შესაბამისი დებულებები

194. ხმელეთზე ომის წარმოების კანონებისა და ჩვეულებების შესახებ ჰააგის რეგულაციების შესაბამისი დებულებები შემდეგნაირად იკითხება:

მუხლი 42

„ტერიტორია ოკუპირებულად ითვლება, როდესაც ის ფაქტობრივად მოექცევა მტრის არმიის უფლებამოსილების ქვეშ.

ოკუპირებულად მიიჩნევა მხოლოდ ის ტერიტორია, სადაც დამყარდა ამგვარი უფლებამოსილება და შესაძლებელია მისი გამოყენება“.

მუხლი 43

„ფაქტობრივად, დამპყრობლის ხელში გადასული კანონიერი ძალის მმართველმა ორგანომ მის ხელთ არსებული ყველა ღონე უნდა იხმაროს, რათა შეძლებისდაგვარად აღადგინოს და უზრუნველყოს საზოგადოებრივი წესრიგი და უსაფრთხოება ქვეყანაში მოქმედი კანონების დაცვით, თუ ეს სრულიად შეუძლებელი არ არის“.

195. საქმეში „ჩირაგოვი და სხვები“(ციტატირებული ზემოთ) სასამართლომ საერთაშორისო ჰუმანიტარულ სამართალში ცნება „ოკუპაცია“ შემდეგნაირად განმარტა:

„96. ...

შესაბამისად, ჰააგის 1907 წლის რეგულაციების მნიშვნელობის ფარგლებში ოკუპაცია არის, როდესაც სახელმწიფო ახორციელებს ფაქტობრივ უფლებამოსილებას მტერი სახელმწიფოს ტერიტორიაზე ან ტერიტორიის ნაწილზე.[25]ფაქტობრივი უფლებამოსილების მოთხოვნა მიიჩნევა ეფექტური კონტროლის მოთხოვნის სინონიმად.

მიიჩნევა, რომ ტერიტორიაზე ან ტერიტორიის ნაწილში არსებობს სამხედრო ოკუპაცია, თუ ვლინდება შემდეგი ელემენტები: უცხოური ჯარების ყოფნა, რომელთაც შეუძლიათ ეფექტური კონტროლის განხორციელება დამოუკიდებელი სახელმწიფოს თანხმობის გარეშე. ფართოდ გავრცელებული ექსპერტიზის დასკვნის თანახმად, უცხო ჯარების ფიზიკური ყოფნა ოკუპაციის აუცილებელი პირობაა[26], ანუ ოკუპაცია შეუძლებელია „სახმელეთო ჯარების“ გარეშე, ამიტომ საკმარისი არ არის ძალები, რომლებიც საზღვაო ან საჰაერო კონტროლს ახორციელებენ[27]“.

196. ზოგადად, „ოკუპაციის“ შემთხვევაში მოქმედებს საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართალი. სასამართლოს აზრით, საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის მიზნებისთვის ცნება „ოკუპაცია“ მოიცავს „ეფექტური კონტროლის“ აუცილებელ არსებობას. თუ საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის მიზნებისთვის არსებობს „ოკუპაცია“, იარსებებს „ეფექტური კონტროლიც“, სასამართლოს პრეცედენტული სამართლის მნიშვნელობის ფარგლებში. თუმცა, ტერმინი „ეფექტური კონტროლი“ უფრო ღრმაა და მოიცავს სიტუაციებს, რომლებიც შესაძლოა, არც უტოლდებოდეს „ოკუპაციის“ სიტუაციას საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის მიზნებისთვის (იხილეთ, ასევე, ევროკავშირის ფაქტების დამდგენი მისიის ანგარიში, ტომი II, გვ. 304-12).

197. ევროკავშირის ფაქტების დამდგენი მისია თავის ანგარიშში აღნიშნავს, რომ ადვილი არ იყო იმის განსაზღვრა, თუ როდის შეწყდა საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის გამოყენება:

„კვლავ რჩება კითხვა, შეწყდა თუ არა 2008 წლის აგვისტოს კონფლიქტთან დაკავშირებით საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის გამოყენება 2008 წლის 12 აგვისტოს, როდესაც შეწყდა ცეცხლი. მიუხედავად იმისა, რომ, შეიძლება ითქვას, საკმაოდ ადვილია იმის დადგენა, თუ როდის დაიწყო საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის გამოყენება, უფრო რთული გამოსარკვევია, თუ რა მომენტიდან დასრულდა მისი გამოყენება და ამის მიზეზი, ძირითადად, სახელშეკრულებო სამართალში გამოყენებული სხვადასხვა ფორმულებია. მაგალითად, ჟენევის IV კონვენციაში საუბარია „სამხედრო ოპერაციების საყოველთაო დასრულებაზე“ (მუხლი 6(2)), ხოლო II დამატებით ოქმში გამოყენებულია ფრაზა – „შეიარაღებული კონფლიქტის დასრულება“ (მუხლი 2(2)). სისხლის სამართლის საერთაშორისო ტრიბუნალი ყოფილ იუგოსლავიასთან მიმართებით თავის 1995 წლის 2 ოქტომბრის გადაწყვეტილებაში ტადიჩის (Tadic) საქმეზე შეეცადა, სიცხადე შეეტანა ამ საკითხში, მიუთითებდა რა, რომ: „საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართალი მოქმედებს ამგვარი შეიარაღებული კონფლიქტების დაწყებიდან და გრძელდება საომარი მოქმედებების შეწყვეტის შემდეგაც, სანამ არ დამყარდება საყოველთაო მშვიდობა; ან, შიდა კონფლიქტების შემთხვევაში, სანამ აღნიშნული კონფლიქტები მშვიდობიანად არ მოგვარდება“. ამით სისხლის სამართლის საერთაშორისო ტრიბუნალმა ყოფილ იუგოსლავიასთან მიმართებით უარი თქვა საომარი მოქმედებების შეწყვეტის განმსაზღვრელ ფაქტობრივ კრიტერიუმებზე. ეს ნიშნავს, რომ ცეცხლის შეწყვეტა – დროებითი იქნება თუ საბოლოო – ან თუნდაც დაზავება, საკმარისი ვერ იქნება საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის გამოყენების შესაჩერებლად ან შესაზღუდად. შესაბამისი სახელშეკრულებო დოკუმენტებით გათვალისწინებულია, რომ რიგი დებულებები მოქმედებას განაგრძობს ისეთი ფაქტობრივი ვითარების დადგომამდე, რომელიც სავსებით არ არის დამოკიდებული სამშვიდობო ხელშეკრულების დადებაზე. ამრიგად, მხოლოდ რამდენიმე მაგალითი რომ მოვიყვანოთ, კონფლიქტის დროს დატყვევებულ პირთათვის გათვალისწინებული დაცვა (კერძოდ, სამხედრო ტყვეები და სამხედრო ორგანოებისგან დაკავებული სამოქალაქო პირები) ძალაშია მათ საბოლოო გათავისუფლებამდე და რეპატრიაციამდე ან მათ მიერ არჩეულ ქვეყანაში დამკვიდრებამდე“.

198. ამასთან დაკავშირებული სხვა შესაბამისი დებულებებია ჟენევის მეოთხე კონვენციის 27-ე, 29-ე, 32-ე, 33-ე, 49-ე და 53-ე მუხლები, რომლებიც ეხება სამოქალაქო პირების დაცვას ომის დროს.

199. წინამდებარე საქმეში წარმოდგენილი საჩივრების გათვალისწინებით, კონვენციის მე-2, მე-3 და მე-8 მუხლები და N1 ოქმის 1-ლი მუხლი და საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის წესები, რომლებიც ოკუპაციისას გამოიყენება, ერთმანეთს არ ეწინააღმდეგება.

  1. სასამართლოს შეფასება
    1. ზოგადი პრინციპები

200. რაც შეეხება იმ სახელმწიფოს მიერ ნაკისრ ვალდებულებებს, რომელიც ტერიტორიის „ეფექტურ კონტროლს“ ახორციელებს, საქმეზე „ალ-სკეინი და სხვები“ გამოტანილი გადაწყვეტილების შესაბამისი ადგილები (ციტირებული ზემოთ) ფორმულირებულია შემდეგნაირად:

„138. პრინციპს, რომლის თანახმადაც 1-ლი მუხლით გათვალისწინებული იურისდიქცია მხოლოდ სახელმწიფოს საკუთარი ტერიტორიით შემოიფარგლება, კიდევ ერთი გამონაკლისი აქვს, რომელიც მაშინ მოქმედებს, როდესაც კანონიერი ან უკანონო სამხედრო მოქმედებების შედეგად ხელშემკვრელი სახელმწიფო ამ ეროვნული ტერიტორიის გარეთ არსებული ტერიტორიის ეფექტურ კონტროლს ახორციელებს. ასეთ ტერიტორიაზე კონვენციით გათვალისწინებული უფლებებისა და თავისუფლებების უზრუნველყოფის ვალდებულება ამგვარი კონტროლის ფაქტიდან გამომდინარეობს, მიუხედავად იმისა, თუ როგორ ხორციელდება ის – უშუალოდ ხელშემკვრელი სახელმწიფოს საკუთარი შეიარაღებული ძალების, თუ დაქვემდებარებული ადგილობრივი ადმინისტრაციის მეშვეობით (იხ. ლოიზიდუს საქმე (პირველადი პრეტემზიები), ციტირებული ზემოთ, § 62; საქმე „კვიპროსი თურქეთის წინააღმდეგ“, ციტირებული ზემოთ, § 76; საქმე „ბანკოვიჩი და სხვები“, ციტირებული ზემოთ, § 70; საქმე „ილაშკუ და სხვები“, ციტირებული ზემოთ, § 314-16; და ლოიზიდუს საქმე (საქმის არსებითი მხარე), ციტირებული ზემოთ, § 52). იმ შემთხვევაში, როდესაც დგინდება ტერიტორიაზე ასეთი დომინირების ფაქტი, საჭირო არ არის იმის განსაზღვრა, ახორციელებს თუ არა ხელშემკვრელი სახელმწიფო დაქვემდებარებული ადგილობრივი ადმინისტრაციის პოლიტიკისა და ქმედებების დეტალურ კონტროლს. ფაქტი, რომ ადგილობრივი ადმინისტრაცია აგრძელებს არსებობას ხელშემკვრელი სახელმწიფოს სამხედრო და სხვა მხარდაჭერის შედეგად, ამ სახელმწიფოს აკისრებს პასუხისმგებლობას მის პოლიტიკასა და მოქმედებებზე. 1-ელი მუხლის შესაბამისად, მაკონტროლებელი სახელმწიფო პასუხისმგებელია, მის კონტროლს დაქვემდებარებულ ტერიტორიაზე უზრუნველყოს კონვენციასა და მის რატიფიცირებულ დამატებით ოქმებში განსაზღვრული მთელი რიგი მატერიალური უფლებები. ის პასუხს აგებს ამ უფლებების ნებისმიერ დარღვევაზე (იხ. საქმე „კვიპროსი თურქეთის წინააღმდეგ“, ციტირებული ზემოთ, §§ 76-77).

...

142. სასამართლომ ხაზგასმით აღნიშნა, რომ როდესაც ერთი, კონვენციის ხელმომწერი სახელმწიფოს ტერიტორია ოკუპირებულია მეორე სახელმწიფოს შეიარაღებული ძალების მიერ, პრინციპში, კონვენციის თანახმად, ოკუპანტი სახელმწიფო პასუხისმგებელია ოკუპირებულ ტერიტორიაზე ადამიანის უფლებების დარღვევებზე, რადგან სხვაგვარად გამოვიდოდა, რომ ამ ტერიტორიის მოსახლეობას წაერთვა უფლებები და თავისუფლებები, რომლებითაც იქამდე სარგებლობდა, რის გამოც „კონვენციის სამართლებრივ სივრცეში“ წარმოიქმნებოდა დაცვის „ვაკუუმი“ (იხილეთ საქმე „კვიპროსი თურქეთის წინააღმდეგ“, ციტირებული ზემოთ, § 78 და საქმე „ბანკოვიჩი და სხვები“, ციტირებული ზემოთ, § 80)“.

201. საქმეში „ალ-სკეინი და სხვები“ (ციტირებული ზემოთ, § 138) მოცემული პრინციპები შემდგომ გამეორებული იქნა საქმეებში, მათ შორის, „კატანი და სხვები“(ციტირებული ზემოთ, § 106); „ჩირაგოვი და სხვები“ (ციტირებული ზემოთ, § 168); მოზერის საქმე (ციტირებული ზემოთ, § 98); და „გუზელიორთლუ და სხვები“(ციტირებული ზემოთ, § 179).

202. საქმის არსებითი მხარის განხილვისას სასამართლომ განიხილა სარჩელები, რომლებშიც სადავო არ ყოფილა, რომ მომჩივანთა ნათესავები იმგვარ გარემოებებში გარდაიცვალნენ, რომლებიც არ მიესადაგება მე-2 მუხლის მეორე პუნქტით გათვალისწინებულ გამონაკლისებს.ამ საქმეებში, როდესაც სასამართლომ დაადგინა, რომ მომჩივანთა ნათესავები სახელმწიფო წარმომადგენლების მიერ ან მათი წაქეზებით, ან თანხმობით იქნენ მოკლულნი, მან ის მოპასუხე სახელმწიფოებიც იპოვა, რომლებიც პასუხისმგებელი იყვნენ მათ სიკვდილზე (იხილეთ სხვა ავტორიტეტულ წყაროებში, საქმე „ავშარი თურქეთის წინააღმდეგ“ (Avşar v. Turkey), No. 25657/94, §§ 413-16, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო 2001‑VII (ამონაწერები); საქმე „ხაშიევი და აკაიევა რუსეთის წინააღმდეგ“ (Khashiyev and Akayeva v. Russia), N 57942/00 და 57945/00, § 147, 2005 წლის 24 თებერვალი; საქმე „ესტამიროვი და სხვები რუსეთის წინააღმდეგ“ (Estamirov and Others v. Russia), no. 60272/00, § 114, 2006 წლის 12 ოქტომბერი; საქმე „მუსაიევა და სხვები რუსეთის წინააღმდეგ“ (Musayeva and Others v. Russia), no. 74239/01, §§ 79-82, 2007 წლის 26 ივლისი; და საქმე „ამუიევა და სხვები რუსეთის წინააღმდეგ“ (Amuyeva and Others v. Russia), no. 17321/06, §§ 83-84, 2010 წლის 25 ნოემბერი).იმ შემთხვევებშიც კი, როდესაც სასამართლომ დაზუსტებით ვერ შეძლო რომელიმე სახელმწიფო წარმომადგენლის მკვლელობაში მონაწილეობის დადგენა, სასამართლომ მაინც იპოვა მოპასუხე სახელმწიფო, როდესაც მიიჩნია, რომ ხელისუფლების ორგანოებმა ვერ გაატარეს გონივრული ზომები, რომელთა გატარებაც მათ ხელეწიფებოდათ მოცემული მომჩივნის სიცოცხლის უფლების დასაცავად (იხ. საქმე „მაჰმუთ კაია თურქეთის წინააღმდეგ“ (Mahmut Kaya v. Turkey), no. 22535/93, §§ 87 და 101, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო 2000‑III; საქმე „კილიჩი თურქეთის წინააღმდეგ“ (Kılıç v. Turkey), no. 22492/93, §§ 64 და 77, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო 2000‑III; და საქმე „ღონღაძე უკრაინის წინააღმდეგ“ (Gongadze v. Ukraine), no. 34056/02, §§ 170-71, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო 2005‑XI).

203. ამასთან დაკავშირებით შესაძლებელია ასევე, მივუთითოთ მართლმსაჯულების საერთაშორისო სასამართლოს 2005 წლის 19 დეკემბრის გადაწყვეტილება საქმეზე „შეიარაღებული მოქმედებები კონგოს ტერიტორიაზე“(საქმე „კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა უგანდის წინააღმდეგ“) (Democratic Republic of Congo v. Uganda) (გადაწყვეტილება, მართლმსაჯულების საერთაშორისო სასამართლოს ანგარიშები 2005, გვ. 231, 179-80).

204. სასამართლომ ასევე განიხილა საქმეები, რომლებიც ეხებოდა უსაფრთხოების ძალების მიერ სახლების მიზანმიმართულ ნგრევასთან დაკავშირებულ ბრალდებებს და ეს იმ შემთხვევებშიც, როდესაც ისინი არ უკავშირდებოდა საერთაშორისო შეიარაღებულ კონფლიქტს (იხილეთ, მათ შორის, საქმე „აკდივარი და სხვები თურქეთის წინააღმდეგ“ (Akdivar and Others v. Turkey), 1996 წლის 16 სექტემბერი,§ 88, ანგარიშები 1996-IV). შემდგომ მან განიხილა მსგავსი ბრალდებები თურქეთის ცალკეულ რეგიონებში გამოცხადებული საგანგებო მდგომარეობის კონტექსტში (იხილეთ სხვა ავტორიტეტულ წყაროებში, საქმე „მენთეში და სხვები თურქეთის წინააღმდეგ“ (Menteş and Others v. Turkey), 1997 წლის 28 ნოემბერი, ანგარიშები 1997‑VIII; საქმე „სელჩუკი და ასქერი თურქეთის წინააღმდეგ“ (Selçuk and Asker v. Turkey), 1998 წლის 24 აპრილი, ანგარიშები 1998-II;საქმე „ბილგინი თურქეთის წინააღმდეგ“ (Bilgin v. Turkey), no. 23819/94, 2000 წლის 16 ნოემბერი; საქმე „დულაში თურქეთის წინააღმდეგ“ (Dulaş v. Turkey), no. 25801/94, 2001 წლის 30 იანვარი; საქმე „იოილერი თურქეთის წინააღმდეგ“ (Yöyler v. Turkey), no. 26973/95, 2003 წლის 24 ივლისი; და საქმე „იფექი თურქეთის წინააღმდეგ“ (İpek v. Turkey), no. 25760/94, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო 2004-II (ამონაწერები)).

  1. ზემოაღნიშნული პრინციპების გამოყენება საქმეში არსებული ფაქტების მიმართ

205. სასამართლო აღნიშნავს, რომ საერთაშორისო ორგანიზაციებისა და ევროკავშირის ფაქტების დამდგენი მისიის სხვადასხვა ანგარიშსა და მართლმსაჯულების საერთაშორისო სასამართლოს გადაწყვეტილებაში წარმოდგენილი ინფორმაცია ადასტურებს, რომ აქტიური საომარი მოქმედებების შეწყვეტის შემდეგ სამხრეთ ოსეთის ქართულ სოფლებსა და „ბუფერულ ზონაში“ გრძელდებოდა სახლების გადაწვისა და მაროდიორობის სისტემატური კამპანია. ეს ინფორმაცია დასტურდება მეცნიერების განვითარების ხელშეწყობის ამერიკული ასოციაციის ანგარიშში მოცემული სატელიტური გამოსახულებებითაც, სადაც ჩანს, რომ სახლები გადამწვარია. აღნიშნულ კამპანიას თან ახლდა ძალადობა სამოქალაქო პირების მიმართ და კერძოდ, სიკვდილით უკანონო დასჯა. სამმა ქართველმა მოწმემ, რომელსაც სასამართლომ მოუსმინა, ასევე აღნიშნა, რომ სამხრეთ ოსეთის დაჯგუფებები ძარცვავდნენ და წვავდნენ სახლებს, როდესაც მათი სოფლები რუსეთის კონტროლის ქვეშ იმყოფებოდა და რომ ქართველი სამოქალაქო პირების მიმართ სასტიკ მოპყრობას მიმართავნენ (იხილეთ ზემოთ პარაგრაფი 190). W30-მა და W31-მა, რომლებიც, შესაბამისად, საქართველოსა და რუსეთის ფედერაციის მონიტორინგის კომიტეტის თანამომხსენებლები არიან, განაცხადეს, რომ ქართული სოფლების „ეთნიკური წმენდა“ სამხრეთ ოსეთის დაჯგუფებებმა და ბანდებმა განახორციელეს.

206. განსახილველი მოვლენების დეტალურ აღწერილობასა და კერძოდ, „ჰუმან რაითს ვოჩისა“ და „ამნესტი ინტერნეშენალის“ ანგარიშებზე დაყრდნობით ევროკავშირის ფაქტების დამდგენი მისია შემდეგ დასკვნამდე მივიდა (იხ. ზემოთ პარაგრაფი 182):

„ადამიანთა უფლებების დამხმარე მისისისა და „ჰუმან რაითს ვოჩის“ განცხადებით, დაბომბვის შემდეგ ფორმიანმა ოსებმა, ასევე, ოსმა სამოქალაქო პირებმა, რომლებიც დაწინაურებულ რუსულ ძალებს მიჰყვებოდნენ, უმეტესწილად ეთნიკური ქართველებით დასახლებულ სოფლებში სახლებისა და სხვა სამოქალაქო შენობა-ნაგებობების გადაწვის სისტემატური კამპანია გააჩაღეს. საქართველოში განვითარებული კონფლიქტის ფაქტების დამდგენი დამოუკიდებელი საერთაშორისო მისიის ექსპერტის მიერ ჩატარებული გამოკითხვები ადასტურებს, რომ რამდენიმე გამონაკლისის გარდა, რუსული ძალები უშუალოდ არ მონაწილეობდნენ სოფლების განადგურებაში, თუ არ ჩავთვლით მოკლე პერიოდს აგვისტოს შუა რიცხვებში, თუმცა, არც მისი შეჩერება უცდიათ“.

207. თავის მხრივ, ეუთო შეეხო სამხრეთ ოსეთსა და ბუფერულ ზონაში სამოქალაქო პირების მკვლელობებს (იხილეთ ზემოთ პარაგრაფები 180-181):

„იმ პირთა თქმით, რომელთაც გაესაუბრნენ, დაბომბვის დასრულების შემდეგ ბევრ სოფელში გაგრძელდა შეუიარაღებელი სამოქალაქო პირების ხოცვის შემაშფოთებელი ტენდენცია. მოწმეების ინფორმაციით, მოძალადეები ხშირად ოსები იყვნენ, ზოგს აღწერდნენ, როგორც ჯარისკაცებს, ზოგს კი, როგორც სამოქალაქო პირებს. ისინი რუსულ ძალებს მიჰყვებოდნენ იმ სოფლებში, რომლებიც აგვისტოს კონფლიქტამდე საქართველოს ადმინისტრაციაში შედიოდა“.

...

„სახმელეთო ძალების „ბუფერულ ზონაში“ შესვლით საბრძოლო მოქმედებების ახალი ეტაპი დაიწყო, რის შემდეგაც უამრავი ცნობა მოდიოდა სამოქალაქო პირებზე თავდასხმის შესახებ. გადაადგილებული პირები დაწინაურებულ სამხედრო ძალებს სხვადასხვაგვარად აღწერდნენ, როგორც „ოსებს“ და „რუსებს“; ხშირ შემთხვევაში სამოქალაქო მოსახლეობა ვერ ასხვავებდა ამ ორს“.

208. გაეროს საერთაშორისო სასამართლოს პირველმა წინასასამართლო პალატამ განაცხადა შემდეგი(იხილეთ ზემოთ პარაგრაფი 187):

„19. იმავე პერიოდში სამხრეთ ოსეთში ქართული მხარის მიერ ადმინისტრირებულ სოფლებსა და „ბუფერულ ზონაში“ მდებარე ქართულ სოფლებში სამოქალაქო მოსახლეობას, კერძოდ, ეთნიკურ ქართველ სამოქალაქო მოსახლეობას, თავს დაესხნენ სამხრეთ ოსეთის ძალები, მათ შორის, უკანონო დაჯგუფებები. თავდასხმები დაიწყო რუსული ძალების ჩარევისა და დაწინაურების შემდგომ და გაგრძელდა კვირების განმავლობაში, 2008 წლის 12 აგვისტოს აქტიური საომარი მოქმედებების შეწყვეტის შემდეგ.

20. თავდასხმის სამიზნეს, ძირითადად, ეთნიკური ქართველები წარმოადგენდნენ, რასაც მოჰყვა სამოქალაქო პირების სისტემატური, მიზანმიმართული ხოცვა, ცემა, მუქარა, დაკავება, ქონების ძარცვა და სახლების გადაწვა. ქართველთა სახლების სისტემატური ნგრევა, ნაძარცვის გასაზიდად სატვირთო ავტომობილების გამოყენება და სპეციფიკური სამიზნეების დასადგენად ადგილობრივი მეგზურების გამოყენება აშკარად მეტყველებს, რომ თავდასხმა მაღალ დონეზე იყო ორგანიზებული. სანამ გადაწვავდნენ, სახლებიდან ან მეურნეობებიდან გაჰქონდათ ღირებული ნივთები.

209. W24-ის ჩვენების მიხედვით, რომელიც 1998-დან 2012 წლამდე სამხრეთ ოსეთის „საგარეო საქმეთა მინისტრი“ იყო, 2008 წლის კონფლიქტში შემდეგი ძალები მონაწილეობდნენ: „სამხრეთ ოსეთის თავდაცვის სამინისტროს“ დაქვემდებარებაში არსებული შეიარაღებული ძალები, „სამხრეთ ოსეთის შინაგან საქმეთა სამინისტროს“ დაქვემდებარებაში არსებული პოლიცის ძალები და „დამცველები“ ან დაჯგუფებები, რომლებიც ომის დროს მოსახლეობისგან ჩამოყალიბდა (იხილეთ ზემოთ პარაგრაფი 192).

210. ამასთან, „ჰუმან რაითს ვოჩის“ ანგარიშში სამხრეთ ოსეთის ძალების შემადგენლობა შემდეგნაირადაა განსაზღვრული (იხილეთ ზემოთ პარაგრაფი 185):

„სამხრეთ ოსეთის ძალებში შედიან სამხრეთ ოსეთის თავდაცვისა და საგანგებო სიტუაციების სამინისტროს სამხედრო მოსამსახურეები, სპეციალური დანიშნულების მობილური რაზმი (ცნობილია რუსული აბრევიატურით „ომონი“) და რამდენიმე საპოლიციო დანიშნულების შენაერთი, რომელიც სამხრეთ ოსეთის შინაგან საქმეთა სამინისტროს ექვემდებარება და სამხრეთ ოსეთის სახელმწიფო უსაფრთხოების კომიტეტის მოსამსახურეები („კაგებე“). „ჰუმან რაითს ვოჩს“ ბევრმა გამოსაკითხმა პირმა უთხრა, რომ სამხრეთ ოსეთში ყველაზე ქმედუნარიანმა მამაკაცებმა საკუთარი სახლების დასაცავად იარაღი აიღეს. ვინაიდან სამხრეთ ოსეთს არ ჰყავს რეგულარული არმია, იქ მცხოვრებნი სამხრეთ ოსეთის ძალების წევრებს დაჯგუფებებად (ოპოლჩენცი) მოიხსენიებენ, თუ აშკარა არაა, რომ ისინი პოლიციელები ან თავდაცვისა და საგანგებო სიტუაციების სამინისტროს სამხედრო მოსამსახურეები არიან. სანდო წყაროებმა ისაუბრეს ჩრდილოეთ ოსეთიდან და რუსეთის რამდენიმე სხვა ადგილიდან ჩამოსულ უამრავ პირზეც, რომლებიც კონფლიქტის დროს სამხრეთ ოსეთის მხარეს იბრძოდნენ და რომლებიც მონაწილეობდნენ სამოქალაქო მოსახლეობის წინააღმდეგ შემდგომ ჩადენილ დანაშაულებში“.

211. ანგარიშში ასევე აღნიშნულია, რომ ზოგჯერ მოძალადეების დადგენა ძნელი იყო (იხილეთ ზემოთ პარაგრაფი 185):

„ზოგ შემთხვევაში ოსი მოძალადეების ზუსტი ვინაობისა და სტატუსის დადგენა ძნელია, რადგან მოწმეთა მიერ მათი სამოსის ზოგადი აღწერილობა (კამუფლაჟის ტიპის სამხედრო ტანსაცმელი, ხშირად თეთრი სამკლავურით) ემთხვევა სამხრეთ ოსეთის თავდაცვისა და საგანგებო სიტუაციების სამინისტროს სამხედრო მოსამსახურეების, სამხრეთ ოსეთის შინაგან საქმეთა სამინისტროს, მოხალისე მებრძოლების ან, თუნდაც, ჩვეულებრივი მაროდიორების სამოსს. თუმცა, არსებობს რამდენიმე ფაქტორი, რომელიც მიუთითებს, რომ ბევრ შემთხვევაში დამნაშავეები სამხრეთ ოსეთის ძალებს მიეკუთვნებოდნენ, რომლებიც რუსულ ძალებთან მჭიდრო თანამშრომლობით მოქმედებდნენ. მოძალადეები ხშირად შედიოდნენ სოფლებში რუსულ ძალებთან ერთად ან მალევე მას შემდეგ, რაც რუსული ძალები სოფელში გაივლიდნენ; ზოგჯერ მოძალადეები სამხედრო მანქანებით შედიოდნენ და, როგორც ჩანს, ისინი თავისუფლად გადიოდნენ საკონტროლო გამშვებ პუნქტებს, რომლებსაც რუსული ან სამხრეთ ოსეთის ძალები მართავდნენ.

212. შესაბამისად, საომარ მოქმედებებში უშუალო მონაწილეთა შორის თუნდაც ყოფილიყვნენ სპონტანურად, სპორადულად ან არაორგანიზებულად მონაწილე სამოქალაქო პირები, სასამართლო მიიჩნევს, რომ მის ხელთ არსებული მტკიცებულებების მიხედვით, ხშირ შემთხვევაში, მოძალადეები სამხრეთ ოსეთის ძალების, მათ შორის, რიგი უკანონო დაჯგუფებების წევრები იყვნენ.

213. თავის მხრივ, მოპასუხე მთავრობა არ დავობს, რომ ამგვარი შემთხვევები ნამდვილად იყო, თუმცა აცხადებს, რომ საქართველოს შეიარაღებული ძალების მიერ ცხინვალის დაბომბვამ, ისევე, როგორც სხვა ადგილებისა, შიდა ეთნიკური დაძაბულობა წარმოშვა, რამაც შემდგომ ქართულ სოფლებზე ოსების თავდასხმები გამოიწვია, რომელთა მიზანი ქართულ სამოქალაქო მოსახლეობაზე შურისძიება იყო. რუსული ძალები, რომლებიც, სავარაუდოდ, ხშირად ცდილობდნენ ჩარევას და ქართული სოფლების დაცვას, ვერ ახერხებდნენ ყველა ინციდენტის თავიდან აცილებას და ყოველთვის ვერ აკონტროლებდნენ ოსებს, რომლებიც ხშირად კრიმინალები იყვნენ. რუსეთის შეიარაღებული ძალებისა და რუსეთის სამშვიდობო ძალების მეთაურებმა, რომელთაც ჩვენებები მისცეს მოწმეთა მოსმენისას, ასევე განაცხადეს, რომ მათმა ჯარმა ყველაფერი გააკეთა სამოქალაქო მოსახლეობის დასაცავად, თუმცა, ხშირად ხალხი არ ჰყოფნიდათ ყველა ინციდენტის თავიდან ასაცილებლად.

214. თუმცა, სასამართლოს პრეცედენტული სამართლის შესაბამისად (იხილეთ საქმე „ალ‑სკეინი და სხვები“, ციტირებული ზემოთ, §§ 138 და 142 და მასში მითითებული პრეცედენტული სამართალი, აგრეთვე, შემდგომი გადაწყვეტილებები – იხილეთ ზემოთ პარაგრაფები 200-201) იმ დროიდან, როდესაც აქტიური საბრძოლო მოქმედებების შეწყვეტის შემდეგ რუსეთის ფედერაციამ დაწყო სამხრეთ ოსეთის ტერიტორიებისა და „ბუფერული ზონის“ „ეფექტური კონტროლი“, ის ასევე პასუხისმგებელი იყო ამ ტერიტორიებზე სამხრეთ ოსეთის ძალების მოქმედებებზე და საჭირო არ არის თითოეული ამ მოქმედების „დეტალური კონტროლის“ შესახებ მტკიცებულების წარმოდგენა.

215. სასამართლომ ეს პრინციპები გამოიყენა გადაწყვეტილებებში, მათ შორის, საქმეზე „კვიპროსი თურქეთის წინააღმდეგ“(ციტირებული ზემოთ):

„77. ... ახორციელებდა რა ჩრდილოეთ კვიპროსზე ეფექტურ და სრულ კონტროლს, შეუძლებელია, [თურქეთის] პასუხისმგებლობა მხოლოდ საკუთარი ჯარისკაცების ან თანამდებობის პირების ჩრდილოეთ კვიპროსზე განხორციელებული ქმედებებით შემოიფარგლოს, არამედ ის უნდა გავრცელდეს ადგილობრივი ადმინისტრაციის ქმედებებზეც, რომელიც არსებობას თურქეთის სამხედრო და სხვაგვარი მხარდაჭერის წყალობით განაგრძობს. ...“

და საქმეზე„ილაშკუ და სხვები“(ციტირებული ზემოთ):

„382. ყველა ამ გარემოების გათვალისწინებით სასამართლო მიიჩნევს, რომ რუსეთის ფედერაცია პასუხისმგებელია დნესტრისპირელი სეპარატისტების მიერ ჩადენილ უკანონო ქმედებებზე, იმის გამო, რომ თავისი სამხედრო და პოლიტიკური მხარდაჭერით დაეხმარა მათ სეპარატისტული რეჟიმის დამყარებაში და მისი სამხედრო ძალების მოსამსახურეები მონაწილეობდნენ ბრძოლაში“...

და შემდგომ მოზერის საქმეზე(ციტირებული ზემოთ):

„157. თუმცა, სასამართლომ დაადგინა, რომ მოცემულ პერიოდში რუსეთი ახორციელებდა ფაქტობრივ კონტროლს დნესტრისპირეთის მოლდავურ რესპუბლიკაში (იხილეთ ზემოთ პარაგრაფი 110). ამ დასკვნის გათვალისწინებით და სასამართლოს პრეცედენტული სამართლის შესაბამისად, საჭირო არ არის იმის დადგენა, ზედმიწევნით აკონტროლებს თუ არა რუსეთი დაქვემდებარებული ადგილობრივი ადმინისტრაციის პოლიტიკასა და მოქმედებებს (იხილეთ საქმე „კატანი და სხვები“, ციტირებული ზემოთ, §§ 106 და 150). დნესტრისპირეთის მოლდავური რესპუბლიკისთვის სამხედრო, ეკონომიკური და პოლიტიკური მხარდაჭერის გამო, რის გარეშეც ეს რესპუბლიკა არსებობას ვერ გააგრძელებდა, კონვენციის თანახმად რუსეთი პასუხისმგებელია მომჩივნის უფლებების დარღვევაზე“.

216. სასამართლო ასევე აღნიშნავს, რომ ადმინისტრაციულ პრაქტიკას განსაზღვრავს არა მხოლოდ „ქმედებათა განმეორება“, არამედ „ოფიციალური შემწყნარებლობაც“, ანუ, როდესაც „უშუალოდ პასუხისმგებელი პირები თვალს ხუჭავენ უკანონო ქმედებებზე, თუმცა, იციან მათ შესახებ და არ იღებენ ზომებს დამნაშავეთა დასასჯელად ან ამგვარი უკანონო ქმედებების განმეორების თავიდან ასაცილებლად; ან, როდესაც ზემდგომი ორგანო, მრავალი ბრალდების მიუხედავად, გულგრილობას იჩენს, უარს ამბობს რა ამ ქმედებათა სათანადოდ გამოძიებაზე, რათა დაადგინოს მათი ნამდვილობა ან მცდარობა, ან, როდესაც უარს ამბობს სასამართლო საქმისწარმოებისას ამგვარი საჩივრების სამართლიან განხილვაზე“ (იხილეთ სხვა წყაროებს შორის, საქმე „საქართველო რუსეთის წინააღმდეგ(I)“, ციტირებული ზემოთ, § 124).

217. განსახილველ შემთხვევაში, მართალია, ზოგი მოწმის ჩვენებაში აღნიშნული იყო, რომ ზოგჯერ რუსული ჯარები ცდილობდნენ სამოქალაქო პირების მიმართ ძალადობის შეჩერებას, ბევრ შემთხვევაში რუსული ჯარები პასიურად ესწრებოდნენ მაროდიორობას. შესაბამისად, ევროკავშირის ფაქტების დამდგენი მისია მიუთითებს შემდეგზე (იხილეთ ზემოთ პარაგრაფი 156):

„ზოგადად, ეს ელემენტები ცხადყოფს, რომ რუსულ ძალებს გარკვეულწილად შეეძლოთ საზოგადოებრივი წესრიგისა და უსაფრთხოების უზრუნველყოფა თავიანთი განთავსების ტერიტორიებზე და ამტკიცებენ, რომ ამ მიმართულებით მიიღეს კიდეც ზომები.ეს აშკარად ეწინააღმდეგება იმას, რაც ხდებოდა ადგილზე, რადგან რუსეთის ჯარები ბევრს არაფერს აკეთებდნენ დარღვევების თავიდან ასაცილებლად და ეთნიკური ქართველების დასაცავად.

...

გარდა ამისა, შეგროვებული ჩვენებებიდან ჩანს, რომ რუსეთის ხელისუფლების ორგანოებმა არ გაატარეს აუცილებელი ზომები ცეცხლის შეწყვეტის შემდეგ მაროდიორობის, გადაწვის კამპანიისა და სხვა სერიოზული დარღვევების თავიდან ასაცილებლად ან შესაჩერებლად“.

218. აქედან ჩანს, რომ მიუხედავად რუსეთის შეიარაღებული ძალების ბრძანებისა, რომლის თანახმადაც „სამხრეთ ოსეთისა და რუსეთის მიერ კონტროლირებულ საქართველოს ტერიტორიაზე“ დაცული უნდა ყოფილიყო მოსახლეობა და განხორციელებულიყო სამშვიდობო და სამართალდაცვითი მოქმედებები (იხილთ ზემოთ პარაგრაფი 189), რუსეთის ხელისუფლების მიერ ადგილზე გატარებული ღონისძიებები არასაკმარისი აღმოჩნდა სავარაუდო დარღვევების თავიდან ასაცილებლად.

219. ამ თვალსაზრისით, ეს შესაძლოა, მიჩნეული იქნეს რუსეთის ხელისუფლების ორგანოების მხრიდან „ოფიციალურ შემწყნარებლობად“, რამდენადაც ამას ადასტურებს ის ფაქტიც, რომ ამ უკანასკნელს ეფექტურად არ გამოუძიებია სავარაუდო დარღვევები (იხილეთ ქვემოთ პარაგრაფი 336).

220. ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, სასამართლო მიიჩნევს, რომ სამხრეთ ოსეთის ქართულ სოფლებსა და „ბუფერულ ზონაში“ სამოქალაქო პირების ხოცვის, მაროდიორობისა და სახლების გადაწვის ფაქტების გათვალისწინებით, საკმარისი მტკიცებულება აქვს, რათა საფუძვლიან ეჭვს მიღმა დაასკვნას, რომ ადმინისტრაციული პრაქტიკა ეწინააღმდეგებოდა კონვენციის მე-2 და მე-8 მუხლებს და N 1 ოქმის 1-ელ მუხლს. ძალადობის შემთხვევების სერიოზულობის გათვალისწინებით, რომლებიც შეიძლება კლასიფიცირდეს, როგორც „არაადამიანური და დამამცირებელი მოპყრობა“, გამომდინარე იქიდან, როგორ ტკივილსა და ტანჯვას განიცდიდნენ დაზარალებულნი, რომლებიც სამიზნეებად ეთნიკური კუთვნილების გამო იქცნენ (იხილეთ საქმე „კვიპროსი თურქეთის წინააღმდეგ“,შესაბამისი ცვლილებების გათვალისწინებით, ციტირებული ზემოთ, §§ 305‑11), სასამართლო მიიჩნევს, რომ ადმინისტრაციული პრაქტიკა ასევე ეწინააღმდეგებოდა კონვენციის მე-3 მუხლს.

221. ამასთან, სასამართლოს პრეცედენტული სამართლის შესაბამისად (იხილეთ ზემოთ პარაგრაფი 98), დაცვის შიდასამართლებრივი საშუალებების ამოწურვის წესი არ მოქმედებს იქ, სადაც დადგენილია, რომ არსებობს ადმინისტრაციული პრაქტიკა. ამიტომ, პირველადი პრეტენზია შიდასამართლებრივი საშუალებების ამოუწურაობის შესახებ, რომლებიც ამასთან დაკავშირებით მოპასუხე მთავრობამ გამოთქვა, უარყოფილი უნდა იქნეს.

222. ამდენად, დარღვეულია კონვენციის მე-2, მე-3 და მე-8 მუხლები და N 1 ოქმის 1-ლი მუხლი და ამ დარღვევაზე პასუხისმგებელია რუსეთის ფედერაცია.

VI. დაპატიმრებული სამოქალაქო პირებისადმი მოპყრობა და მათი დაკავების კანონიერება

223. მომჩივანმა მთავრობამ განაცხადა, რომ სამხრეთ ოსეთის ძალებმა დაახლოებით 15 დღის განმავლობაში შეუფერებელ პირობებში უკანონოდ დააპატიმრეს 160 სამოქალაქო პირი (ძირითადად, ქალები და მოხუცები) (2008 წლის 27 აგვისტოს ყველა მათგანი გაათავისუფლეს) და, რომ ზოგ პატიმარს ცუდად ეპყრობოდნენ. მათი მტკიცებით, ამით დაირღვა კონვენციის მე-3 და მე-5 მუხლები, რომლებიც ითვალისწინებს შემდეგს:

კონვენციის მე-3 მუხლი

„ადამიანის წამება, არაადამიანური თუ დამამცირებელი დასჯა ან მასთან ასეთი მოპყრობა დაუშვებელია“.

კონვენციის მე-5 მუხლი

„1. ყველას აქვს თავისუფლებისა და პირადი უსაფრთხოების უფლება. არავის შეიძლება აღეკვეთოს თავისუფლება, თუ არა კანონით დადგენილი პროცედურის შესაბამისად და გარდა შემდეგი შემთხვევებისა:

(a) კანონიერი დაპატიმრება უფლებამოსილი სასამართლოს მიერ მსჯავრდებული პირისა;

(b) კანონიერი დაკავება ან დაპატიმრება კანონის შესაბამისად გაცემული სასამართლოს ბრძანების შეუსრულებლობისათვის, ან კანონით გათვალისწინებული ნებისმიერი ვალდებულების შესრულების უზრუნველსაყოფად;

(c) პირის კანონიერი დაკავება ან დაპატიმრება, უფლებამოსილი სამართლებრივი ორგანოს წინაშე მის წარსადგენად, როდესაც არსებობს ამ პირის მიერ სამართალდარღვევის ჩადენის საფუძვლიანი ეჭვი, ან საფუძვლიანად არის მიჩნეული პირის მიერ სამართალდარღვევის ჩადენის თუ მისი ჩადენის შემდეგ მიმალვის აღკვეთის აუცილებლობა;

(d) არასრულწლოვნის დაპატიმრება კანონიერი ბრძანების საფუძველზე მასზე აღმზრდელობითი ზედამხედველობისათვის ან უფლებამოსილი სამართლებრივი ორგანოს წინაშე მის წარსადგენად;

(e) პირის კანონიერი დაპატიმრება გადამდებ დაავადებათა გავრცელების თავიდან ასაცილებლად, ან სულით ავადმყოფის, ალკოჰოლიკის, ნარკომანისა და მაწანწალის კანონიერი დაპატიმრება;

(f) პირის კანონიერი დაკავება ან დაპატიმრება, ქვეყანაში მისი უნებართვოდ შესვლის აღსაკვეთად, აგრეთვე იმისა, ვის მიმართაც ხორციელდება ღონისძიებანი მისი გაძევების (დეპორტაცია) ან გადაცემისათვის (ექსტრადიცია).

2. დაკავებულ პირს, მისთვის გასაგებ ენაზე, დაუყოვნებლივ, უნდა ეცნობოს მისი დაკავების მიზეზები და მისთვის წაყენებული ყველა ბრალდება.

3. ამ მუხლის 1-ლი (c) პუნქტით გათვალისწინებულ დებულებათა შესაბამისად დაკავებული თუ დაპატიმრებული პირი დაუყოვნებლივ წარედგინება მოსამართლეს ან სასამართლო ხელისუფლების განსახორციელებლად კანონით უფლებამოსილ სხვა მოხელეს და იგი აღჭურვილია უფლებით, მისი საქმე განიხილოს სასამართლომ გონივრულ ვადაში ან გათავისუფლდეს საქმის განხილვის განმავლობაში. ასეთი გათავისუფლება შეიძლება პირობადებული იყოს სასამართლოში მისი გამოცხადების რაიმე გარანტიით.

4. ყველას, ვისაც დაკავებით ან დაპატიმრებით აღეკვეთა თავისუფლება, აქვს უფლება, მიმართოს სასამართლოს, რომელიც დაუყოვნებლივ განიხილავს მისი დაპატიმრების საკითხს და ბრძანებს მის გათავისუფლებას, თუ ეს დაპატიმრება უკანონოა.

5. ყველა მსხვერპლს, ვინც ამ მუხლის მოთხოვნათა დარღვევით დააკავეს ან დააპატიმრეს, აქვს კომპენსაციის ქმედითი უფლება“.

  1. მხარეთა წარდგინებები

224. მომჩივანმა მთავრობამ განაცხადა, რომ რუსეთისა და სამხრეთ ოსეთის ძალებს დაახლოებით 15 დღის განმავლობაში დამამცირებელ პირობებში, უკანონოდ ჰყავდათ დაკავებული 160 სამოქალაქო პირი (ძირითადად, ქალები და მოხუცები) (2008 წლის 27 აგვისტოს ყველა მათგანი გაათავისუფლეს) და, რომ ზოგ მათგანს სასტიკად ეპყრობოდნენ.

კერძოდ, მათ აღნიშნეს, რომ რუსეთისა და სამხრეთ ოსეთის ძალებმა სამხრეთ ოსეთში ან ადმინისტრაციული საზღვრის გასწვრივ მდებარე სოფლებში დარჩენილი, სულ მცირე, 160 ქართველი სამოქალაქო პირი დააპატიმრეს. ძირითადად ესენი იყვნენ მოხუცები და მათი დიდი უმრავლესობა საომარი მოქმედებების შეწყვეტის შემდეგ იქნა დაპატიმრებული. მათგან უმეტესობა დაახლოებით ორი კვირის განმავლობაში ჰყავდათ ცხინვალში, დე ფაქტო „შინაგან საქმეთა სამინისტროს“ შენობის სარდაფში, „არაადამიანურ და დამამცირებელ“ პირობებში, როგორც ეს აღწერა „ჰუმან რაითს ვოჩმა“. მათ ხშირად ცუდად ეპყრობოდნენ, მათ შორის, სცემდნენ და სიკვდილით დასჯის იმიტაციას უწყობდნენ. ყველა პატიმარი გადაჭედილ სივრცეებში ჰყავდათ მოთავსებული, სადაც საკვებს მცირე რაოდენობით აძლევდნენ, არ იყო სუფთა წყალი, ელექტროენერგია, დასაძინებელი ადგილი, იატაკის გარდა და საკმარისი საპირფარეშოები. ბევრ მათგანს სიტყვიერ და ფიზიკურ შეურაცხყოფას აყენებდნენ, ზოგსაც აიძულებდნენ, ცხინვალის ქუჩებში გვამები შეეგროვებინა და საერთო სასაფლაოებზე დაემარხა.

არსებობს თვითმხილველთა აშკარა და პირდაპირი ჩვენებები, რომლებიც ადასტურებს რუსული ძალებისა და ხელისუფლების ორგანოების მონაწილეობას ამ სამოქალაქო პირების დაპატიმრებასა და დაკავებაში და მათ მიმართ სასტიკ მოპყრობაში, როგორც 2008 წლის აგვისტოში, ისე – შემდეგ.

ამ მოსაზრებებთან ერთად წარდგენილი მტკიცებულებების საფუძველზე მომჩივანმა მთავრობამ სასამართლოს მოუწოდა, დაესკვნა, რომ დაპატიმრებული სამოქალაქო პირების მიმართ რუსეთის ფედერაციამ განახორციელა და შემდეგაც ახორციელებდა ან უშვებდა უკანონო დაპატიმრების ხელშეწყობას და ცუდი მოპყრობის სერიოზულ და ხანგრძლივ ადმინისტრაციულ პრაქტიკას, რაც წარმოადგენს კონვენციის მე-3 და მე-5 მუხლებისა და საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის მოქმედი წესების დარღვევას.

225. მოპასუხე მთავრობის პასუხი იყო, რომ რუსეთის ფედერაცია არ ყოფილა ჩართული და ის არ ახორციელებდა კონტროლს შესაბამის შენობა-ნაგებობებზე. ვინაიდან რუსი ჯარისკაცები არ აკონტროლებდნენ დროებითი დაკავების იზოლატორს, სათანადო საფუძველიც არ არსებობდა, რომ რუსეთის ფედერაციას პასუხისმგებლობა დაკისრებოდა ქართველი სამოქალაქო პირების დაკავებისთვის.

ნებისმიერ შემთხვევაში, თუ კონფლიქტის ფონზე განვიხილავთ, სამხრეთ ოსეთის ხელისუფლების ორგანოების ქმედებებს სამართლიანად ვერც გავაკრიტიკებთ: საქართველოს მხრიდან ცხინვალზე განხორციელებულმა შეტევამ და მისი შეიარაღებული ძალების მიერ ჩადენილმა სისასტიკემ ოსი მოსახლეობა აღაშფოთა და ზოგიერთ მათგანს ქართველებისადმი შურისძიების სურვილი აღუძრა. ამდენად, სამხრეთ ოსეთის ხელისუფლების ორგანოებმა ბევრი ქართველი იმის გამო დააკავა, რომ ისინი შურისძიებისგან დაეცვა. უცნაურია მომჩივანი მთავრობის პრეტენზია დროებითი დაკავების იზოლატორში პატიმრებისთვის შექმნილ პირობებთან დაკავშირებით. სინამდვილეში, საქართველოს მიერ ცხინვალზე განხორციელებული შეტევით გამოწვეული მასობრივი განადგურებისა და ადგილობრივი საზოგადოებრივი დაწესებულებების ნგრევის გამო, პატიმრების მოსათავსებლად მეტად უსაფრთხო ადგილი სხვაგან არ მოიძებნებოდა. როგორც ჩანს, ეს სიტუაცია შეაფასა ევროპის საბჭოს ადამიანის უფლებების დაცვის კომისარმა, ბატონმა ჰამარბერგმა, რომელსაც დროებითი დაკავების იზოლატორში სტუმრობისას არასდროს გამოუთქვამს შეშფოთება იმ პირობების გამო, რომელშიც პატიმრები იმყოფებოდნენ. თუ გავითვალისწინებთ, რომ ცხინვალი მასობრივად განადგურდა და დაინგრა საზოგადოებრივი დაწესებულებები, გონივრულად მოსალოდნელი იყო, რომ პატიმართა შორის ქმედუნარიანი ახალგაზრდები ქუჩების გაწმენდაში ჩართულიყვნენ და ასე მიეღოთ მონაწილეობა ცხინვალის ფეხზე წამოყენების საერთო სამოქალაქო ძალისხმევაში, მარაგის შემოტანასა და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის გაუმჯობესებაში.

  1. მესამე მხარის კომენტარები

226. ესექსის უნივერსიტეტის ადამიანის უფლებათა ცენტრმა განაცხადა, რომ საერთაშორისო შეიარაღებული კონფლიქტის დროს განხორციელებული დაპატიმრებისას დაპატიმრების საფუძვლები განისაზღვრება შეიარაღებული კონფლიქტის კანონითა და პატიმრობის გადახედვის ზოგადი (მაგრამ არა მაინცდამაინც დეტალური) სისტემით და გარემოებებით, რომელთა დროსაც პატიმრობა უნდა დასრულდეს. ამის საფუძველზე, მოწინააღმდეგე შეიარაღებული ძალების წევრები შეიძლება დააპატიმრონ, როგორც სამხედრო ტყვეები[28]. სამოქალაქო პირების დაპატიმრება დასაშვებია მხოლოდ უსაფრთხოების იმპერატიულ საფუძველზე, ოკუპირებულ ტერიტორიაზე იქნება თუ სხვაგან[29]. მათი დაპატიმრება საბჭოს უნდა განეხილა ექვსთვიანი ინტერვალებით[30]. მათდამი მოპყრობისა და მათი უფლებების დეტალების განხილვის პროცესი რეგულირდებოდა შერეულად – შეიარაღებული კონფლიქტის შესახებ კანონითა და ადამიანის უფლებების სამართლით.

  1. შესაბამისი მტკიცებულების მოკლე შეჯამება
    1. წერილობითი მტკიცებულებები
      1. დაპატიმრებული სამოქალაქო პირებისადმი მოპყრობა

227. „ჰუმან რაითს ვოჩის“ ანგარიშის, სახელწოდებით – „ცეცხლის ალში“, შესაბამის ნაწილში (გვ. 170-82) ვკითხულობთ:

„როდესაც 8 და 9 აგვისტოს რუსულმა ძალებმა სამხრეთ ოსეთის ოკუპირება დაიწყეს, სამხრეთ ოსეთის ეთნიკურ ქართულ სოფლებში, შემდეგ კი გორისა და ქარელის რაიონებში მათთან ერთად მოძრაობდნენ ან მათ უკან მიჰყვებოდნენ სამხრეთ ოსეთის ძალები.ქმედუნარიანი და ახალგაზრდა მოსახლეობის უმეტესობა საბრძოლო მოქმედებების დაწყებამდე ან საბრძოლო მოქმედებების პირველსავე დღეებში გაიქცა.სოფლებში დარჩენილი მოსახლეობის უმეტესობამ გადაწყვიტა, დარჩენილოიყო იმისთვის, რომ სახლებისა და ქონებისთვის მიეხედა ან იმიტომ, რომ გაქცევა ვერ შეძლო.ოსური ძალები, ზოგჯერ რუსულ ძალებთან ერთად, აპატიმრებდნენ ზოგ ადგილობრივ მკვიდრს, რომელთაც სოფლებში პოულობდნენ, განსაკუთრებით, სამხრეთ ოსეთის ეთნიკურ ქართულ სოფლებში; უმეტეს შემთხვევაში, დაპატიმრება ხორციელდებოდა ზემოთ აღწერილი ძარცვისა და ნგრევის კამპანიის ფარგლებში.პატიმრებმა „ჰუმან რაითს ვოჩს“ განუცხადეს, რომ მათთვის არ აუხსნიათ დაპატიმრების მიზეზები და რომ არ აქვთ ადვოკატებთან დაკავშირების შესაძლებლობა ან რაიმე სხვა შესაძლებლობა, რომ თავიანთი დაპატიმრება გააპროტესტონ.

როდესაც რუსული და ოსური ძალები სამხრეთ ოსეთისა და გორის რაიონის ქართულ სოფლებში შევიდნენ, მათ, სულ მცირე, 159 ადამიანი დააკავეს, ძირითადად ესენი იყვნენ ეთნიკური ქართველები, აგრეთვე, სულ მცირე, ერთი ოსი და ერთი რუსი ეროვნების პირი, რომლებიც ეთნიკურ ქართველებზე იყვნენ დაქორწინებული.დაკავებულთაგან 45 პირი იყო ქალი.სულ მცირე, 76 პირი იყო 60 წლის ან მეტის, ხოლო, სულ მცირე, 17 პირი იყო 80 წლის ან მეტის.იყო ერთი ბავშვი, ბიჭი, დაახლოებით, რვა წლის.„ჰუმან რაითს ვოჩმა“ გამოჰკითხა 29 პატიმარი, ყველა მათგანი გამოიკითხა გათავისუფლების შემდეგ.ბევრი პატიმარი აღწერს, რომ დაპატიმრებისას, საპატიმროში გადაყვანისას და პატიმრობაში ცუდად ეპყრობოდნენ.პატიმართა უმეტესობა ჰყავდათ ცხინვალში, სამხრეთ ოსეთის შინაგან საქმეთა სამინისტროს შენობის სარდაფში დამამცირებელ პირობებში დაახლოებით ორი კვირის განმავლობაში.პატიმართა ნაწილს აიძულებდნენ, ცხინვალის ქუჩები გაეწმინდათ ქართველი ჯარისკაცების გახრწნილი ცხედრებისა და ნანგრევებისგან.ოსების პატიმრობაში მყოფი, სულ მცირე, ერთი კაცი შინაგან საქმეთა სამინისტროში გადაყვანისას სიკვდილით დასაჯეს.ყველა ეს ქმედება სერიოზულად არღვევს ჟენევის კონვენციებს და სამხედრო დანაშაულს წარმოადგენს.რუსეთი იმდენადაა პასუხისმგებელი ამ ქმედებებზე, რამდენადაც ის ახორციელებდა ეფექტურ კონტროლს იმ ტერიტორიაზე, სადაც ეს დაკავებები მოხდა, რაც ასევე წარმოადგენს ადამიანის უფლებათა დაცვის ვალდებულების დარღვევას, სამოქალაქო და პოლიტიკურ უფლებათა პაქტისა და ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის შესაბამისად.

ზოგ შემთხვევაში რუსული ძალები უშუალოდ მონაწილეობდნენ ეთნიკური ქართველების დაპატიმრებაში და გავრცელებული ინფორმაციით, შინაგან საქმეთა სამინისტროში პატიმართა დაკითხვას აწარმოებდნენ ადამიანები, რომლებიც საკუთარ თავს რუსული ძალების წევრებად ასახელებდნენ. ...

...

„ჰუმან რაითს ვოჩის“ მიერ გამოკითხული ყველა პატიმარი აღწერდა, რომ ცხინვალში, სამხრეთ ოსეთის შინაგან საქმეთა სამინისტროს შენობის პატარა, ხალხით გადაჭედილ სარდაფში, საშინელ პირობებში იმყოფებოდა.ბევრი პატიმარი აღწერდა, რომ დამამცირებლად ეპყრობოდნენ, კერძოდ, როდესაც დაწესებულებაში მიიყვანეს.ამ დაკავებების დროს ცხინვალში უკიდურესად მძიმე საარსებო პირობები იყო: ქალაქს არ მიეწოდებოდა ელექტროენერგია, ძალიან ცოტა იყო საკვები და წყალი.ამ პირობების მიუხედავად, რუსეთისა და ოსეთის ხელისუფლების ორგანოები ვალდებული იყვნენ, დაკავებისას უზრუნველეყოთ ჰუმანური პირობები საერთაშორისო სტანდარტების შესაბამისად.ცუდი მოპყრობა და ფიზიკური წამება ან სხეულის ან ჯანმრთელობის განზრახ მძიმე დაზიანება სამხედრო დანაშაულს წარმოადგენს.რამდენიმე პატიმარმა „ჰუმან რაითს ვოჩს“ უთხრა, რომ მათი პატიმრობის პერიოდში შინაგან საქმეთა სამინისტროში რუსეთის ფედერაციის წარმომადგენლები იმყოფებოდნენ ხოლმე განსაზღვრულ დროებში.

ცუდი მოპყრობა პატიმრობისას

თამაზ ჩალაურმა აღწერა, როგორ ეპყრობოდნენ მას ოსური ძალები, როდესაც ცხინვალში, შინაგან საქმეთა სამინისტროს შენობაში მიიყვანეს: „მათ პირით კედლისკენ ჩაგვამწკრივეს.ჩამოწერეს ჩვენი სახელები, გაგვჩხრიკეს, წაიღეს ყველაფერი, რაც თან გვქონდა.გვირტყამდნენ, გვწიხლავდნენ, მთელი დროის განმავლობაში გვაგინებდნენ და გვეძახდნენ „თქვე ქართველო ღორებო, თქვენი დედა“. სხვებმაც აღწერეს ჩხრეკა, რასაც ზოგჯერ ახლდა ცემა ან ტანსაცმლის შემოხევა, აგრეთვე, ფულის, მობილური ტელეფონების, სამკაულებისა და პირადობის დამადასტურებელი დოკუმენტების ჩამორთმევა.გათავისუფლების შემდეგ პატიმრებისთვის არაფერი დაუბრუნებიათ, პირადობის დამადასტურებელი დოკუმენტების გარდა, ისიც მხოლოდ ზოგ შემთხვევაში.

ზოგი პატიმრის გადმოცემით, ოსური ძალები აიძულებდნენ, ფეხით გაეთელათ ან დაეფურთხებინათ საქართველოს დროშაზე, რომელიც შინაგან საქმეთა სამინისტროს შენობის მახლობლად, მიწაზე იყო დაფენილი.როდესაც ილო ხაბარელმა უარი განაცხადა დროშის გათელვასა და მასზე დაფურთხებაზე და თქვა: „თუ გინდათ, მომკალით, მაგრამ ამას არ ვიზამო“, ოსმა მებრძოლმა თავში ჩაარტყა და კედელს მიანარცხა, რა დროსაც მან თავი კედელს მიარტყა.ვაჟა ლაგაზაშვილმა „ჰუმან რაითს ვოჩს“ უამბო, რომ როდესაც დროშისთვის შემოვლას შეეცადა, ოსებმა მას თოფის კონდახი ზურგსა და კისერში ჩაარტყეს.

„ჰუმან რაითს ვოჩს“ არ გამოუკითხავს არცერთი პირი, რომელსაც საპატიმრო დაწესებულებაში სცემეს, გარდა იმ შემთხვევებისა, როდესაც გამოკითხულ პირს მიყვანისას სცემეს, როგორც ეს ზემოთაა აღწერილი.თუმცა, ყოფილმა პატიმრებმა „ჰუმან რაითს ვოჩს“ უამბეს, რომ ბევრ მამაკაცს სცემეს, კონკრეტულად, ახალგაზრდებს, ზოგსაც ხშირად სცემდნენ.ისინი თანმიმდევრულად აღწერდნენ, როგორ გაიყვანეს მამაკაცები საკნებიდან და სარდაფიდან და როგორ ემჩნეოდათ ცემის აშკარა ნიშნები დაბრუნებულებს.თამარაშენის მკვიდრმა, 48 წლის მანანა გოგიძემ, „ჰუმან რაითს ვოჩს“ უამბო, რომ საკუთარი თვალით ნახა, როგორ სცემდნენ ახალგაზრდა მამაკაცებს რეგულარულად:

ვხედავდით, რომ მაღლა აჰყავდათ და გვესმოდა მათი ყვირილი.უკან დაბრუნებულებს ცემის აშკარა ნიშნები ეტყობოდათ....თავად ვნახე სისხლჩაქცევები, როდესაც ვცდილობდი, დავხმარებოდი.ერთი ტირძნისელი ბიჭი იყო, რომელსაც რამდენჯერმე სცემეს.დიდი, მუქი სისხლჩაქცევები ჰქონდა, განსაკუთრებით, ზურგზე, დავად ვნახე...პატიმართა შორის იყო ერთი [მოხუცი] ... რომელიც ოსურად ვერ ლაპარაკობდა, თუმცა, ოსური გვარი ჰქონდა.დაცვამ ერთხელ იმის გამო ჩაარტყა, რომ ოსურად ვერ ლაპარაკობდა.

სალიმატ ბაგაევამ „ჰუმან რაითს ვოჩს“ უამბო, რომ „ახალგაზრდა მამაკაცები გაჰყავდათ და მათ სასტიკად სცემდნენ.ვნახე. ტანი სულ სისხლჩაქცევებით ჰქონდათ დაფარული.ერთს ცხვირი გაუტეხეს“.

ყველამ არა, მაგრამ რამდენიმე პატიმარმა აღნიშნა, რომ პატიმრობის პერიოდში ისინი დაკითხეს.ერთ-ერთმა თქვა, რომ ოსმა პოლიციელმა შეურაცხყოფა მიაყენა, თუმცა, „ჰუმან რაითს ვოჩის“ მიერ გამოკითხულ პირთაგან არცერთს უთქვამს, რომ დაკითხვის დროს ცუდად ეპყრობოდნენ.

დამამცირებელი პირობები პატიმრობისას

პატიმრებმა განაცხადეს, რომ სარდაფში იყო ხუთი ბნელი, ბინძური, ცუდად განიავებადი, უფანჯრო საკანი, რომელიც მოკლევადიანი პატიმრობისთვის იყო განკუთვნილი.ქალები და მამაკაცები ცალ-ცალკე საკნებში ჰყავდათ მოთავსებული.საკნები სწრაფად გადაივსო და დაცვამ, ბოლოსდაბოლოს, გახსნა საკნების კარები და პატიმრებმა შეძლეს დარბაზში ან პატარა, სავარჯიშოდ შემოღობილ ეზოში გასვლა, სადაც სარდაფიდან შეიძლებოდა მოხვედრა.ეს ადგილებიც სწრაფად გადაივსო, რადგან სარდაფში მოჰყავდათ და მოჰყავდათ პატიმრები.ერთ-ერთი დაკავებულის თქმით, ხალხის სიმრავლის გამო „დერეფანსა თუ სავარჯიშო ეზოში სამოძრაო სივრცეც აღარ იყო“.

ვინაიდან საკნებში გაცილებით მეტი პატიმარი იმყოფებოდა, ვიდრე იქ განთავსებული საწოლი, უმეტესობა იძულებული ხდებოდა, მჯდომარეს ან საკნების, დერეფნებისა თუ სავარჯიშო ეზოს იატაკზე დაწოლილს დაეძინა.ერთ-ერთი პატიმრის, 76 წლის რუსუდან ჭრელიძის, თქმით, მის საკანში „ქალებს ისე ეძინათ, როგორც კონსერვში თევზებს“. ერთ-ერთი პატიმრის, 47 წლის კარალეთის მკვიდრის თქმით, მის საკანში ხალხი მონაცვლეობით იძინებდა, რადგან არ იყო დასაწოლად საკმარისი ადგილი.

პატიმრები აღწერდნენ, რომ წყალს მცირე რაოდენობით აძლევდნენ, ისიც ქვიშიანს და ხშირად მისი დალევაც შეუძლებელი იყო; არასაკმარისად ეძლეოდათ საკვებიც.პატიმრობის პირველი დღეებში პატიმრებს მხოლოდ პურს აძლევდნენ.დაცვა საკნებში ოთხ-ხუთ ცალ პურს ყრიდა სიტყვებით: „ჭამეთ, თქვე ღორებო!“ პატიმრებმა განაცხადეს, რომ შემდგომში ოდნავ მეტ და უკეთეს საკვებს აძლევდნენ, მათ შორის, წიწიბურას ფაფას, მეტ პურსა და ჩაის.პატიმრებმა აღნიშნეს, რომ ორკვირიანი პატიმრობის შემდეგ წონაში მნიშვნელოვნად დაიკლეს.

ყველა პატიმარი სარგებლობდა ერთი ტუალეტით, რომელიც თავად პატიმრებმა გააკეთეს პლასტმასის ფილებით.ტუალეტში საშინელი სუნი იდგა და ხშირად გადავსებული იყო წყლის უქონლობის გამო.როდესაც ჰკითხეს, თუ რა იყო ყველაზე რთული პატიმრობისას, რუსუდან ჭრელიძემ აღნიშნა: „ტუალეტი დიდი პრობლემა იყო.მხოლოდ ერთი იყო და მასთან ყოველთვის გრძელი რიგი იდგა“.

იძულებითი შრომა

ოსური ძალები ბევრ პატიმარ მამაკაცს აიძულებდნენ, ემუშავათ, მათ შორის, ცხინვალის ქუჩები გაეთავისუფლებინათ გახრწნილი ცხედრებისგან, გაეთხარათ საფლავები და დაემარხა