„სასკოლო სახელმწიფო საგანმანათლებლო დროებითი სტანდარტებისა“ და „დაწყებითი (ელემენტარული), საბაზო (ძირითადი) და საშუალო სკოლების სასწავლო გეგმის დროებითი სტანდარტის” დამტკიცების შესახებ
კონსოლიდირებული ვერსიების არჩევა ცვლილების დოკუმენტები საინფორმაციო ბარათი ბეჭდვა ფაილის გადმოწერა
დოკუმენტის ნომერი 285
დოკუმენტის მიმღები საქართველოს განათლების მინისტრი
მიღების თარიღი 13/12/2002
დოკუმენტის სახე საქართველოს მინისტრის ბრძანება
გამოქვეყნების წყარო, თარიღი სსმ, 123, 23/12/2002
სარეგისტრაციო კოდი 430030000.11(1).010.005609
ძალის დაკარგვის თარიღი 22/08/2006
კონსოლიდირებული ვერსიების არჩევა

თქვენ უყურებთ დოკუმენტის პირველად სახეს
დოკუმენტის კონსოლიდირებული ვარიანტის ნახვა ფასიანია, აუცილებელია სისტემაში შესვლა და საჭიროების შემთხვევაში დათვალიერების უფლების ყიდვა, გთხოვთ გაიაროთ რეგისტრაცია ან თუ უკვე რეგისტრირებული ხართ, გთხოვთ, შეხვიდეთ სისტემაში

სახელმწიფო სარეგისტრაციო კოდი 430.030.000.11.101.005.609

საქართველოს განათლების მინისტრის

 ბრძანება 285

2002 წლის 13 დეკემბერი

ქ. თბილისი

„სასკოლო სახელმწიფო საგანმანათლებლო დროებითი სტანდარტებისა“ და დაწყებითი (ელემენტარული), საბაზო (ძირითადი) და საშუალო სკოლების სასწავლო გეგმის დროებითი სტანდარტის” დამტკიცების შესახებ

განათლების შესახებ” საქართველოს კანონის მე-18 მუხლის მე-3 პუნქტის შესაბამისად, ვბრძანებ:

ერთიანი სახელმწიფო საგანმანათლებლო სტანდარტების მიღებამდე დამტკიცდეს:

1. დაწყებითი (ელემენტარული), საბაზო (ძირითადი) და საშუალო სკოლის სასწავლო გეგმის დროებითი სტანდარტი.

2. სასკოლო სახელმწიფო საგანმანათლებლო დროებითი სტანდარტები შემდეგ საგნებში:

ქართულ ენაში;

ქართულ ლიტერატურაში;

ქართულ ენაში (არაქართული სკოლებისათვის);

უცხო ენებში;

დაწყებითი სკოლის I-IV კლასებისათვის;

მსოფლიო ისტორიაში;

საქართველოს ისტორიაში;

მათემატიკაში;

ფიზიკაში;

გეოგრაფიაში;

ქიმიაში;

ბიოლოგიაში;

შრომით აღზრდაში.

3. გაუქმდეს საქართველოს განათლების მინისტრის 2002 წლის 13 ნოემბრის №260 ბრძანება.

4. ბრძანება ამოქმედდეს გამოქვეყნებისთანავე.

 საფუძველი: განათლების შესახებ” საქართველოს კანონის მე-18 მუხლის მე-3 პუნქტი.

ა. კარტოზია

 

 

 

 

სახელმწიფო საგანმანათლებლო სტანდარტი

ელემენტარული, ძირითადი და საშუალო სკოლების სასწავლო გეგმები

 

განმარტებითი ბარათი

საქართველოს განათლების რეფორმის უმთავრესი მოთხოვნაა უნიფიცირებული, უკიდურესად ცენტრალიზებული და მკაცრად რეგლამენტირებული სისტემიდან განათლების თვისებრივად განსხვავებულ, თავისუფალ, დემოკრატიულ სისტემაზე გადასვლა, სახელმწიფო მონოპოლიის ნაცვლად მართვის საზოგადოებრივ-სახელმწიფოებრივი მექანიზმების ამოქმედება. ეს პირველ ყოვლისა განათლების სისტემის ოპტიმალურ დეცენტრალიზაციას, ცალკეული დაწესებულებების უფლებების გაფართოებას ითვალისწინებს. მონოვარიანტული სკოლის ნაცვლად ჩვენში მკვიდრდება ვარიანტული სკოლა. ეს აისახება როგორც სახელმწიფო სკოლების ტიპთა მრავალნაირობაში, ასევე კერძო და საავტორო სკოლების ქსელის შემდგომ გაფართოებაში. სკოლის ვარიანტულობა პირველ ყოვლისა ტექნოლოგიურ მრავალგვარობას გულისხმობს, სადაც გამორჩეული ადგილი სწავლების შინაარსს განეკუთვნება. საგანმანათლებლო შინაარსის ამგვარი მრავალფეროვნების პირობებში განსაკუთრებული სიმწვავით დაისმის განათლების დარგში ერთიანი სახელმწიფო პოლიტიკის გატარებისათვის ხელსაყრელი პირობების შექმნის საკითხი. ამ მოთხოვნების განხორციელების აუცილებელი პირობაა სახელმწიფო საგანმანათლებლო სტანდარტების შემოღება.

საგანმანათლებლო სტანდარტი საერთო შიდა სახელმწიფოებრივი და საერთაშორისო პარამეტრების შესაბამისად შემუშავებული მოთხოვნების სისტემაა, რომელიც ასახავს საზოგადოების იდეალებს, პიროვნების განვითარებისათვის ხელშემწყობი პირობების შექმნის აუცილებლობასა და მათ მისაღწევად სახელმწიფო პოლიტიკის გატარების ადეკვატურ შესაძლებლობებს. სტანდარტის მეშვეობით ხორციელდება საგანმანათლებლო პოლიტიკის უმთავრესი ფუნქციები, როგორიცაა: ერთიანი საგანმანათლებლო სივრცის შენარჩუნება ქვეყნის მთელ ტერიტორიაზე და სრულფასოვანი განათლების მიღების კონსტიტუციური უფლების რეალიზაცია.

სწავლების შინაარსის სტანდარტიზაცია ხორციელდება სასწავლო გეგმებისა და უმთავრესი სასწავლო დისციპლინების დონეზე. ტექნიკისა და ტექნოლოგიების სფეროში ჩვენთვის ადრე ცნობილი სტანდარტებისაგან განსხვავებით, რომლებიც მაქსიმალური სიზუსტის” მოთხოვნებს გულისხმობენ საგანმანათლებლო სტანდარტები ადგენენ სწავლების შინაარსისადმი მოთხოვნათა მინიმალურ დონეს, რომლის დაცვაც სავალდებულოა სახელმწიფოში არსებული ყველა ტიპის სასწავლო დაწესებულებისათვის.

სწავლების შინაარსის განახლება სასწავლო გეგმების სტანდარტების შემუშავებით იწყება. იგი აზუსტებს სკოლის სტრუქტურისა და სწავლების შინაარსისადმი წაყენებულ საყოველთაო მოთხოვნებს, სკოლის საფეხურებისა და შესასწავლი დისციპლინებისათვის გამოყოფილი დროის ზღვრულ მაჩვენებლებს, ადგენს ძირითად საგანმანათლებლო სფეროებს შორის სასწავლო დროის განაწილებას, განსაზღვრავს მოსწავლეთა მინიმალური და მაქსიმალურად დასაშვები სასწავლო დატვირთვის პარამეტრებს.

სასწავლო გეგმის სტანდარტზე დაყრდნობით განათლების სამინისტრო შეადგენს სახელმწიფო სკოლების საბაზისო სასწავლო გეგმებს. სკოლის პედაგოგიურ კოლექტივს უფლება აქვს შეიტანოს ცვლილებები საბაზისო სასწავლო გეგმაში სახელმწიფო სტანდარტით განსაზღვრული მოთხოვნების ფარგლებში.    

 

სასწავლო გაგმების სახელმწიფო სტანდარტების სტრუქტურა

სასწავლო გეგმის სტანდარტის ფორმირება სკოლის ეტაპთა მიზნების, მოსწავლეთა ასაკობრივი თავისებურებებისა და პედაგოგიური პროცესის ორგანიზაციული პრინციპების გათვალისწინებით ხდება. იგი ყველა ტიპის სასკოლო დაწესებულების სასწავლო გეგმის, ძირითადი სასწავლო დისციპლინების საგანმანათლებლო სტანდარტებისა და სასწავლო პროგრამების საფუძველია. ამ თვალსაზრისით, სასწავლო გეგმების წინამდებარე სტანდარტი საბაზისოა და სწავლების ენის, ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაქვემდებარებისა და საკუთრების ფორმის მიუხედავად განსაზღვრავს საქართველოს მთელ ტერიტორიაზე სასწავლო დაწესებულებების სასწავლო საგანთა ციკლების სტრუქტურასა და ხვედრით წილს სასწავლო გეგმაში.

სასწავლო გეგმის სტანდარტი ორიენტირებულია მოსწავლის პიროვნების ჰარმონიულ განვითარებაზე. იგი ითვალისწინებს როგორც მოსწავლის ასაკობრივ და ინდივიდუალურ ფსიქო-ფიზიკურ თავისებურებებს, ასევე სკოლისადმი საზოგადოების სოციალური დაცვის ძირითად მოთხოვნებს.

სასწავლო გეგმის სტანდარტი შედგება ინვარიანტული და ვარიანტული ბლოკებისაგან. ინვარიანტული ბლოკის დანიშნულებაა უზრუნველყოს ქვეყნის შიგნით ერთიანი საგანმანათლებლო პოლიტიკის გატარება, აგრეთვე ზოგადსაკაცობრიო და ეროვნულ ფასეულობათა სწავლება საზოგადოებისა და სახელმწიფოს მოთხოვნათა დონეზე, განათლების შინაარსის ეკვივალენტობის საერთაშორისო ნორმების დაცვა და საბაზო შინაარსის რეალიზაცია.

სასწავლო გეგმის ვარიანტული ნაწილი მოსწავლის ინდივიდუალური ფსიქო-ფიზიკური მონაცემების საფუძველზე სწავლების პროცესის ოპტიმიზაციის აუცილებელი პირობაა.

ვარიანტული ბლოკის მოთხოვნების შედგენილი სასწავლო გეგმა სრულ შესაბამისობაში უნდა იყოს სტანდარტის ნორმებით, რითაც მიიღწევა სახელმწიფის საზღვრებში ერთიანი საგანმანათლებლო პოლიტიკის გატარება.

სასწავლო გეგმის სტანდარტის სტრუქტურა, ინვარიანტული და ვარიანტული ბლოკების დროითი თანაფარდობა, ძირითად საგანმანათლებლო სფეროთა სპექტრი აგებულია ისე, რომ შეიქმნას ხელსაყრელი პირობები მოსწავლის სულიერ და ფიზიკურ ძალთა ჰარმონიული განვითარებისათვის, მისი ინტერესებისა და მიდრეკილებების მაქსიმალური დაკმაყოფილებისათვის. ძირითადი საგანმანათლებლო სფეროები ჰუმანიტარული, საბუნებისმეტყველო-მათემატიკური, ფიზიკური აღზრდისა და შრომითი მომზადების ციკლებს მოიცავს.

ჰუმანიტარული ციკლი ენებსა და ლიტერატურას, საზოგადოებრივ და ესთეტიკურ სასწავლო დისციპლინებს აერთიანებს. ამ ციკლიდან სასწავლი გეგმის გამჭოლი დისციპლინებია მშობლიური ენა და ლიტერატურა, აგრეთვე ქართული ენა და ლიტერატურა არაქართულენოვანი სკოლებისათვის.

უცხოური ენების სწავლება ორ ეტაპად მიმდინარეობს. პირველი უცხო ენა იწყება მესამე, ხოლო მეორე უცხო ენა მეხუთე კლასიდან. სკოლებში, სადაც არის სათანადო კვალიფიკაციის სპეციალისტები და შესაბამისი სასწავლო-მატერიალური ბაზა, პირველი უცხო ენა ვარიანტული ბლოკისათვის გამოყოფილი საათების ხარჯზე იწყება მეორე კლასიდან, ხოლო მეორე ენა მესამე კლასიდან. ამასთან, აქ უმთავრესია ზოგადი პრინციპების დაცვა: უცხო ენა ვასწავლოთ მას შემდეგ, რაც მოსწავლეები საფუძვლიანად დაეუფლებიან მშობლიურ ენაზე ზეპირ მეტყველებასა და კითხვის ტექნიკას.

საზოგადოებრივ დისციპლინებში გაერთიანებულია საქართველოსა და მსოფლიოს ისტორიები, საზმცოდნეობა, აგრეთვე ეთიკის, სამართალმცოდნეობითი, ეკონომიკური, ფსიქოლოგიური შინაარსის დისციპლინები. აგრეთვე რელიგიური შინაარსის სასწავლო საგნები.

მოსწავლეთა მხატვრული გემოვნების განვითარებისა და სინამდვილის ხატოვანი აღქმის უნარის გამოვლენა-სრულყოფას ემსახურება ესთეტიკურ აღზრდაზე ორიენტირებული ჰუმანიტარული ციკლის დისციპლინები: ხატვა, ძერწვა, მუსიკა, რიტმიკა.

საბუნებისმეტყველო-მათემატიკური ციკლი ორ განშტოებას შეიცავს. პირველია საბუნებისმეტყველო დისციპლინები (ბუნებისმცოდნეობა, ფიზიკა, ქიმია, ბიოლოგია, გეოგრაფია, ასტრონომია), ხოლო მეორე მათემატიკა და ინფორმატიკა. მათემატიკა მშობლიურ ენასა და ლიტერატურასთან და ქართულ (სახელმწიფო) ენასთან ერთად გამჭოლ საგნად გასდევს პირველიდან მეთორმეტე კლასამდე. საბუნებისმეტყველო შინაარსის ფორმირება სკოლის სხვადასხვა ეტაპზე შესაძლებელია როგორც ინტეგრალური კურსების, ასევე დიფერენცირებულად, ცალკეული დისციპლინების სახით.

ფიზიკური აღზრდისა და შრომითი სწავლების ციკლი, გარდა ტრადიციული დისციპლინებისა, აერთიანებს ტექნოლოგიის და სამხედრო-თავდაცვითი შინაარსის სასწავლო საგნებს.

ძირითად საგანმანათლებლო ციკლებს შორის სასწავლო დრო სკოლის სხვადასხვა საფეხურებზე სხვადასხვა თანაფარდობითაა განაწილებული. ამის საფუძვლად, ერთი მხრივ, აღებულია სკოლის ეტაპების მიზნობრივ-ფუნქციური თავისებურებები, მეორე მხრივ, მოსწავლეთა ასაკობრივ-ფსიქოლოგიური მონაცემები. ასე, მაგალითად, ელემენტარულ სკოლაში ძირითადი აქცენტი ჰუმანიტარულ დისციპლინებზე კეთდება. ამ ასაკის მოსწავლეთა ფსიქოლოგიური მონაცემები არ იძლევა ისეთი საგნების ფართოდ შემოტანის შესაძლებლობას, რომლებიც განყენებული აზროვნებისა და აბსტრაგირების მაღალ უნარს საჭიროებენ. განსაკუთრებით ელემენტარული სკოლის პირველ ეტაპზე დაწყებით (I-IV) კლასებში ძირითადი დრო ენებსა და მათემატიკას ეთმობა. ეს დაწყებითი სკოლის ძირითადი მიზნის შესაბამისად წერა-კითხვისა და მათემატიკური ცოდნის ელემენტების სწავლებას ითვალისწინებს, აზროვნების გრძნობად-ემოციური ორიენტაციის გათვალისწინებთ გარკვეული დრო ესთეტიკური ციკლის საგნებს ეთმობა. ელემენტარული სკოლის ინტეგრალური კურსის სახითაა რეკომენდებული ბუნებისმცოდნეობის შემოტანა. ეს გარკვეულ ბაზას შექმნის შემდეგ კლასებში ამ ციკლის დისციპლინათა საფუძვლიანი სწავლებისათვის.

საგრძნობლად იცვლება სურათი ძირითადი სკოლის VII-IX კლასებში. ძირითადი სკოლა საბაზო განათლების სკოლაა და ამდენად საჭიროა სხვადასხვა დისციპლინების საგანმანათლებლო სპექტრის სრული გამით სწავლება. ამასთან, ძირითადი სკოლის მოსწავლეთა ფსიქიკური განვითარების დონე, განყენებული აზროვნების უნარი შესაძლებლობას იძლევა უფრო ფართოდ იქნეს წარმოდგენილი ის დისციპლინები, რომლებიც აბსტრაქტული აზროვნებისა და თეორიული განსჯების მაღალ დონეს საჭიროებენ. ამიტომ ამ ეტაპზე თანაბრად ნაწილდება დრო ჰუმანიტარულ და საბუნებისმეტყველო-მათემატიკურ დისციპლინებს შორის.

მოსწავლეთა შემეცნებითი ინტერესებისა და სწავლის ქცევის მოტივაციური სტრუქტურის თავისებურებებს ითვალისწინებს საშუალო სკოლის სასწავლო გეგმის სტანდარტი.

ამრიგად, წინამდებარე სტანდარტების შემუშავებას სრულიად კონკრეტული თეორიული მოსაზრებები დაედო საფუძვლად. ესაა, ერთი მხრივ, სკოლის სტრუქტურულ ეტაპთა მიზანდასახულობანი, რაც განათლების სისტემის რეფორმის პროგრამითაა განსაზღვრული და, მეორე მხრივ, მოსწავლეთა ობიექტური ასაკობრივი ფსიქოლოგიური თავისებურებები. სწავლების შინაარსის კონსტრუირების ნებისმიერი სხვა სახის კონცეპტუალური მოსაზრებების გათვალისწინება სასწავლო გეგმის სტანდარტის ფორმირებისას მიზანშეუწონელია, რადგან ეს თეორიული ჩარჩოებით შეზღუდავდა ნებისმიერ ორიგინალურ წამოწყებას და უნიფიკაციის წინაპირობად მოგვევლინებოდა.

 

ელემენტარული სკოლის სასწავლო გეგმის სტანდარტი

ელემენტარული სკოლა საშუალო განათლების პირველი საფეხურია და მოიცავს პირველ-მეექვსე კლასებს. იგი საფუძველს უყრის მოსწავლის ჰარმონიულ განვითარებას, ხელს უწყობს მათი ნიჭის, უნარის, მიდრეკილებებისა და სხვა სახის ინდივიდუალური თვისებურებების გამოვლენას. ამ ეტაპზე ხდება სწავლის მოტივაციის ჩასახვა, შემეცნებითი ინტერესების აღძვრა, ეკოლოგიური ცოდნა-ჩვევების ჩანერგვა. უმნიშვნელოვანესი ზნეობრივი ღირებულებების ათვისება, შრომისადმი პატივისცემის გაღვივება. ელემენტარული სკოლა პროპედევტიკური და ინტეგრალური კურსების მეშვეობით ამზადებს მოსწავლეებს ძირითადი სკოლის მეორე საფეხურზე სწავლისათვის.

ელემენტარული სკოლის სასწავლო გეგმის სტანდარტით მოცემული სასწავლო დისციპლინები მიზნად ისახავს მოსწავლეთა გონებრივ განვითარებას, ზნეობრივ და ესთეტიკურ აღზრდას, მათ ფსიქო-ფიზიკურ სრულყოფას, ნებისყოფის წრთობას, სასწავლო ქცევის უნარ-ჩვევათა ჩამოყალიბებას.

კონკრეტული სკოლის სპეციფიკასა და მოსწავლეთა ინდივიდუალურ თავისებურებაზეა ორიენტირებული სასწავლო გეგმების სტანდარტის ვარიანტული ნაწილი. არაქართულენოვანი სკოლებისათვის საათების გარკვეული ნაწილი ვარიანტული ბლოკიდან ემატება მშობლიური ენასა და ლიტერატურას, უცხო ენას, ხოლო ქართულ სკოლაში ეს საათები დაეთმობა უცხოური ენების სწავლებას, აგრეთვე მოსწავლეთა შემეცნებითი ინტერესების დაკმაყოფილებას, საკორექციო მუშაობას.

ელემენტარული სკოლის სტანდარტი მოიცავს დროის განაწილებას ინვარიანტულ და ვარიანტულ ბლოკებს შორის, სავალდებულო და მაქსიმალური დატვირთვის პარამეტრებს და დროის განაწილებას ძირითად საგანმანათლებლო სფეროებს შორის (დანართი 1,2,3).

ძირითადი სკოლის სასწავლო გეგმის სტანდარტი

ძირითადი სკოლის მეორე კონცენტრის მეშვიდე-მეცხრე კლასების სასწავლო გეგმის სტანდარტი აიგება საბაზო განათლების სახელმწიფო მოთხოვნათა გათვალისწინებით. ამ ეტაპზე ხდება სწავლის მოტივაციის განმტკიცება, მოსწავლის ნიჭისა და მიდრეკილებების შემდგომი გამოვლენა-განვითარება, დამოუკიდებელი ლოგიკური აზროვნების გამომუშავება. ამ ეტაპზე მოსწავლეებში უნდა განმტკიცდეს რწმენა უმთავრესი ზნეობრივი ღირებულებებისადმი, გამოუმუშავდეთ განსხვავებული აზრის მიმართ პატივისცემის გრძნობა, მოქალაქეობრივი თვითშეგნება, შრომის სიყვარული, ნებისყოფა, ბუნების ქომაგობის ჩვევა, საკუთარი ესთეტიკური ხედვის უნარი, შეექმნათ სათანადო პირობები ფიზიკური წრთობისათვის. მოსწავლეები ეუფლებიან მეცნიერებათა საფუძვლების სავალდებულო საგანმანათლებლო მინიმუმს, რამაც უნდა უზრუნველყოს საფუძვლიანი ზოგადი განათლების მიღება. ამ ეტაპზე სასწავლო-აღმზრდელობითი პროცესი მოსწავლეს აძლევს საკუთარი ძალებისა და შესაძლებლობების განსაზღვრის საშუალებას, რაც არსებითად განაპირობებს სწავლის შემდგომი გაგრძელებისა თუ შრომით საქმიანობაში ჩაბმის გაცნობიერებულ არჩევანს.

 ძირითად სკოლაში სწავლების შინაარსი კონსტრუირდება სამი მაკოორდინებელი იდეის გარშემო: ბუნება-ადამიანი-საზოგადოება, რომელთა საფუძველზეც იგება ძირითადი საგანმანათლებლო მიმართულებები ჰუმანიტარული, საბუნებისმეტყველო-მათემატიკური, შრომითი სწავლებისა და ფიზიკური აღზრდის ციკლების სახით.

ძირითადი სკოლის სასწავლო გეგმის სტანდარტში დომინირებს ინვარიანტული ბლოკი. ვარიანტული ბლოკი არჩევითი დისციპლინების სახით მოსწავლეთა ინტერესებისა და მიდრეკილებების დაკმაყოფილებას ემსახურება.

ძირითადი სკოლის სასწავლო გეგმის სტანდარტი მოიცავს დროის განაწილებას ინვარიანტულ და ვარიანტულ ბლოკებს შორის (დანართი 4), მოსწავლეთა სავალდებულო და მაქსი-მალურად დასაშვები დატვირთვის მონაცემებს (დანართი 5) და სასწავლო დროის განაწილებას ძირითადი საგანმანათლებლო სფეროებს შორის (დანართი 6).

საშუალო სკოლის სასწავლო გეგმის სტანდარტი

საშუალო სკოლა ძირითადად გიმნაზიებისა და სხვადასხვა პროფილის ლიცეუმების სახითაა წარმოდგენილი. ამ ეტაპის საგანმანათლებლო შინაარსი პროფილირებულია და ნაკლებ ექვემდებარება სტანდარტიზაციას. ამის გამო საშუალო სკოლის სტანდარტში მინიმუმამდეა შემცირებული ინვარიანტული ბლოკის ნაწილი და გაზრდილია ვარიანტული ბლოკის სასწავლო დრო. ვარიანტული ბლოკი საშუალო სკოლაში პროფილურ დიფერენციაციას ითვალისწინებს (დანართი 7,8,9).

ელემენტარული, ძირითადი და საშუალო სკოლის საბაზისო სასწავლო გეგმა

სასწავლო გეგმის სტანდარტის საფუძველზე რესპუბლიკის განათლების სამინისტრო შეიმუშავებს სახელმწიფო სკოლების საბაზისო სასწავლო გეგმას. საბაზისო სასწავლო გეგმა საერთოა საქართველოს ტერიტორიაზე არსებული ყველა ტიპის სახელმწიფო სკოლისათვის. საბაზისო სასწავლო გეგმა შეიცავს სასწავლო კვირეული დატვირთვის კონკრეტულ მონაცემებს ცალკეული სასწავლო დისციპლინებისათვის, აგრეთვე სავალდებულო და დასაშვები მაქსიმალური დატვირთვის პარამეტრებს.

მოსწავლეთა სავალდებულო კვირეული დატვირთვა ფინანსირდება სახელმწიფოს მიერ, ხოლო სტანდარტის ზევით სწავლების საათები დაფინანსდება დამატებითი წყაროებით (სპონსორთა დახმარება, მშობელთა შემოწირულობანი, ფასიანი სწავლების ქირა და სხვ.). ამასთან, სასწავლო გეგმით განსაზღვრული მაქსიმალური დასაშვები დატვირთვა განისაზღვრება ცალკეული მოსწავლისათვის და არ ზღუდავს დამატებითი ფასიანი მომსახურების მასშტაბებს.

დანართი 1

ელემენტარული სკოლის კვირეული სასწავლო დატვირთვის განაწილება სასწავლო გეგმის ინვარიანტულ და ვარიანტულ ბლოკებს შორის

 

 

კვირეული საათების რაოდენობა კლასების მიხედვით

I

II

III

IV

V

VI

სულ

ინვარიანტული ბლოკი

19

20

23

23

29

29

143

ვარიანტული ბლოკი

3

5

5

5

3

3

24

 

დანართი 2

ელემენტარული სკოლის სავალდებულო და მაქსიმალური კვირეული სასწავლო დატვირთვის პარამეტრები

 

 

კვირეული საათების რაოდენობა კლასების მიხედვით

I

II

III

IV

V

VI

სულ

სავალდებულო დატვირთვა

22

23

27

27

30

30

159

მაქსიმალური დატვირთვა

22

25

28

28

32

32

167

 

 

დანართი 3

ელემენტარული სკოლის სასწავლო გეგმის სტანდარტი

საგანმანათლებლო სფეროები

სასწავლო დისციპლინები

კვირეულის საათების რაოდენობა კლასების მიხედვით

ინვარიანტული ბლოკი

I

II

III

IV

V

VI

სულ

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

I. ენები და ლიტერატურა

8

9

11

11

14

13

 

 

 


II. საზოგადოებრივი დისციპლინები

 

2

2

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

III. საბუნებისმეტყველო-მათემaტიკური დისციპლინები

5 5

6

7

7

8

 

 


IV. ესთეტიკური აღზრდის დისციპლინები

3 3 3

 

 

 

 

2

2

2

 

 

 

 

 

 

 

 

 


V. შრომითი სწავლება და ფიზიკური აღზრდა

3

3

3

3

4

4

 

 

დანართი 4

ძირითადი სკოლის კვირეული სასწავლო დატვირთვის განაწილება სასწავლო გეგმის ინვარიანტულ და ვარიანტულ ბლოკებს შორის

 

 

კვირეული საათების რაოდენობა კლასების მიხედვით

VII

VIII

IX

სულ

ინვარიანტული ბლოკი

30

30

32

92

ვარიანტული ბლოკი

4

4

4

12

 

დანართი 5

ძირითადი სკოლის მოსწავლეთა სავალდებულო და მაქსიმალური კვირეული სასწავლო დატვირთვის პარამეტრები

 

 

კვირეული საათების რაოდენობა კლასების მიხედვით

VII

VIII

IX

სულ

სავალდებულო დატვირთვა

32

32

34

98

მაქსიმალური დატვირთვა

34

34

36

104

 

დანართი 6

ძირითადი სკოლის სასწავლო გეგმის სტანდარტი

საგანმანათლებლო სფეროები და

სასწავლო დისციპლინები

კვირეულის საათების რაოდენობა კლასების მიხედვით

ინვარიანტული ბლოკი

VII

VIII

IX

სულ

 

 


I. ენები და ლიტერატურა

11

 

 

10

10

 

 

II.საზოგადოებრივი დისციპლინები

 

 

 

 

 

2

3

4

      

 


III. საბუნებისმეტყველო-მათემეტიკური დისციპლინები

 

 

14

13

13


 


IV. ფიზიკური აღზრდა და შრომითი სწავლება

4

4

4

 

დანართი 7

საშუალო სკოლის კვირეული სასწავლო დატვირთვის განაწილება სასწავლო გეგმის ინვარიანტულ და ვარინტულ ბლოკებს შორის

 

 

კვირეული საათების რაოდენობა კლასების მიხედვით

X

XI

XII

სულ

ინვარიანტული ბლოკი

23

23

22

68

ვარიანტული ბლოკი

12

12

14

38

 

დანართი 8

საშუალო სკოლის მოსწავლეთა სავალდებულო და მაქსიმალური კვირეული სასწავლო დატვირთვის პარამეტრები

 

 

კვირეული საათების რაოდენობა კლასების მიხედვით

X

XI

XII

სულ

სავალდებულო დატვირთვა

30

30

30

90

მაქსიმალური დატვირთვა

35

35

36

106

 

დანართი 9

საშუალო სკოლის სასწავლო გეგმის სტანდარტი

საგანმანათლებლო სფეროები და

სასწავლო დისციპლინები

კვირეულის საათების რაოდენობა კლასების მიხედვით

 

ინვარიანტული ბლოკი

X

XI

XII

სულ

I. ენები და ლიტერატურა

9

9

9

 

 

 


II. საზოგადოებრივი დისციპლინები

3

3

3

 

 

 

8

 

 

 

 

III. საბუნებისმეტყველო-მათემaტიკუ-რი დისციპლინები

 

6

 

5

 

 

 

 

 

 

 

 


IV. ფიზიკური აღზრდა, შრომითი სწავლება, დაწყებითი სამხედრო მომზადება

3

5

5

 

 

სახელმწიფო საგანმანათლებლო სტანდარტი ქართულ ენაში

საგანმანათლებლო სფეროს ზოგადი დახასიათება

მშობლიური ენის პედაგოგიური ფუნქცია

განუზომელია მშობლიური ენის როლი და მნიშვნელობა პიროვნების ჩამოყალიბებასა და განვითარებაში, ამიტომ სასკოლო განათლების შინაარსში ქართულ ენას ცენტრალური ადგილი და წარმმართველი როლი ენიჭება.

საგნის საგანმანათლებლო-აღმზრდელობითი მნიშვნელობა განისაზღვრება ენის სოციალური ფუნქციით, რაც ადამიანთა ურთიერთობის, სინამდვილის შეცნობის, ეროვნული და საკაცობრიო კულტურის ათვისების საფუძველს წარმოადგენს.

მოსწავლე იყენებს ენას როგორც ურთიერთობის საშუალებას, გაითავისებს ენობრივ სამყაროს და ეუფლება სოციალური ურთიერთობის ფორმებს, ენის საშუალებით ის სწავლობს თაობათა გამოცდილებას, ეზიარება კაცობრიობის კულტურას. პიროვნების სოციალიზაციის პროცესი შეუძლებელია ენის გარეშე.

ენის მეშვეობით მოსწავლე შეიცნობს გარემომცველ სამყაროს. ენა ავითარებს გაგების უნარს, მეხსიერებას, აბსტრაქტულ აზროვნებას, ასე რომ, უზრუნველყოფს მოზარდის ინტელექტუალურ განვითარებას.

ენის საშუალებით ბავშვი შეიცნობს თავის თავს, გამოიმუშავებს თვითანალიზის ჩვევებს, ე.ი. ყალიბდება როგორც პიროვნება.

ცნობილია, რომ ყველა ფსიქიკური ახალწარმონაქმნი (აზროვნება, მეხსიერება, ემოცია) უყალიბდება ადამიანს გარემომცველ სამყაროსთან ურთიერთობის, საქმიანობის პროცესში. მეტყველება კაცობრიობის მოღვაწეობაში ურთიერთობის განმსაზღვრელი აუცილებელი კომპონენტია.

მაშასადამე, მოსწავლეს ჩვენ ვუქმნით აუცილებელ პირობებს მეტყველებისა და ინტელექტუალური, ემოციური და ზნეობრივი განვითარებისათვის.

სწავლების მიზნები

ქართული ენის სწავლების ძირითადი მიზანი და პრაქტიკული დანიშნულება განისაზღვრება კომუნიკაციური მიზანდასახულობით (ენის საშუალებით აზრების გადაცემა, ურთიერთობა), კომუნიკაციური კურსი კი მიზნად ისახავს მოსწავლის ზოგად და ენობრივ განვითარებას, მისი საკომუნიკაციო კომპეტენციის სრულყოფას, მეტყველების ისეთი დონის მიღწევას, რომელიც აუცილებელი და საკმარისია მომავალი ცხოვრებისათვის, ადამიანის აქტიური და ნაყოფიერი მოღვაწეობისათვის. კონკრეტულად ეს მიზანი ასე შეიძლება ჩამოვაყალიბოთ:

ბავშვის სულიერი სამყაროს ფორმირება, მისი ორიენტაცია, სიტყვის მეშვეობით მსოფლმხედველობრივი წარმოდგენების განვითარება, ლექსიკური ფონდის გაფართოება;

ისეთი ფსიქიკური მონაცემების განვითარება, როგორიცაა, აზროვნება, მეხსიერება, ყურადღება, რეფლექსიის უნარი, თვითშეფასება. ენის აბსტრაქტული სისტემა, ერთი მხრივ, მეორე მხრივ, ენობრივი მასალის (სიტყვის, ტექსტის) დამახსოვრების გზით აღმზრდელობითი თემატიკის ტექსტების ანალიზი ან ანალოგიური თემების თხზულებათა მოფიქრება-გავრცობა;

ენის დაუფლების გზით და კითხვის შედეგად მოსწავლის გონებრივი თვალსაწიერის გაფართოება;

ზოგადსასწავლო უნარისა და ჩვევების ჩამოყალიბება (წიგნზე მუშაობა, დაკონსპექტება, საცნობარო ლიტერატურით სარგებლობა, სხვადასხვა ლექსიკონის გამოყენება);

დაბოლოს, საკუთრივ მოსწავლის მეტყველების განვითარება, მისი ზეპირი და წერითი მეტყველების უნარ-ჩვევების სრულყოფა (კითხვა, მოსმენა, წერა, საუბარი), კულტურული მეტყველების ჩვევის დაუფლება.

 

საგნის სწავლების თავისებურებანი

ენის როგორც სასწავლო საგნის არსებით თავისებურებად გვევლინება მისი არაერთგვარობა. ფართო გაგებით ენა მოიცავს: 1) სამეტყველო მოქმედებებს – საუბრისა და დამახსოვრების პროცესს; 2) ენობრივ მასალას – შედგენილ ტექსტებს; 3) ენობრივ სისტემას – ლექსიკას, გრამატიკას. რეალურად ენა არსებობს მხოლოდ სამეტყველო მოქმედების სახით, ხოლო დანარჩენი ორი მისგან განსხვავებული ასპექტებია და წარმოადგენს:

ენის მატარებელთა სამეტყველო მოქმედების პროდუქტს (ენობრივი მასალა) და ენობრივი მასალის შესწავლის შედეგს (ენობრივი სისტემა).

ყველა ზემოჩამოთვლილი ასპექტი უნდა აისახოს სტანდარტის შინაარსში, პირველ რიგში – სამეტყველო მოქმედება სწორედ იმის გამო, რომ მისი დაუფლება წარმოადგენს მოსწავლის ენობრივი ცოდნის მიზანს, ხოლო ენობრივი მასალა და ენობრივი სისტემა გვევლინება სამეტყველო მოქმედების სწავლების საფუძვლად.

ენობრივი მასალა, ე.ი. ტექსტები – ერთმანეთისაგან განსხვავებული ტიპის, ჟანრისა და სტილის მიხედვით – სწავლებისას გამოიყენება როგორც დიდაქტიკური მასალა, რაც აუცილებელია უშუალოდ ენის დასაუფლებლად.

ენობრივი სისტემა, ანუ ცნობები ენასა და მეტყველებაზე, ხელს უწყობს დაგროვილი სამეტყველო გამოცდილების გაცნობიერებას, ეს კი შესაძლებელს ხდის სწავლებაში კონტროლის განხორციელებას, რაც აუცილებლად საჭიროა უნარ-ჩვევათა ჩამოყალიბების ეტაპზე.

აქედან გამომდინარე, მშობლიური ენის სწავლების შინაარსში ასახულია შესასწავლი ობიექტი ენა და მისი გამოვლენის სხვადასხვაობა, რომელიც მთლიანად განსაზღვრულია პრაქტიკული მიზნებითა და სასკოლო განათლების შესაძლებლობებით.

სტანდარტში წამოდგენილია საშუალო სკოლის სამივე საფეხური, ოღონდ 1-ლი საფეხურის (ელემენტარული სკოლის) მხოლოდ მე-5-6 კლასები.

 

სწავლების შინარსის გამჭოლი ხაზები

მშობლიური (ქართული) ენის ინვარიანტული შინაარსის სტანდარტის შედგენისას უპირატესად ჩვენთვის ამოსავალია ქართული ენა როგორც დამოუკიდებელი სასწავლო საგანი. ამასთანავე, მშობლიური ენა ემსახურება სხვა სასწავლო საგნებში მოსწავლეთა ცოდნის დაუფლებას, იგი ადამიანის სულიერი სამყაროს ფორმირების ძლიერი საშუალებაა, პიროვნების სოციალიზაციისა და კაცობრიობის კულტურის ფასეულობათა გაცნობის ძირითადი საყრდენია. ამ თვალთახედვით საჭიროა იმის ხაზგასმა, რომ განათლების სტანდარტი მშობლიურ ენაში არ შეიძლება იყოს გაღარიბებული, მან უნდა მოიცვას აუცილებელი მასალა სწავლების კომუნიკაციური მიზნის მისაღწევად.

ზემოთქმულიდან გამომდინარე, საშუალო სკოლაში მშობლიური ენის სწავლების ძირითადი ამოცანების უზრუნველსაყოფად საჭიროა:

● ენობრივი კომპეტენციის (ენობრივ საკითხთა წყების) ჩამოყალიბება, რომელიც მოიცავს ენის სისტემის შესახებ ცოდნასა და მისი გამოყენების უნარს, რათა დავეუფლოთ როგორც ზეპირი, ისე წერითი მეტყველების მაღალ კულტურას, მივაღწიოთ სრულ წიგნიერებას.

●     კომუნიკაციური კომპეტენციის ჩამოყალიბება, რაც გულისხმობს სამეტყველო მოქმედების სხვადასხვა სახის დაუფლებას, სამეტყველო ქცევის კულტურას.

სტანდარტებში განათლების შინაარსის ორი დონეა წარმოდგენილი:

●     ა) ბაზური ინვარიანტული, რომელსაც უნდა დაეყრდნონ პროგრამის შემდგენლები და

●     ბ) მინიმალურ მოთხოვნათა, რომელშიც გათვალისწინებულია მოსწავლეთა მომზადების დონე ქართულ ენაში.

თითოეულ დონეზე გამოიყოფა შემდეგი გამჭოლი ხაზები, რომლებიც გასდევს მშობლიური ენის მთელ კურსს:

●     ენის სისტემის ანუ ენის შესახებ ცოდნის ფორმირება გაგების დონეზე და მოქმედებათა ხერხები (ენობრივი კომპეტენცია).

●     სამეტყველო მოქმედებები (კომუნიკაციური კომპეტენცია).

ენობრივსა და კომუნიკაციურ კომპეტენციაში წარმოდგენილი საკითხები – ენა (გვ. 6-7) ლექსიკა და ფრაზეოლოგია (გვ. 10), მეტყველება, ტექსტი, მეტყველების სტილი, მეტყველების ტიპები, ტექსტის აგება (გვ. 10-11) – გათვალისწინებულია საშუალო სკოლის სამივე (1, 2, 3) საფეხურისათვის, ოღონდ საბაზო (მე-2) და საშუალო განათლების (მე-3) საფეხურებზე ისინი შეისწავლება ღრმად და საფუძვლიანად.

მართლწერა (ორთოგრაფია და პუნქტუაცია), როგორც წერითი სამეტყველო მოქმედების ასპექტი, უშუალოდ ერწყმის მორფოლოგიისა და სინტაქსის საკითხებს.

ძველი ქართული ენის საკითხები შეისწავლება ახალი ქართული ენის მასალასთან მისადაგებულად სხვადასხვა კლასში, მაგრამ, ამასთანავე, მოსწავლეთა ასაკის გათვა-ლისწინებითა და პრაქტიკული თვალსაზრისით მიზანშეწონილად მივიჩნიეთ ძველი ქართული ენის თავისებურებათა ღრმად სწავლება მე-9 კლასში.

 

სწავლების შინაარსის მინიმალური დონე

 

ენის სისტემა, ენობრივი კომპეტენცია

ენის როლი საზოგადოებაში

ქართული სალიტერატურო ენა როგორც ეროვნული ენის უმაღლესი ფორმა. ქართული ენა როგორც საქართველოს სახელმწიფო ენა. ქართული ენის ადგილი სხვა ენებს შორის. მონათესავე ენები. ქართველური ენები. ქართული ენა როგორც მრავალსაუკუნოვანი ტრადიციის მქონე მდიდარი და განვითარებული სალიტერატურო ენა. ქართული სალიტერატურო ენის დასაბამი და მისი განვითარების საფეხურები. ენა და დამწერლობა. უძველესი წერილობითი ძეგლები.

● ენის დანიშნულება-ფუნქციები.

● მეტყველება და აზროვნება.

● მეტყველების კულტურა და გრამატიკული ნორმა.

● ქართული სალიტერატურო ენა და დიალექტები.

● ახალი ქართული სალიტერატურო ენის ნორმათა მოწესრიგების პრინციპები.

● ქართული ენის დამახასიათებელი ნიშან-თვისებანი.

● ქართული ენის გამოჩენილი მკვლევარნი საქართველოში და საზღვარგარეთ.

● ცნობილ მწერალთა და მეცნიერთა შეხედულებანი ქართული ენის შესახებ.

● ქართული ენის ლექსიკონები, მათი მოხმარების წესები.

 

V-VI კლასები

ფონეტიკა და გრაფიკა

ფონეტიკის შესწავლის საგანი. ბგერის რაობა. საწარმოთქმო ორგანოები. ბგერის წარმოქმნა. ბგერა როგორც სიტყვათა და სიტყვის ფორმათა განმასხვავებელი. ბგერათა რაოდენობა ძველსა და ახალ ქართულში. ხმოვნები და თამხმოვნები. თანხმოვანთა ჯგუფები.

მარცვალი. ღია და დახურული მარცვალი. მარცვალი და სიტყვა. სიტყვის დამარცვლისა და სტრიქონიდან სტრიქონზე გადატანის წესები.

ბგერა და ასო. ანბანი. (მრგვლოვანი, ნუსხური და მხედრული). ძველი დამწერლობის ნიმუშები. ხმარებიდან გასული ასოები. ასოთა სახელები და სიტყვათა ანბანის რიგზე გაწყობის წესი. ანბანის პრაქტიკული დანიშნულება.

მორფოლოგია

მორფოლოგიის საგანი. სრულმნიშვნელობიანი (დამოუკიდებელი) და დამხმარე მეტყველების ნაწილები. ფორმაცვალებადი და ფორმაუცვლელი სიტყვები.

მეტყველების ნაწილები. მეტყველების ნაწილთა დაყოფის კრიტერიუმები. სრულმნიშვნელობიანი და დამხმარე მეტყველების ნაწილები. ფორმაცვალებადი და ფორმაუცვლელი ნაწილები.

მეტყველების ნაწილები: არსებითი სახელი, ზედსართავი სახელი, რიცხვითი სახელი, ნაცვალსახელი, ზმნა (ზმნის რაობა; სუბიექტურ და ობიექტურ პირთა ნიშნები; ინვერსია; ზმნისწინი; დრო; ასპექტი; კილო; მწკრივები და სერიები; გარდამავლობა) და მათი ძირითადი მორფოლოგიური თავისებურება.

სიტყვის შედგენილობა. აფიქსები ადგილის მიხედვით: პრეფიქსი, სუფიქსი და პრეფიქს-სუფიქსი.

აფიქსები დანიშნულების მიხედვით: მიმოსახრელი (ფორმის მცვლელი) და წარმომქმნელი (ახალი სიტყვის მაწარმოებელი). ძირეული და წარმოქმნილი სიტყვები. წარმოქმნილ სახელთა ჯგუფები შინაარსის მიხედვით.

მარტივი და რთული სიტყვები. სიტყვათა შემოკლებით დაწერა და სრულად წაკითხვა.

მორფოლოგიური ნორმები როგორც სწორი მეტყველებისა და ორთოგრაფიის წარმატებით დაუფლების საფუძველი.

 

VII-IX კლასები

მეტყველების ნაწილები: ზმნა (ზმნის ფუძე, თემა და თემის ნიშნები; ძირი; გვარი; ქცევა, კონტაქტი; თავისებური ზმნები), ზმნიზედა, თანდებული, კავშირი, ნაწილაკი, შორისდებული და მათი ძირითადი მორფოლოგიური თავისებურება. შორისდებული როგორც განცალკევებით მდგომი მეტყველების ნაწილი.

სახელზმნა და მისი თავისებურება. სიტყვის გადასვლა ერთი მეტყველების ნაწილიდან მეორეში.

მორფოლოგიური ნორმები როგორც სწორი მეტყველებისა და ორთოგრაფიის წარმატებით დაუფლების საფუძველი.

სინტაქსი

სინტაქსის საგანი. სინტაქსური ერთეულები: წინადადება; სინტაქსური წყვილი, წონადადების წევრი, მათი ურთიერთმიმართება. სინტაქსურ წყვილთა რაოდენობა წინადადებაში.

წყვილის წევრთა სინტაქსური დამოკიდებულება.

წინადადების სახეები შინაარსის მიხედვით. სასვენი ნიშნების დასმის წესები მათ ბოლოს.

წინადადების მთავარი და არამთავარი წევრები.

წინადადების ტიპები აგებულების მიხედვით.

მარტივ და შერწყმულ წინადადებათა რაობა და სახეები. სასვენი ნიშნები შერწყმულ წინადადებაში.

განკერძოებულ სიტყვა-გამოთქმათა რაობა და სახეები. სასვენი ნიშნები განკერძოებულ სიტყვებთან და გამოთქმებთან.

რთული წინადადების რაობა, ტიპები. რთულ თანწყობილ და ქვეწყობილ წინადადებათა ნაწილების დაკავშირების საშუალებანი.

ნარევი სახის რთული წინადადება.

სასვენი ნიშნები რთულ წინადადებაში.

პირდაპირი და ირიბი ნათქვამი. სასვენი ნიშნები პირდაპირ ნათქვამთან.

დიალოგი.

სავენი ნიშნები დიალოგში და ციტატების დამოწმებისას.

ძველი ქართული ენის ზოგიერთი თავისებურება

ქართული ენის უძველესი ძეგლები (წარწერები, ხანმეტი და ჰაემეტი ტექსტები).

ძველი ქართული ენის ბგერითი შედგენილობა. ხმარებიდან გასული ასოები.

ქართული დამწერლობის განვითარების საფეხურები (მრგლოვანი, ნუსხური, მხედრული) მრგლოვანი ანბანი და ასოთა შესატყვისი ბგერები.

რიცხვების გამოხატვა ასოებით. ბრუნვები და მათი ნიშნები ძველ ქართულში. –ებ და- ბოლოსართიანი მრავლობითის ფორმები ძველ ქართულში და მათი სინტაქსური ძალა. განსხვავება საზოგადო და ადამიანის საკუთარ სახელთა ბრუნებას შორის. სუბიექტურ და ობიექტურ პირთა ნიშნები მხოლობითსა და მრავლობითში. მეორე პირის წართქმითი ბრძანებითის ფორმათა გადმონაშთი ახალ ქართულში. მარტივი და რთული ზმნისწინები, მათი ფუნქციები. ხოლმეობითის ფორმები.

შემასმენლის ქვემდებარესთან შეთანხმებაშეუთანხმებ-ლობა რიცხვში. ადამიანის საკუთარი სახელებით გადმოცემული ქვემდებარისა და პირდაპირი დამატების გარჩევა გარდამავალი ზმნის მეორე სერიის ფორმებთან. შემასმენლის შეთანხმება ნარიან მრავლობითში დასმულ პირდაპირ დამატებასთან, განსაზღვრების ადგილი და მისი შეთანხმება საზღვრულ სახელთან ბრუნვასა და რიცხვში. - ნაწილაკიანი კითხვითი წინადადება.

ლექსიკა და ფრაზეოლოგია

სიტყვა როგორც მნიშვნელობის მქონე ბგერათა ნაერთი. ერთმნიშვნელობიანი და მრავამნიშვნელობიანი სიტყვები. სინონიმები, ანტონიმები, ომონიმები, თავაზიანი მიმართვისა და ახლობლებთან საუბრის ფორმები.

ლექსიკის გამდიდრების ძირითადი წყარო.

სიტყვის პირდაპირი და გადატანითი მნიშვნელობა. სიტყვის მნიშვნელობის ცვლა. სიტყვის მნიშვნელობის გაფართოება და დავიწროება. აფორიზმები. საყოველთაოდ ხმარებული ლექსიკა. პროფესიული ლექსიკა. დიალექტიზმები. არქაიზმები. ნეოლოგიზმები. ნასესხი სიტყვები. ბარბარიზმები.

ლექსიკური სინონიმები და მათი მნიშვნელობა მეტყველების სიზუსტისა და ხატოვანებისათვის.

ხატოვანი სიტყვა-თქმები, ფრაზეოლოგიზმები, ანდაზე-ბი და მათი დანიშნულება ენაში.

ქართული ენის ლექსიკონებისულხან-საბა ორბელიანისსიტყვის კონა“, „ქართული სალიტერატურო ენის განმარტებითი ლექსიკონი“, . სახოკიასხატოვანი სიტყვა-თქმები“, ალ. ნეიმანისსინონიმთა ლექსიკონი“, . შატბერაშვილისჭაშნიკიდა სხვ.

სამეტყველო მოქმედება, კომუნიკაციური კომპეტენცია

მეტყველება

ენობრივი საშუალებები გამოიყენება ურთიერთობის მიზნით, რისთვისაც აუცილებელია მოსაუბრე და მეტყველების მოტივი.

მეტყველება ნაირფეროვანია: ფორმის მიხედვითზეპირი და წერითი, დანიშნულების მიხედვით დიალოგური და მონოლოგური.

მეტყველების კულტურა, ქართული სალიტერატურო ენის დაუფლების ორი საფეხური: სწორი, დახვეწილი და ზუსტი მეტყველება (კომუნიკაციურად მიზანმიმართული).

ტექსტი

ტექსტი და მისი ძირითადი ნიშნები: თემა და ტექსტის დედააზრი. აზრის თანამიმდევრულად განვითარება ტექსტში, ტექსტის დაყოფა აბზაცებად, აბზაცის დანიშნულება, ტექსტის მარტივი და რთული გეგმის შედგენა.

მეტყველების სტილი

მეტყველების სტილის ნაირგვარობა: სასაუბრო, ოფიციალურ-საქმიანი, მეცნიერული, პუბლიცისტური, მხატვრული, მათი გამოყენების სფერო, დანიშნულება და ენობრივი თავისებურება.

მეტყველების ტიპები

თხრობა, აღწერა, მსჯელობა.

ტექსტის აგება

ტექსტის ტიპობრივი ფრაგმენტების აგება:

საგნების, ბუნების სურათების აღწერა; ადამიანის გარეგნობის აღწერა;

მხატვრული და ინფორმაციული ხასიათის თხრობა;

მსჯელობა. ნაწარმოების მოქმედ პირთა შესახებ მსჯელობა და თავისი აზრის დასაბუთება, ფაქტებით ახსნა, ნათქვამის გავრცობა.

ქართულ ენაში განათლების შინაარსის მინიმალური დონიდან X-XII კლასებისათვის ცალკე გამოვყოფთ ენობრივ საკითხთა წყებას (ენობრივ კომპეტენციას):

ენის რაობა; ენის წარმოშობა და განვითარება; ენის ფუნქციები; დედაენა; ენა და საზოგადოება; ენათა კლასიფიკაცია; ქართველური ენები და დიალექტები; ქართული დამწერლობა; ზეპირი და წერითი მეტყველების ურთიერთმიმართება; მეტყველების სიზუსტე; მეტყველების ლოგიკურობა. მეტყველების ემოციურობა და გამომსახველობა; სიტყვის აგებულება; სიტყვის დაბადება; სიტყვა-წარმოებასთან, ზმნასთან, ფორმაუცვლელ მეტყველების ნაწილებთან დაკავშირებული მართლწერის საკითხები; სინონიმები; ანტონიმები; ომონიმები; სინონიმთა და ომონიმთა ხმარების სიზუსტე; პარონიმები; ტერმინოლოგიის სიზუსტე; ხატოვანი თქმები; ქართული ენის ლექსიკონები და მათი მოხმარების წესები; ქართული ენის მკვლევარნი.

ენათმეცნიერული და პოეტური სტილისტიკის საგანი; პოეტური მეტყველების ხერხები და საშუალებანი; ინვერსია; რიტორიკული შეკითხვა; შედარება; გამეორება; ტავტოლოგია; მორფოლოგიური სინონიმები, მათი დანიშნულება და გამოყენების ხერხები; სინტაქსური სინონიმიკა; სიტყვათა წყობა მარტივ, შერწყმულ და რთულ წინადადებაში; განკერძოებული სიტყვებისა და გამოთქმების ადგილი წინადადებაში; დამოუკიდებელ წინადადებათა დაკავშირების ენობრივი საშუალებები; აბზაცი და მისი ფუნქცია; ფუნქციური სტილის დანიშნულება და გამოყენება მეტყველებაში; ტექსტის ლინგვისტური ანალიზი; ტექსტში ციტატების ჩართვის ხერხები;

მწერლის ენა და სტილი;

ძველი ქართული ხელნაწერები;

ქართული ტერმინოლოგია;

ეტიმოლოგიური ძიებანი; ქართული ტოპონიმიკა; ონომასტიკა.

ენის სიწმინდის საკითხები.

პუნქტუაცია.

მოსწავლეთა ცოდნისა და უნარ-ჩვევებისადმი მოთხოვნები

ენის სისტემა. ენობრივი კომპეტენცია

ფონეტიკა და გრამატიკა

მოსწალემ უნდა იცოდეს ანბანი, ასოთა თანამიმდევრობა, სახელწოდებანი. დაშალოს წინადადება სიტყვებად, სიტყვები მარცვლებად და ბგერებად. სათანადო მაგალითების დამოწმებით დაადასტუროს ბგერის სიტყვათგანმასხვავებელი და ფორმათგანმასხვავებელი მნიშვნელობა. შეძლოს ხმარებდან გასული ასოებისა და მრგვლოვანის და ნუსხურის წაკითხვა-გარჩევა, ხმოვანი და თანხმოვანი ბგერების გარჩევა; დაეუფლოს სიტყვათა ანბანის რიგზე გაწყობის წესს. სწორად დამარცვლოს სიტყვა სტრიქონიდან სტრიქონზე გადასატანად. მოძებნოს სიტყვები ლექსიკონსა და კატალოგში.

თავისუფალად შეძლოს ორთოგრაფიული ლექსიკონის გამოყენება.

მორფოლოგია

მოსწავლემ იცოდეს მეტყველების ნაწილთა განსაზღვრებანი, მათი არსებითი ნიშნები, ფორმაცვალების ძირითადი წესები და თავისებურებანი, გაარჩიოს სახელი შედგენილობისა და გრამატიკული ფორმის მიხედვით, იპოვოს ტექსტში ძირეული და წარმოქმნილი სახელები; აღნიშნოს, რა საშუალებით არის სიტყვა ნაწარმოები და როგორია მისი ლექსიკური მნიშვნელობა.

მოსწავლემ იცოდეს ქართული ორთოგრაფიის პრინციპები; მართლწერის ნორმები როგორც სწორი და ზუსტი წერითი მეტყველების აუცილებელი პირობა.

სწორად და სტილურად მიზანმიმართულად გამოიყენოს სრულმნიშვნელოვანი და დამხმარე სიტყვები ზეპირსა და წერით მეტყველებაში.

სინტაქსი

მოსწავლემ იცოდეს შესწავლილი სინტაქსური ერთეულების არსებითი ნიშნები. გაარკვიოს სინტაქსურ წყვილთა ურთიერთმიმართება. ამოიცნოს წინადადების სახეები შინაარსის მიხედვით და წარმოთქვას იგი სათანადო ინტონაციით. გაარჩიოს წინადადების მთავარი და არამთავარი (მეორეხარისხოვანი) წევრები, შეძლოს მარტივ წინადადებათა სახეების ამოცნობა, ერთგვარ წევრთა რაობის განსაზღვრა, ერთგვარ წევრთა შეერთების საშუალებათა დასახელება, გაიცნობიეროს და საჭიროებისამებრ გამოიყენოს წინადადების ერთგვაროვანი წევრები, შეძლოს სხვადასხვა სახის მარტივ და შერწყმულ წინადადებათა შედგენა, იპოვოს ტექსტში სხვადასხვა სახის მარტივი და შერწყმული წინადადებანი.

მოსწავლე დაეუფლოს რთული წინადადების შედგენის საშუალებებსა და ტიპებს, აზრობრივ მიმართებას რთული თანწყობილი წინადადების ნაწილებს შორის. დამოკიდებული წინადადების მთავართან შეერთების საშუალებებს, დამოკიდებული წინადადების სახეებს. სათანადო წესები დაიცვას რთული ქვეწყობილი წინადადების მარტივით შეცვლისას.

მონახოს სხვადასხვა ტიპის რთული წინადადება ტექსტში. სწორად განსაზღვროს კავშირიან და უკავშირო რთული წინადადების ნაწილთა აზრობრივი მიმართება. მორგებულად გამოიყენოს წინადადებები ზეპირსა და წერით მეტყველებაში. შეძლოს პირდაპირი და ირიბი ნათქვამის მიზანმიმართულად გამოყენება.

მოსწავლემ სასვენი ნიშნები წესისამებრ დასვას სხვადასხვა შინაარსის წინადადების ბოლოს.

იპოვოს ტექსტში მარტივი (სრული და უსრული), შერწყმული და განკერძოებულ სიტყვა-გამოთქმათა შემცვლელი წინადადებანი და დაასაბუთოს ამა თუ იმ სასვენი ნიშნის ხმარების სისწორე. დასვას ტირე შემასმენლისა თუ მეშველი ზმნის გამოტოვებისას, განზოგადებულსიტყვიან წინადადებაში, დანართთან პირდაპირი ნათქვამის შემდეგ მოქცეული ავტორის სიტყვების წინ. სწორად იხმაროს ძახილის ნიშანი მიმართვისა და შორისდებულის შემდეგ. დასვას ორწერტილი განმაზოგადებელსიტყვიან წინადადებაში, როცა განმაზოგადებელი სიტყვა უსწრებს ერთგვარ წევრებს. ჩასვას ჩართული წინადადება ფრჩხილებში.

იპოვოს ტექსტში რთული თანწყობილი და ქვეწყობილი წინადადებები და იმსჯელოს სასვენი ნიშნების გამოყენების სისწორეზე.

სწორად დასვას სასვენი ნიშნები დიალოგში.

ძველი ქართული ენის ზოგიერთი თავისებურება

მოსწავლემ შეძლოს ენის უძველესი ძეგლების (მათ შორის ხანმეტი და ჰაემეტი ტექსტების) წაკითხვა; ძველი ქართული ენის ბგერითი შედგენილობა განასხვაოს ახალი ქართულისაგან. იცოდეს მრგვლოვანი და ნუსხური ანბანი და მათი შესატყვისი ბგერები, ქართული დამწერლობის განვითარების საფეხურები. გაიცნობიეროს სახელთა ბრუნების თავისებურებანი ძველ ქართულში. ასევეხანმეტობისა და ბრძანებითის ფორმათა გადმონაშთი ახალ ქართულში, სუბიექტურ და ობიექტურ პირთა ნიშნები მხოლობითსა და მრავლობითში, შემასმენლისა და ქვემდებარის შეთანხმება-შეუთანხმებლობა რიცხვში. განსაზღვრების ადგილი და შეთანხმება საზღვრულ სახელთან ბრუნვასა და რიცხვში.

ლექსიკა და ფრაზეოლოგია

მოსწავლემ განმარტოს სიტყვის ლექსიკური მნიშვნელობა, იმსჯელოს წინადადებაში მრავალმნიშვნელობიან სიტყვათა ფუნქციაზე, განსაზღვროს კონტექსტში მათი დანიშნულება. იცოდეს ლექსიკის გამდიდრების წყაროები. სინონიმები, ანტონიმები და ომონიმები მორგებულად გამოიყენოს მეტყველებაში. იცოდეს მწერალთა შემოქმედებაში მათი გამოყენების მნიშვნელობა, სიტყვის პირდაპირი და გადატანითი მნიშვნელობით გამოყენება. სიტყვის მნიშვნელობის ცვლასიტყვის მნიშვნელობის გაფართოება და დავიწროება. შეარჩიოს სიტყვები თავაზიანი მიმართვისა და ახლობლებთან საუბრის დროს.

იპოვოს ტექსტში პროფესიული ტერმინები, დიალექტიზმები, არქაიზმები, ნეოლოგიზმები, ნასესხები სიტყვები, ბარბარიზმები.

შეძლოს ხატოვანი სიტყვა-თქმების, ფრაზეოლოგიზმებისა და ლექსიკური სინონიმების გამოყენება მეტყველების სიზუსტისა და ხატოვანებისათვის.

იცოდეს ქართული ენის მთავარი ლექსიკონები, მათი გამოყენების წესები და დანიშნულება.

სამეტყველო მოქმედება

კომუნიკაციური კომპეტენცია

მოსწავლემ შეძლოს სწრაფად, სწორად და გამომეტყველებით წაიკითხოს უცნობი მხატვრული, პუბლიცისტური და სასწავლო-მეცნიერული ტექსტები.

აღიქვას ზეპირი და წერითი მეტყველება, გაიგოს გამონათქვამის აზრი, ამოიცნოს ქვეტექსტი, გაარჩიოს ერთმანეთისაგან მთავარი და მეორეხარისხოვანი ინფორმაცია.

გააანალიზოს ტექსტი, განსაზღვროს მისი (ტექსტის) მეტყველების სტილი და ტიპი. გამოყოს ძირითადი აზრი, იმსჯელოს ტექსტში წინადადებათა დაკავშირების გზებსა და საშუალებებზე, მიანიშნოს ენობრივი საშუალებები, რაც შესასწავლი მეტყველების სტილისა და ტიპებისათვის არის დამახასიათებელი.

შეძლოს ზეპირად და წერილობით წაკითხული, მოსმენილი ტექსტის მოკლედ გადმოცემა.

გადმოსცეს ტექსტის შინაარსი სამეტყველო სიტუაციის გათვალისწინებით. დააზუსტოს თემა, განსაზღვროს ჩანაფიქრისა თუ გამონათქვამის გეგმა, აზრის გადმოცემისას დაიცვას ლოგიკური თანამიმდევრობა, სალიტერატურო ენის ნორმები, მორგებულად გამოიყენოს ენობრივი საშუალებები.

დაეუფლოს კულტურული მეტყველების ჩვევებს.

საშუალო განათლების (მე-3) საფეხურის (X-XII კლ.) კურსდამთავრებულმა უნდა იცოდეს ენის რაობა, ენის ფუნქციები და მათი დანიშნულება; ერკვეოდეს ქართველური ენების ურთიერთმიმართების საკითხებში; კარგად იყოს დაუფლებული ქართული ენის ძირითად ლექსიკურ მარაგს და სალიტერატურო ენის ნორმებს; დაიცვას ორთოგრაფიული და პუნქტუაციური წესები; ერკვეოდეს სინტაქსურ ერთეულთა დანიშნულებაში და იყენებდეს მათ ზუსტად; შეეძლოს საკუთარი აზრის ჩამოყალიბება ზეპირად თუ წერილობით დახვეწილი ფორმით; შეეძლოს სხვისი აზრის გადმოცემა და ციტირება, ტექსტის დაყოფა აბზაცებად; გაცნობიერე-ბული ჰქონდეს ის სტილისტური ხერხები და საშუალებები, რომელთა მეოხებითაც ხდება ემოციური ზემოქმედება მკითხველსა თუ მსმენელზე; იმსჯელოს მწერლის ენასა და სტილზე; გააანალიზოს ტექსტი ლინგვისტურად; ჰქონდეს წარმოდგენა ქართული ენის ისტორიაზე, მის დიალექტებსა და მონათესავე ენებზე; საჭიროებისამებრ გამოიყენოს ქართული ლექსიკონები; იცოდეს ქართული დამწერლობა, ქართული ხელნაწერები, ქართველ მეცნიერთა ღვაწლი; ერკვეოდეს ქართული ეტიმოლოგიის, ტოპონიმიკისა და ონომასტიკის მნიშვნელოვან საკითხებში.

ქართულ ენაში მოსწავლეთა მომზადების დონის განსაზღვრა

განმარტებითი ბარათი

ზოგადსაგანმანათლებლო სკოლაში სწავლების შედეგების ობიექტური დონის განსაზღვრა აუცილებელია. შედეგების შემოწმება მხოლოდ მაშინ არის სანდო და ობიექტური, როცა წარმოდგენილია დონის განმსაზღვრელი სტანდარტები, .. დაუფლების ნორმები. ეს კი საშუალებას მოგვცემს, ერთმანეთს შევადაროთ იმ სხვადასხვა ასაკობრივი ჯგუფის მოსწავლეთა წარმატება, რომლებიც განსხვავებული პროგრამებითა და სახელმძღვანელოებით სწავლობენ.

განათლების სახელმწიფო სტანდარტების დონის დანიშნულებაა, გამოავლინოს ენისა და მეტყველების სფეროში უნარ-ჩვევების ის წრე, რომელიც ნიშანდობლივია მოსწავლეთა (V-XII კლ.) კომუნიკაციური კომპეტენციისათვის. აქედან გამომდინარე, აუცილებელია, სწავლა გაგრძელდეს განუწყვეტელი განათლების სახით ან თვით-განათლების გზით, რაც განსაზღვრულია პიროვნების ცხოვრებისეული მისწრაფებითა თუ პროფესიული განათლების მოთხოვნით.

ქართულ (მშობლიურ) ენას, როგორც სასწავლო დისციპლინას, მნიშვნელოვანი როლი ეკისრება მოსწავლის პიროვნების ჩამოყალიბებასა და განვითარებაში. სამეტყველო მოქმედების დაუფლება გვევლინება ენობრივი განათლების მიზნად, ხოლო ენობრივი მასალა და ენობრივი სისტემასამეტყველო მოქმედების სწავლების საშუალებად და მის თეორიულ საფუძვლად. მშობლიური ენა განეკუთვნება შემეცნებითი მოქმედების სფეროს.

მშობლიური ენის სწავლების შედეგების ობიექტური შეფასების საშუალებას გვაძლევს, პირველ რიგში, ენობრივი კომპეტენცია, მართლწერა (ორთოგრაფია და პუნქტუაცია) როგორც წერითი სამეტყველო მოქმედების დაუფლების მთავარი და რთული ასპექტი და ქართული ენის შესწავლის აუცილებელი კომპონენტი და კომუნიკაციური კომპეტენცია, ენობრივი საშუალებების გამოყენება მეტყველებაში (მეტყველების განსხვავებული სტილისა და ტიპების გათვალისწინებით).

საგანმანათლებლო სტანდარტების შესაბამისად მოსწავლეთა მომზადების გამოსავლენად აუცილებელია დავალებათა სისტემა, რომელიც მოგვცემს საშუალებას, შევამოწმოთ: ქართულ ენაში მომზადების რა დონეს მიაღწიეს მოსწავლეებმა, რა ხასიათის სასწავლო მოქმედებები სრულდება მოსწავლეთა მიერ, აქვე უნდა გამოვყოთ: 1) უნარ-ჩვევების სისტემა (ენობრივი კანონზომიერებანი, განსაზღვრული ფაქტობრივი მასალა და სხვ.) 2) საწავლო მოქმედების სახეებისხვადასხვა სახის ენობრივი ანალიზის ჩატარება (გრამატიკული, სიტყვაწარმოებითი და სხვ.) ან მეტყველებითი ანალიზი (შესწავლილი მოვლენების განზოგადება).

მოსწავლეთა მომზადება დონის შემოწმების ტრადიციულ ფორმად ითვლება თხზულება. მისი მეშვეობით მოწმდება .. „ბუნებრივი წიგნიერება“, თხზულების შეფასებისას არ უნდა დავკმაყოფილდეთ მხოლოდ ამა თუ იმ შეცდომის (გრამატიკულის, ორთოგრაფიულისა თუ პუნქტუაციურის) ჩამოთვლით, არამედ გავითვალისწინოთ თხზულების შინაარსობრივი და მეტყველებითი ასპექტები, თუმცა მართლწერის თვალთახედვით ნამუშევრის ანალიზისას ორთოგრამებისა და პუნქტოგრამების გამოყოფა და დაჯგუფება ხელს შეგვიწყობს მართლწერის კომპეტენციის დონის სწორად განსაზღვრაში.

ქართულ ენაში მოსწავლეთა მომზადების დონის შემოწმების სხვადასხვა საშუალება არსებობს: შემოთავაზებულ წინადადებაში სიტყვების ჩაწერა, წინადადებებისა და ტექსტების ფრაგმენტების ანალიზი, კითხვებზე პასუხის გაცემა, შესწავლილი მასალის (ცალკეული თემის, თემის ნაწილის ან მთლიანად კურსის) კონტროლი შემაჯამებელი სახით, შემოქმედებითი ხასიათის დავალებანი და სხვ.

ზემოჩამოთვლილი საშუალებებიდან ერთ-ერთის გამოყენება ენობრივი ფორმირების, მართლწერისა და მეტყველების კომპეტენციის შესამოწმებლად არ არის საკმარისი, ამიტომ ყველაზე მოხერხებულ საშუალებად ითვლება ტექსტი როგორც ქართულ ენაში მოსწავლეთა უნარ-ჩვევათა შემოწმებისა და ცოდნის დონის განმსაზღვრელი.

მოსწავლეთა მომზადების დონის განსაზღვრისას საფეხურები ცალ-ცალკე არა გვაქვს გამოყოფილი, რადგან სტანდარტების ინვარიანტულ დონეში იგი მკაფიოდაა გამიჯნული (იხ. გვ. 6, 7, 10, 11).

ქვემოთ წარმოდგენილია მოსწავლეთა დონის განმსაზღვრელ სამუშაოთა ნუსხის სამი ასპექტი:

1. მაგალითები ენაში მოსწავლეთა მომზადების დონის შესამოწმებლად (ენობრივი კომპეტენცია);

2. მოსწავლეთა მომზადების დონის შემოწმება მართლწერაში (ორთოგრაფია და პუნქტუაცია);

3. მოსწავლეთა მეტყველების შემოწმება (კომუნიკაციური კომპეტენცია).

დავალებათა ნიმუშები მოსწავლეთა მომზადების დონის შესამოწმებლად ენაში (ენობრივი კომპეტენცია)

მაგალითები მორფოლოგიიდან

უფროსკლასელებმა უნდა იცოდნენ მეტყველების ნაწილთა სახელწოდება და მათი არსებითი ნიშნები: განსაზღვრონ ცალკეული სიტყვის მორფოლოგიური თავისებურება, სწორად და მიზანმიმართულად გამოიყენონ სხვადსხვა მეტყველების ნაწილი.

დავალება 1. გამოიცანით, ჩამოთვლილ წინადადებებში რომელია მიმღეობა:

1. დაბურულ ტყეში დიდი მუხა იდგა (. გოგებაშვილი);

2. შენ აჭმევ პურსა ცოცხალსა, დამმარხავი ხარ მკვდრისაო (ხალხური);

3. არწივი ვნახე დაჭრილი (ვაჟა);

4. დალოცა ღმერთმა ისევ თავზედ ხელაღებული, გიჟი, გადარეული, შეუპოვარი და დაუმონავი მღვრიე თერგი. შავის კლდის გულიდამ გადმომსკდარი მოდის, მობღავის და აბღავლებს თავის გარეშემოსა (ილია).

დავალება 2. ჩამოთვლილ წინადადებებში მოძებნეთ კავშირი:

1. თუნდაც მოკვდეს ქვეყნისათვის, ეგ სიკვდილი სიცოცხლეა (ილია);

2. მამამ ცალკე მიუალერსა თებროს, მაგრამ ის მაინც სლუკუნებდა (ვაჟა);

3. სანამ მწვადი შეიწოდა, ცხენსა მისცა საძოვარი (ხალხური).

დავალება 3. მოძებნეთ ნაწილაკები:

1. აბა, კაციცა ისა ყოფილა (ილია);

2. ვიღაცამ ტყიდამ ასკუპა ცხენი (ილია);

3. მე იმ ერთმა დღემ თითქმის დამაბერა (ილია).

დავალება 4. მიუთითეთ, რომელი სიტყვებია მოცემული არასწორად:

1. მოვა ამხანაგი და ჭადრაკს ვითამაშებდით;

2. გაზაფხულზე დღე მატულობს და ღამე კლებულობდა;

3. თამაზი, ამ საქმეს როცა ჩაუფიქრდა, სახლში წასვლა გადაწყვიტა.

დავალება 5. მოძებნეთ ზმნებში პირველი სუბიექტური პირის ნიშნები.

ნიმუში:

კიდევაც წამიკითხა იმ დალოცვილის შვილმა. რა გავაგრძელო, იმ წიგნმა თავი შემაყვარა. ისე ჩემ სიცოცხლეში არა მინატრია რა, როგორც იმ დღეს წიგნის კითხვა მე ვინატრე: მშურდა, გეტყვით ჩემ გულის სიძუნწეს, რომ ის ისე თამამად კითხულობდა, მე კი ისე უხეიროდ დავეხეტებოდი. ბოლოს, გულის წადილს რომ ვეღარ გავუძელ, მივვარდი ზედ გლახუკას და დავეღრიჯე (ილია).

მოსწავლეთა მომზადების დონის შემოწმება მართლწერაში (ორთოგრაფიასა და პუნქტუაციაში)

ქართული ენის შესწავლის შედეგად სახელმწიფო სტანდარტის მოთხოვნების ნუსხა ავალებს ძირითადი სკოლის კურსდამთავრებულს ორთოგრაფიულ მზაობას: 1) გაარჩიოს ორთოგრაფიულად სწორი და უსწორო ფორმები; 2) ერთმანეთისაგან განასხვაოს მიმოსახრელი და მნიშვნელობის მცვლელი აფიქსები, შეძლოს სწორად მათი მოხმარება; 3) იცოდეს სიტყვების ერთად, ცალ-ცალკე და დეფისით წერის წესები; 4) შეეძლოს ორთოგრაფიული ლექსიკონით სარგებლობა.

ასე რომ, კურსდამთავრებულებს ეძლევათ დავალებანი ორთოგრაფიაში საკონტროლოდ:

გამოიცნონ ორთოგრამები;

სწორად წერონ სიტყვა ნასწავლი ორთოგრამების შესაბამისად; გაარჩიონ ყველა მეტყველების ნაწილის ორთოგრამები.

პუნქტუაციის მიხედვით საგანმანათლებლო სტანდარტი მოსწავლეებისაგან მოითხოვს, რომ მათ შეეძლოთ:

წინადადებაში აზრობრივი და სინტაქსური დამოკიდებულებების გაანალიზება;

სასვენი ნიშნების გააზრებულად შერჩევა (წინადადების დახასიათება აზრობრივი, ინტონაციური, გრამატიკული თვალთახედვით);

სასვენი ნიშნების უშეცდომოდ დასმა წინადადების ბოლოს, ერთგვაროვან წევრებთან, განკერძოებულ სიტყვა-გამოთქმებთან;

სასვენი ნიშნების სწორად დასმა რთულ წინადადებაში (კავშირიანსა და უკავშიროში);

დიალოგის სწორად გაფორმება და პირდაპირი ნათქვამის გამოყენება მეტყველებაში;

პუნქტუაციური უნარი გაიყოფა სახეებად:

აღიქვან პუნქტოგრამები (მოძებნონ ისინი წინადადებაში, ტექსტში);

დაასაბუთონ სასვენი ნიშვების მოხმარების სისწორე ნორმებზე დაყრდნობით და სწორად გამოიყენონ წერისას;

შეამჩნიონ პუნქტუაციური შეცდომები და გაასწორონ.

ქვემოთ ვიძლევით დავალების სახეებს, რომლებიც შეიძლება გამოვიყენოთ ორთოგრაფიული და პუნქტუაციური ცოდნის შესამოწმებლად (შემაჯამებელი საკონტროლო მუშაობისათვის).

დავალება 1. მრავალწერტილის ადგილას ჩასვით სიტყვები საჭირო ფორმით:

1. რამდენიმე წლის შემდეგ . . . (ლომი) იპოვა თავისი ბოკვერი.

2. უმცროსმა . . . (უფროსი) უნდა გაუგოს.

3. თეთრწვერა მოხუცების . . . (სახემრ. რიცხვში) ეკლესიის ფრესკებს ჰგვანდნენ.

4. (ნოდარი) . . . წიგნი იყიდა.

5. ობოლი ბიჭი ( შვილი) . . . აიყვანა.

დავალება 2. ფრჩხილებში ჩასმული სიტყვები დაწერეთ სწორად:

1. ერთი დროშკა მოადგა ჩვენი (დუქანი) კარებსა.

2. მატარებლის კივილი (ტყე) აქოჩრილ გზებში იკარგებოდა.

3. (ქვეყანა) სატკივარი ყველას უნდა გვტკიოდეს.

დავალება 3. იმსჯელეთ, სიტყვის ძირში რა ცვლილებები მოხდა:

1. მინდვრის, ნივრის, დათვური, აქტიური, მეეზოვე ან: ბრეცსბრიცავს, ბზეკსბზიკავს, გლეჯსგლიჯავს და ..

დავალება 4. დასვით გამოტოვებული სასვენი ნიშნები, იმსჯელეთ მათი გამოყენების მართებულობაზე.

1. თოვლი ატირდა ლანქერად ადიდდა ჩვენი წყლებია ბალღებს უხარის დარბიან პაპას გაუთბა ძვლებია (. ერისთავი).

2. მან კი თავლაფდასხმულმა პირშავად უნდა იაროს ქვეყანაზე (. ჯავახიშვილი).

3. ქეთო შეკრთა დაფრთხა და შველივით განზე გახტა. (. გოგებაშვილი).

4. აივანზე რომ გავიდა არისტო პლატონი იქ არ დახვდა. (. კლდიაშვილი).

5. იმღერეთ ოღონდ ნუ აბღავლდებით (. ჯავახიშვილი).

6. ამ სახლის მარჯვნივ წალმით დახურული მარანი ედგა ოთხკუთხივ ღია და ფარღალალა (ილია).

დავალება 5. იმსჯელეთ, რა შემთხვევაში იწერება ორი ერთნაირი ხმოვანი ან თანხმოვანი:

აკადემიის, ორღობეები, ჩავვარდი, დამმალეთ, გგვანან, გურამმა, ინგლისს, ბანოვანნი, კალათთან.

დავალება 6. დაწერეთ ზმნიზედები სწორად და იმსჯელეთ მათი ფორმის მართებულობაზე:

1. გარე . . . თოვდა.

2. წინა . . . აქ ცხოვრობდნენ თავისუფლებისმოყვარე ჩერქეზები.

3. სიმდიდრეც ჰქონდა, ძღვენიც ბლომა . . . მოსდიოდა.

დავალება 7. ჩამოთვლილ წინადადებათაგან რომელია მარტივი, შერწყმული, რთული. რა ნიშნით განასხვავეთ ისინი ერთმანეთისაგან. დასვით სასვენი ნიშნები:

1. გიორგის კოხტად და ფაქიზად ჩაცმა-დახურვა უყვარდა (ილია);

2. შიმშილით შეწუხებული მგლები ღმუოდნენ (. რაზიკაშვილი);

3. ან ციმბირში წადით ან არსენა მომგვარეთ (. ჯავახიშვილი);

4. მე ჩონგური მისთვის მინდა რომ სიმართლეს მსახურებდეს (აკაკი);

5. ოთარაანთ ქვრივს თვალში ცრემლი არ უჩანდა (ილია);

6. ვენახს ქვრივი ძალიან კარგად უვლიდა ძალიან აპატიებდა და ვენახიც კარგს მოსავალს იძლეოდა (ილია);

7. შუახანში შესულმა შემოდგომამ ზამთრისაკენ პირი ჰქნა და ნახევრად შექცეული ზურგი მთლად შეაქცია ზაფხულსა (ილია);

8. თოვლმა რომ გადაიღო ბევრს ხანს არ გაუვლია ყინვამ მოუჭირა (ილია);

9. დედაბრის ქვეშაგების გვერდით ტახტი იდგა და ზედ იწვა სნეული ქვეშაგებად ჩავარდნილი დამდნარი მილეული და თითქმის სასიკვდილოდ მიხრწნილი (ილია).

დავალება 8. მიუთითეთ წინადადებები, რომლებშიც დაშვებულია შეცდომა სასვენი ნიშნების ხმარებისას:

1. ავი ძაღლი, არც თვითონ ჭამს, არც სხვას აჭმევსო (ანდაზა);

2. კატომ ინსტინქტურად მიიხედა, იქით საითაც გიგლამ ხელი გაიშვირა (. არაგვისპირელი);

3. წყალი მოშხუის ღარშია, გამალებული შხრიალებს, ქაფი დუღს, სწინწკლავს ბორბალი, ციბრუტივითა ტრიალებს (. ერისთავი);

4. როცა იმერეთის აჯანყება დასრულდა სევასტიმ თავისი ძმა ქვიშხეთში წამოიყვანა და ზაალის ნათესავს ალექსანდრე სუმბათაშვილს შეეხიზნა რომელიც დღეს მარაბდაში ამოსულიყო (. ჯავახიშვილი).

შემაჯამებელი საკონტროლო კარნახი ტარდება V-IX კლასებში.

ფეხშიშველი თოვლზე

ორი თვე მოგზაურობდნენ ბავშვები კარელიაში და, მიუხედავად ცუდი ამინდისა, ღამეს ათევდნენ არა სოფლებში, არამედ ტყეში ან მინდვრად. დღიურში იყო ჩანაწერები ცივი ღამეების, გამჭვალავი ქარის, თავმომაბეზრებელი გაბმული წვიმების შესახებ.

მაგრამ დღიურის არც ერთ ფურცელზე არ ეწერა ისეთი სიტყვები, როგორიცაა „გაცივება“ ან „ხველა“.

– ნუთუ არც ერთი თქვენთაგანი არ გაცივებულა? – ეკითხებოდნენ მამაც მოგზაურებს.

– რასაკვირველია, არა – პასუხობდნენ ისინი, – ჩვენ ნაწრთობი ხალხი ვართ. ისინი კი ვინც სუფთა ჰაერს, ცივ წყალსა და მცხუნვარე მზეს მიეჩვია, არ ცივდებიან.

დავალება. გააგრძელეთ ტექსტი და დაასაბუთეთ, როგორი უნარი აქვს ადამიანის ორგანიზმს, თანდათან შეეგუოს პირობების შეცვლას. მოიტანეთ კონკრეტული მაგალითები.

ნიჭიერი მწერალი

ვინ არის ნიჭიერი მწერალი?

ვის დაერქმის ღირსეულად ეს სახელი?

რა ნიშნები ეტყობა ნიჭსა?

მწერალს უპირველეს ყოვლისა, საკუთარი „ენა“ უნდა ჰქონდეს, ვინაიდან ენა სახეა მწერლისა, მისი ფიზიონომიაა, და, უკეთესად რომ ვსთქვათ, – მწერლის სულია, ენაში იმალება მწერლის ინდივიდუალობა, მისი „მე“. ამიტომ ნიჭიერი მწერლის ნაწარმოები რომ წაგიკითხავთ წინად, შემდეგ ხელმოუწერელიც რომ შეგხვდეთ, ადვილად იცნობთ, ვის კალამსაც ეკუთვნის.

ამ განსაკუთრებულ დაღს რა ასვამს ნაწარმოებს და რა ჰხდის მას ადვილად საცნობლად?

ეს გახლავთ „ენა“, რომელშიც უხილავად ჩაქსოვილია მთელი მისი სულიერი სიცოცხლე, ავლადიდება, ფესვები მწერლის ენისა, სტილისა იქ არის ჩაწმახნული, მწერალს უნდა ჰქონდეს საკუთარი ფრაზეოლოგია, საკუთარი წინადადებანი, საკუთარი სურათები, თუნდაც ისინი სხვის სურათებს ჰგავდეს, მაინც და მაინც თავისებურად უნდა იყოს გამოთქმული, მაშასადამე, ორიგინალობა უნდა ეტყობოდეს, ბეჭედი თავისებურობისა უნდა ესვას (ვაჟა-ფშაველა).

დავალება. თავისუფალი კარნახი შემოქმედებითი ხასიათისაა. მოსწავლეებმა უნდა გადმოსცენ შინაარსი ტექსტთან მიახლოებით, გამოიყენონ სინტაქსური კონსტრუქციები სწორად და ლექსიკურად შეავსონ ტექსტი.

მოსწავლეთა ნამუშევრები გაანალიზდება მართლწერის (ორთოგრაფიისა და პუნქტუაციის) თვალსაზრისით.

თავისუფალი კარნახი ტარდება მე-8, მე-9 კლასებში.

წარმოვადგენთ მართლწერის ანალიზის სქემას.

ორთოგრაფია

საკარნახო ტექსტში წარმოდგენილი ორთოგრამები

მოსწავლეთა ნამუ­შევარში შეცდომით წარმოდგენილი ორთოგრამები (ნიმუშები)

შეცდომათა რაოდენობა

1

ძირეული სიტყვების მართლწერა

 

 

 

 

2

ნაწარმოებ სახელთა მართლწერა

 

 

 

 

3

ცალკეულ მეტყველების ნაწილთა მართლწერა

ა) სახელთა ბრუნებასთან დაკავშირებული მართლწერა

ბ) თანდებულიან სახელთა მართლწერა

გ) რთული სიტყვების მართლწერა

 

 

 

 

4

ზმნასთან დაკავშირებული მართლწერა

ა) ზმნისწინების მართლწერა

ბ) ზმნის პირისა და რიცხვის ნიშანთა მართლწერა

გ) გარდამავალ და გადრაუვალ ზმნათა მართლწერა.

 

 

 

 

პუნქტუაცია

საკარნახო ტექსტში წარმოდგენილი პუნქტოგრამები

მოსწავლეთა თხზულებაში შეცდომით წარმოდგენილი პუქტოგრამები

შეცდომათა რაოდენობა

1

სასვენი ნიშნები მარტივ წინადადებაში

 

 

 

 

2

მძიმე ერთგვარწევრებიან შერწყმულ წინადადებაში

 

 

 

 

3

ტირე და ორწერტილი შერწყმულ წინადადებაში

 

 

 

 

4

სასვენი ნიშნები განკერძოებულ სიტყვა-გამოთქმებთან:

ა) განკერძოებული განსაზღვრება

ბ) განკერძოებული გარემოება

გ) მიმართვა

დ) დანართი

ე) ჩართული

ვ) ნაწილაკი

დ) შორისდებული

 

 

 

 

5

სასვენი ნიშნები რთულ თანწყობილ წინადადებაში

 

 

 

 

6

სასვენი ნიშნები რთულ ქვეწყობილ წინადადებაში

 

 

 

 

7

სასვენი ნიშნები პირდაპირ ნათქვამთან

 

 

 

 

8

სხვა შეცდომები (ზედმეტი მძიმეები)

 

 

 

 

 

მოსწავლეთა მეტყველების დონის განსაზღვრა

კომუნიკაციური კომპეტენცია

უფროსკლასელ მოსწავლეთა მეტყველების დონეში იგულისხმება ძირითადი მეტყველებისმცოდნეობითი საკითხები (ტექსტი, სტილი და მეტყველების ტიპები, წინადადებათა დაკავშირების ხერხები და საშუალებები), რომელთა ანალიზისას წინა პლანზე წამოიწევს სამეტყველო მოქმედებები.

მოსწავლეთა მომზადების დონის განსასაზღვრად შეიძლება გამოყენებულ იქნეს ტექსტები: მათში ენობრივი საშუალებების მოხმარების მიხედვით გაირკვევა მეტყველებისმცოდნეობითი საკითხების დაუფლების ხარისხი.

ტექსტის ანალიზი, რომელიც გულისხმობს ვრცელ წერილობით და ზეპირ პასუხს.

დავალება, რითაც შემოწმდება მეტყველების ძირითადი ნიშნები.

სანიმუშო ტიპობრივი დავალებები

განსაზღვრეთ მეტყველების სტილი. თქვენი პასუხი დაასაბუთეთ:

დაახასიათეთ სიტუაცია, რომელშიც შეიძლება გამოყენებულ იქნეს ეს გამონათქვამები. მიუთითეთ სტილისათვის დამახასიათებელი ენობრივი გამონათქვამები.

ნიმუში:

დედა-ენა გარეგნობით როდია ადამიანის არსებასთან შეკავშირებული, იგი როდი ჰგავს ტანისამოსსა, რომლის გამოცვლა ადვილად და უვნებლად შეიძლება. მას აქვს ღრმად გამდგარი ფესვები ადამიანის ტვინში, ნერვებში, ხმის ორგანოებში, ძვალსა და რბილში, მთელს მის ბუნებაში: იგი არის ძვირფასი იარაღი, რომელიც ბუნებას ზედ გამოუჭრია ადამიანის სულსა და ხორცზედ, მის ფსიქოლოგიურ და ფიზიოლოგიურ აგებულებაზედ (ი. გოგებაშვილი, „ბურჯი ეროვნებისა“).

გადმოეცით, როგორაა აგებული ტექსტი: რა ხერხები და საშუალებებია გამოყენებული ტექსტში წინადადებათა შესაერთებლად, დაახასიათეთ წინადადების სტრუქტურა, დაუფიქრდით, რა ეფექტს მიაღწია ავტორმა ტექსტის ასე აგებით.

ნიმუში:

ვერ წარმომიდგენია ადამიანი სრულის ჭკუისა, საღი გრძნობის პატრონი, რომ ერთი რომელიმე ერი სხვებზედ მეტად არ უყვარდეს, ან ერთი რომელიმე კუთხე, რატომ? იმიტომ: ერთი და იგივე ადამიანი ათასს ადგილას ხომ არ იბადება, არამედ ერთს ადგილას უნდა დაიბადოს, ერთს ოჯახში, ერთი დედა უნდა ჰყავდეს! თუ ვინმე იტყვის ამას: ყველა ერი ერთნაირად მიყვარსო, სტყუის, თვალთმაქცობს: ან ჭკუანაკლებია, ან რომელიმე პარტიის პროგრამით არის ხელფეხშებოჭილი.

(ვაჟა-ფშაველა, „კოსმოპოლიტიზმი და პატრიოტიზმი“)

მიუთითეთ, ტექსტის რომელი ნიშნებია განსაზღვრული არასწორად.

ნიმუში:

წვიმა სვეტ-სვეტად ჩამოდგა გაღმა სერებზედ, მალე ჩვენს გარშემოც ხის ფოთლებსა და ნამეტნავად ბუერებზე დაიწყო ტლაშა-ტლუში. ისეთი ხმაურობა დადგა, თითქოს ტყე და მთაბარი იქცეოდა. ყველა სულდგმულმა ხმა გაკმინდა: ჩიტები ვეღარ ბედავდნენ ჭიკჭიკს, ცელქობას.

(ვაჟა-ფშაველა, „შვლის ნუკრის ნაამბობი“)

ა) მხატვრული მეტყველების სტილი

ბ) მეტყველების ტიპი – აღწერა

გ) ზმნების დრო – კილოთა ერთიანობა

დ) წინადადებათა ერთნაირი აგება

მიუთითეთ, ტექსტის რა ნიშნებია განსაზღვრული არასწორად.

ნიმუში:

გასიბრძენებულო! რათა ხარ სხვისი ჩხრეკია, სხვისი ცხვირის მზომელი, ყველას გამკილავი, გამკენწლავი? ნეტავ როდის ჩაგაბარეთ თავი ან ვინ დაგადგინა ჩვენს მწყემსად, რომ გიყვარს ხალხის გარჯულვა? შენის შიშით კაცი ქალს ვერ დალაპარაკებია, ქალი – კაცსა, ვაჟკაცს ღვინო ვერ დაულევია, ქალს ვერ გაუცინია, ბავშვს ვერ უცელქნია! ფულიღა გვაკლია შენს სახელზე მოჭრილი!

(გ. ლეონიძე, „ციციკორე“)

ა) მეტყველების სტილი – სასაუბრო

ბ) მეტყველების ტიპი – მსჯელობა

გ) დიალოგური მეტყველება

დ) მეტყველების ამოცანა – ზეგავლენის მოხდენა

მიუთითეთ, ტექსტის რა ნიშნებია განსაზღვრული არასწორად.

ნიმუში:

ფიცხელა შეახტა მაღლა სათაგურის ჭერს, მიაწყდა-მოაწყდა იქით-აქეთ კედლებს, ჰყოფდა ცხვირს მავთულებში, უსვამდა თათს, ღრღნიდა კბილით, – ამაო იყო ყოველივე ცდა. თანაც წრუწუნებდა. ტანზე ჭირის ოფლი დაასხა.

(ვაჟა-ფშაველა, „სათაგური“)

მოსწავლის სამეტყველო მოქმედებების უნარის დონის განსაზღვრისათვის რეკომენდებულია:

კითხვები ტექსტთან მიმართებით, რითაც მოწმდება ტექსტში მოცემულ ინფორმაციასთან შინაარსის გადმოცემის ადეკვატურობა და მოსწავლის ვრცელი ზეპირი და წერილობითი პასუხი.

ტექსტური ხასიათის დავალება, რაც ორიენტაციას იძლევა, მოსწავლეებმა სწორად შეარჩიონ პასუხი მოცემული აბზაცებიდან.

ტიპობრივი დავალების ნიმუშები

დავალება, რითაც მოწმდება წაკითხული ტექსტის გაგება.

ნიმუში:

ილიას უბრალო სახლმა გამაოცა. ბორჩალოელი დიდი თავადების სახლები მქონდა ნახული და მეგონა, ილიას სახლი ყველას უნდა სჯობდეს მეთქი. რამდენიმე წლის შემდეგ ილიამ ჩემს თვალწინ ახალი სახლი აიშენა. სამაგიეროდ მშვენიერი იყო მისი ბაღი, ზვარი, აუზი, ყვავილნარი, ეზო, წყარო, ვეება ქვის მაგიდები, თავკარვიანი კაკალი, მუხებისა და ცაცხვების რიგი, რომელნიც იმ კარმიდამოს ეხლაც ამშვენებენ. ყველაზე მეტად მარანმა გამაკვირვა. მისი მსგავსი ქართული სტილის სამოქალაქო ძველი შენობა აქამდის არ მინახავს.

ხალხი თანდათან მატულობს. გლეხები გუნდ-გუნდად მოდიან. მებადურებს არაგვიდან ორაგული მოაქვთ. მებაღეთა ჯგუფმა ნობათად ილიას უამრავი ხილი მოართვა. მონადირეს შველი ჩამოუტანია, ორმა მეცხვარემ ბატკნები მორეკა, ჩრდილში ორპირად მეტად გრძელი სუფრა იშლება. მე არ მჯეროდა, რომ ამოდენა ხალხის დაპურება ერთ რიგზე მოხერხებულიყო, მაგრამ თადარიგი სწორედ დაუჭერიათ, ყველაფერი უანგარიშიათ. კაკლის ქვეშ ინტელიგენცია და ილიას ნათესავები დაეტივნენ. სუფრის ბოლოს მოწაფენი დავსხედით, იმავე მწკრივში და ქვემოთ შორს საბძლამდის ლურჯ სუფრებს გლეხობა შემოუსხდა, საჭმელ-სასმელი თავსაყრელია.

ილია მასპინძლობს: სუფრას ხშირად ჩაჰყვება, ყველას დახედავს, ალხენს და თვითონაც ილხენს. განთქმული მომღერალი ყარალაშვილი თარს უკრავს და მღერის. ჩვენმა გუნდმა უამრავი სიმღერა იცოდა. ვულგარულ “შენი ჭირიმე“ და რატილის კილოებს ილიას ხალხური სიმღერა ერჩივნა. ეს ჩვენც ვიცოდით და თითქმის მხოლოდ ლადო აღნიაშვილის რეპერტუარს ვიყენებდით. ილია ბანს გვეუბნებოდა, მაგრამ სმენა არ უვარგოდა და ამიტომ მისი ხმა დისონანსად ისმოდა. ჩვენ, რა თქმა უნდა, ვერაფერს ვერ ვეუბნებოდით. სამაგიეროდ, ერთმა ხნიერმა გლეხმა შეუბედა და გააჩუმა. „ბერიკაცი ვარ, ნუ მომკლავ“ ილიას გაგიჟებით უყვარდა. ეს სიმღერა ჩვენი გუნდის შემდეგ გლეხებმა დაიწყეს. ილია მაშინვე იქ გაჩნდა, ორ გლეხს მხრებზე მოეხვია და ბანი მიაყოლა. მეც იქ გავჩნდი და ერთი მოკლე დიალოგი კარგად გავიგონე.

– ილიავ, გაჩუმდი. – უთხრა გლეხმა.

– ვერ გავჩუმდები, – მიუგო ილიამ, – ეგ სიმღერა ძლიერ მიყვარს და მეც უნდა ვიმღერო.

– ილიავ, გაჩუმდი, თორემ ჩვენ გავჩუმდებით.

– კარგი, ისევ მე გავჩუმდები, – უთხრა ილიამ და ის სიმღერა ხანგამოშვებით სამ-ოთხჯერ ათქმევინა.

ღვინო თავისას იქმს. სიმღერა რამდენიმე ალაგს ისმის. აქა-იქ ლეკური და დავლური გაჩნდა. გლეხები ფხიზლებიც რომ ყოფილიყვნენ, ერთ საათსაც ვერ მოითმენდნენ, რომ ჭიდაობა არ გაემართათ. ილიას ჭიდაობაც ძლიერ უყვარდა.

ილიაობა ეროვნული დღეობა იყო და ამოდენა ხალხი იმიტომ იყრიდა იქ თავს. მოწაფეებსაც ამგვარად გვქონდა შესმენილი.

ილიას მამულში მოწაფენი რამდენიმეჯერ ჩავედით სამეურნეო ევროპული იარაღების სანახავად და სავარჯიშოდ.

ერთი მოზრდილი ფარდული ამ იარაღებით იყო სავსე. ილია დაჟინებით ლამობდა თავისი თეორია საქმედ ექცია და საქართველოში ევროპული მეურნეობის პატარა კუთხე გაეჩინა. მაგრამ ამან მაშინდელ პირობებში ნაყოფი ვერ გამოიღო. მანქანები ხშირად ემტვრეოდა, იქაური ხელოსნები ვერ ამთელებდნენ, ხოლო სულ უბრალო რამისათვის მანქანების თრევა ქალაქში და უკანვე ატანა მეტად ძვირად უჯდებოდა. ამის გამო ვიღაც სტუმარი კაკლის ქვეშ წყაროსთან ცხარედ ეკამათებოდა ილიას და ფანტაზიორს უწოდებდა. ბოლოს ილიამ მოუჭრა:

– კაცო გაიგე: მარტო წაგება-მოგებისათვის ხომ არა ვცხოვრობთ. ამგვარ მანქანებს ადრე თუ გვიან გლეხებიც შეეჩვევიან, შეიძენენ და ჩვენს ქვეყანას წინ წასწევენ.

ა) წარმოდგენილი ნაწყვეტის გეგმიდან შეარჩიეთ ის, რომელიც შეესაბამება ტექსტს.

1. თადარიგიანი მეურნე

2. ხელხვავიანი სტუმრები და გულუხვი მასპინძელი

3. ხალხური სიმღერის მოტრფიალე და უხეირო მომღერალი

4. ჭიდაობის მოყვარული

5. სამეურნეო საქმიანობის მოამაგე

6. წინდახედული და შორსმჭვრეტელი „ფანტაზიორი“

ბ) მოცემული ნაწყვეტებიდან აირჩიეთ ის, რომელიც შეიძლება მოემსახუროს ტექსტის დასათაურებას.

1. ილიას სახლ-კარი საგურამოში

2. ილიაობა – საერთო-სახალხო დღესასწაული

3. მწერალი, მოქალაქე, საზოგადო მოღვაწე

გ) ამოიწერეთ ფრაზები, რომლებიც ილიას პიროვნებას ახასიათებს. მაგალითად, სტუმართმოყვარეობა:

1. ორპირად მეტად გრძელი სუფრა იშლებოდა. მე არ მჯეროდა, რომ ამოდენა ხალხის დაპურება ერთ რიგზე მოხერხებულიყო, მაგრამ თადარიგი სწორად დაუჭერიათ.

2. ილია მასპინძლობს: სუფრას ხშირად ჩაჰყვება, ყველას დახედავს, ალხენს და თვითონაც ილხენს.

3. ილიაობა ეროვნული დღეობა იყო და ამოდენა ხალხი ამიტომ იყრიდა იქ თავს.

4. ილიას მამულში მოწაფენი რამდენჯერმე ჩავედით სამეურნეო ევროპული იარაღების სანახავად და სავარჯიშოდ.

დ) უპასუხეთ კითხვებზე:

1. ჯავახიშვილის აზრით რაში გამოიხატებოდა ილიაობის ეროვნულობის ნიშან-თვისება?

2. რამდენად შეესაბამება ილიას ხასიათს, ცხოვრების წესსა და პრინციპებს გამოთქმა: „მარტო წაგება-მოგებისათვის ხომ არა ვცხოვრობთ“?

3. რომელი ადგილები ადასტურებენ, რომ ილიას კარგი დამოკიდებულება ჰქონდა ყველა სოციალური წრის წარმომადგენელთან?

4. სად ჩანს ხალხის სიყვარული ილიასადმი?

სამეტყველო უნარის ფორმირების დონის განსაზღვრისათვის ტრადიციულად გამოიყენება თხრობა და თხზულება.

თხზულება გამოდგება სამეტყველო უნარის განსაზღვრის კომპლექსურ საშუალებად, რადგან შეიძლება შემოწმდეს სამეტყველო უნარ-ჩვევები (ინფორმაცია სმენით აღვიქვათ, დავიმახსოვროთ და გავიგოთ, ავითვისოთ ხატოვანი სიტყვა-თქმანი, დავიმახსოვროთ ტექსტის ფრაგმენტები, გადმოვცეთ ტექსტის შინაარსი დაწვრილებით), ორთოგრაფიული და პუნქტუაციური ჩვევები. ნიმუშისათვის მოგვყავს ტექსტი, რომელიც შეიძლება გამოვიყენოთ მეათე-მეთორმეტე კლასებში.

დავალება ტექსტთან დაკავშირებით

1. შეარჩიეთ სათაური, რომელიც გამოხატავს ტექსტის ძირითად აზრს.

2. დაწერეთ თხზულება ტექსტთნ მიახლოებით, შეეცადეთ, გადმოსცეთ ძირითადი აზრი, დაიცავით კომპოზიცია და ტექსტის სტრუქტურა, მეტყველიების სტილი, გამოიყენეთ სტილისათვის დამახასიათებელი და ავტორისეული ენობრივი საშუალებები.

ტექსტის ნიმუში:

ბორგი, უსმინარი, აღმართი კაცი იყო ხვედია, ვის არ ახსოვს ჩვენს სოფელში გულღორღიანი, ღვარძლა, ჭინჭყლიანი, ენიდან შხამის მდენელი!

შესახედავადაც ძნელი იყო: დამშხალული, შეკვამლული, ჩაღრუბლული, კუზიანი, თანაც წყალდასხმულ-ნაცრისფერი.

მოთმინებიდან გამოსული ძმა ეტყოდა – კაცი ხარ, ქვაკაცი თუ ხერკინა შე გულდაფშვნეტილო?!

– რაო, დაგებეჟა ენის ხოცი განა? – მრისხანედ შეუძახებდა ხვედია ცოლს, თუ ორ სიტყვას გადააცდენდა საწყალი დედაკაცი.

– ღვიძლი ჩამილპო ამ კაცის გულგამომხრავმა სიტყვებმა? თოკივით წამიჭერს ხოლმე ყელში! როგორც კალთაზე ნაკვერჩხალი დაგეცეს და მაშინვე არ გადააგდე, თორემ დაიწვები, ისე ჩემი ქმრის სიტყვებია, – ჩიოდა უბანში ნინორე. არავინ უყვარდა ხვედიას, მითუმეტეს ჩიტები, სძულდა ნიბლია – ბეღურები. არც მათთვის იშურებდა გულის დამბოლავ სიტყვებს.

– რა ამბავი გაქვთ. სხვაგან ალაგი ვერ მონახეთ? დილაობით შესძახოდა თავის ვენახში მოჟივჟივე ჩიტებს და გაბეზრებული, გაშმაგებული მოჰგლეჯდა სარს, შესტყორცნიდა ჩიტებით დახუნძლულ ხეს და გარეკავდა ისე, რომ წამში ის არემარე უდაბნოსავით დამუნჯდებოდა.

ჩიტებზე მეტად ბავშვები სძულდა, როცა დედაჩემს რძე გაუშრა და მე უძუძურად დავრჩი ცოტა ხანს, მაშინ ხვედიას ცოლი ნინორე მაწოვებდა ძუძუს ხვედიას შიშით, ფარულად.

როცა ხვედია შინ იყო ხოლმე, უწოვნელად მისტუმრებდნენ.

უმცროს ძმას ჩიტალას, საცოლედ შეღერებულს, რომელიც კარგ მომღერლად ითვლებოდა, ჩონგურის დაკვრასა და სიმღერას უშლიდა:

– რას ჩაუშტერდი ჩონგურს, ცოლი გინდა განა? ჯერ სარჩოს მოეკიდე, რა დრო ჩონგური და სიყვარულია? თუ არა ქალი ხომ არა ხარ, რომ მღერი?

ხვედია ღამურა კაცი იყო, როცა ღამე გადაიწონებოდა, მაშინ ადგებოდა, შემოივლიდა თავის პატარა კარ-მიდამოს, ეზო-ბოსტანს, კალოს, ვენახს, სადაც იგი თვითმპყრობელადა გრძნობდა თავს.

– ეს ჩემია! – თან დაარტყამდა ფეხს მიწას, ჩაჰბღუოდა: ჩემი მამულია! ჩემი საკუთარია! – და მკერდით ზედ გადაეფარებოდა.

ხან უსაფრდებოდა უხილავ მტერსა თუ ქურდს, რომელიც მისი წარმოდგენით, უთუოდ იქვე ბუჩქებთან თუ ღობესთან იყო მიმალული, მისის საკუთრების წასართმევად.

ხვედია მზად იყო გამვლელ მგზავრებისათვისაც კი ჩხუბი აეტეხა, იმდენად ეჭვიანი მესაკუთრე იყო! სწყინდა, ბრაზობდა თუ სხვა ვინმე გაივლიდა მის მიწაზე. მოსვენება არ იყო გაუთავებელი ჩხუბისა და კივილისაგან.

– ერთი ხელის დადება მიჯნა გადაგიწევია, შე ქრისტეს ფეხის მომჭმელო! – შეუყვირებდა უდანაშაულო მეზობელს და დატრიალდებოდა კეტი, კომბალი, მარგილი, ცელი თუ ცული! მისი ბოროტებისა და ყაყანისაგან მოსვენება არ იყო.

ხარბმა ხვედიამ სიკვდილიც კი ადრე მიისაკუთრა. საკვირველი იყო, ცოლი დასტიროდა ქმარს და გულში ამოისუნთქა! რა დასამალია, ცოლმაც, უბანმაც, და მთელმა სოფელმაც, – მოვისვენეთო!

ნინორე დასტიროდა: – აჰა, ეგეც შენი მიწა – სამი ადლი მიწა! სულ მაგას ნატრულობდი, რათ გინდოდა შე უბედურო, რომ ყარყაში არ მოგწყინდა მაგ შავი მიწისთვის! ხვედია კი იწვა გულზე ხელდაკრეფილი, თითქოს დიდად კმაყოფილი, რომ ახლა საკუთარი მიწა დაეყრებოდა გულმკერდზე... თითქოს ბედნიერებისათვის მიეგნო და მზად იყო ორივე ხელით ჩაებღაუჭა ის სამი ადლი მიწა, რომელიც ახლა საკუთრად ერგო და მის სამუდამო მფლობელობაში გადადიოდა, მაგრამ სახის შენაცრულ იერზე ეტყობოდა, რომ ჯერ კიდევ ეშინოდა და ფრთხილობდა ვინმე უხილავი არ შემეცილოსო! ალბათ ჯერ კიდევ არ ჰქონდა გუნება დამყუდროებული.

ჩიტები კი მღეროდნენ, ჟღიოდნენ… ცა იყო ლურჯი… ულურჯესი.

(გ. ლეონიძე, „ხვედია“)

თხზულების ანალიზის სქემა

თხზულების მოცულობა (საშუალო მოცულობის ტექსტი ფასდება დამაკმაყოფილებელი ნიშნით, თუ შესაფასებელი ტექსტიდან დაახლოებით 70% ლექსიკური ერთეულია წარმოდგენილი).

თემა გაშლილია (სრულად, ნაწილობრივ).

ძირითადი აზრი გადმოცემულია.

ტექსტი გაფორმებულია – შესავალი, ძირითადი ნაწილი და დასკვნა.

მეტყველების სტილი და ჟანრი დაცულია.

ტექსტის ტიპოლოგიური სტრუქტურა დაცულია (მთლიანად ან ნაწილობრივ), ტექსტის ძირითადი ნაწილი შედგება აღწერისაგან, მასში შესულია სამი ფრაგმენტი: აღწერა გარემომცველი სამყაროსი, საგნის აღწერა და მცირეოდენი მსჯელობა.

სტილისა და ჟანრისათვის დამახასიათებელი ენობრივი საშუალებები დაცულია (მთლიანად ან ნაწილობრივ).

შეცდომების რაოდენობა და ხასიათი:

ა) ფაქტობრივი

ბ) ლოგიკური

გ) მეტყველებითი

დ) გრამატიკული

ე) ორთოგრაფიული

ვ) პუნქტუაციური

თხზულება თავისუფალ თემაზე ან სკოლაში შესწავლილ ლიტერატურულ მასალაზე

თხზულების მეშვეობით განისაზღვრება სამეტყველო უნარ-ჩვევების ფორმირების დონე: დაწერონ თემა, დაუქვემდებარონ გამონათქვამი ძირითად აზრს, გამოყონ მასში მიკროთემა, შეადგინონ თხზულების გეგმა, დაადგინონ თხზულების სტილი და ჟანრი; დაიცვან: ლოგიკური თანამიმდევრობა მასალის გადმოცემისას, სალიტერატურო ენის ნორმები, მეტყველების სიზუსტე და გამომსახველობა.

ტიპობრივ თავისუფალ თემებთან ერთად შეიძლება თხზულება აიგოს ტიპობრივი სიტუაციების მიხედვით და კონკრეტული თემა დაასათაუროს მასწავლებელმა ან მოსწავლემ, მაგალითად:

„მე მიყვარს ბუნება“

„ჩემი ბავშვობის წლები“

„ჩემი ენა, ქართული“

„მე ვსაუბრობ ცხოვრებაზე“ და ა.შ.

სახელმწიფო საგანმანათლებლო სტანდარტი ქართულ ლიტერატურაში

ლიტერატურა, როგორც სასწავლო საგანი

ლიტერატურის, როგორც სასწავლო საგნის განხილვისას ორი ასპექტია გასათვალისწინებელი: ერთი მხრივ, იგი წმინდა შემოქმედებითი პროცესის შედეგია, ხელოვნების დარგია, მეორე მხრივ კი, შემეცნების პროცესს - ინტელექტუალურ აქტივობას უკავშირდება. ამასთან გასათვალისწინებელია, რომ ის მოიცავს აშკარად გამოხატულ ირაციონალურ ელემენტებს.

ლიტერატურა გაიაზრება, როგორც ხელოვნების დარგი - მხატვრული სინამდვილის სფერო. იგი სიტყვიერი ხელოვნებაა, სამყაროს ესთეტიკური წვდომის უნივერსალური ფორმაა და მკითხველზე ზემოქმედების უდიდესი ძალა აქვს. უნდა გვახსოვდეს, რომ ენა, რომელიც ლიტერატურის „მასალას“ წარმოადგენს, არ არის თავისთავად პასიური, ინერტული მასალა - ქვა ან ფერი. იგი ამა თუ იმ ერის კულტურულ მემკვიდრეობას ასახავს.

ლიტერატურის, როგორც სასწავლო საგნის, გააზრება შეუძლებელია საზოგადოებრივი შემეცნების ისეთ ფორმებთან კავშირის გარეშე, როგორიცაა რელიგია და მეცნიერება. ყოველ შემთხვევაში მეცნიერება ლიტერატურის შესახებ მჭიდრო კავშირშია ისეთ ჰუმანიტარულ დარგებთან, როგორიცაა: ეთიკა, ესთეტიკა, ხელოვნებათმცოდნეობა, ფილოსოფია, ფსიქოლოგია, ლოგიკა, ენათმეცნიერება, ისტორია და სხვ.

ლიტერატურა, როგორც სასწავლო საგანი, ენათმეცნიერების დისციპლინებთან ერთად ხელს უწყობს მოსწავლის წერითი და ზეპირი მეტყველების კულტურის ფორმირებას; მხატვრულ დისციპლინებთან კავშირში ავითარებს ესთეტიკური ჭვრეტისა და აღქმის უნარს, ხოლო საზოგადოებრივ დისციპლინებთან ერთად აზროვნებაში აყალიბებს ისტორიზმის პრინციპებს, შეხედულებებს ადამიანის საზოგადოებრივი დანიშნულების შესახებ.

ლიტერატურის სწავლების ზოგადი მიზნები და შინაარსის შერჩევის პრინციპები

ლიტერატურის ბუნება და როლი განსაზღვრავს მისი, როგორც სასწავლო საგნის, მიზანსა და შინაარსს.

 

ლიტერატურის სწავლების ზოგადი მიზანი უნდა გავიაზროთ ორგვარი პოზიციიდან, რაც გამომდინარეობს მისი ფუნქციიდან

ლიტერატურა ხელოვნების დარგია. ამიტომ მისი, როგორც სასწავლო საგნის, პირველი ფუნქციაა:

● მაღალმხატვრული მოთხოვნებისა და გემოვნების ფორმირება, ლიტერატურასთან დამოუკიდებელი მიმართების ჩამოყალიბება - მომავალი მკითხველის აღზრდა;

● ლიტერატურის, როგორც კულტურის ფენომენის, გააზრება, მშობლიური კულტურის გათავისება;

● პიროვნების კულტურულ-ემოციური სამყაროს განვითარება;

● შემოქმედებითი უნარ-ჩვევების განვითარება;

● ლიტერატურული ენის თავისუფალი და გააზრებული ფლობა.

სასწავლო საგანი და, საერთოდ მთლიანი სწავლების პროცესი უდიდესი აღმზრდელობითი მნიშვნელობისაა. იგი პიროვნების ფორმირების ერთერთი აქტიური, ქმედითი საშუალებაა. ამ თვალსაზრისით ჰუმანიტარული ციკლის საგნების და, განსაკუთრებით, მშობლიური ლიტერატურის სწავლებას უდიდესი როლი ენიჭება. ამიტომ არანაკლები მნიშვნელობა აქვს ლიტერატურის, როგორც სასწავლო საგნის, მეორე ფუნქციას. ესაა:

● ზოგადსაკაცობრიო ჰუმანურ, დემოკრატიულ ღირებულებათა გათავისება;

● საკუთარი რელიგიური და იდეური მსოფლმხედველობის ფორმირება;

● განსხვავებული რელიგიური თუ იდეური მსოფლმხედველობისადმი ტოლერანტული დამოკიდებულებების ჩამოყალიბება;

● პატრიოტული აღზრდა;

● ფსიქოლოგიურად ჯანსაღი პიროვნების ფორმირება;

● სოციალური და მოქალაქეობრივი შეგნების ჩამოყალიბება.

ლიტერატურის, როგორც სასწავლო საგნის, შინაარსის განსაზღვრისას საჭიროა

მასალა შეირჩეს ესთეტიკური თვალსაზრისით საუკეთესო მწერალთა საუკეთესო ნაწარმოებები.

● საპროგრამო მასალა არ იყოს ერთფეროვანი. მასში წარმოდგენილი იყოს სხვადასხვა ეპოქის, მიმდინარეობის, ჟანრების, თემატიკის ნიმუშები, რომლებიც მიზანმიმართულად უნდა ენაცვლებოდნენ ერთმანეთს.

● აუცილებელი საგანმანათლებლო ბაზის შექმნა მოსხდეს თანდათანობით. ამიტომ იგი ძირითადად ემყარებოდეს ფოლკლორის, კლასიკოსთა ნაწარმოებების, პუბლიცისტიკის, ესეების, კრიტიკული წერილების ეტაპობრივ შესწავლას.

● მშობლიური ლიტერატურის სწავლება ითვალისწინებს კავშირს მსოფლიო ლიტერატურასთან, სხვა ერების კულტურულ მონაპოვართან. ამ მიზნით საკითხავ მასალად გამოყენებულ იქნას მაღალ დონეზე შესრულებული ნათარგმნი ლიტერატურა.

● მასალის შერჩევისას გასათვალისწინებელია ასაკობრივი მომენტი მოზარდის გონებრივი განვითარების დონე და ინტერესი. ამავე დროს სწავლება წინ უნდა უსწრებდეს განვითარებას და სტიმულს აძლევდეს მას.

● ასაკობრივი ფსიქოლოგიიდან გამომდინარე, შერჩეული მასალა დადებით გავლენას ახდენს მოზარდზე. დასაცავია ემოციური ბალანსი. არ შეიძლება მოზარდის გადატვირთვა ემოციურად მძიმე მასალით.

● ნაწარმოების შერჩევისას ყურადღება მიექცეს ლიტერატურის, როგორც სასწავლო საგნის, საზოგადოებრივ მნიშვნელობას; თუმცა დაუშვებელია, მხატვრულ ნაწარმოებს მხოლოდ აღმზრდელობითი ფუნქცია მივანიჭოთ, ზნეობრივი აღზრდის ფაქტორს დავუქვემდებაროთ ლიტერატურის ესთეტიკური ფუნქცია.

ლიტერატურის სწავლების ეტაპები

ზოგადსაგანმანათლებლო სკოლა რამდენიმე ეტაპს მოიცავს, რაც მოსწავლეთა ასაკობრივი ფაქტორების გათვალისწინებით სათანადო საგანმანათლებლო ამოცანებს გვისახავს. თანამედროვე სკოლა სამ საფეხურად იყოფა: 1) დაწყებითი სკოლა (I-VI კლასები); 2) ძირითადი სკოლა (VII-IX კლასები) და 3) საშუალო სკოლა (X , XI, XII კლასები).

საგანმანათლებლო სტანდარტებიც ამ საფეხურების შესაბამისად უნდა იქნას გააზრებული. მაგრამ კონკრეტული საგნის სწავლებას თავისი შინაგანი საფეხურები გააჩნია, იმისდა მიხედვით, თუ საგნის სპეციფიკიდან გამომდინარე, ამა თუ იმ ასაკში რა ამოცანა შეიძლება დადგეს და გადაიჭრას.

ამ შინაგანი საფეხურების გასააზრებლად საჭიროა ორი ძირითადი ფაქტორის გათვალისწინება: ერთია მოზარდის ფსიქოლოგიური განვითარების დონე; მეორე კი ის, თუ მოცემული საგანი რა ასპექტებით უნდა ისწავლებოდეს.

ლიტერატურა მრავალი თვალსაზრისით შეიძლება იქნას შესწავლილი, მაგრამ ამ საგნისადმი მეცნიერულ მიდგომას უფრო ხშირად სამ მიმართულებად ყოფენ: ლიტერატურის თეორია, ლიტერატურის ისტორია და კრიტიკა. ამდენად, ლიტერატურის სწავლების პროცესში დიდი მნიშვნელობა ენიჭება იმის გათვალისწინებას, თუ რა ლიტერატურულ-მეცნიერულ ამოცანას ვაყენებთ, კომბინირებისა და კომპლექსური შესწავლის რა ფორმებს მივმართავთ.

ყოველივე ზემოთ ნათქვამის გათვალისწინებით, მშობლიურ ლიტერატურის სწავლება შეიძლება შემდეგ ეტაპებად დაიყოს:

დაწყებითი განათლება, I-IV კლასები, როდესაც ენისა და ლიტერატურის სწავლება კომპლექსურად გაიაზრება და მოზარდის დაწყებით საგანმანათლებლო საყრდენს ქმნის.

დაწყებითი განათლების დასკვნითი ეტაპი – (V-VI კლ.) ლიტერატურული კითხვის დაწყებითი საფეხური.

საბაზო განათლება (VII-IX კლასები). აქ ლიტერატურის სწავლება შეიძლება ორ ეტაპად დაიყოს: ა) VII-VIII კლასები – ლიტმცოდნეობის დაწყებითი საფეხური, ბ) IX კლასი – ლიტერატურის ისტორიის სწავლების დაწყებითი საფეხური.

ზედა საფეხური (X, XI, XII კლასები) – ლიტერატურის ისტორიის სწავლების საფეხური.

საგანმანათლებლო სტანდარტის მოთხოვნები

მართალია, ზემოთ ჩამოთვლილ სწავლების ეტაპებს თავისი საკუთარი ნიშნები და ამოცანები გააჩნია, მაგრამ თითოეული მათგანის მიმართ უნდა შემუშავდეს მოთხოვნები, რაც სრულყოფილად გამოავლენს მათ საერთო და განმასხვავებელ ნიშნებს, შექმნის სწავლების ეტაპობრივი განვითარების მთლიან სურათს, დაადგენს საგანმანათლებლო სტანდარტებს. ამიტომ თითოეული ეტაპისათვის საგანმანათლებლო დონის დასადგენად უნდა გავითვალისწინოთ:

● მოზარდთა ასაკობრივი თავისებურებანი;

● შესასწავლი საგნის შინაარსი;

● შესასწავლი საგნის მიმართ მეცნიერული მოთხოვნების დონე და ასპექტები - ლიტერატურათმცოდნეობითი ამოცანები;

● წერითი და ზეპირი მეტყველების კულტურა;

● კითხვის კულტურა;

● მოსწავლის ძირითადი პრაქტიკული საქმიანობა;

● ცოდნის შემოწმების გზები და საშუალებები;

● მინიმალური საპროგრამო მოთხოვნები.

 

 

 

 

 

მშობლიური ლიტერატურის სწავლების
საგანმანათლებლო სტანდარტები

დაწყებითი განათლების დასკვნითი ეტაპი ლიტერატურული კითხვის დაწყებითი საფეხური (V-VI კლასები)

შესასწავლი საგნის შინაარსი

სავალდებულო საპროგრამო მასალა

სწავლება ძირითადად ეყრდნობა ქართული კლასიკური მწერლობის სხვადასხვა სახისა და ჟანრის ნაწარმოებებს, რომლებიც ძირითადად (და არა მთლიანად) ქმნის საბავშვო ლიტერატურის „ოქროს ფონდს“. აქვე უნდა დაიწყოს კლასიკური ლიტერატურის სწავლების ეტაპობრივი პრინციპის განხორციელება, მისი ერთ-ერთი მაგალითია შოთა რუსთაველის „ვეფხისტყაოსნის“ ეტაპობრივი სწავლება. უნდა შეირჩეს მაღალმხატვრული ტექსტები, რაც თანდათან ჩამოაყალიბებს მოზარდის ლიტერატურულ გემოვნებას. ცნობილია, რომ ამ ასაკის მოზარდს იტაცებს ნაწარმოების სიუჟეტი. რა თქმა უნდა მასალის შერჩევისას აუცილებლად უნდა გავითვალისწინოთ ის ფაქტორიც, მაგრამ არავითარ შემთხვევაში არ უნდა უგულებელვყოთ მისი ლიტერატურული ღირებულება. ამ ასაკის ბავშვის აზროვნებისათვის დამახასიათებელი ფაქტორებიდან გამომდინარე, თავი უნდა ავარიდოთ ისეთი მასალის სწავლებას, რომელიც მეტნაკლებად აბსტრაქტულ აზროვნებას მოიცავს. იგი ძირითადად რეალისტური წვდომის გზით უნდა აცნობდეს მოზარდ სამყაროს. მართალია, ამ ასაკის მოზარდი მიჯნავს ფანტაზიასა და სინამდვილეს, მაგრამ ლიტერატურული მასალა ისე უნდა შეირჩეს, რომ ხელი შევუწყოთ წარმოსახვის უნარის განვითარებას. ნელ-ნელა შევაჩვიოთ, რომ ხელოვნება არ არის რეალობის პირდაპირი ასახვა. იგი აუცილებლად შეიცავს გამონაგონს.

შერჩეული მასალა ძირითადად უნდა ეყრდნობოდეს თანამედროვე სალიტერატურო ენას (განსაკუთრებით პროზაული ნაწარმოებები). თუმცა პარალელურად, მინიმალური დოზებით, უნდა გავაცნოთ ძველი მწერლობის თითო-ოროლა ძალიან მცირე ზომის ნიმუში, რათა ამ თვალსაზრისითაც განვახორციელოთ ეტაპობრივი სწავლების პრინციპები და მოვამზადოთ მოზარდი თავის დროზე ძველი მწერლობის სერიოზული შესწავლისათვის.

უნდა გამოვიყენოთ ამ ასაკისათვის ნიშანდობლივი აქტივობის ძლიერი ტენდენცია და შევუქმნათ მოზარდს საზეპირო მასალის სათანადო ბაზა, რომელიც მომავალში იქნება გაანალიზებული.

ამ ეტაპზე პროგრამა ძირითადად უნდა დაეყრდნოს ფოლკლორისა და მშობლიური ლიტერატურის ნიმუშებს. რა თქმა უნდა, ადრეა პუბლიცისტიკის, ესეებისა და კრიტიკული წერილების შეტანა.

შესასწავლი ნაწარმოებები ერთმანეთთან შეიძლება დავაკავშიროთ შინაგანი ლოგიკით, გავაერთიანოთ ე.წ. თემატურ რკალებში. ამავე დროს დაცული უნდა იყოს ჟანრობრივი მონაცვლეობა, სიძნელე-სიიოლის თანაფარდობა.

ნაწარმოების შერჩევისას გათვალისწინებული უნდა იქნას მისი მეორე – აღმზრდელობითი ფუნქციაც. ამ ეტაპზე უფრო მეტი ყურადღება უნდა მიექცეს ზოგადი ზნეობრივი პრინციპების ჩამოყალიბებას, ვიდრე სოციალურ პრობლემებს. ამავე ასაკში უნდა ჩაეყაროს საფუძველი პატრიოტულ აღზრდასაც.

ყურადღება უნდა მიექცეს ემოციური ბალანსის დაცვას. არ შეიძლება დიდი დოზით მივაწოდოთ ისეთი ლიტერატურა, თუნდაც საბავშვო, რომელიც ძლიერ ემოციურ გავლენას ახდენს მოზარდზე. შერჩეული მასალა უნდა გაზავდეს ლაღი, გამოკვეთილი აღმზრდელობით ფუნქციას მოკლებული, ზოგჯერ მხოლოდ ესთეტიკური ტკბობის მიმნიჭებელი ნაწარმოებებით.

სავალდებულო კლასგარეშე საკითხავი ლიტერატურა

სავალდებულო კლასგარეშე საკითხავი მასალა უნდა მოიცავდეს როგორც მშობლიური, ასევე მსოფლიო ლიტერატურის ნიმუშებს, იგი უნდა უკავშირდებოდეს შესასწავლ მასალას, ავსებდეს და ამრავალფეროვნებდეს მას, მეტ ცოდნას იძლეოდეს შესასწავლი მწერლის შესახებ. ამ შემთხვევაში შეიძლება გამოყენებულ იქნას არა მხოლოდ მხატვრული ნაწარმოებები, არამედ მოგონებები, ისტორიული ნარკვევები, მწერლის პირადი წერილები, ჩანახატები და სხვ. თუმცა ამ მასალის შერჩევისასაც დაცული უნდა იყოს ზემოთ ჩამოთვლილი ზოგადი პრინციპები.

დამოუკიდებლად, ინდივიდუალურად საკითხავი ლიტერატურა

დამოუკიდებლად, ინდივიდუალურად საკითხავი ლიტერატურა უნდა განისაზღვროს მასწავლებლისა და მშობლის შერჩევითა და რეკომენდაციებით. გათვალისწინებული უნდა იქნას მოზარდის ნიჭი, უნარი, მოთხოვნები და ინტერესები. ამ შემთხვევაშიც დაცული უნდა იყოს მასალის შერჩევის ძირითადი პრინციპები. საკითხავი ლიტერატურა დაწერილი უნდა იყოს თანამედროვე სალიტერატურო ენაზე.

მასწავლებელი ზოგადი კითხვებით უნდა ამოწმებდეს მოზარდის ნაკითხობასაც, თუმცა წაკითხული მასალა ვერ იქცევა კლასში მსჯელობის საგნად. იგი მხოლოდ კლასგარეშე მუშაობის პროცესში შეიძლება იქნას ჩართული.

 

 

შესასწავლი საგნის მიმართ მეცნიერული მოთხოვნის დონე და ასპექტები ლიტერატურათმცოდნეობითი ამოცანები

მოზარდთა ფსიქოლოგიური განვითარების შესაბამისი დონიდან გამომდინარე, ამ ეტაპზე საჭირო არაა ლიტერატურათმცოდნეობითი საკითხების თეორიული მიწოდება.

მოსწავლემ არა თეორიული ცოდნის, არამედ პრაქტიკული გამოცდილების დონეზე უნდა გააცნობიეროს, თუ რა არის ლექსი, მოთხრობა, ზღაპარი, ანდაზა, გამოცანა და ა.შ. ასევე მხოლოდ დაფიქსირების მიზნით მასწავლებელმა ყურადღება უნდა გაამახვილოს ბუნების აღწერაზე, პორტრეტზე, ავტორისეულ დახასიათებასა და პერსონაჟებზე, ზოგ შემთხვევაში ელემენტარულ დონეზე იმსჯელოს მთავარ და მეორეხარისხოვან, დადებით და უარყოფით პერსონაჟებზე. ასევე თეორიული მსჯელობის გარეშე, უფრო ემოციური აქცენტების გზით ყურადღება უნდა გაამახვილოს ესთეტიკურ მომენტებზე, ლიტერატურათმცოდენობისათვის საინტერესო ზოგიერთ ელემენტზე, მაგალითად, იმ ადგილებზე, სადაც ერთი მოვლენა ან საგანი შედარებულია მეორესთან.

წერითი და ზეპირი მეტყველების კულტურა

ამ ეტაპზე განსაკუთრებული ყურადღება უნდა გამახვილდეს წერითი და ზეპირი მეტყველების კულტურის განვითარებაზე. ამ თვალსაზრისით დიდი მნიშვნელობა ენიჭება გამომეტყველებით კითხვას, სადაც მთავარია სწორი ინტონაციური მახვილების, პაუზების დასმა და არა მხოლოდ ემოციური ფონი. ამ თვალსაზრისით სასურველია, გამოყენებულ იქნას პროზაული ტექსტებიც.

მოსწავლეებს უნდა გამოუმუშავდეს თხრობის კულტურა. ამისათვის საჭიროა მოვთხოვოთ ნაწარმოების მოკლე შინაარსის ან რომელიმე ეპიზოდის მოყოლა, ბუნების სურათის, პერსონაჟის აღწერა, ავტორისეული ფრაზების გამოყენებით ტექსტთან მიახლოებით თხრობა. მოზარდი ნელ-ნელა უნდა შევაჩვიოთ მსჯელობას, ნაწარმოების გმირის შესახებ საუბარს, წაკითხული წიგნით, ნანახი ფილმითა თუ სურათით მიღებული შთაბეჭდილების გადმოცემას.

მეტყველების კულტურის განვითარებისათვის უდიდესი მნიშვნელობა აქვს საზეპირო მასალის დასწავლას. სასურველია, ამ მიზნით პროზაული ტექტების გამოყენებაც. პერიოდულად უნდა შემოწმდეს უცნობი ტექსტის კითხვის ტექნიკაც.

კიდევ უფრო დიდ მნიშვნელობას იძენს წერითი სამუშაოების მეთოდურად სწორად წარმართვა. მოსწავლეს არ უნდა მიეცეს ისეთი დავალება, რომელსაც იგი დამოუკიდებლად ვერ დაძლევს და იძულებული გახდება, უფროსებს მიმართოს დასახმარებლად. ეს ხელს უშლის დამოუკიდებელი მუშაობის ჩვევების განვითარებას. ამ თვალსაზრისით განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება შესწავლილი მოთხრობების მოკლე შინაარსის ან ეპიზოდის შინაარსის წერილობით გადმოცემას, წაკითხულის შინაარსის წერას, სურათის აღწერას, მოთხრობის შედგენას, კითხვებზე წერილობითი პასუხის გაცემას.

მოსწავლეს შეიძლება ვაწერინოთ მისი ასაკისათვის შესაფერისი მოკლე „თავისუფალი თემა“, მოვთხოვოთ საკუთარი შთაბეჭდილებების წერილობით გადმოცემა, მაგრამ ამგვარმა სამუშაოებმა არ უნდა დაიჭირონ წამყვანი ადგილი.

ამ ეტაპზე საკმაოდ ხშირად უნდა ტარდებოდეს საკლასო და საკონტროლო წერები.

კითხვის კულტურა

როგორც უკვე ითქვა, ლიტერატურის სწავლების ერთ-ერთი მიზანია ინტელექტუალური, გემოვნებიანი მკითხველის აღზრდა. ამიტომ უდიდესი მნიშვნელობა აქვს დამოუკიდებლად, ინდივიდუალურად კითხვის კულტურის განვითარებას, რასაც სათანადო ყურადღება უნდა მიექცეს. მასწავლებელი ზოგადი კითხვებით უნდა ამოწმებდეს მოზარდის ნაკითხობას, აძლევდეს რეკომენდაციებს, სწავლების პროცესში ლიტერატურულ მასალასთან მიმართებაში აღუძრავდეს მოსწავლეს დამატებით კლასგარეშე ლიტერატურის წაკითხვის სურვილს, უსახელებდეს შესასწავლი მწერლის სხვა ნაწარმოებებს, რომლებიც რეკომენდირებულია ამ ასაკის მოზარდისათვის. მოსწავლე უნდა ეცნობოდეს მსოფლიო საბავშვო ლიტერატურას. უნდა მიეცეთ არდადეგებზე საკითხავი ლიტერატურა. მართალია, სწავლების პროცესში არ იქნება ჩართული დამოუკიდებლად საკითხავი მასალა, მაგრამ მოსწავლის ნაკითხობა ყოველნაირად უნდა იყოს სტიმულირებული და დაფასებული მასწავლებლის მიერ. იგი გარკვეულ გავლენას უნდა ახდენდეს მოსწავლის შეფასებაზე.

მოსწავლის ძირითადი პრაქტიკული საქმიანობა

● სასწავლო პროგრამით გათვალისწინებული მასალის შინაარსის გადმოცემა, ცალკეული ეპიზოდის თხრობა.

● ლექსების და პროზაული საზეპირო მასალის დასწავლა.

● მუშაობა კითხვის ტექნიკაზე.

● საკონტროლო, საკლასო და საშინაო წერითი სამუშაოების შესრულება (წაკითხულის შინაარსის, ნასწავლი მასალის მოკლე შინაარსის, ეპიზოდის შინაარსის გადმოცემა, სურათის აღწერა, მოთხრობის შედგენა, ბუნების აღწერა, პერსონაჟის აღწერა, თავისუფალი თემის დაწერა).

● მასწავლებლის დახმარებით შეცდომების გასწორება საკონტროლო სამუშაოების რვეულში.

● საშინაო დავალებაში დაშვებული შეცდომების დამოუკიდებლად გასწორება.

● მსჯელობა ტიპური შეცდომების შესახებ

● გაკვეთილის პროცესში აქტიური ჩართვა (კითხვებზე პასუხის გაცემა, საუბარი პერსონაჟის, ნაწარმოების თუ თავისუფალი თემის ირგვლივ).

● კლასგარეშე სავალდებულო და ინდივიდუალურად საკითხავი ლიტერატურის წაკითხვა.

● კლასგარეშე შემოქმედებით მუშაობაში მონაწილეობის მიღება (მასწავლებლის მუშაობის ინდივიდუალური მეთოდებიდან გამომდინარე, შეიძლება გამრავალფეროვნდეს მოსწავლეთა პრაქტიკული საქმიანობა).

ცოდნის შემოწმების გზები და საშუალებები

ამ ეტაპზე მოსწავლე ძირითადად გაკვეთილის პროცესში მოწმდება. ჯერ ვერ გამოვიყენებთ ინდივიდუალური ჩათვლის მეთოდს.

● ნაწარმოების ეპიზოდისა და მოკლე შინაარსის თხრობა.

● საზეპირო მასალის ცოდნის შემოწმება (მთლიანი ან ფრაგმენტული გამოკითხვით).

● კითხვის ტექნიკის შემოწმება (უცნობი ტექსტიდან მცირე მონაკვეთის ხმამაღლა წაკითხვა).

● წერითი მეტყველების კულტურის განვითარების მიზნით საკონტროლო, საკლასო და საშინაო წერების ჩატარება და შემოწმება.

● შეკითხვების გზით მოსწავლის მინიმალური დაწყებითი ლიტერატურული ცოდნის დონის დადგენა, სწრაფი ლოგიკური აზროვნების, მსჯელობის უნარისა და მეტყველების კულტურის შემოწმება.

● ცოდნის მინიმუმის დასადგენად ამ ეტაპზე შეიძლება გამოყენებულ იქნეს ტესტირების მეთოდიც, მაგალითად: რამდენიმე ვარიანტიდან სწორი პასუხის ამორჩევა.

● შესაძლებელია საკონტროლო კითხვების გამოყენებაც – მოცემულ კითხვებზე წერილობითი პასუხის გაცემა. კითხვა ისე უნდა იყოს დასმული, რომ მოსალოდნელი პასუხი იყოს მოკლე და კონკრეტული.

● ინდივიდუალური (თითოეულისათვის ცალკე) ტესტების და კითხვების საშუალებით გამოკითხვა გაკვეთილზე უნდა ჩატარდეს. ამგვარი მეთოდი უნდა გამოვიყენოთ რომელიმე ნაწარმოების ან გარკვეული თემატური რკალის შესწავლის შემდეგ.

● ზოგადი შინაარსობრივი კითხვებით კლასგარეშე საკითხავი მასალის (წაკითხვის) შემოწმება.

● მთავარი მიზანი – ცოდნის გარკვეული დონე. მის მისაღწევად მასწავლებელს უფლება აქვს, შეიმუშაოს თავისი მეთოდები და გამოკითხვის საკუთარი პრინციპები.

სტანდარტებით გათვალისწინებული მინიმალური მოთხოვნები

მოსწავლემ უნდა იცოდეს:

● სავალდებულო საპროგრამო მასალა.

● კითხულობდეს სავალდებულო კლასგარეშე ლიტერატურას.

● აკმაყოფილებდეს ნაკითხობის მინიმალურ დონეს მაინც.

● გაბმით და გამართულად კითხულობდეს, სწორად სვამდეს მახვილს, პაუზებს, ჰქონდეს სათანადო ინტონაცია.

● შეეძლოს ტექსტის (წაკითხულისა თუ დასასწავლის) შინაარსის გადმოცემა, სასურველი ეპიზოდების ტექსტთან მიახლოებიოთ თხრობა, პერსონაჟის შესახებ საუბარი.

● შეეძლოს წაკითხულის შინაარსის, ნასწავლი მოთხრობის მოკლე შინაარსის, ეპიზოდის შინაარსის, მოკლე ინფორმაციის დაწერა, მოსწავლე უნდა ასრულებდეს შემოქმედებით სამუშაოებსაც (თავისუფალი თემის წერა, შთაბეჭდილების გადმოცემა).

● ანსხვავებდეს ლექსს, მოთხრობას, ზღაპარს, იგავს, ანდაზას, გამოცანას და ა.შ. შეეძლოს მხატვრულ ტექსტში მასწავლებლის მიერ მითითებული ეპიზოდის, პორტრეტის, ავტორისეული დახასიათების მოძებნა,. რაიმე ამოცანის შესაბამისად საჭირო მასალის ამოკრება ნასწავლი ტექსტიდან. ერთ თემატურ რკალში მოქცეულ ნაწარმოებებში (მასწავლებლის დახმარებით და შემდგომ დამოუკიდებლად) მარტივი პარალელებისა და ანალოგიების დაძებნა.

● მხოლოდ ამ მოთხოვნების დაკმაყოფილების შემთხვევაში შეძლებს მოსწავლე შემდეგ ეტაპზე (VII-VIII კლასებში) სწავლის გაგრძელებას.

საბაზო განათლება ლიტერატურის სწავლების პირველი ლიტმცოდნეობის დაწყებითი საფეხური (VII-VIII კლ.)

შესასწავლი საგნის შინაარსი

სავალდებულო საპროგრამო მასალა

სწავლება ძირითადად ეყრდნობა ქართულ კლასიკურ მწერლობას. ამ ეტაპზე საშუალება გვეძლევა შევქმნათ ჟანრობრივად და თემატურად მრავალფეროვანი სპექტრი. ასევე გრძელდება ეტაპობრივი სწავლების პრინციპი. შერჩეული ლიტერატურა გამოდის საბავშვო მწერლობის ფარგლებიდან. იგი შეიძლება ითქვას, საპროგრამო ხასიათისაა. აქედან იზრდება და ნაწილობრივ იცვლება შესასწავლ მწერალთა სპექტრი. ამ ეტაპზე კიდევ უფრო დიდი არჩევანის საშუალება გვეძლევა. ამიტომ შერჩეული მასალის მხატვრულ დონესა და ესთეტიკურ ღირებულებას მეტი ყურადღება ექცევა. შესაძლებელი ხდება, ვასწავლოთ შედარებით დიდი ზომის ნაწარმოებები, თუმცა არა დიდტანიანი რომანები. ამ ასაკის ბავშვის აზროვნებისათვის დამახასიათებელი ნიშნებიდან გამომდინრე, უკვე შეგვიძლია ისეთი მასალის მიწოდება, რომელიც მეტნაკლებად აბსტრაქტულ, განყენებულ აზროვნებას მოითხოვს.

ამ ეტაპზეც, მიუხედავად იმისა, რომ უფრო მეტი უფლება გვაქვს, შევქმნათ ენობრივად მრავალფეროვანი სპექტრი, ლიტერატურის სწავლება უნდა ეყრდნობოდეს თანამედროვე სალიტერატურო ენას (განსაკუთრებით პროზაული მასალა).

კიდევ უფრო უნდა გააქტიურდეს ზრუნვა იმ ტექსტუალური ბაზის შექმნაზე, რომელიც იმჟამად ვერ იქნება სრულყოფილად გაანალიზებული, მაგრამ მომავალში აუცილებლად სრულყოფილად შეასრულებს თავის ფუნქციას.

მასალა ამ ეტაპზე შეიძლება არ დალაგდეს ქრონოლოგიური პრინციპით, თუმცა აქ, უკვე შესაძლებელია მისი გამთლიანება ავტორთა მიხედვით. ნაწარმოებები ერთმანეთთან დაკავშირებული უნდა იყოს შინაგანი ლოგიკით, თუმცა ეს ლოგიკა ამჯერად უბრალო თემატურ რკალს კი არ უნდა ქმნიდეს, არამედ ისახავდეს ლიტმცოდნეობით ამოცანებს თუ სხვა განყენებულ მიზნებს. ამ ეტაპზე ფოლკლორისა და მხატვრული ლიტერატურის გვერდით უნდა ისწავლებოდეს პუბლიცისტიკა, ესეები, წერილები.

ნაწარმოების შერჩევისას გათვალისწინებულ უნდა იქნას მისი აღმზრდელობითი ფუნქციაც. ამ ეტაპზე უკვე შეიძლება ზოგადსაკაცობრიო, რელიგიურ, ისტორიულ, სოციალურ საკითხებზე მსჯელობა, მოვლენის განზოგადება. პატრიოტული აღზრდის სფეროში შეიძლება შემოვიტანოთ ეროვნულ-კულტურული ფენომენის გაცნობიერების საკითხიც, პიროვნებისა და ერის ურთიერთობის პრობლემები, მოქალაქეობრივი აღზრდის მომენტები. თუმცა არცერთი ზემოთ ჩამოთვლილი საკითხი არ უნდა განხორციელდეს ყალბი პათეტიკითა და მოჭარბებული ემოციური ფონით.

აუცილებელია, ჩამოთვლილი მოთხოვნების დაკმაყოფილება, მაგრამ არ უნდა დაგვავიწყდეს უმთავრესი პრინციპი – საუკეთესო მწერლების საუკეთესო ნაწარმოებების სწავლება.

სავალდებულო კლასგარეშე საკითხავი ლიტერატურა

სავალდებულო კლასგარეშე საკითხავი ლიტერატურა უნდა ეფუძნებოდეს როგორც მშობლიურ, ასევე მსოფლიო ლიტერატურას. იგი ამჯერადაც უნდა უკავშირდებოდეს შესწავლილ მასალას, მაგრამ ეს კავშირი ახლა არა მხოლოდ თემატურ, არამედ ლიტერატურულ ხასიათსაც უნდა ატარებდეს. მოსწავლე უკვე უფრო აქტიურად უნდა ეცნობოდეს შესასწავლ მწერალს, კითხულობდეს მის ნაწარმოებებს, მოხსნილია ჟანრობრივი შეზღუდვებიც.

სავალდებულო კლასგარეშე საკითხავი მასალა წინასწარ უნდა განისაზღვროს სახელმძღვანელოსა და პროგრამების შემდგენელთა მითითებით და თავად მასწავლებლის სურვილით.

დამოუკიდებლად, ინდივიდუალურად საკითხავი ლიტერატურა

მასწავლებლისა და მშობლის როლთან ერთად ამ ლიტერატურის შერჩევაში დიდი მნიშვნელობა ენიჭება თავად მოზარდის არჩევანს, მის სურვილს. მას ამჯერად მეტ-ნაკლები თავისუფლება ენიჭება. უნდა გამოვრიცხოთ „აკრძალვის“ ფაქტორი, მაგრამ ვეცადოთ, რომ მოსწავლე კითხულობდეს მაღალმხატვრულ ლიტერატურას. სწორედ ამ ეტაპზე განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება ნათარგმნ ლიტერატურას. რამდენადაც წერითი და ზეპირი მეტყველების კულტურა ამ ეტაპზე მაინც ჩამოყალიბების პროცესშია, სასურველია, საკითხავი ლიტერატურა ძირითადად თანამედროვე სალიტერატურო ენაზე იყოს დაწერილი.

მასწავლებელი ზოგადი კითხვებით უნდა ამოწმებდეს მოზარდის ნაკითხობას, თუმცა წაკითხული მასალა ვერ იქცევა კლასში მსჯელობის საგნად. იგი მხოლოდ კლასგარეშე მუშაობის პროცესში შეიძლება იქნეს ჩართული.

შესასწავლი საგნის მიმართ მეცნიერული მოთხოვნების დონე და ასპექტები ლიტერატურათმცოდნეობითი ამოცანები

მოზარდთა ფსიქოლოგიური განვითარების დონიდან გამომდინარე, ამ ეტაპზე შესაძლებელია ლიტმცოდნეობითი საკითხების თეორიული სწავლება, თუმცა არც ამ ეტაპზეა საჭირო ლიტთეორიის სისტემური კურსის მიწოდება.

ლიტერატურის თეორიის საკითხებს შევისწავლით უკვე არა მხოლოდ პრაქტიკული გამოცდილების დონეზე, არამედ თეორიულად, მაგრამ მხატვრულ ნაწარმოებებთან უშუალო კავშირში. ზოგადი დაკვირვებებისა და ცოდნის შეძენის გზით მოსწავლემ უნდა იგრძნოს, რომ ლიტერატურული ნაწარმოები მხატვრული მთლიანობაა. ამიტომ მისი შესწავლის დროს უნდა გამოიკვეთოს ერთდროულად რამდენიმე ასპექტი, მაგრამ – არა ყველა. ყურადღება უნდა გავამახვილოთ შესასწავლი ნაწარმოების იმ ასპექტებზე, რომლებიც განსაკუთრებით გამოკვეთილია და მისთვის ნიშანდობლივი. ყველა საკითხი ჯერჯერობით ვერ იქცევა მსჯელობის საგნად, ზოგიერთ რამ მხოლოდ დაფიქსირდება და სხვა ნაწარმოებთან ერთად იქნება განხილული. ამავე დროს ერთი და იგივე საკითხი ლიტერატურის თეორიიდან არ შეიძლება ერთჯერადი მსჯელობის საგანი იყოს. მას არაერთხელ უნდა დავუბრუნდეთ, როგორც ერთი ნაწარმოების ფარგლებში, ასევე სხვა ნაწარმოების შესწავლისასაც. ამავე დროს წარმოვაჩინოთ მათი განმასხვავებელი ნიშნები, მრავალგვარი ფუნქცია. ამ პრინციპით უნდა იქნეს შესწავლილი თითქმის ყველა თეორიული საკითხი.

ამ ეტაპზე უკვე თეორიული ცოდნის დონეზე უნდა ასხვავებდეს ლიტერატურულ ჟანრებს, ერკვეოდეს, თუ რა არის მხატვრული სინამდვილე, მხატვრული სახე, საბაზო ცოდნა ჰქონდეს ტროპის სახეებში, საწყის დონეზე ერკვეოდეს ნაწარმოების კომპოზიციაში, იცოდეს ლექსთწყობის უმთავრესი საკითხები, თვალს ადევნებდეს პერსონაჟის ხასიათის განვითარებას, შეეძლოს მისი დახასიათება.

აქვე უნდა ითქვას, რომ ლიტერატურის თეორიის შესწავლა არ უნდა ხდებოდეს მათემატიკური სიზუსტით დადგენილი „წესებით“; აქ გამოყენებული უნდა იყოს ე.წ. „საუბრის მეთოდი“. ლიტერატურის თეორიის საკითხები საუბრის თემად უნდა იქცეს ყველა შესაძლო შემთხვევაში, წარმოჩინდეს მისი მრავალმხრივი ასპექტები. ამიტომ განსაკუთრებული მნიშვნელობა უნდა მივანიჭოთ ტექსტზე მუშაობას. როგორც ტექსტი უნდა გამოვიყენოთ ლიტერატურის თეორიის შესასწავლად, ასევე ლიტერატურის თეორია ტექსტის სწორად წასაკითხავად, მასში ესთეტიკური, წმინდა ლიტერატურული ასპექტების დასაფიქსირებლად. ამ გზით უნდა აღვზარდოთ გემოვნებიანი მკითხველი, რომელსაც შეუძლია ჭეშმარიტი ლიტერატურით ტკბობა.

წერითი და ზეპირი მეტყველების კულტურა

ამ ეტაპზე მოსწავლის ზეპირი და წერითი მეტყველების კულტურა საკმაო დონეს უნდა აღწევდეს. მოსწავლეს უნდა გააჩნდეს კითხვის სრულყოფილი ტექნიკა. გამომეტყველებითმა კითხვამ შეიძლება შემოქმედებითი სახე შეიძინოს და მუშაობის ამ ფორმამ, მოსწავლეთა სურვილისამებრ, კლასგარეშე საქმიანობაში გადაინაცვლოს. მოსწავლეს უკვე აღარ უნდა უჭირდეს შინაარსის თხრობა. აქცენტი ამჯერად გადატანილ უნდა იქნეს ლოგიკური მსჯელობის განვითარებაზე. მოზარდი უნდა შევაჩვიოთ საკუთარი აზრის გამოთქმასა და დასაბუთებას სხვათა ნააზრევის, ციტატების, ტექსტების გამოყენებით.

შინაარსის თუ რომელიმე ეპიზოდის გამართულ თხრობასთან ერთად მოსწავლე სრულ და დამაჯერებელ პასუხს უნდა სცემდეს მასწავლებლის შეკითხვას, ლოგიკურად გაერთიანებულ შეკითხვებზე პასუხის გაცემის შემდეგ ამთლიანებდეს საკითხს. უნდა შეძლოს პერსონაჟთა დახასიათება ან რომელიმე პრობლემის ირგვლივ მსჯელობა.

ამ ეტაპზე უფრო ხშირად შეიძლება მივმართოთ განყენებულ თემებს. მათზე მსჯელობისას მოსწავლე უნდა ახერხებდეს არა მხოლოდ ემოციების, არამედ საკუთარი აზრის გადმოცემასაც, რასაც ფაქტებით ლოგიკურად უნდა ასაბუთებდეს.

ამ ეტაპზე განსაკუთრებულ მნიშვნელობას იძენს წერითი სამუშაოების მრავალფეროვნება. იშვიათად შეიძლება, მივმართოთ ეპიზოდთა შინაარსის წერას, ხშირად მივცეთ ისეთი შინაარსობრივი ხასიათის დავალება, სადაც მოსწავლეს მოუხდება რამდენიმე ეპიზოდის გამთლიანება. წინა ეტაპთან შედარებით უფრო ხშირად შეიძლება მივმართოთ თავისუფალ თემებზე მუშაობას. მაგრამ ამან არ უნდა გაგვიტაცოს, რადგან ამ ეტაპზე უნდა ისწავლოს მოსწავლემ თხზულების წერა. ეს შეიძლება დავიწყოთ პერსონაჟთა დახასიათებით და ცოტა მოგვიანებით დავავალოთ უფრო ზოგადი პრობლემატიკის შემცველი თხზულებები. ასევე, თავდაპირველად უნდა მივცეთ დასაწერი თხზულების მოკლე გეგმა. ზოგ შემთხვევაში შეიძლება მოვითხოვოთ, რომ მოსწავლე შემოიფარგლოს გეგმაში მოცემული ერთი ან რამდენიმე საკითხით. მუშაობის ამგვარი მეთოდი გვიბიძგებს, მივმართოთ კომენტირებული შინაარსის წერას, სადაც მოსწავლემ უნდა გამოამჟღავნოს არა მარტო ტექსტის ცოდნა, არამედ მისი გარკვეული ანალიზის უნარიც. ამ მეთოდით ჩვენ ნელ-ნელა მივაჩვევთ ტექტებზე მუშაობას, მოგვიანებით მივცემთ ისეთ თემას, სადაც ორი ან მეტი ეპიზოდის გაანალიზება დასჭირდება, საბოლოოდ კი შეძლებს თხზულების დაწერასაც. ამით ნელ-ნელა განვუვითარებთ ლიტერატურულ ხედვასა და აზროვნებას.

სასურველია, ნელ-ნელა თავი დავაღწიოთ სტერეოტიპულ მეთოდებს და ლიტერატურულ საკითხებს მეტი ყურადღება დავუთმოთ. შევაჩვიოთ მოსწავლე ლიტმცოდნეობით საკითხებზე მსჯელობასაც. თუმცა მასწავლებელმა საამისოდ სერიოზული მოსამზადებელი სამუშაოები უნდა ჩაატაროს.

როგორც უკვე ითქვა, ამ ეტაპის ამოცანაა, მოზარდი მივაჩვიოთ მსჯელობას და თზულების წერას.

კითხვის კულტურა

ამ ეტაპზე განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება დამოუკიდებლად, ინდივიდუალურად კითხვის კულტურის განვითარებას. სწორედ ახლა უნდა გამოიკვეთოს მოსწავლის ინტერესები და გემოვნება, თუმცა ჯერ არც ერთია ჩამოყალიბებული და არც მეორე. ამიტომ უნდა გაიზარდოს სავალდებულო კლასგარეშე საკითხავი ლიტერატურა. იგი უნდა მოიცავდეს მსოფლიო კლასიკური ლიტერატურის ფართო სპექტრს. ამავე დროს მასწავლებელი ზოგადი კითხვებით არა მარტო უნდა ამოწმებდეს მოზარდთა ნაკითხობას, არამედ მეტ-ნაკლებად ითხოვდეს მათგან მწერლობის საუკეთესო ნიმუშების წაკითხვას, შესასწავლი მწერლის მეტ-ნაკლებად სრულად გაცნობას. ამ ასაკის მოზარდი გადის საბავშვო ლიტერატურის ჩარჩოებიდან. ამ ეტაპზე უნდა დაიწყოს განათლების ფუნდამენტური საფუძვლის ჩაყრა. ამიტომ დიდი მნიშვნელობა ენიჭება მშობლის რჩევას და მასწავლებლის რეკომენდაციებს, რათა აღვზარდოთ ინტელექტუალური, გემოვნებიანი მკითხველი. მოსწავლე უნდა დაინტერესდეს ლიტერატურული პრესითაც. ამ ეტაპზე მოსწავლეს უნდა შეეძლოს სწრაფი, ჩაღრმავებული, კომენტირებული კითხვა, წაკითხული ნაწარმოების შესახებ მსჯელობა.

მოსწავლეთა ძირითადი პრაქტიკული საქმიანობა

● სასწავლო პროგრამებით გათვალისწინებული მასალის თხრობით დასწავლა.

● ცალკეული ეპიზოდების თხრობა, მოკლე შინაარსის მოყოლა, ეპიზოდების გამოკრებით თხრობა, კომენტირებული შინაარსის გადმოცემა.

● ლექსისა და პროზაული საზეპირო მასალის დასწავლა;

● ტექსტზე მუშაობა;

● პერსონაჟთა დახასიათება, ნაწარმოების მიხედვით განყენებულ საკითხებზე მსჯელობა, მოცემული ლიტმცოდნეობით ამოცანის დამუშავება;

● საკონტროლო, საკლასო და საშინაო წერითი სამუშაოების შესრულება (მოკლე შინაარსის, ეპიზოდის ან გამოკრებილ ეპიზოდთა შინაარსის დაწერა, კომენტირებული შინაარსის გადმოცემა, პერსონაჟის დახასიათება, მსჯელობა პერსონაჟის რომელიმე ერთ თვისებაზე და ა.შ.).

● გაკვეთილის პროცესში აქტიური ჩართვა;

● კლასგარეშე სავალდებულო საკითხავი ლიტერატურის წაკითხვა;

● კლასგარეშე შემოქმედებით მუშაობაში მონაწილეობის მიღება (მასწავლებლის მუშაობის ინდივიდუალური მეთოდებიდან გამომდინარე შეიძლება გამრავალფეროვნებულ იქნეს მოსწავლეთა პრაქტიკული საქმიანობა).

ცოდნის შემოწმების გზები და საშუალებები

ამ ეტაპზე ძირითადად ორგვარი ამოცანა დგას: შევამოწმოთ შესწავლილი ტექსტის ცოდნა და განვსაზღვროთ მოსწავლის აზროვნების, მსჯელობის უნარი, მისი ცოდნა ლიტერატურის თეორიაში.

● ტექსტის ცოდნის შემოწმება – ეპიზოდების თხრობა, საზეპირო მასალის გამოკითხვა, ტესტებისა და კითხვარების გამოყენება. ფრონტალური გამოკითხვა.

● აზროვნების, მსჯელობის უნარის, ლიტერატურის თეორიაში ცოდნის დონის შემოწმება – ამ შემთხვევაში უფრო ხშირად კითხვა-პასუხის მეთოდი უნდა იქნეს გამოყენებული. დიდი მნიშვნელობა ენიჭება ტექსტის კომენტირებულ თხრობას, პერსონაჟთა დახასიათებას, პრობლემურ საკითხებზე მსჯელობას.

განსაკუთრებულ მნიშვნელობას იძენს წერითი სამუშაოები. ამიტომ, საკონტროლო წერების გარდა, პერიოდულად უნდა მოწმდებოდეს დავალების შესრულების ხარისხიც.

შედარებით რთულია, მაგრამ შესაძლებელი აზროვნების, მსჯელობის უნარის შემოწმების მიზნითაც შეიქმნას ტესტები და კითხვარები.

ამ ეტაპზე მოსწავლე ძირითადად გაკვეთილის პროცესში მოწმდება. მაგრამ რამდენადაც მნიშვნელოვნად იზრდება შესასწავლი მასალის მოცულობა, საჭიროების შემთხვევაში ტექსტის ცოდნის შემოწმების მიზნით შეიძლება გამოვიყენოთ ინდივიდუალური ჩათვლის მეთოდიც.

სტანდარტით გათვალისწინებული ცოდნის დონის მისაღწევად მასწავლებელს შეუძლია გამოიყენოს საკუთარი მეთოდიკა და მისი შესაბამისი გამოკითხვის პრინციპები.

სტანდარტით გათვალისწინებული მინიმალური მოთხოვნები

● მოსწავლემ უნდა იცოდეს სავალდებულო საპროგრამო მასალა.

● მოსწავლე უნდა კითხულობდეს სავალდებულო კლასგარეშე ლიტერატურას;

● მოსწავლე უნდა აკმააყოფილებდეს ნაკითხობის მინიმალურ დონეს მაინც.

მოსწავლეს უნდა შეეძლოს არა მარტო შინაარსის თხრობა, არამედ ლოგიკური მსჯელობა, კომენტირებული შინაარსის მოყოლა, პერსონაჟის დახასიათება, ნაწარმოების ძირითადი პრობლემატიკის წარმოჩენა;

თეორიულად გააზრებული უნდა ჰქონდეს, რომ მხატვრული ნაწარმოები ლიტერატურული მთლიანობაა – სიუჟეტი, კომპოზიცია, პერსონაჟები, მათი ურთიერთობა, დამოკიდებულება, სიტუაციური გარემო და გმირი, ხასიათის განვითარება, მხატვრულ-გამომსახველობითი საშუალებები;

ზოგადი წარმოდგენა უნდა ჰქონდეს ლიტერატურული ჟანრების და სახეების, მხატვრული სინამდვილის, მხატვრული სახის შესახებ;

უნდა ახერხებდეს (ასაკის შესაბამისად) ლიტერატურული პარალელების გავლებას, ანალოგიების დაძებნას;

ერკვეოდეს ლექსთწყობის ძირითად საკითხებში.

მოსწავლემ უნდა შეძლოს ტექტზე დამოუკიდებლად მუშაობა, ლექსიკონებისა და ცნობარების გამოყენება, ქრესტომათიაში ჩართული სამუშაო აპარატის გააზრება და პასუხის გაცემა.

მოსწავლეს უნდა შეეძლოს დამუშავებული თემის წერილობით გადმოცემა – მოკლე თხზულების დაწერა, თემატური შინაარსის, კომენტირებული შინაარსის, თავისუფალი თემის, შთაბეჭდილების დაწერა, კლასგარეშე საკითხავ მასალაზე მსჯელობა.

მხოლოდ ამ მოთხოვნების დაკმაყოფილების შემთხვევაში შეძლებს მოსწავლე შემდეგ ეტაპზე სწავლის გაგრძელებას.

საბაზო განათლება. ლიტერატურის სწავლების II ეტაპი ლიტერატურის ისტორიის სწავლების დაწყებითი საფეხური

შესასწავლი მასალის შინაარსი

სავალდებულო საპროგრამო მასალა

სწავლება, ძირითადად ეყრდნობა ქართულ კლასიკურ მწერლობას. ამ ეტაპზე კიდევ უფრო უნდა გაფართოვდეს ჟანრობრივი და თემატური სპექტრი. ამჯერად უფრო დიდი არჩევანი გვაქვს, შეგვიძლია შემოვიტანოთ ნებისმიერი პერიოდისა და მიმდინარეობის თხზულება; ამჯერად უნდა მოხდეს სწავლების ეტაპობრივი პრინციპის ერთგვარი შეჯამება. მასალა უნდა დალაგდეს ქრონოლოგიურად. მოსწავლემ ლიტერატურა უნდა მოიაზროს ისტორიულ ასპექტში ანუ მას ეძლევა ლიტერტურის ისტორიის დაწყებითი მოკლე კურსი. აქედან გამომდინარე იქმნება არა მარტო ისტორიული სპექტრი, არამედ ჯამდება სწავლების ეტაპობრივ პრინციპში გათვალისწინებულ მწერალთა შემოქმედება.

ლიტერატურის ისტორიის სწავლების ზოგადი პრინციპებიდან გამომდინარე, ამ ეტაპზე მოზარდმა უნდა შეისწავლოს კლასიკოს მწერალთა ბიოგრაფიები, გაეცნოს ეპოქის მიმოხილვას, მაგრამ მასში პრიორიტეტული ადგილი უნდა ეთმობოდეს არა ისტორიულ მოვლენებს, არამედ მსჯელობას შესაბამისი ეპოქის ესთეტიკურ შეხედულებებსა და ლიტერატურულ სპექტრზე.

რამდენადაც ცხრაწლიანი სკოლა დღეს აღიარებულია საბაზო განათლებად, მოსწავლემ უნდა აითვისოს სავალდებულო საგანმანათლებლო მინიმუმი, რომელსაც ჩვენი ეროვნული, ესთეტიკური თუ სოციალური მოთხოვნები განსაზღვრავს.

ამ ეტაპზე, როგორც უკვე ითქვა, უნდა მოხდეს შესწავლილ მწერალთა შემოქმედების გარკვეული შეჯამება. ამ მიზნით ახალი ნაწარმოების შესწავლასთან ერთად ყურადღება უნდა გავამახვილოთ უკვე შესწავლილი მასალის გამეორებაზე. მიზნად უნდა დავისახოთ მათი გამთლიანება და მწერლის ზოგადი ეთიკურ-ესთეტიკური პრინციპების წარმოჩენა. განსაკუთრებული მსჯელობის საგნად უნდა იქცეს იმ მწერალთა ცხოვრება და შემოქმედება, რომელთა შესწავლაც ამ ეტაპზე უნდა დასრულდეს.

ამ ეტაპზე მნიშვნელობას ინარჩუნებს ადრე ჩამოყალიბებული პრინციპები, კერძოდ, შეიძლება ვასწავლოთ შედარებით დიდი ზომის ნაწარმოებები, უნდა მივაწოდოთ ისეთი მასალაც, რომელიც აბსტრაქტულ, განყენებულ აზროვნებასაც მოითხოვს.

შეგვიძლია შევიტანოთ ძველი მწერლობის ნიმუშებიც; უნდა ვიზრუნოთ იმ მასალის შესწავლაზე, რომელიც მწერლის მონოგრაფიული შესწავლის დროს თავის სათანადო ადგილს დაიმკვიდრებს და შესაბამის მნიშვნელობას შეიძენს.

ფოლკლორისა და მხატვრული ლიტერატურის გვერდით კიდევ უფრო მეტ მნიშვნელობას შეიძენს პუბლიცისტიკის, ესეების, წერილების შესწავლაც.

ლიტერატურის აღმზრდელობითი ფუნქციის რეალიზაციის მიზნით ამჯერად სხვა ფაქტორებთან ერთად კიდევ უფრო მეტი მნიშვნელობა ენიჭება ეროვნულ-კულტურული ფენომენის გაცნობიერებას, ადამიანის დანიშნულების, მისი ზნეობრივი და მოქალაქეობრივი ფუნქციის გააზრებას, რაც უნდა განხორციელდეს ზოგადსაკაცობრიო ეთიკურ-ესთეტიკურ ღირებულებებზე დაყრდნობით.

საპროგრამო მასალის შერჩევისას არ უნდა დაგვავიწყდეს უმთავრესი პრინციპი – საუკეთესო მწერალთა საუკეთესო ნაწარმოებების სწავლება.

სავალდებულო კლასგარეშე საკითხავი მასალა

რამდენადაც IX კლასის პროგრამამ, ერთი მხრივ, უნდა შეაჯამოს და გაამთლიანოს ქართული ლიტერატურის ძირითადი ესთეტიკურ-ეთიკური ღირებულებანი, ხოლო, მეორე მხრივ, უნდა დასრულდეს საბაზო განათლება, ამ ეტაპზე გარკვეულწილად განსხვავებულ ელფერს იძენს სავალდებულო კლასგარეშე საკითხავი ლიტერატურა. იგი უნდა ეფუძნებოდეს როგორც მშობლიურ, ასევე მსოფლიო ლიტერატურას, მაგრამ ამჯერად განსაკუთრებული ადგილი ენიჭება მშობლიურ ლიტერატურას – იმ საპროგრამო მასალას, რომელიც ზედა საფეხურზე იქნება შესწავლილი. მწერლის რომელიმე ნაწარმოების პარალელურად უნდა მოხდეს არა მარტო ადრე შესწავლილის გამეორება, არამედ ამ შემოქმედის სხვა მნიშვნელოვანი თხზულებების წაკითხვაც, რაც აუცილებლად უნდა შემოწმდეს ან ზოგადი კითხვებით, ან ტექსტის შინაარსის ცოდნის შესამოწმებელი ტესტებით.

დამოუკიდებლად, ინდივიდუალურად საკითხავი ლიტერატურის შერჩევისას უფრო მეტი მნიშვნელობა ენიჭება მოზარდის სურვილსა და მოთხოვნებს, მაგრამ ამ ასაკის მოზარდი ჯერ ვერ ახდენს მაღალი ესთეტიკური ღირებულების მქონე ობიექტების ადეკვატურ შეფასებას. განვითარებას მხოლოდ იწყებს ესთეტიკური აზროვნება. მასწავლებლისა და მშობლის რჩევამ თავისი როლი უნდა ითამაშოს. ამასთან ყურადღება უნდა მიექცეს იმასაც, რომ შეირჩეს საუკეთესო თარგმანები. მოსწავლემ, შეძლებისდაგვარად, სასურველია წაიკითხოს ძველი ქართული მწერლობის ნიმუშები, მაგრამ პრიორიტეტულ ადგილს ისევ თანამედროვე სალიტერატურო ენაზე დაწერილი თხზულებები იჭერს. მასწავლებელი ზოგადი კითხვებით არა მარტო უნდა ამოწმებდეს მოზარდის ნაკითხობას, არამედ ცდილობდეს იგი ჩართოს კლასგარეშე მუშაობაში.

მასწავლებელმა აუცილებლად უნდა გაიაროს განათლების სამინისტროს მიერ დადგენილი პროგრამის სავალდებულო მასალა (მთლიანი პროგრამის 70%), ხოლო 30% შეავსოს მისთვის სასურველი და მოსაწონი ინდივიდუალური თუ საავტორო პროგრამებით.

შესასწავლი საგნის მიმართ მეცნიერული მოთხოვნების დონე და ასპექტები ლიტერატურათმცოდნეობითი ამოცანები

ამ ეტაპზე ლიტერატურათმცოდნეობითი ამოცანები და მოთხოვნები კიდევ უფრო იზრდება. რამდენადაც მასალა ამჯერად ისტორიული პრინციპით ლაგდება და შესაძლებელი ხდება, თვალი გავადევნოთ ესთეტიკური აზროვნების განვითარებას, ამდენად საჭიროა, მოზარდს გავაცნოთ სხვადსხვა მიმდინარეობა, წარმოვაჩინოთ მათი სპეციფიკა. ამ მიზნით კიდევ ერთხელ უნდა მივუბრუნდეთ უკვე შესწავლილ თეორიულ მასალას, გავაღრმავოთ და გავამრავალფეროვნოთ იგი.

თეორიული მასალა ორგანულ კავშირში უნდა იყოს ნაწარმოებთან, რომელიც უნდა გაანალიზდეს, როგორც მხატვრული მთლიანობა. თუ ადრე ნაწარმოებთან მიმართებაში ვაშუქებდით რამდენიმე გამორჩეულ თეორიულ საკითხს, ამჯერად ლიტერატურის თეორიამ გარკვეულწილად სისტემური ხასიათი უნდა შეიძინოს – ერთმანეთს უნდა შეერწყას ლიტერატურის თეორიისა და ლიტერატურის ისტორიის ელემენტები. ამ პრინციპიდან გამომდინარე, თეორიული საკითხი არა თუ არ უნდა იქცეს ერთჯერადი მსჯელობის საგნად, არამედ მას უნდა დავუბრუნდეთ ყველა შესაძლებელ შემთხვევაში და წარმოვაჩინოთ ის განსხვავებული ნიშნები, რასაც მიმდინარეობათა განსხვავებული ესთეტიკა ქმნის.

ამ ეტაპზე მოსწავლე უკვე თეორიული ცოდნის დონეზე უნდა ასხვავებდეს ლიტერატურულ მიმდინარეობებს, ჟანრებს, ერკვეოდეს მათ სპეციფიკურ ნიშნებში; იცოდეს – რა არის მხატვრული სინამდვილე, მხატვრული სახე, ტროპის სახეები, ლექსთწყობის ძირითადი საკითხები; შეძლოს თხზულების დაწერა, მსჯელობა ნაწარმოების კომპოზიციაზე; აფიქსირებდეს და აანალიზებდეს ესთეტიკური ღირებულების ელემენტებს. მას უნდა ჰქონდეს ტექსტზე დამოუკიდებლად მუშაობის ჩვევები.

წერითი და ზეპირი მეტყველების კულტურა

ამ ეტაპზე მოსწავლეს მეტ-ნაკლებად ჩამოყალიბებული უნდა ჰქონდეს ზეპირი და წერითი მეტყველების კულტურა. მოსწავლეს თავისუფლად უნდა შეეძლოს დაუბრკოლებლად ნებისმიერი ხასიათის ტექსტის შინაარსის თხრობა; ლოგიკური მსჯელობა, საკუთარი აზრების დასაბუთება, მეცნიერებაში დამკვიდრებული შეხედულებების გადმოცემა, მსჯელობის გამტკიცება ციტატებითა და ტექსტუალური მასალით.

თავისუფალ თემებზე მსჯელობისას მოსწავლე უნდა იყენებდეს ლიტერატურულ მასალას; მას უნდა შეეძლოს პერსონაჟის დახასიათება თუ რომელიმე ლიტერატურული საკითხის წარმოჩენა. მსჯელობისას უნდა იყოს თანმიმდევრული, არ უნდა ებნეოდეს სათქმელი.

მოსწავლე სრულყოფილად უნდა აშუქებდეს დაწყებულ საკითხს და ლოგიკურად გადადიოდეს მეორეზე. მას უნდა შეეძლოს ვრცელი თემიდან ერთი რომელიმე საკითხის გამოყოფა და მასზე საგანგებო ყურადღების გამახვილება.

ამ ეტაპზე განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება საშინაო და საკონტროლო წერებს.

ამ ეტაპზე მოსწავლემ უნდა შეძლოს ლიტერატურული პარალელების გავლება, რამდენიმე ნაწარმოების მიხედვით რაიმე საკითხზე მსჯელობა.

კითხვის კულტურა

მოზარდი აქტიურად უნდა კითხულობდეს მსოფლიო კლასიკური მწერლობის ნიმუშებს. ამ ეტაპზე ყალიბდება ლიტერატურული გემოვნება. მოზარდს უკვე შეიძლება მივანიჭოთ მეტი დამოუკიდებლობა და თავისუფლება. საკითხავი ლიტერატურა შედარებით მრავალფეროვანია. მოსწავლე ეცნობა პუბლიცისტიკას, ესეებს, სხვადასხვა ტიპის ნარკვევებს. მან საჭიროა იცოდეს ლექსიკონების, ენციკლოპედიების, საცნობარო ლიტერატურის გამოყენება. მოზარდს ზოგადი წარმოდგენა უნდა ჰქონდეს იმ ქვეყანასა და ეპოქაზე, რომელშიც მოღვაწეობდა ესა თუ ის მწერალი.

მოსწავლე აქტიურად ეცნობა პრესას, თვალს ადევნებს თანამედროვე ლიტერატურულ პროცესებს, პირველად გამოქვეყნებულ ნაწარმოებებს, ახალ თარგმანებს.

ამ ეტაპზე მოზარდს უნდა შეეძლოს სწრაფი, ჩაღრმავებული კითხვა, მასალის გამოკრება, სკანირება.

მოსწავლის ძირითადი პრაქტიკული საქმიანობა

● სასწავლო პროგრამით გათვალისწინებული მასალის თხრობით დასწავლა (ცალკეული ეპიზოდების მოკლე შინაარსის, კომენტირებული შინაარსის გამოცემა).

● ლექსისა თუ პროზაული საზეპირო მასალის დასწავლა;

● ტექსტზე დამოუკიდებლად მუშაობა;

● მსჯელობა მასწავლებლის მიერ მიცემულ საკითხებზე (პერსონაჟის დახასიათება, ზოგადი პრობლემის წარმოჩენა, შეპირისპირებითი და პარალელური განხილვა, ლიტმცოდნეობით საკითხებზე მსჯელობა);

● საშინაო და საკონტროლო წერითი სამუშაოების დამოუკიდებლად შესრულება;

● გაკვეთილის პროცესში აქტიური ჩართვა, მოცემულ საკითხზე მსჯელობა და პრობლემური კითხვების წამოჭრა;

● კლასგარეშე სავალდებულო და ინდივიდუალურად საკითხავი ლიტერატურის კითხვა;

● მასწავლებლის მიერ დასახელებული დამატებითი მასალის წაკითხვა და დამუშავება;

● კლასგარეშე შემოქმედებით მუშაობაში მონაწილეობის მიღება (მასწავლებლის მუშაობის ინდივიდუალური მეთოდებიდან გამომდინარე, შეიძლება გამრავალფეროვნდეს მოსწავლეთა პრაქტიკული საქმიანობა).

ცოდნის შემოწმების გზები და საშუალებები

ტექსტის ცოდნის შემოწმება – ეპიზოდის თხრობა, საზეპირო მასალის გამოკითხვა, ტექსტებისა და კითხვარების გამოყენება, მიზნობრივ კითხვებზე პასუხის გაცემა, ტექსტის კომენტირებული თხრობა.

აზროვნების, მსჯელობის უნარის, ცოდნის დონის შემოწმება ლიტერატურის თეორიაში – მოცემულ თეორიულ საკითხებზე მსჯელობა, პერსონაჟთა დახასიათება, თავისუფალ თემაზე მსჯელობა. ამ მიზნით ტესტებისა და კითხვარების გამოყენება.

ამ ეტაპზე გამოვიყენოთ ინდივიდუალური ჩათვლის მეთოდიც.

განსაკუთრებულ მნიშვნელობას იძენს წერითი სამუშაოები.

სავალდებულო საბაზო განათლების დასრულებასთან დაკავშირებით სასურველია, წლის ბოლოს გამოვიყენოთ გამოკითხვის სხვადასხვა საშუალებანი – ტესტები და კითხვები, წერითი თუ ზეპირი გამოცდა და მოსწავლე შევაფასოთ ქულებით, რაც არა მარტო ცოდნის დონეს დაადგენს, არამედ გამოავლენს მოზარდის შესაძლებლობებსაც. ეს, გარკვეულწილად, დიფერენცირების საშუალებას მოგვცემს და მეტნაკლებად განსაზღვრავს მოზარდის განათლების შემდეგი ეტაპის ფორმასა და შინაარსს.

სტანდარტით გათვალისწინებული ცოდნის დონის მისაღწევად მასწავლებელს შეუძლია გამოიყენოს საკუთარი მეთოდიკა და მისი შესაბამისი გამოკითხვის სახეები.

სტანდარტით გათვალისწინებული მინიმალური მოთხოვნები

● მოსწავლეს მოეთხოვება სავალდებულო საპროგრამო მასალის ცოდნა;

● სავალდებულო კლასგარეშე ლიტერატურის წაკითხვა;

● ნაკითხობის მინიმალური დონე;

● თხზულების როგორც წერა, ასევე მისი თხრობაში გაშლა;

● გარდა იმ ამოცანებისა, რაც წინა საფეხურზე იყო წამოყენებული – თეორიულად გააზრება იმისა, რომ მხატვრული ნაწარმოები ლიტერატურული მთლიანობაა, პროგრამით გათვალისწინებული თეორიული საკითხების ცოდნა, ქართული ლიტერატურის განვითარების ესთეტიკური პრინციპების ისტორიულ ასპექტში მოაზრება.

● ტექსტზე დამოუკიდებლად მუშაობა;

● თხზულების ლოგიკურად, თანმიმდევრულად აგება;

● კლასგარეშე საკითხავ მასალაზე, თავისუფალ თემაზე მსჯელობა.

შემდეგ საფეხურზე სწავლის გაგრძელება მოითხოვს დიფერენცირებულ მიდგომას, როცა გათვალისწინებული უნდა იქნას მოსწავლის არა მარტო ინტერესები და სურვილები, არამედ მისი დონეც. მოცემული სტანდარტით გათვალისწინებულ მოთხოვნებს უნდა აკმაყოფილებდეს ყველა მოსწავლე, რომელსაც სურს სწავლის გაგრძელება.

საშუალო განათლება. ლიტერატურის ისტორიის სწავლების პერიოდში

კვლავ ამოსავლად რჩება სწავლების პირველ ორ საფეხურზე შემუშავებული პრინციპები: ლიტერატურა ხელოვნების დარგია და მოსწავლეებსაც ასეთად უნდა გავაცნოთ (აუცილებელია ხელოვნების სხვა დარგების ნიმუშებთან მისი კავშირის წარმოჩენა და მისთვის სპეციფიკური ენის მოსწავლეთათვის გაცნობიერება); სწავლების პროცესი უნდა ეყრდნობოდეს მშობლიურს, მაგრამ მოიცავდეს მსოფლიო ლიტერატურასაც (მის საუკეთესო ნიმუშებს); სასწავლო მასალა უნდა შეირჩეს მოსწავლეთა ასაკობრივი თავისებურებების გათვალისწინებით. სწავლების ფორმა (დიფერენციაცია მოსწავლეთა ინტერესების მიხედვით) და ლიტერატურის სწავლების მიზანი განსაზღვრავს იმ მეთოდიკურ არსენალსაც, რომელიც გამოყენებული იქნება სწავლების პროცესში.

შესასწავლი მასალის შინაარსი

ყოველივე ზემოთქმულის გათვალისწინებით დგება შესასწავლ ქმნილებათა ნუსხა. ამ ეტაპზე მონოგრაფიულად შეისწავლება ქართული კლასიკური მწერლობა, მასალა მიეწოდება ისტორიზმის პრინციპის დაცვით. ახალ ნაწარმოებებთან ერთად გამეორებულ უნდა იქნეს უკვე შესწავლილიც (რამდენადაც წინა საფეხურებზე შესწავლილია ქართული კლასიკური მწერლობის ბევრი ნიმუში). ეს მასალა უნდა გამთლიანდეს და გამოიკვეთოს არა მარტო ცალკეული მწერლების ეთიკური და ესთეტიკური პრინციპები, არამედ არსი მთელი ქართული მწერლობის, როგორც ეროვნული სულის გამომხატველი ფენომენისა, კონკრეტული პრობლემები წარმოჩინდეს საერთო კულტურულ ფონზე.

სხვადასხვა ტიპის სასწავლებლებში პროგრამები შეიძლება შედგეს, მაგრამ ის საბაზო მასალა, რომლის ცოდნაც დღეს აუცილებელია სასწავლებელდამთავრებული ყოველი ახალგაზრდისათვის, ყველგან უნდა იყოს გათვალისწინებული.

მასწავლებელი უნდა იცავდეს განათლების სამინისტროს მიერ დამტკიცებულ საპროგრამო სტანდარტს, რომელიც მთლიანი პროგრამის 70%-ია. მასალის 30% მას შეუძლია შეარჩიოს ინდივიდუალური თუ საავტორო პროგრამებიდან.

მოსწავლის ძირითადი პრაქტიკული საქმიანობა

● სასწავლო პროგრამით გათვალისწინებული მასალის თხრობით ან ზეპირად დასწავლა;

● ტექსტზე დამოუკიდებლად მუშაობა;

● საშინაო და საკონტროლო წერითი სამუშაოების, რეფერატების შესრულება (მასწავლებლის მიერ მითითებული მასალის დამუშავების საფუძველზე);

● გაკვეთილების პროცესში აქტიური მონაწილეობა; პრობლემურ კითხვებზე მსჯელობა;

● დისპუტებში მონაწილეობა;

● კლასგარესე შემოქმედებით მუშაობაში მონაწილეობა.

ცოდნის შემოწმების საშუალებანი

წინა საფეხურზე გამოყენებულ საშუალებებს სწავლების ბოლო წელს შეიძლება დაემატოს სემინარული მეცადინეობები, რომლებისთვისაც მოსწავლეები მოამზადებენ რეფერატებს (მასწავლებლის მიერ წინასწარ მიცემულ თემებზე). ამგვარი მუშაობა კიდევ უფრო აღრმავებს სხვისი ნააზრევის კრიტიკული შეფასების უნარს, ავითარებს მოსწავლის დამოუკიდებელი აზროვნების უნარს, აფართოებს მის თვალსაწიერს, ხელს უწყობს ესთეტიკური გემოვნების ჩამოყალიბებას.

ასაკობრივ თავისებურებებს ითვალისწინებს დისპუტის ფორმით გაკვეთილის ჩატარებისა და ცოდნის შემოწმების პრაქტიკაც, რადგან ამგვარი მუშაობისას თვითგამოხატვის, საკუთარი ნააზრევის სხვისთვის გაზიარების გაზრდილი მოთხოვნილება მოსწავლემ სრულად შეიძლება დაიკმაყოფილოს.

რასაკვირველია, მასწავლებელს შეუძლია სტანდარტით გათვალისწინებული ცოდნის დონის მისაღწევად სხვა მეთოდები და ხერხებიც გამოიყენოს.

სტანდარტით გათვალისწინებული მინიმალური
მოთხოვნები

იცოდეს სავალდებულო საპროგრამო მასალა.

წაკითხული ჰქონდეს სავალდებულო კლასგარეშე საკითხავი ლიტერატურა.

შეეძლოს ტექტზე დამოუკიდებლად მუშაობა, თხზულების დაწერა მიცემულ თემაზე, ლოგიკური, თანმიმდევრული მსჯელობა ლიტერატურული ქმნილების, მასში გაცხადებული ეთიკური ღირებულებების, ავტორის მიზანდასახულობისა და მიზნის მისაღწევად გამოყენებული მხატვრული საშუალებების შესახებ; შეძლოს მდარე ხარისხის ლიტერატურული პროდუქციის ჭეშმარიტი ხელოვნებისაგან გარჩევა და ხელოვნების მაღალმხატვრული ნიმუშით ტკბობა.

V - IX კლასებში შესასწავლი მწერლები

ხალხური ზეპირსიტყვიერება, უცნობი ავტორი ცხოვრება მეფეთ მეფე დავითისა (ნაწყვეტი), ფარნავაზი ნაწყვეტი, გიორგი მერჩულე ნაწყვეტი, სახარებისეული იგავები, ფსალმუნი, დავით აღმაშენებელი ნაწყვეტი, დემეტრე მეფის საგალობელი, შოთა რუსთაველი „ვეფხისტყაოსნის“ ზოგიერთი თავი, სულხან-საბა ორბელიანი, დავით გურამიშვილი, ალექსანდრე ჭავჭავაძე, გრიგოლ ორბელიანი, ნიკოლოზ ბარათაშვილი, იაკობ გოგებაშვილი, ილია ჭავჭავაძე, აკაკი წერეთელი, ვაჟა-ფშაველა, ალექსანდრე ყაზბეგი, შიო არაგვისპირელი, ეგნატე ნინოშვილი, დავით კლდიაშვილი, ნიკო ლორთქიფანიძე, გალაქტიონ ტაბიძე, გიორგი ლეონიძე, სიმონ ჩიქოვანი, ლადო ასათიანი, მირზა გელოვანი, ანა კალანდაძე, ნოდარ დუმბაძე, რევაზ ინანიშვილი, ტიციან ტაბიძე, ტერენტი გრანელი, მიხეილ ჯავახიშვილი, კონსტანტინე გამსახურდია, პაოლო იაშვილი, ნიკო სამადაშვილი, ვალერიან გაფრინდაშვილი, ლეო ქიაჩელი, გურამ რჩეულიშვილი.

X - XI - XII კლასებში შესასწავლი მწერლები ძველი მწერლობა

„წმინდა ნინოს ცხოვრება“ (საკითხავი), იაკობ ხუცესი, იოანე საბანისძე, გიორგი მერჩულე, გიორგი მთაწმინდელი, იოანე მტბევარი, იოანე მინჩხი, დავით აღმაშენებელი, ფსალმუნნი, შოთა რუსთაველი, სულხან-საბა ორბელიანი, დავით გურამიშვილი.

ახალი მწერლობა

იოანე ბატონიშვილი, ალექსანდრე ჭავჭავაძე, გრიგოლ ორბელიანი, ნიკოლოზ ბარათაშვილი, ილია ჭავჭავაძე, აკაკი წერეთელი, ვაჟა-ფშაველა.

უახლესი მწერლობა

დავით კლდიაშვილი, ნიკო ლორთქიფანიძე, მიხეილ ჯავახიშვილი, კონსტანტინე გამსახურდია, ლეო ქიაჩელი, პოლიკარპე კაკაბაძე, გალაკტიონ ტაბიძე, პაოლო იაშვილი, გიორგი ლეონიძე.

 

სახელმწიფო საგანმანათლებლო სტანდარტი
 ქართული ენა როგორც საქართველოს სახელმწიფო ენა არაქართულენოვან სკოლებში

საქართველოს არაქართულენოვან (რუსულ, სომხურ, აზერბაიჯანულ) სკოლებში ენობრივი ციკლიდან ისწავლება მშობლიური ენა, ქართული – საქართველოს სახელმწიფო ენა და უცხოური ენა.

მეოთხე ენის სწავლების საკითხს წყვეტენ განათლების რეგიონული სამმართველოები და სასწავლო დაწესებულებები სასწავლო გეგმით გათვალისწინებული შერჩევით შესასწავლი საგნების საათების რაოდენობის საფუძველზე.

ენობრივი ციკლის კურსები

 

 

 

 

 

მშობლიური ენა

 

სახელმწიფო ენა

 

უცხოური ენა

 

 

ქართული

 

 

საბაზო სასწავლო გეგმასთან ერთად შემოთავაზებული სტანდარტის საფუძველზე შემუშავდება სასკოლო პროგრამები, სახელმძღვანელოები და მეთოდურო ლიტერატურა.

სხვადასხვა ტიპის ელემენტარულ, ძირითად და საშუალო სკოლებში ქართული ენის ცოდნის დონე ამ სტანდარტით განისაზღვრება.

სტანდარტის სპეციფიკა შეპირობებულია ენის ორმხრივი ბუნებით: ენის როგორც წესებისა და ნიშნების სისტემით და მეტყველებით, სამეტყველო ქმედებით, რომლის საშუალებაც თავად ენაა.

ენის შესწავლა განუხრელად არის დაკავშირებული სწავლებასთან, ამ ენის მატარებელი ერის კულტურასთან, რაც განსაზღვრავს საგნის სწავლების ძირითად მიმართულებებს, ესენია:

საკომუნიკაციო (ქართულ ენაზე ურთიერთობის უნარ-ჩვევათა ფორმირება);

ენის სისტემისა და სტრუქტურის ცოდნის ფორმირება;

ეთნოკულტურული (ტრადიციების, ზნე-ჩვეულებათა) ცოდნის ფორმირება.

სწავლების შინაარსი სქემატურად შემდეგნაირად შეიძლება წარმოვსახოთ:

 

მ ი ზ ნ ე ბ ი

 

 

 

 

 

 

ენობრივი კომპეტენცია

საკომუნიკაციო კომპეტენცია

ეთნოკულტურული კომპეტენცია

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

კერძო სამეტყველო უნარ-ჩვევები (ორთოეპიული, ლექსიკური, გრამატიკული, სტილისტური

ცნობები ენის შესახებ

სამეტყველო ქმედების სხვადასხვა სახეთა უნარ-ჩვევები

ტიპურ სიტუაციებში ურთიერთობის უნარ-ჩვევები

ქართველი ხალხის მატერიალური კულტურის რეალიები

ქართველი ხალხის სულიერი კულტურის რეალიები

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

სწავლების პროცესში ზემოთ ჩამოთვლილი ცოდნისა და უნარ-ჩვევების ფორმირება ერთმანეთისაგან მოუწყვეტლივ წარმოებს.

 

საგნის „ქართული ენა” სწავლების შინაარსის საბაზო (ინვარიანტული) დონე

 

სწავლების ამოცანები

ქართული ენის სასკოლო კურსის ამოცანაა: საქართველოს მოქალაქის მიერ ქართული ენის ცოდნა აქტიური საწარმოო და საზოგადოებრივი საქმიანობისათვის, ურთიერთობა ყოფით, სასწავლო, სოციალურ-კულტურულ და ოფიციალურ-საქმიან სფეროში.

პირველი ორი აუცილებელია ნებისმიერი ენის ფუნქციონირებისა და სასწავლო პროცესის უზრუნველყოფისათვის, ხოლო უკანასკნელი – ქართული ენის, როგორც სახელმწიფო ენის ფუნქციონირებისათვის

ქართული ენის სწავლების შინაარსი მოიცავს:

ენობრივ მასალას;

● სამეტყველო ქმედების სხვადასხვა სახეთა უნარ-ჩვევებს;

● ეთნოკულტურულ მასალას.

 

სასწავლო ერთეულები

●  უნარ-ჩვევები – კერძოსამეტყველო, სამეტყველო, საკომუნიკაციო.

● ენობრივი ერთეულები – ენობრივი სისტემის სხვადასხვა დონის ერთეულები ფონემიდან ტექსტამდე. ტექსტი – სწავლების უმაღლესი ერთეული.

ექსტრალინგვისტური ერთეულები – ურთიერთობის სფერო და სიტუაციები, თემები, სამეტყველო განზრახვანი.

● ეთნოკულტურული ერთეულები – სიტყვები, შესიტყვებანი, ფრაზეოლოგიზმები, სამეტყველო ეთიკეტის ფორმულირება, ტექსტები.

წინამდებარე სტანდარტში ქართული ენის სასკოლო კურსი დიფერენცირებულია სწავლების ეტაპების – დაწყებით, ძირითადი და პროფილური სკოლების მიხედვით.

 

 

დაწყებითი სკოლა

დაწყებით სკოლაში ქართული ენის სწავლების მიზანია – მარტივი ენობრივი მასალის საფუძველზე მოსწავლეთა ქართული ენაზე ამეტყველება, რაც ტიპური საოჯახო-ყოფითი სიტუაციებით მიიღწევა.

ენობრივი კომპეტენციის გზა მოსწავლეს უშუალოდ ბუნებრივი ურთიერთობის პროცესში უმუშავდება („გაცნობა”, „სკოლა”, „სასწავლო ნივთები”, „სასკოლო დგამ-ავეჯი”, „ოჯახი”, „საოჯახო ჭურჭელი”, „ტანსაცმელი, ფეხსაცმელი”, „სხეულის ნაწილები”, „მაღაზიაში”, „ექიმთან”, „ბიბლიოთეკაში”); მასწავლებლისა და თავისი თანატოლების საუბრის გაგება; მათთან ურთიერთობა, ამასთან ერთად ქართულ ენაზე კითხვისა და წერის ჩვევათა დაუფლება.

დაწყებით ეტაპზე მოსწავლეებს მხოლოდ ელემენტარული ურთიერთობისათვის მიეწოდებათ მასალა.

სტანდარტი მოიცავს აგრეთვე ელემენტარულ ცნობებს ქართული ენის რეალიების შესახებ: ქართული სახელებისა და გვარების, ქართული სოფლების, ქალაქების, ქუჩების სახელების, ცნობებს ქართული ყოფის შესახებ.

 

სამეტყველო ქმედება

მოსწავლეებს ელენენტარულ ეტაპზე სწავლებისას სამეტყველო ქმედების სხვადასხვა სახეში უყალიბდებათ შემდეგი უნარ-ჩვევები:

აუდირება: მეტყველების ნაკადში ცალკეული მარცვლების, სიტყვების, შესიტყვების, წინადადების გარჩევის; მასწავლებლის და სხვა პირთა მეტყველების გაგების; მოსმენილის ირგვლივ დასმულ ძირითად კითხვებზე პასუხის გაცემის; მოსმენილის შინაარსის გადმოცემის.

საუბარი: სურათის ან მასწავლებლის მიერ დასმული კითხვების მიხედვით (თხზულება) აღწერის, (თხზულება) თხრობის შედგენის; წაკითხული ტექსტის ირგვლივ კითხვის დასმის, პასუხის გაცემის, შინაარსის გადმოცემის; დიალოგის შედგენის; ოჯახის, სკოლის, მეგობრების, საკუთარი თავის შესახებ საუბრის.

კითხვა: ასოსა და ბგერის შესატყვისობის; სწორი, შეგნებული, გამომეტყველებითი კითხვის (აქ უნდა გამოვიყენოთ სახელმძღვანელოს ტექსტები, მცირე ზომის ქართული ზღაპრები, მოთხრობები, მოთხრობის დასრულებული ეპიზოდები); ტექსტში მთავარი თემის გამოყოფის; ავტორის მიზანდასახულობის განსაზღვრის; მოკლე და ვრცელი შინაარსის გადმოცემის; პერსონაჟთა მთავარ ხასიათ-თვისებათა კონკრეტული მასალით დასაბუთების, ტექსტის დამოუკიდებლად წაკითხვისას ლექსიკონით სარგებლობის.

წერა: კარნახის; შინაარსის გადმოცემის; დამოუკიდებლად მოკლე თხზულების შედგენის (10 წინადადება); წერილის კონვერტზე მისამართის დაწერის უნარ-ჩვევა.

 

ენობრივი მასალა

 (ყველგან მოსწავლის მშობლიურ ენასთან შედარება-შეპირისპირება იგულისხმება)

ფონეტიკა და ორთოეპია: (სწორად წარმოთქმა): ხმოვანი და თანხმოვანი ბგერები. ხმოვნების ინდუქცია. თანხმოვნები – ყრუ და მჟღერი. თანხმოვნები წარმოთქმის ადგილის მიხედვით (პრაქტიკულად). მარცვალი. ინტონაციური კონსტრუქციები. ცნებები – ასოს, ბგერის, ხმოვნების, თანხმოვნების, მარცვლის, ინტონაციის შესახებ.

ლექსიკა: ლექსიკური მინიმუმი (1500 სიტყვის მოცულობით).

გრამატიკა: არსებითი სახელი – ბრუნება, რიცხვი, ზედსართავი სახელი – ბრუნება, რიცხვი; ზედსართავის არსებითთან შეთანხმების საკითხი. ნაცვალსახელი – პირთა, ჩვენებითი, კუთვნილებითი; ნაცვალსახელთა არსებითთან შეთანხმების საკითხი. რიცხვითი საკითხი. რიცხვითი სახელი – რაოდენობითი და რიგობითი. ზმნა – დრო. ზმნის ცვლილება პირთა მიხედვით (უღლება). ასპექტი (ლექსიკურ მინიმუმში წარმოდგენილი მასალის მიხედვით). კილო. ზმნიზედა – დროის, ადგილის, ვითარების. ერთგვარწევრებიანი წინადადება. მიმართვა. რთული თანწყობილი წინადადება (და, მაგრამ კავშირებით). რთული ქვეწყობილი წინადადება (რომელიც კავშირით).

გრაფიკა, ორთოგრაფია, პუნქტუაცია: წერის უნარ-ჩვევები. სიტყვის მარცვლებად დაყოფა. გადატანის წესები. წერტილის, კითხვის ნიშნის და ძახილის ნიშნის დასმის წესი. მძიმე ერთგვარწევრიან, რთულ თანწყობილსა და რთულ ქვეწყობილ წინადადებაში.

 

ეთნოკულტურული მასალა

სამეტყველო ეთიკეტი გაცნობისას. სამეტყველო ეთიკეტი სუფრასთან. ქართული სახელები და გვარები. ქართული ნაციონალური თამაშობანი და სათამაშოები. ქართული საბავშვო სიმღერები. ქართული ზღაპრები. ქართული კერძები.

 

ძირითადი სკოლა

ძირითად ეტაპზე სამეტყველო ქმედების ყველა სახეობის უნარ-ჩვევათა ფორმირება ხდება. მოსწავლეები ეუფ-ლებიან ქართული ენის გრამატიკის საფუძვლებს: ბრუნებას, უღლებას, მარტივი და რთული წინადადების სინტაქსს.

ლექსიკური მინიმუმი განპირობებულია საყოფაცხოვრებო, სასწავლო, სოციალურ-საქმიანი და სოციალურ-კულტურულ სფეროსთან დაკავშირებული თემებით.

ამ ეტაპზე ეყრება საფუძველი ენას, როგორც ინფორმაციის მიღებისა და გაცვლის საშუალებას. ხდება ტექსტზე მუშაობის უნარ-ჩვევების ჩამოყალიბება (აზრობრივი სტრუქტურების ანალიზი, მთავარი და მეორეხარისხოვანი ინფორმაციის ერთმანეთისაგან გარჩევა, გეგმის, კონსპექტის, რეფერატის შედგენა, მოცემული ნიმუშის მიხედვით საკუთარი ტექსტის კონსტრუირება).

მოსწავლეები ეცნობიან ქართული ფოლკლორის საუკეთესო ნიმუშებს, ქართულ დღესასწაულებს, ქართველი ხალხის ზნე-ჩვეულებებს; ახდენენ მათ შედარება-შეპირისპირებას მშობლიურთან.

 

სამეტყველო ქმედება

ქართული ენის სწავლების დამამთავრებელ ეტაპზე მოსწავლეებში ჩამოყალიბებული უნდა იყოს სამეტყველო ქმედების როგორც რეცეპტული (კითხვა, მოსმენა), ისევე პროდუქტული (საუბარი, წერა) უნარ-ჩვევები.

 

კითხვა

●  ლექსიკონის დახმარებით უცნობი სიტყვების მნიშვნელობის სიტყვათწარმოების ელემენტებითა და კონტექსტით განსაზღვრის უნარი;

● ფორმის მიხედვით გრამატიკულ მოვლენათა განსაზღვრის უნარი;

● შესიტყვებაში შემადგენელ ნაწილთა ამოცნობის უნარი;

● აგებულების მიხედვით წინადადების სტრუქტურის განსაზღვრის უნარი;

● ტექსტში მოცემულ ფაქტთა განზოგადოების უნარი;

● ფაქტების შედარების, ტექსტის ინტერპრეტაციის უნარი;

● მთავარი და მეორეხარისხოვანი ინფორმაციის ერთმანეთისაგან განსხვავების, თემისა და ქვეთემის გამოყოფის უნარი.

 

მოსმენა

● ტექსტის ნაკადიდან ფრაგმენტთა (სიტყვები, შესიტყვება, წინადადება) გამოყოფის უნარი;

● სიტყვათწარმოებისა და კონტექსტის მიხედვით ცალკეული უცნობი სიტყვების მნიშვნელობის განსაზღვრის უნარი;

● თემის მიხედვით თემის შინაარსის მიხვედრის უნარი;

● ტექსტის შინაარსთან მიმართებაში ნაწარმოების სათაურის გააზრების უნარი;

● მოსმენილი ინფორმაციის შინაარსის დახსომების უნარი.

 

მონოლოგური მეტყველება

● ქვეთემების საშუალებით აზრის გაშლის უნარი;

● ქვეთემების გაშლის უნარი;

● ნაწარმოების ძირითადი კომპონენტების აღნიშვნის უნარი;

● სამეტყველო სიტუაციების შეფასების უნარი;

● ფუნქციონალური სტილისა და ჟანრის მიხედვით აზრის გამოთქმის უნარი;

● ლექსიკური და გრამატიკული სინონიმებით აზრის გამოთქმის უნარი.

 

დიალოგური მეტყველება

● მოსაუბრის ნათქვამის სწრაფად გაგების უნარი;

● მოსაუბრის რეპლიკაზე სწრაფად რეაგირების უნარი;

● კითხვის დასმისა და შესაბამისი პასუხის გაცემის უნარი;

● მოსაუბრესთან კონტაქტის დამყარების უნარი.

 

წერა

● მოსმენილის, ნასწავლის შინაარსის წერილობითი გადმოცემის უნარი;

● წაკითხული ტექსტის შინაარსის გადმოცემის უნარი.

 

ენობრივი მასალა

● მეტყველების ტიპები – თხრობა, აღწერა, მსჯელობა;

● სტილი და ჟანრები;

● ტექსტი, მისი შემადგენელი ნაწილები;

● ცნობები რთულ სინტაქსურ კონსტრუქციასა და აბზაცზე;

● ტექსტის შინაარსობრივი სტრუქტურის ანალიზი.

 

ცნობები ენის შესახებ

ქართული ენა როგორც საქართველოს სახელმწიფო ენა

ფონეტიკა და ორთოეპია ხმოვნები და თანხმოვნები; ხმოვნების რედუქცია (დაკარგვა ან დასუსტება) თანხმოვანთა დაყრუება და გამჟღერება. ინტონაციური კონსტრუქციები.

ლექსიკა და ფრაზეოლოგია ერთ და მრავალ-მნიშვნელიანი სიტყვები. სიტყვის პირდაპირი და გადატანითი მნიშვნელობა. ლექსიკური სინონიმია და ანტონომია. საყოველთაოდ ხმარებული სიტყვები. ტერმინები. ცნება ფრაზეოლოგიზმების შესახებ.

სიტყვათწარმოება: სიტყვათწარმოების ტიპები და საშუალებანი. სიტყვათწარმოების მოდელები – პრეფიქსებისა და სუფიქსების სემანტიკა.

გრამატიკა: სახელთა ბრუნება, რიცხვი. ზმნა – მისი უღლება, გრამატიკული კატეგორიები. სახელზმნა – საწყისი და მიმღეობა. მარტივი წინადადება. მისი სახეები შინაარსისა და აგებულების მიხედვით. სიტყვათა რიგი წინადადებაში. პირდაპირი და ირიბი ნათქვამი. ციტატა. განსაზღვრება. გარემოებანი.

რთული თანწყობილი წინადადება. აზრობრივი კავშირები რთული თანწყობილი წინადადების ნაწილებს შორის.

რთული ქვეწყობილი წინადადება. აზრობრივი კავშირები რთული ქვეწყობილი წინადადების ნაწილებს შორის, დამოკიდებული წინადადების სახეები. რთული წინადადება რამოდენიმე დამოკიდებული წინადადებით.

უკავშირო რთული წინადადება.

ტექსტი. წინადადებათა დაკავშირების საშუალებანი – კავშირები და საკავშირებელი სიტყვები. ლექსიკური განმეორებანი. სინტაქსური პარალელიზმები.

ორთოგრაფია, პუნქტუაცია. მეტყველების ნაწილებთან დაკავშირებული მართლწერის საკითხები.

დეფისი – რთულ სახელებსა და შორისდებულებში.

სასვენი ნიშნები ერთგვარწევრებიან წინადადებებში.

სასვენი ნიშნები რთულ თანწყობილ, რთულ ქვეწყობილსა და უკავშირო წინადადებაში.

სასვენი ნიშნები განკერძოებულ სიტყვებსა და გამოთქმებში.

სასვენი ნიშნები შორისდებულებთან.

სასვენი ნიშნები პირდაპირ და ირიბ ნათქვამთან.

სასვენი ნიშნები ციტირებისას.

 

ეთნოკულტურული მასალა

ქართველი ხალხის ცხოვრებისა და ყოფის ამსახველი ეთნოკულტურული მასალა:

● სოფლებისა და ქალაქების საცხოვრებელი და სამეურნეო ნაგებობანი;

● სახლის დგამ-ავეჯი, ჭურჭელი;

● გადაადგილების საშუალებანი;

● ტანსაცმელი და სამკაულები;

● ტრადიციული საქმიანობა;

● ნაციონალური თამაშობანი;

● ნაციონალური კერძები;

● ოჯახური ურთიერთობანი;

● ქართველი ხალხის სულიერი ცხოვრების გამომ-ხატველი პიროვნებათაშორისი ურთიერთობანი;

● წეს-ჩვეულებანი, ტრადიციები;

● ტრადიციული სახალხო რეწვა;

● სახვითი ხელოვნება, მუსიკა;

● ფოლკლორი;

● თეატრი და კინო;

● ცნობები საქართველოს ისტორიიდან.

 

საშუალო სკოლა

 

X, XI, XII კლასების მოსწავლეებმა უნდა იცოდეს:

ზოგადი საკითხებიდან -

ქართული ენა, როგორც ლექსიკითა და გამომსახველობითი საშუალებებით მდიდარი ენა.

მორფოლოგიიდან -

წინა კლასებში შესწავლილი მეტყველების ნაწილების განსაზღვრებანი, მათი დახასიათება მნიშვნელობისა და ფორმაცვალების მიხედვით; ზმნის გრამატიკული კატეგორიები და მათი გამოხატვის საშუალებანი; სახელზმნა, მათი სახეები და წარმოება.

სინტაქსიდან -

ძირითადი სინტაქსური ერთეულები; წინადადების მთავარი და არამთავარი წევრები; მარტივი და შედგენილი შენასმენელი; ქვემდებარე გარდამავალ და გარდაუვალ შემასმენელთან; შემასმენლის შეთანხმება ქვემდებარესთან რიცხვში; დამატება ობიექტური და მათი გადმოცემის ფორმები; წინადადების არამთავარი წევრები და გადმოცემის საშუალებანი; წინადადების სახეები შინაარსის მიხედვით და მათი სათანადო ინტონაციით წარმოთქმა; მარტივი წინადადების სახეები; ერთგვარწევრთა რაობა და შეერთების საშუალებანი; განმაზოგადებელსიტყვიანი შერწყმული წინადადება; განკერძოებული სიტყვები და გამოთქმები; რთული წინადადების ტიპები და შედგენის საშუალებანი; რთული თანწყობილი წინადადება და აზრობრივი მიმართება მის ნაწილებს შორის; რთული ქვეწყობილი წინადადება და აზრობრივი მიმართება მის ნაწილებს შორის; დამოუკიდებელი წინადადების ადგილი და მისი მთავართან შეერთების საშუალებანი; დამოკიდებული წინადადების შეერთების საშუალებანი; დამოკიდებული წინადადების სახეები; პირდაპირი და ირიბი ნათქვამი.

პუნქტუაციიდან -

სასვენ ნიშანთა ხმარების წესები სხვადასხვა შინაარსის წინადადების ბოლოს, შერწყმულ წინადადებაში და განკერძოებულ სიტყვა-გამოთქმებთან.

 

X, XI, XII კლასების მოსწავლეს უნდა შეეძლოს:

მორფოლოგიიდან -

ტექსტში მეტყველების ნაწილთა სწორად დასახელება. მათი შედგენილობისა და ფორმის განსაზღვრა; სიტყვის მორფოლოგიური გარჩევა და შემადგენელ ნაწილებად დაშლა.

სინტაქსიდან -

სხვადასხვა ტიპის წინადადებათა მონახვა ტექსტში; შერწყმული და რთული წინადადებების გარჩევა ურთიერთისაგან. კავშირიანი და უკავშირო რთული წინადადების რაწილთა აზრობრივი მიმართების სწორი განსაზღვრა; სხვადასხვა ტიპის რთული წინადადების შედგენა და სინტაქსური გარჩევა.

პუნქტუაციიდან -

ნასწავლი წესების მიხედვით ტექსტში დასმული სასვენი ნიშნების სისწორის დასაბუთება; ორთოგრაფიული, განმარტებითი, უცხოურ სიტყვათა ლექსიკონების გამოყენება.

ტექსტის სტილურ ტავისებურებათა (ტხრობა, აღწერა, მსჯელობა) განსაზღვრა, მოხსენება-რეფერატისათვის რამდენიმე წყაროს გამოყენება; თეზისების შედგება; მოტივირებული განცხადების, ვრცელი ავტობიოგრაფიის დაწერა.

 

 

მოსწავლის მომზადების დონისადმი წაყენებული მინიმალური მოთხოვნები

 

დაწყებითი სკოლა

დაწყებითსკოლადამთავრებულ მოსწავლეს უნდა შეეძლოს:

● 5-10 წინადადებისაგან შედგენილი მარტივი თხრობითი და აღწერითი ხასიათის ტექსტის კითხვა (50-80 სიტყვა);

● წაკითხული ტექსტის ირგვლივ დასმულ კითხვებზე პასუხის გაცემა;

● წაკითხული ტექსტის თხრობა;

● გეგმის შედგენა;

● ტექსტის თემისა და იდეის განსაზღვრა;

დაწყებითსკოლადამთავრებულ მოსწავლემ უნდა იცოდეს:

● ანბანი;

● ძირითადი ტერმინები – ბგერა (ხმოვანი, თანხმოვანი). მარცვალი (ღია, დახურული); ინტონაცია. სიტყვა. წინადადება. არსებითი სახელი. ზედსართავი სახელი. რიცხვითი სახელი. ნაცვალსახელი. ზმნა. კავშირი. თანდებული. მხოლობითი და მრავლობითი რიცხვი. დრო – ახლანდელი, წარსული, მომავალი.

● არსებითი სახელის ბრუნება;

● არსებითი სახელის რიცხვი;

● ზმნის დროები;

● ზმნის კილო;

● ზმნის ასპექტი;

● ზმნის უღლება;

● პუნქტუაციის წესები: წერტილი, კითხვის ნიშანი, ძახილის ნიშანი წინადადების ბოლოს;

● მძიმე ერთგვარწევრებიან და რთულ თანწყობილ წინადადებაში;

● სიტყვის გადატანის წესები.

 

 

აუდირება

● მოსმენილ ტექსტში წინადადებებისა და სიტყვების გამოყოფა. სიტყვების მარცვლებად და ბგერებად დაყოფა;

● 1-2 წუთის ინტერვალით მოსმენილი ამბის გაგება;

● მასწავლებლის და სხვა მოსაუბრის მეტყველების გაგება;

● ორჯერ მოსმენილის გამეორება.

 

თხრობა

● საოჯახო-საყოფაცხოვრებო სასწავლო სიტუაციებში ურთიერთობა (მისალმება, გამომშვიდობება, მილოცვა, მადლობის გადახდა);

● ტიპურ სიტუაციებში ინფორმაციის გაცვლა;

● დიალოგის შედგენა;

● თავის თავზე, ოჯახზე, მეგობრებზე, სკოლაზე საუბარი;

● 5-8 წინადადებით ადამიანის ან ბუნების აღწერა.

 

წერა

● ტექსტის მარტივი გეგმის შედგენა;

● 4-7 წინადადებით შინაარსის გადმოცემა;

● 40-60 სიტყვიანი კარნახის დაწერა;

● საკუთარი თავის, ოჯახის, სკოლის, მეგობრების შესახებ 4-7 კითხვაზე პასუხის გაცემა.

 

ძირითადი სოლა

 

სამეტყველო უნარ-ჩვევებისადმი წაყენებული მოთხოვნები

მოსწავლემ უნდა იცოდეს:

● მეტყველების ნაწილების შინაარსობრივი, მორფოლოგიური და სინტაქსური თავისებურებანი;

● სახელთა ბრუნება, მათი მნიშვნელობა და გამოყენება;

● სიტყვათწარმოების ძირითადი საშუალებანი;

● შეთანხმება, მართვა, მირთვა (პრაქტიკულად);

● წინადადების მთავარ წევრთა გამოსახვის საშუალებანი;

● უარყოფის გამოხატვის საშუალებანი;

● გარემოებათა გამოხატვის საშუალებანი (ადგილის, დროის, ვითარების, მიზეზის, მიზნის);

● სიტყვათა რიგი სხვადასხვა ტიპის წინადადებაში;

● რთული წინადადების ტიპები;

● სასაუბრო, სამეცნიერო, ოფიციალურ-საქმიანი და პუბლიცისტური სტილის თავისებურებანი;

● ცხოვრებაში აუცილებელი სიტუაციებისათვის საჭირო ლექსიკური და ფრაზეოლოგიური ერთეულების მინიმუმი;

● ორთოგრაფიისა და პუნქტუაციის ძირითადი წესები;

● ძირითადი ცნობები მეტყველების, მისი ტიპების, თავისებურებათა, ქართული ენის სტილის შესახებ;

● ცნობები ქართული ენის, მისი ადგილისა და როლის შესახებ თანამედროვე მსოფლიოში.

 

მოსწავლეს უნდა შეეძლოს:

 

კითხვა

● სხვადასხვა ფუნქციონალური სტილისა და ჟანრის ტექსტის წაკითხვა და გაგება: ა) მხატვრულისა – (მცირე რაოდენობის უცნობი სიტყვებით) ნაბეჭდი გვერდის; ბ) სასწავლოსი – (სხვადასხვა საგნის სახელმძღვანელოთა ტექსტები) ნაბეჭდი გვერდის; სამეცნიერო-პოპულარული-სა – (ქრონიკა, ინფორმაცია, კომენტარი) ორი საგაზეთო სვეტი; საქმიანისა – (სხვადასხვა სახის წერილები) – მცირე მოცულობის;

● ტექსტის სტრუქტურაში გარკვევა, ტექსტის ნაწილებად დაყოფა, ნაწილებს შორის კავშირის დამყარება.

 

ზეპირმონოლოგური მეტყველება

● წაკითხულისა და მოსმენილის შინაარსის გადმოცემა;

● საკუთარი თავის, ოჯახის, ქალაქის და სხვათა შესახებ თხრობა;

● განვლილი, შესწავლილი თემის შესახებ ინფორმაციის მიწოდება;

● გაკვეთილზე დასმულ კითხვებზე პასუხის გაცემა;

● რადიო-ტელეგადაცემათა შინაარსის გადმოცემა;

● ნანახი ფილმის, სპექტაკლის შინაარსის გადმოცემა;

● მოსმენილის ან გაგონილის საფუძველზე მონოლოგი-თხრობის, მონოლოგი-აღწერის, მონოლოგი-მსჯელობის აგება.

 

დიალოგური მეტყველება

● მოსაუბრესთან კონტაქტის დამყარება;

● საყოფაცხოვრებო, სასწავლო, მხარეთმცოდნეობის თემებზე საკუთარი ინიციატივით საუბრის წარმართვა;

● მოსმენილის ან წაკითხულის შესახებ თანხმობის ან უარყოფის გამოხატვა;

● სამეტყველო ეთიკეტის ძირითადი ფორმულების გამოყენება;

● საუბრის ან დისკუსიის დროს საკუთარი აზრის არგუმენტირება.

 

წერა

● კარნახის, შინაარსის, თხზულების წერა;

● ტექსტის მიხედვით მარტივი და რთული გეგმის, ანოტაციის შედგენა;

● საქმიანი დოკუმენტების შედგენა (განცხადება, ცნობა, ავტობიოგრაფია, დახასიათება, წერილი).

 

საშუალო სკოლა

X, XI, XII კლასებში ქართული ენის სისტემატური კურსი ისწავლება.

X კლასი – მორფოლოგია: მეტყველების ნაწილთა კლასიფიკაცია.

არსებითი სახელი – არსებით სახელთა ჯგუფები შინაარსის მიხედვით; არსებით სახელთა ბრუნება; ბრუნების ტიპები; მათი დაყოფის საფუძვლები; არსებით სახელთა რიცხვი; ებ-იანი და ნარ-თანიანი მრავლობითის წარმოება; ბოლოხმოვნიან და ბოლოთანხმოვანიან არსებით სახელთა ბრუნება და მათთან დაკავშირებული მართლწერის საკითხები; თავისებურად ბრუნებადი არსებითი სახელები; საკუთარ სახელთა ბრუნება.

ზედსართავი სახელი – ჯგუფები შინაარსის მიხედვით; ბოლოხმოვნიან და ბოლოთანხმოვანიან ზედსართავ სახელთა ბრუნება ცალკე და არსებითთან ერთად; ხარისხის ფორმები.

რიცხვითი სახელი – ჯგუფები შინაარსის მიხედვით; ბოლოხმოვნიან და ბოლოთანხმოვანიან რიცხვით სახელთა ბრუნება ცალკე და არსებით სახელთან ერთად; რიცხვით სახელზე მართლწერა.

ნაცვალსახელი – ჯგუფები შინაარსის მიხედით; ნაცვალსახელთა ბრუნება ცალკე და არსებით სახელთან ერთად; ბრუნების თავისებურებანი; ნაცვალსახელთა მართლწერა.

სიტყვათწარმოება – პირველადი და წარმოქმნილი სახელები; სიტყვათწარმოების ტიპები და საშუალებანი, მოდელები. რთული სიტყვები და მათი მართლწერა.

XI კლასი

ზმნა – რომელობა პირისა; პირიანობა; ზმნის წყობა. ზმნისწინი; დრო; ასპექტი; გარდამავლობა; სერიები და მწკრივები; ქცევა; კონტაქატი; ზმნის კატეგორიებთან დაკავშირებული მართლწერის საკითხები.

სახელზმნა – საწყისი და მიმღეობა.

ზმნისზედა – რაობა; ძირითადი ჯგუფები.

თანდებული – რაობა; თანდებულიანი ბრუნვები; თანდებულთან დაკავშირებული მართლწერის საკითხები.

კავშირი – რაობა; ძირითადი ჯგუფები.

ნაწილაკები – რაობა; ძირითადი ჯგუფები; მართლწერის საკითხები.

შორისდებული – რაობა, ძირითადი ჯგუფები; მართლწერის საკითხები.

XII კლასი

სინტაქსი და პუნქტუაცია – წინადადების სახეები შინაარსისა და აგებულების მიხედვით; მარტივი წინადადება; წინადადების მთავარი წევრები: შემასმენელი, ქვემდებარე; ქვემდებარე გარდამავალ და გარდაუვალ ზმნებთან; ქვემდებარისა და შემასმენლის ურთიერთობა რიცხვში; დამატება ობიექტური – პირდაპირი და ირიბი დამატება;

წინადადების არამთავარი წევრები – უბრალო დამატება; განსაზღვრება, გარემოებანი; შერწყმული წინადადება; შემასმენლის რიცხვი რამდენიმე ქვემდებარესთან; განმაზოგადებელი სიტყვა ერთგვარ წევრებთან; განკერძოებული სიტყვები და გამოთქმები; რთული წინადადება – რთული თანწყობილი წინადადება. რთული ქვეწყობილი წინადადება, დამოკიდებული წინადადება; დამოკიდებული წინადადების სახეები; უკავშირო რთული ქვეწყობილი წინადადება; პირდაპირი და ირიბი ნათქვამი, სასვენი ნიშნები პირდაპირ ნათქვამთან; დიალოგი; ციტატა.

 

ლიტერატურა

 

დაწყებითი სკოლა

ქართული ენისა და ლიტერატურის სწავლებას არაქართულენოვან სკოლებში თავისი შინაგანი საფეხურები გააჩნია. მათ გასააზრებლად ორი ძირითადი ფაქტორია გასათვალისწინებელი, ესენია: მოზარდის ფსიქოლოგიური თავისებურებები და მეორე ენის სწავლების სპეციფიკა.

აქედან გამომდინარე, არაქართულენოვან სკოლებში ქართული (ენა, ლიტერატურა) სამ ეტაპად ისწავლება: პირველი ეტაპი – პრაქტიკულ-ენობრივი (პირველი, მეორე, მესამე, მეოთხე, მეხუთე, მეექვსე კლასები); მეორე – კონცენტრული (მეშვიდე, მერვე, მეცხრე კლასები) და მესამე – სისტემური (მეათე, მეთერთმეტე, მეთორმეტე კლასები).

მეორე მესამე, მეოთხე, მეხუთე, მეექვსე კლასებში ქართული ენის შესასწავლად შერჩეულ უნდა იქნეს საპროგრამო (კლასში შესასწავლი) და სავალდებულო კლასგარეშე საკითხავი ლიტერატურა.

ისწავლება მოსწავლეთა ფსიქო-ფიზიკურ-ინტელექტუალურ შესაძლებლობათა შესაბამისად შერჩეული მცირე ზომის ქართული ზეპირსიტყვიერების, საბავშვო, კლასიკური მწერლობის სხვადასხვა სახის და ჟანრის მაღალმხატვრული ნაწარმოებები, რომლებიც ქმნიან საბავშვო მწერლობის “ოქროს ფონდს”.

მასალის შერჩევისას სხვა ფაქტორებთან ერთად გათვალისწინებულ უნდა იქნეს მოზარდთა ასაკობრივი თავისებურებანი.

მეხუთე, მეექვსე კლასის მოსწავლეთა ასაკი (10-11 წ. წ.) გვიანი ბავშვობის დასასრულია. მოზარდს ამ დროს დიდი სასიცოცხლო ენერგია გააჩნია, რომელიც აქტივობის ძლიერ ტენდენციაში ვლინდება. ისინი კმაყოფილებას განიცდიან, თუ მოთხოვნები მათ შესაძლებლობებს შეესატყვისება. საკმაოდ განვითარებულია მათი ინტელექტუალური შესაძლებლობანი, მაგრამ აზროვნება ჯერ კიდევ კონკრეტულ-საგნობრივ ხასიათს ატარებს.

10-11 წელი მოზარდებში ფსიქოლოგიურად ახალი საფეხურია. განვითარებას იწყებს აბსტრაქტული აზროვნება, რომელიც მოვლენათა მიზეზ-შედეგობრივ ურთიერთობათა წვდომის შესაძლებლობას იძლევა.

ეთიკურ-ესტეთიკურ ასპექტში წინაა წამოწეული პიროვნებისა და გარემოს შეფასება ფიზიკური ნიშნით.

ამ ეტაპზე შერჩეული ლიტერატურული მასალა უმთავრესად თანამედროვე სალიტერატურო ენის ნორმებს უნდა ეყრდნობოდეს. ქართული კლასიკის პროზაული ნიმუშები ადაპტირებულ უნდა იქნეს.

სავალდებულო კლასგარეშე საკითხავი ლიტერატურა თემატურად საპროგრამო მასალას უნდა უკავშირდებოდეს და ავსებდეს მას. სავალდებულო კლასგარეშე საკითხავი ლიტერატურა ყველა კლასის სახელმძღვანელოში უნდა იქნეს შეტანილი.

 

ძირითადი სკოლა

მოზარდთა ასაკობრივი თავისებურებანი (12-13 წ. წ.) ამ ასაკის მოზარდი თვალსაჩინო კონკრეტული აზროვნებიდან აბსტრაქტულ აზროვნებაზე იწყებს გადასვლას, მაგრამ მისი დამოუკიდებელი, კრიტიკული აზროვნება ამ პერიოდში არაა სრულყოფილი. იგი მოკლებულია საჭირო ლოგიკურ საფუძვლებსა და არგუმენტაციას.

ამ ფაზაში იდეალები თვალსაჩინო ხასიათს ატარებენ. მოზარდი მიისწრაფვის გახდეს ისეთი, როგორიც ცხოვრებაში მის მიერ გამორჩეული პიროვნება ან ნაწარმოების იდეალური გმირია.

ამ ეტაპზეც უმთავრესად ქართული კლასიკური მწერლობის ნიმუშები ისწავლება. ფართოვდება თემატური და ჟანრობრივი სპექტრი. შერჩეული ლიტერატურული მასალა სცილდება საბავშვო ლიტერატურის ფარგლებს.

მე-7 – მე-8 კლასებში შესაძლებელია ვასწავლოთ წინა ეტაპთან შედარებით მოზრდილი ნაწარმოებები.

შერჩეული ლიტერატურული მასალა თანამედროვე სალიტერატურო ენის ნორმებს უნდა მიესადაგებოდეს.

მასალის ქრონოლოგიური პრინციპით განლაგება ამ ეტაპზე შესაძლებელია, მხოლოდ ნაწარმოებები ერთმანეთთან შინაგანი ლოგიკით უნდა იყოს დაკავშირებული.

მე-7 – მე-8 კლასებში გათვალისწინებულ უნდა იქნეს აგრეთვე ელემენტარული ცნობები შესასწავლ მწერალთა შესახებ.

სავალდებულო კლასგარეშე საკითხავ ლიტერატურაში შეტანილ უნდა იქნეს ქართველ კლასიკოს მწერალთა ნაწარმოებები, რომლებიც ამჯერადაც უნდა უკავშირდებოდეს და ავსებდეს შესასწავლ მასალას.

მასწავლებელი სისტემატურად უნდა ამოწმებდეს მოსწავლის ნაკითხობას და მხედველობაში იღებდეს შეფასებაში.

მე-9 კლასი ისტორიულ-მონოგრაფიული სწავლების დაწყებითი საფეხურია. აქ ლიტერატურის სწავლებისათვის ცალკე საათებია გამოყოფილი.

მოზარდთა ასაკობრივი თავისებურებანი (13-14 წ. წ.). ამ ასაკს მომწიფების პერიოდად მიიჩნევენ. ამ დროს მოზარდის აზროვნება შინასამყაროსაკენ იწყებს შემობრუნებას. პირველად ჩნდება მოვლენათა ურთიერთკავშირებისა და სამყაროს მთლიანი სურათის შექმნის მოთხოვნილება.

ამავე ასაკში თავს იჩენს კონკრეტული იდეალებისაგან განცალკევებული, განზოგადებული იდეალები, რაც აბსტრაქტული აზროვნების განვითარებასთანაა დაკავშირებული.

მე-9 კლასში ისწავლება ქართული კლასიკური მწერლობა თემატური და ჟანრობრივი მრავალფეროვნებით. მასალა დალაგდება ქრონოლოგიური პრინციპით.

მე-9 კლასის საპროგრამო მასალა ითვალისწინებს:

ძველი ქართული მწერლობის (შოთა რუსთაველის „ვეფხისტყაოსანის” დ.გურამიშვილის „დავითიანის” ეპიზოდების, სულხან-საბა ორბელიანის იგავ-არაკების გამოკრებით), შესწავლას;

მე-19 და მე-20 საუკუნეების გამორჩეული კლასიკური ლიტერატურის საუკეთესო ნიმუშების სწავლებას;

შესასწავლ მწერალთა ცხოვრების გზისა და ეპოქის ზოგად მიმოხილვას.

მე-9 კლასში სავალდებულო კლასგარეშე საკითხავი ლიტერატურა საპროგრამო მასალის შესაბამისად შეირჩევა.

ძველი მწერლობის პროზაული ნიმუშები ადაპტირებას ექვემდებარება.

მოსწავლეთა ნაკითხობის დონე მიზნობრივად შედგენილი კითხვარებითა და ტესტებით უნდა შემოწმდეს.

 

საშუალო სკოლა

ზედა საფეხურზე ქართული ლიტერატურის ისტორია ისწავლება.

მე-10 კლასი – ძველი ქართული მწერლობის (შოთა რუსთაველის „ვეფხისტყაოსანი”, სულხან-საბა ორბელიანის იგავ-არაკები, დავით გურამიშვილის „დავითიანი”) და ქართველ რომანტიკოსთა (გრ. ორბელიანი, ნ. ბარათაშვილი) გამორჩეული ნიმუშები;

მე-11 კლასი – მე-19 საუკუნის ქართველ რეალისტ მწერალთა (ილია, აკაკი, ვაჟა, ალ.ყაზბეგი) მაღალმხატვრული ნაწარმოებები;

მე-12 კლასი – მე-20 საუკუნის ქართველ კლასიკოსთა (დ.კლდიაშვილი, ნ.ლორთქიფანიძე, მიხ.ჯავახიშვილი, გალაკტიონი, კ.გამსახურდია, გ.ლეონიძე, ლ.ქიაჩელი) საუკეთესო ნაწარმოებები;

სავალდებულო კლასგარეშე საკითხავი ლიტერატურა აქაც საპროგრამო მასალის შესაბამისად შეირჩევა.

 

სამეტყველო ქმედების სახეთა შემოწმების მეთოდიკა

 

დაწყებითი ეტაპი

 

აუდირება

მოწმდება მოსმენილის გაგების ჩვევა (ინფორმაციის მოწოდების ხანგრძლივობა 1 წუთი). 3-4 წინადადებიანი ორჯერ მოწოდებული ტექსტის გამეორება.

საკონტროლო ერთეულებია: ტექსტი, წინადადება.

ცოდნის მანიშნებელია ტექსტის გაგებისა და მისი ცალკეული ნაწილების გამეორების უნარი.

ნიმუში: მოისმინეთ მოთხრობა და თქვით, რომელ მოქმედ პირს შეიძლება ეწოდოს კეთილი?

კეთილი ბიჭი

ნიკომ და სანდრომ ორი კურდღელი დაიჭირეს. გავიდა დრო. ბიჭები ერთმანეთს შეხვდნენ და კამათი დაიწყეს, რომელს უფრო უყვარს კურდღელი.

სანდრო კურდღელს ბალახს აჭმევდა, აძინებდა. ნიკომ თავისი კურდღელი ტყეში წაიყვანა და გაუშვა.

ნიმუში: მოისმინეთ ტექსტი; გაიმეორეთ და თქვით, რამდენი წინადადება გაიმეორეთ.ნიკომ კურდღელი დაიჭირა და გაუშვა. სანდრომ კი იგი სახლში დატოვა. ნიკო სანდროზე კეთილია.

მასწავლებელი მოსწავლეებს ტექსტს ორჯერ უკითხავს. კითხვის პროცესში აიხსნება უცნობი სიტყვები და გამოთქმები.

 

თხრობა

დიალოგური მეტყველება

მოწმდება მოცემული რეპლიკით დიალოგის დაწყების ან გაგრძელების ჩვევა. სიტუაციის აღწერით დიალოგის შედგენა.

საკონტროლო ერთეულებია: დიალოგი და რეპლიკა დიალოგში;

ცოდნის მანიშნებელია ტიპური დიალოგური ერთეულების მეშვეობით დიალოგის შედგენის უნარი.

 

 

მონოლოგური მეტყველება

მოწმდება საკუთარი ოჯახის აღწერისა და მოთხრობის შედგენის ჩვევა.

საკონტროლო ერთეულებია 3-5 წინადადებისაგან შედგენილი მონოლოგი.

მოსწავლის ცოდნის განმსაზღვრელია 3-4 წინადადებისაგან შედგენილი მონოლოგი.

 

კითხვა

მოწმდება თხობითი და აღწერითი ხასიათის ტექსტის წაკითხვის (ტექსტის მოცულობა 60-70 სიტყვა), გეგმის შედგენის, თემისა და იდეის განსაზღვრის ჩვევა.

საკონტროლო ერთეულია: გაბმული ტექსტი.

ცოდნის განმსაზღვრელია ნაწარმოების და შინაარსის სწორად გაგების უნარი.

 

წერა

მოწმდება 5 კითხვაზე პასუხის წერილობით გაცემის უნარი.

საკონტროლო ერთეულებია მოსწავლის წერილობითი პასუხები;

მოსწავლის ცოდნის განმსაზღვრელია: ტექსტში 20 სიტყვის გამოყენებისა და მასში არა უმეტეს რვა შეცდომის დაშვების ჩვევა.

 

ტესტები

მოწმდება, ძირითადად, ფონემათა რეალიზაციის, ინტონაციური კონსტრუქციების, სიტყვების, გრამატიკული კატეგორიების ცოდნა.

საკონტროლო ერთეულებია: სიტყვა და მისი ნაწილები.

ცოდნის მაჩვენებელია ენობრივი მასალის სწორად გამოყენება.

 

წარმოთქმა

ტრადიციულ და ტესტურ მეთოდიკათა ზღვარზე მდგომი სავარჯიშოები ფონეტიკაში

მოისმინეთ: ერთნაირი ჟღერადობის ბგერათა, მარცვალთა, სიტყვათა წყვილები, აღნიშნეთ ციფრით 1, განსხვავებულის - 2.

ა) ა-ო, ა-ა, ო-უ, ე-ო, ი-ე, ი-ი, ო-ო, ა-ი, ი-ა;

ბ) პა-პა, ფა-ფა, ქუ-კუ, ტა-თა, თა-თა, ქე-კე, ყო-ფო, ცე-წე, ცე-ცე, ჩა-ჭა, ღო-გო; გო-გო. ჯა-ჭა, ჭა-ჭა.

სამუშაო შესრულებულია, თუ მოსწავლემ დაუშვა არა უმეტეს 2 ან 3 შეცდომისა.

 

ლექსიკა

ჯადოსნური ყუთიდან ამოიღეთ ათი სურათი და დაასახლეთ მათზე აღნიშნული საგნები.

ჩამოთვალეთ, რა დანიშნულება აქვს თითოეულ საგანს.

სამუშაო შესრულებულად ითვლება, თუ ათიდან შვიდი მაინც დაასახელა.

გრამატიკა

მოწმდება გრამატიკული კატეგორიები.

წაიკითხეთ ტექსტი და წერტილების ნაცვლად შესაბამისად ჩასვით ციფრი ერთი ან ორი.

თამარი. . . . . . .კითხულობს

1 წიგნს - 2 წიგნი

. . . . . . . . . . . . . . . . . წიგნი წაიკითხა.     

2 თამარი – 1 თამარმა.

მასწავლებელი . . . . . . . . . ხსნის.           

1 გაკვეთილს - 2 გაკვეთილი

მასწავლებელმა . . . . . . . . .ახსნა.            

1 გაკვეთილს - 2 გაკვეთილი

 . . . . . . . . . . . . . წიგნი მიყიდა.   

1 დედამ - 2 დედა

 . . . . . . . . . . წიგნს ყიდულობს. 

2 დედა - 1 დედას

სამუშაო შესრულებულია, თუ 6 წინადადებიდან სწორია ოთხი.

 

ძირითადი ეტაპი

ტესტებით მოწმდება არსებით სახელთა ბრუნების, რიცხვის, თანდებულიანი ბრუნვების ცოდნა; ზედსართავ სახელთა (ცალკე და არსებითთან) ბრუნების, რიცხვის ცოდნა; რიცხვით სახელთა (ცალკე, არსებითთან) ბრუნების, მართლწერის ცოდნა; ნაცვალსახელთა ბრუნების ცოდნა; ზმნის კატეგორიათა, ზმნის უარყოფის- ნაწილაკიანი ფორმის ცოდნა; ქვემდებარე-შემასმენლის რიცხვში შეთანხმების ცოდნა.

ასევე ტესტებით მოწმდება უნარ-ჩვევები, სამეტყველო ქმედებანი, წერითი მეტყველება, საკითხები სინტაქსიდან.

 

ტესტების სახეები

ალტერნატიული ხასიათის ტესტები – სწორია – არასწორია;

ტესტები, სადაც რამდენიმედან ერთია შესარჩევი;

ტესტები, სადაც ფორმათა შესაბამისობის დადგენაა საჭირო;

ტესტები, სადაც მასალის გადაჯგუფებაა საჭირო;

ტესტები, სადაც გრამატიკული ფორმებია ამოსაცნობი;

ტესტები, სადაც ანალოგიით გრამატიკულ ფორმათა წარმოებაა საჭირო;

ტესტები, სადაც არასწორი ფორმებია გამოსასწორებელი.

ტესტების ნიმუშები

1. ფუძეუკუმშველი არსებითი სახელები აღნიშნეთ ციფრით 2, ფუძეკუმშვადი - ციფრით 1 შემდეგ სიტყვებში:

წამი

ქალი

კაცი

სოფელი

კედელი

მონასტერი

ხმელეთი

ეშმაკი

ჯამი

ქოთანი

გლეხი

ცოლი

აღვირი

სტუმარი

ტყემალი

 

2. ქვემოთ მოყვანილ სახელებში სწორი ფორმა აღნიშნეთ ნიშნით „+” მცდარი ნიშნით „-”

ასოდ

ვაზად

ბუხრად

წერად

ქალათ

წყალათ

ბურთად

კითხვათ

ვაჟად

სკამად

ხტუნავთ

ორმოთ

კალმათ

ლომად

ზღაპრათ

დათ

იფიქრეთ

სარკეთ

ჯოხათ

კბილად

 

3. მოცემულ სიტვებში თანდებულიანი მიცემითი აღნიშნეთ 1, თანდებულიანი ნათესაობითი - 2, თანდებულიანი მოქმედებითი - 3, თანდებულიანი ვითარებითი - 4.

კარზე

შვილითურთ

ჯოხზე

ტახტამდე

თეფშიდან

მატლისგან

ბალიშში

კოვზზე

ციხემდე

ძმისთვის

ბავშვივით

ხიდან

ტბისკენ

კომშში

კვიცთან

ტარისგან

მდინარესთსან

ცხენზე

კლდემდე

ძაღლითურთ

 

4. არსებით სახელთა მხ. რიცხვი აღნიშნეთ ნიშნით “-”, მრავლობითი რიცხვი ნიშნით “+”-შემდეგ სიტყვებში

ოთახები

ტახტები

მეომრები

მამაჩემი

ბადია

თავი

ხონჩა

კაცები

თვალები

ტაბაკები

ამბავი

ქვეყანა

ზღაპარი

ჯამები

მაგიდები

 

5. ფუძეთანხმოვნიანი ზედსართავი არსებითთან აღნიშნეთ ციფრით 1, ფუძეხმოვნიანი ციფრით - 2.

ცქრიალა ნაკადული

ბრმა მუსიკოსი

ხშირი ტყე

სუფთა ეზო

წითელი ვარდი

მოკლე თოკი

მწვანე ველი

ბეჯითი მოსწავლე

ყრუ მხატვარი

ტკბილი სიტყვა

 

ტესტების ნიმუში ლიტერატურაში

სადაა დასაფლავებული ილია ჭავჭავაძე?

1. დიდუბეში

2. ყვარელში

3. საგურამოში

4. მთაწმინდაზე

5. არც ერთი პასუხი არ არის სწორი

რომელ ლექსში გამოხატა ილია ჭავჭავაძემ პოეზიისა და პოეტის დანიშნულების საკითხი?

1. გაზაფხული

2. „ლოცვა”

3. „მას აქეთ, რაკი". . .

4. „ელეგია”

5. არც ერთი პასუხი არ არის სწორი

ვინ იყო ნიკოლოზ ბარათაშვილის დედა?

1. გრიგოლ ორბელიანის და

2. ალექსანდრე ჭავჭავაძის ქალიშვილი

3. ილია ჭავჭავაძის ბიძაშვილი

4. აკაკი წერეთლის ნათესავი

5. არც ერთი პასუხი არ არის სწორი

ვის უძღვნა აკაკი წერეთელმა პოემა „გამზრდელი”?

1.დედას

2.დას

3.ქართველ ერს

4. მეუღლეს

5. არც ერთი პასუხი არ არის სწორი

„ნუვინ იტყვის ობლობისა ვაებას, ნუვინ სჩივის თავის უთვისტომობას, საბრალოა მხოლოდ სული ობოლი, ძნელღა ჰპოვოს, რა დაკარგოს მან ტოლი.”

ვინ არის ამ სტრიქონების ავტორი?

1. აკაკი წერეთელი

2. ილია ჭავჭავაძე

3. გრ. ორბელიანი

4. ნიკოლოზ ბარათაშვილი

5. არც ერთი პასუხი არ არის სწორი

„ცალს მხარს მიწაზე მიითრევს, გულისპირს სისხლი სცხდებოდა. ვაჰ, დედას თქვენსა, ყოვებო, ცუდ დროს ჩაგიდგავთ ხელადა . . . “

რომელი ლექსის სტროფია?

1. „არწივი”

2. “განთიადი”

3. “ჩემო კარგო ქვეყანავ!

4. „მერანი”

5. არც ერთი პასუხი არ არის სწორი

„მთაწმინდა გულში იხუტებს საშვილიშვილო სამარეს, მამადავითსა ავედრებს, აბარებს ქვეყნის მოყვარეს” - ვის საფლავის გულისხმობს აკაკი წერეთელი?

1. ილია ჭავჭავაძის

2. დავიდ ერისთავის

3. რაფიელ ერისთავის

4. დიმიტრი ყიფიანის

5. არც ერთი პასუხი არ არის სწორი

რომელ ნაწარმოებში აისახა ვაჟა-ფშაველას თემისა და პიროვნების, პიროვნებისა და საზოგადოების ურთიერთობის პრობლემა?

1. „ია”

2. „კლდემ მხოლოდ ერთხელ თქვა”

3. „ხმელი წიფელი”

4. „შვლის ნუკრის ნაამბობი”

5. არც ერთი პასუხი არ არის სწორი

რომელი მწერლის ფსევდონიმია ადამაშვილი?

1. დ.კლდიაშვილის

2. კ.გამსახურდიას

3. ნ.ლორთქიფანიძის

4. მ.ჯავახიშვილის

5. არც ერთი პასუხი არ არის სწორი.

 

სახელმწიფო საგანმანათლებლო სტანდარტი

უცხოურ ენებში

 

რუსული ენა და ლიტერატურა

ОБЩАЯ ХАРАКТЕРИСТИКА ОБРАЗОВАТЕЛЬНОЙ ОБЛАСТИ

Данный проект предназначен для грузинских общеобразовательных школ I и II, а также для различных школ III ступени (гимназии, лицеев).

Государственный стандарт применительно к учебному предмету „Русский язык и литература в школах с грузинским языком обучения“ - это обязательный минимум, необходимый и достаточный для общения в жизненных ситуациях.

В предлагаемом стандарте школьный курс русского языка дифференцирован но этапам;

элементарный .основной и средней школы. Элементарный этап начальная школа - V и VI классы, основная школа - VII, VIII, IX классы, средняя школа X, XI, XII классы.

 

РУССКАЯ ЛИТЕРАТУРА В ГРУЗИНСКОЙ ДЕВЯТИЛЕТНЕЙ ШКОЛЕ

Изучение русской литературы в грузинской школе начинается в VII классе Здесь вводятся элементы литературного чтения.

В старших классах (VIII -IХ) вводится курс литературного чтения. Тексты ввиду ограниченного количества часов должны быть предельно сокращены. На основании изучения этих текстов у учащихся должно создавагься общее представление о русской литературе.

Биографические сведения о писателе должны включать лишь основные вехи его жизни и творчества.

Курс литературы включает крагкий анализ литературных произведении. Знания в этой области должны опираться на знания, умения и навыки, полученные на уроках родной литературы.

В процессе чтения и разбора литературных текстов, обобщения фактов и результатов анализа на уровне раскрытия идеи, тематики, выявления сюжетной линии, динамики развития действия, характеристики героев, описания природы, осознания мастерства автора учащиеся расширяют свой кругозор, приобщаются к русской литературной культуре.

Основные знания по теории художественных средств изображения к этому времени учащимися уже усвоены при изучении курса родной литературы. Их необходимо вспомнить на уроках русской литературы.

Учащиеся окончившие десятилетнюю грузинскую школу должны уметь:

передать содержание произведения или отдельных его частей;

определить произведение по виду и жанру;

определить тему, идею, композицию, дать характеристику образов, выявить основные художественные средства языка;

выражать свое мнение о произведениях и героях;

вскрыть соотнесенность действия произведения с эпохой, отображенной в ней;

рассказать о жизни и деятельности автора в общих чертах.

Учащиеся должныуметь писать:

коротенький отзыв, статью в стенгазету, выразить мнение, передать содержание увиденного: телепередачи, выставки, спектакля, праздничного шоу, печатной информации.

 

НАЧАЛЬНАЯ ШКОЛА

ПЕРВЫЙ ЭТАП ОБУЧЕНИЯ (II-IV КЛАССЫ)

В разных условиях функционирования русского языка этап начального обучения начинается с второго класса.

Цель начального этапа усвоения русского языка - обучение учащихся общению преимущественно в семейно бытовой и учебной сферах на элементарном языковом материале, что позволит школьникам говорить на русском языке в типовых ситуациях ("Знакомство", "Семья", "Дом". "В магазине", "У врача", "В библиотеке" и т.п.) понимать несложную речь учителя и своих сверстников, общаться с ними, а также овладеть механизмом чтения и письма на русском языке. Лексический минимум составляет 1250 слов.

В условиях начального зтапа следует решить ряд проблем:

Формирование первоначальных речевых действий.

Формирование произносительных навыков.

Формирование речевого слуха и навыков общения

Развитие устной речи, чтение. Письмо.

Все разделы программ должны быть нацелены на выработку умений и навыков аудирования, говорения, чтения и письма.

В условиях начального этапа преподнесение языкового материала подчинено

единому принципу: фонетика, лексика вводятся комплексно. Учащимся предлагается наиболее частотный и употребительный в языке элементарный материал всех уровней языковой системы (фонетико-морфологического, лексикосемантического и грамматического).

 

СОДЕРЖАНИЕ ПРЕДМЕТА

РЕЧЕВАЯ ДЕЯТЕЛЬНОСТЬ

В процессе обучения на начальном этапе формируются следующие умения и навыки в различных видах речевой деятельности:

Аудирование. Понимание речи учителя и других носителей языка Умение отвечать на ключевые вопросы по содержанию услышанного. Умение пересказать услышанное на элементарном уровне.

Говорение. Умение составить описание или повествование ( по картинкам или вопросам учителя). Умение пересказать прочитанный текст, отвечая на вопросы по тексту или ставя их. Умение участвовать в элементарном диалоге, используя основные типы диалогических единств. Умение рассказать о себе, о своей семье, о школе, о друзьях, о своих интересах.

Чтение. Приобретение навыков правильного произношения, сознательного, правильного и выразительного чтения текстов, включающих знакомую учащимся лексику, грамматические формы и конструкции. Понимание содержания читаемых текстов. Умение отвечать на вопросы по содержанию прочитанного.

Письмо. Приобретение навыков связного письма. Письмо по образцу, данному в тетради. Списывание слов и коротких предложений с доски и с книги. Письменные ответы на вопросы-диктанты с предварительным комментарием трудных орфограмм, перевод с родного языка на русский отдельных слов и коротких предложений Умение писать письмо и адрес на конверте, писать изложение текста из 4-6 предложении.

 

ЯЗЫКОВОЙ МАТЕРИАЛ

Фонетика и орфозия. Понятие о звуке. Гласные и согласные звуки. Согласные твердые и мягкие, глухие и звонкие, заднеязычные, шипящие, Слова со стечением согласных. Слог. Ударный и безударный слог. Интонация.

Лексика. Лексический минимум объемом до 1250 слов.

Грамматика. Единственное и множественное число существительных. Род существительных. Различение рода по полу, по формальным признакам Изменение глагола по числам и лицам. Времена глагола. Изменение глагола по родам в прошедшем времени. Род, число, падеж прилагательных Согласование прилагательных с существительным. Количественные и порядковые числительные ( простые формы). Наречия места, времени и образа действия.

Графика. Орфография. Пунктуация.

Письмо букв, их сочетаний, слов, предложений. Большая буква в начале предложения. Большая буква в именах людей, кличках животных, названиях городов, сел, рек, гор, морей.

Раздельное написание предлогов с последующим словом.

Перенос слов по слогам.

Проверка безударных гласных посредством родственных слов, входящих в лексический минимум.

Правописание слов со звонкими и глухими согласными Правописание гласных после шипящих и Ц. Употребление Ь.

Употребление точки, вопросительного и восклицательного знаков.

Запятая при перечислении.

Порядок слов в предложении. Главные и второстепенные члены предложения. Выражение главных членов предложения.

Этнокультуроведческий материал. Речевой этикет за столом при знакомстве и т.д.. Русские имена, отчества и фамилии. Русские национальные игры и игрушки. Русские детские песни, сказки, пословицы, поговорки, загадки и т.д..

 

 

 

 

ТРЕБОВАНИЯ К УРОВНЮ ПОДГОТОВКИ УЧАЩИХСЯ РЕЧЕВЫЕ УМЕНИЯ И НАВЫКИ

В конце начального этапа обучения ученик должен уметь в процессе чтения:

  читать повествовательные и описательные тексты из 5-8 предложений со снятыми языковыми трудностями (40-50 слов);

  пересказать прочитанный текст из 3-8 предложений;

  выделить в тексте основной замысел ( идею) и содержание (тему)

Аудирование.

выделять в прослушанном сообщении предложения и его части (слова),члеиить - слова на слоги и звуки;

понимать прослушанное сообщение, которое прозвучало в продолжение 1 -2 минут;

понимать речь учителя и другого собеседника, звукозапись;

воспринимать и воспроизводить услышанное после двух предъявлении

Говорение.

общаться в семейно-бытовой и учебной сферах (здороваться и прощаться, поздравлять с чем-либо, выражать благодарность, обмениваться информацией в типовых ситуациях и получать ее);

составлять диалог по образцу (используя типы диалогических единств);

рассказать о себе, о своей, семье, о товарищах, о школе,

давать описание человека или природы ( "-; предложения).

Письмо.

составлять простой план к тексту;

писать изложение из 3-6 предложений;

писать диктанты (30 - 40);

давать письменные ответы на вопросы (4-5 вопросов) о себе, своей семье, занятиях н школе, товарищах по изученному тексту.

 

ЯЗЫКОВЫЕ ЗНАНИЯ

Учащиеся, заканчивающие начальную школу, должны знать:

алфавит;

основные понятия (термины): звук (гласный, согласный), буквы (заглавная, прописная), слог (ударный, безударный), интонация, слово, предложение существительное, прилагательное, глагол, союз, предлог; единственное число, множественное число, мужской, женский, средний род, настоящее, прошедшее, будущее время, точка, запятая, вопросительный, восклицательный знаки;

различение существительных по роду (определение рода по полу и по формальным признакам:

виды глагола;

изменение глагола по лицам и числам;

времена глагола:

правила правописания безударных гласных, гласных после шипящих и Ц, глухих и звонких согласных, разделительного Ь, большой буквы; правила пунктуации, точка, вопросительный и восклицательный знаки в конце предложения, запятая при однородных членах и перед союзами А, НО, ЧТО, ЧТОБЫ; правила переноса слов.

 

ВТОРОЙ ЭТАП ОБУЧЕНИЯ (V-VI КЛАССЫ)

СОДЕРЖАНИЕ ПРЕДМЕТА

На этом этапе обучения развиваются и закрепляются приобретенные ранее языковые знания. речевые умения и навыки по всем видам речевой деятельности: аудированию, говорению, чтению, письму. Учащиеся овладевают теоретическими основами орфографии, фонетики, морфологии и синтаксиса простого предложения в пределах лексического и грамматического минимумов, представленных в "Стандарте...".

Ориентировочный список предметов речи для отбора базового лексического минимума (500 слов).

При отборе лексических единиц можно использовать предложенный ниже перечень ключевых слов, обозначающих основное предметное содержание речи Каждая лексическая группа должна включать различные части речи: существительные, прилагательные, местоимения, числительные, глаголы, наречия, служебные слова.

О себе

Имя, адрес, телефон, дата и место рождения, название страны, возраст, члены семьи, род занятии, профессия, друзья, внешность.

Дом и семья

Квартира, мебель, месторасположение, природа, домашние животные, двор, семейные традиции, праздники, распорядок дня, помощь по дому.

Магазины

Покупки, сувениры, подарки, продукты питания, одежда.

Досуг

Свободное время, каникулы, развлечения, увлечения, спорт, путешествие, поездки.

Город (село)

Достопримечательности, культурные центры, транспорт, традиции, национальные праздники.

Школа

Учебные предметы, расписание, учителя, занятия на уроках, на переменах, планы на будущее

Природа

Времена года, погода, животные, растения, экология.

В гостях

У друзей, у родственников, у знакомых, у соседей.

Библиотека

Любимая книга, журнал, газета, каталог, читальный зал, книгохранилище.

Здоровье

Головная боль, болезнь, врач, поликлиника, больница, лекарства.

Элементы этикета

Знакомство, приветствие, обращение, благодарность, просьба, приглашение.

На данном этапе закладываются основы пользования языком как средством обмена информацией в сферах социокультурной и социально-бытовой, формируются навыки работы над текстом ( передача конкретного содержания текста, усвоение понятий „содержание" и идея", элементарный анализ смыслового содержания текста, составление плана, выписывание из текстов цитат, составление просгейших тезисов к характеристикам героев)

 

РЕЧЕВАЯ ДЕЯТЕЛЬНОСТЬ

Аудирование.

Понимать несложную русскую речь в виде фонозаписи песен, стихов, худ. произведений по телевидению, в радио, в общении с другими носителями русского языка

Воспринимать на слух связную диалогическую речь с возможностью воспроизведения ее учащимися в виде монологической речи

Воспринимать на слух элементарные тексты на научно-популярную, обыходно- бытовую, общественно-политическую темы с возможностью передачи содержания своими словами.

Говорение

Передача содержания речи учителя или другого собеседника в объеме изученных тем, усвоенной лексики.

Правильное произношение слов, словосочетаний, правильное интонирование предложений и связного текста, постановка логического ударения

Монологическая речь

Высказывание, подготовленное содержанием языкового и лексического Материала. Самостоятельное высказывание о знакомой теме или в знакомой ситуации.

умение описать предмет, рисунок, ситуацию;

умение рассказать о себе, товарищах, школе, семье, книге, фильме.

умение передать содержание элементарных, небольших текстов.

Диалогическая речь.

задать вопрос партнеру по диалогу;

составить диалог по данной теме, продолжить его;

составить диалог по образцу;

вести элементарную беседу;

поговорить на социально-бытовую тему в учебной ситуации;

общаться в пределах необходимого лексического минимума в различных жизненных ситуациях

Чтение

правильное, сознательное, беглое и выразительное чтение небольших текстов с преобладанием слов активного запаса;

передача содержания, основной мысли текста;

деление текста на логические отрывки;

составление плана к тексту, заголовка к нему, к отдельным его логическим отрезкам;

нахождение в тексте основной идеи;

самостоятельное чтение дома небольших произведений;

нахождение в тексте примечательных строк с точки зрения его художественного     

достоинства, описания природы, интересных мыслей и т.д.

пользование словарем и справочниками.

 

Письменная речь

запись небольшого диктуемого текста;

передача содержания текста с постепенным усложнением по смыслу и по количеству слов       (от 30 до 50 слов);

составление плана, вопросов к тексту;

составление изложения на данную тему;

составление заметок, небольших рецензий, писем, деловых бума1; элемент арного образца          (заявления, доверенности, обращения, оформления адреса).

Знания, умения и навыки на втором этапе обучения должны формироваться и развиваться при активном оперировании как языковыми единицами (слог, слово, словосочетание), так и коммуникативными единицами (простое предложение, сложное предложение, текст).

 

ЯЗЫКОВОЙ МАТЕРИАЛ

Понятие о культуре речи

Типы речи (описание, повествование, рассуждение, элементарный анализ.

Формы речи: монологическая и диалогическая Основные понятия о стилистике речи. Средства организации связного текста Анализ смысловой структуры текста.

Перечень языкового материала

Фонетика и орфоэпия. Гласные и согласные. Редукция гласных Твердость и мягкость согласных. Огаушение и оэвончение. Основные типы интонационных конструкций.

Орфография. Основные правила правописания. Правописание слов с двойными согласными. Правописание звонких и глухих согласных. Употребление Ь и Ъ . Гласные после шипящих и Ц. Правописание слов с непроизносимыми согласными.

Лексика. Однозначные и многозначные слова. Прямое и переносное значение слов. Синонимы и антонимы.

Лексический минимум объемом до 1000 слов.

Словообразование. Типы и способы словообразования. Семантическое значение корня приставки и суффикса. Однокоренные слова.

Грамматика. Имя существительное. Предложно-падежная система русского языка (форма, семантика, употребление). Формы и типы прилагательного и местоимения. Их грамматические признаки, правописание. Количественные и порядковые числительные. Их правописание. Неопределенная форма глагола. Категории числа, лица, времени и рода (в прошедшем времени). Правописание личных окончаний глагола. Правописание глаголов неопределенной формы. Беспредложные и предложные конструкции типа "Глагол + имя". Правописание НЕ с именами Правописание НЕ с глаголами. НЕ и НИ в наречиях. НЕ и НИ в отрицательных местоимениях.

Правописание -Н-, -НН- в прилагательных.

Служебные части речи. Их употребление и правописание.

Главные и второстепенные члены предложения Способы их выражения.

Синтаксическая связь слов в предложении: согласование, управление, примыкание.

Предложение с однородными членами. Знаки препинания. Обращение.

 

ОСНОВНАЯ ШКОЛА

 

VII, VIII, IX КЛАССЫ

 

СОДЕРЖАНИЕ ПРЕДМЕТА

Ориентировочный список предметов речи для отбора базового лексического минимума расширяется до 1000 слов.

При отборе лексических единиц, перечерь ключевых слов увеличивается, содержание расширяется: о себе, дом и семья, магазины, город (село), школа, досуг, природа, в гостях, в библиотеке, у врача. Каждая лексическая группа должна включать различные части речи и синтаксические конструкции.

На этом этапе закладываются основы пользования языком как средством получения и обмена информацией, в том числе и в сфере официального сообщения, формируются умения и навыки работы с текстом (анализ смысловой структуры , выделение главной и второстепенной информации, информационная переработка текста в план, конспект, реферат, конструирование собственных текстов по данным образцам).

Ученики знакомятся с образцами русского фольклора, национальными праздниками, обычаями и традициями русского народа, учатся сопоставлять их с образцами родного фольклора, обычаями и традициями своего народа.

 

РЕЧЕВАЯ ДЕЯТЕЛЬНОСТЬ

К концу обучения русскому языку в средней школе должны быть сформированы умения и навыки, обеспечивающие владение рецептивными ( чтение, слушание) и продуктивными ( говорение, письмо) видами речевой деятельности.

 

Чтение (понимание)

умение определять значение незнакомых слов по словообразовательным элементам, но контексту, с помощью словаря;

умение определять значение грамматических явлений по формальным признакам;

умение составлять словосочетания по отдельным составляющим;

умение определять структуру предложения по отдельным элементам;

умение определять смысловые связи между предложениями на основе связующих элементов;

умение обобщать изложенные в тексте факты, анализировать информацию, делать выводы;

умение различать главную и второстепенную информацию, выделять микротемы;

умение пользоваться словарем при самостоятельном чтении.

Слушание

умение определять значение отдельных незнакомых слов по слово.образовагельным элементам по контексту;

умение догадываться о теме текста, общем его содержании по заголовку, по первым словам;

умение удерживать в памяти основное содержание услышанной информации.

 

Говорение

умение намечать основные композиционные части высказывания;

умение спонтанно вступать в беседу, разговор на социально-обиходную тему;

умение пересказать, излагать текст в форме описания, повествования, рассуждения;

умение строить элементарное высказывание на любую тему.

 

Диалоговая речь

умение быстро понять собеседника;

умение быстро среагировать на реплику партнера,

умение правильно ставить вопрос;

умение быстро установить контакт с собеседником.

 

Письмо

умение в письменной форме передать прослушанный или прочитанный текст.

 

ЯЗЫКОВОЙ МАТЕРИАЛ

Понятие о культуре речи.

Свойства речи Типы речи (описание, повествование, рассуждение).

Понятие о сферах общения, о стилях речи. Жанровые различия речи. Понятие о ситуации

общения (цель, условия, адресат). Зависимость высказывания от ситуации общения

Текст и его основные свойства. Понятие о сложном синтаксическом целом

и абзаце. Средства организации связного текста. Анализ смысловой структуры текста.

Сведения о языке

Общие сведения Русский язык в современном мире.

Фонетика и орфоэпия

Редукция гласных. Случаи чередования гласных и согласных в корне слов. Основные типы интонационных конструкций.

Лексика и фразеология

Общеупотребительные слова. Термины. Неологизмы, архаизмы, профессионализмы, вульгаризмы.

Словообразованиею Основные словообразовательные модели

Предложно-падежная система русского языка (форма, семантика, употребление). Видо -временная система русского языка (формы, семантика, употребление). Причастие и деепричастие (образование и употребление). Правописание количественных и порядковых числительных (составных и сложных).

Виды предложений по цели высказывания. Односоставные и двусоставные предложения Порядок слов.

Выражение субъективно-предикативных отношений. Выражение атрибутивных отношений.

Выражение обстоятельственных отношений (выражение места, времени, причины, следствия, цели, условия,уступки).

Выражение субъективной модальности. Прямая и косвенная речь. Цитата. Сложносочиненное предложение. Смысловые отношения между частями сложносочиненного предложения.

Сложноподчиненное предложение, смысловые отношения между его частями Основные виды придаточных предложений. Сложноподчиненные предложения с несколькими придаточными.

Бессоюзное сложное предложение. Смысловые отношения между простыми предложениями в составе бессоюзного.

Текст. Средство межфразовой связи ( союзы и союзные слова, лексические повторы, единство видо - временных форм).

Средства оформления композиционных частей высказывания (зачин, средняя часть, концовка, иллюстрации, порядок следования частей т.д).

Стилистическая сторона текста.

Пунктуация

Знаки препинания при приложении.

Знаки препинания в сложном предложении: сложносочиненном, сложноподчиненном, бессоюзном.

Знаки препинания при прямой и косвенной речи. Знаки препинания при цитировании

Следует отметить, что в целях использования транспозиции и преодоления интерференции, следует, целесообразно сопоставлять факты русского и родного языков учащихся.

Этнокультуроведческии материал

Этнокультуроведческии материал целесообразно подавать в соответствии с фактами родной культуры ученика. Этнокультуроведческии материал, отражающий жизнь и быт: жилище, домашняя утварь, средства передвижения, одежда и украшения, традиционные занятия и труд; семейные отношения, межличностные отношения, национальные игры, национальная кухня, обряды и обычаи, традиции, народные промыслы, изобразительное искусство, музыка, фольклор, устное народное творчество, театр, кино, архитектура, памятники культуры. Сведения из истории России и связанных с ней исторических событий из грузино-русских взаимоотношений.

 

ТРЕБОВАНИЯ К УРОВНЮ ПОДГОТОВКИ УЧАЩИХСЯ


ОСНОВНОЙ ШКОЛЫ

 

РЕЧЕВЫЕ УМЕНИЯ И НАВЫКИ

 

Выпускник базовой (1-1Хкл.) школы должен уметь:

Чтение

читать и понимать общее содержание текстов разных по назначению стилей и жанров; художественные объемом 2 п.с. с небольшим количеством незнакомых слов (стихи, песни, рассказы, отрывки из повестей и романов), учебные ( тексты из учебников но разным предметам), научно-популярные - в газетные полосы (хроника, информационные сообщения, комментарии), деловые ( некоторые виды писем, объявления, заявления и т.д.);

ориентироваться в структуре, текста, делить текст на част, устанавливать свячи между частями текста.

 

Слушание

понимать информацию, предъявляемую на слух в нормальном темпе, речь диктора по радио и телевидению ( новости, хроника, репортаж), выступления официальных лиц.

 

Говорение

Устная монологическая речь

уметь воспроизвести прочитанный или прослушанный текст (пересказ);

уметь рассказать о себе, семье, городе и т.п.;

уметь сделать сообщение по одной из пройденных тем,

уметь отвечать на уроке, выступать на заседаниях молодежных организаций;

уметь передать содержание сообщений, услышанных по радио или телевидению;

уметь передать содержание книги, фильма, спектакля, статьи и т.п.;

уметь на основе прослушанного или прочитанного строить собственное высказывание как монолог повествование или как монолог-рассуждение.

 

Диалогическая речь

уметь установить и поддержать контакт с собеседником;

уметь инициативно вести диалог на бытовые, учебные, страноведческие темы, используя основные типы диалогического единства

уметь выразить согласие, несогласие, аргументировать свою точку зрения во врмя беседы, дискуссии.

уметь употреблять основные формулы речевого этикета.

 

Монологическая речь

проверяется умение составлять описание и рассказ о своей семье;

в в качестве единиц контроля выступает монологический текст от 3 до 5 предложений;

в качестве показателей обученности выступает связное монологическое высказывание из 3-4 предложений;

1. Опишите сегодняшний день Какая сегодня погода? Как нужно одеваться?

Работа считается выполненной, если учащийся употребил не менее трех предложений (или два предложения с однородными членами).

2. Опишите своего товарища.

Работа считается выполненной.если учащийся употребил 3-4 предложения.

3. Прочитайте вопросы, ответьте на них и составьте рассказ.

1. Как вас зовут?

2. Как зовут маму (папу)?

3. Есть ли у вас дедушка (бабушка)? Как их зовут?

4. Есть ли у вас братья (сестры)? Как их зовут?

5. Какая у вас семья?

 

Письмо

уметь писать диктанты, изложения, сочинения;

уметь составлять план по тексту, конспект;

уметь составлять некоторые виды деловых документов: заявления, объявления,

автобиографию, письмо, характеристику, доверенность, поздравительную открытку, и др

уметь письменно оформить собственное сообщение по одной из пройденных тем.

уметь заполнить формуляр, анкету, например, (в гостинице).

 

ЯЗЫКОВЫЕ ЗНАНИЯ

Выпускник должен знать:

смысловые, морфологические, синтаксические особенности частей речи;

падежные формы склоняемых частей речи, их значение и употребление;

основные способы словообразования;

виды синтаксических связей: согласование, управление, примыкание;

способы выражения главных членов предложения;

способы выражения отрицания;

способы выражения определительных., объективных и обстоятельственных отношений (выражение места, времени, цели, условия, образа действия, причины, уступки);

порядок слов в предложении (в различных типах предложении)

особенности структуры простых предложении, типы простых предложений;

средства связи между предложениями и частями текста;

особенности разговорного, научного, официально- деловою и публицистического стилей

минимум лексических и фразеологических единиц, необходимый и достаточный в жизненно важных ситуациях;

основные правила орфографии и пунктуации ;

основные сведения о русском языке, его месте и роли в современном мире.

 

РУССКИЙ ЯЗЫК В КЛАССАХ НЕГУМАНИТАРНОГО ПРОЯИЛЯ

Обучение Русскому языку в профильных негуманитарных классах подчиняется принципу "Язык и специальность". Знания, умения и навыки приобретают как бы прикладной, практический характер. Они должны помочь учащимся из огромного колиества литературы по избранному им профилю извлечь необходимую информацию, обработать и использовать по назначению

При этом особое значение и окраску приобретает коммуникативность.

В профильной школе усвоение русскою языка направлено на совершенствование коммуникативных умений с использованием учебного материала соответствующего профиля, специальности.

Совершенствуются фонетические и орфографические навыки, обогащается лексика неологизмами, научно-технической фразеологией, профессионалиэмами и т.д. Предусматривается дальнейшее совершенствование умений и навыков конструирования коммуникативных единиц - словосочетания, предложения, текстаю

В стандарте значительное место уделено стилистике научной и деловой речи, речевой этике.

 

СОДЕРЖАНИЕ ПРЕДМЕТА

 

РЕЧЕВАЯ ДЕЯТЕЛЬНОСТЬ

Чтение

умение определить значение незнакомых слов соответствующего профиля обучения с помощью словаря;

умение и навык беглого и сознательного чтения текста по соответствующей специальности;

умение определять формальные признаки слов и их смантическое значение по контексту;

умение выделить в тексте основной смысл содержания, определить смысловые связи отдельных его частей;

умение анализировать текст, делать соответевующие выводы, заключениу;

умение выделить научно-техническую терминологию, фразы с последующим использованием их в своей речи.

 

Слушание

умение выделить в тексте главные и второстепенные;

умение воспроизвести услышанное, соответственное интонации и произношению:

умение правильно воспроизвести услышанное с потреблением в речи соответствующей профилю научно-техническую терминологию, фраз, идиом.

 

Говорение

умение спокойно вступать в диалог;

умение кратко и логично передать информацию по данной теме;

умение правильно поставить вопрос;

умение быстро среагировать на вопрос;

умение составить устное описание предмета по дашюму профилю, специальности.

 

Письмо

умение составлять деловые бумаги;

умение письменно составить описание объекта исследования;

умение письменно передать содержание научного текста;

умение правильно оперировать научно-технической терминологией в письменной речи;

умение составлять краткую информацию.

 

ЯЗЫКОВОЙ МАТЕРИАЛ

Понятие о кильтуре речи.

Понятие о стиле научной речи.

Понятие о ситуации использования научной речи.

Понятие о научной терминологии, фразеологизмов, фразеологических единствах в научно-технической литературе.

Фонетика и орфоэпия. Ударение (правописание безударных гласных). Основные случаи чередования гласных.

Лексика и фразеология. Обще-употребительные слова. Термины. Неологизмы. Профсссионализмы.

Словообразование. Состав слова. Однокоренные слова. Основные случаи словообразования Словообразовательные модели.

Грамматика. Морфология. Части речи. Грамматические признаки и способы их употребления в словосочетаниях с различными синтаксическими связями

Синтаксис простого и сложного предложения. Типы простого предложения и знаки препинания при их употреблении. Типы сложносочиненных предложений. Знаки препинаний при их употреблении. Стиллистика. Стиллистика научной речи. Стиллистика различного рода информации научно-технического характера, (аннотации, статьи, делового письма и т.д.)

 

ИЗМЕРИТЕЛИ УРОВНЯ ВЛАДЕНИЯ РУССКИТ ЯЗЫКОМ

 

ПЕРВЫЙ ЭТАП (II-IV КЛАССЫ)

Применительно к начальному этапу предлагаются измерители двух видов. Первые представлены методиками измерения уровня владения видами речевой деятельности - аудированием, говорением, чтением и письмом, вторые определяют уровень знаний. Каждое включает в себя: а) объект проверки, б) материал , с помощью которого эта проверка осуществляется учителем или экспериментатором Задания предлагаются учащимся начальных классов.

 

ТЕСТЫ ПО ВСЕМ ВИДАМ РЕЧЕВОЙ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ

 

Аудирование

Проверяется умение понимать прослушанное сообщение (продолжительность звучания- 1 минута), воспроизводить текст из 2-3 предложений после двух предъявлении. В качестве единиц контроля выступает текст и предложение;

В качестве показателей обученности выступает умение понимать текст и воспроизводить отдельные его части и переводить на родной язык.

Задание 1. Послушайте рассказ (текст читается два раза) и ответе на вопрос (задается ключевой вопрос).

Задание 2. Прочитываются 2 предложения, спрашивается сколько предложении было прочитано, предлагается повторить их, перевести на родной язык.

Работа считается выполненной, если учащиеся справились со всеми заданиями. До проведения работы или во время чтения текста учителем объясняются все незнакомые слова и выражения.

 

Говорение

Сферы общения и тематика

Учащийся по окончании начальных классов должен уметь общаться со своим сверстником в ситуации социально-бытовой, учебно-трудовой, социально-культурной сферах общения в рамках следующей тематики:

а) Семья, дом.

Помощь по дому.

Семейные традиции.

Домашние животные в нашей жизни. Покупки. Еда. Я и мои друзья.

б) Учебно - трудовая сфера общения.

Школа и любимые предметы. Спорт и другие увлечения. Занятия по интересам.

в) Социально - культурная сфера общения

Мой город. Транспорт. Праздники. Природа, экология. Музеи. Театры. Кино.

 

Монологическая речь

проверяется умение составлять описание и рассказ о своей семье;

в качестве единиц контроля выступает монологический текст от 3 до 5 предложений;

в качестве показателей обученности выступает связное монологическое высказывание из 3-4 предложений;

1. Опишите сегодняшний день. Какая сегодня погода? Как нужно одеваться?

Работа считается выполненной, если учащийся употребил не менее трех предложений (или два предложения с однородными членами).

2. Опишите своего товарища.

Работа считается выполнснной.если учащийся употребил 3-4 предложения.

3. Прочитайте вопросы, ответьте на них и составьте рассказ.

1. Как вас зовут?

2. Как зовут маму (папу)?

3. Есть ли у вас дедушка (бабушка)? Как их зовут?

4. Есть ли у вас братья (сестры)? Как их зовут?

5. Какая у вас семья'' .

 

Диалогоическая речь

Проверяется умение продолжать или начинать диалог по данной реплике, составлять диалог по описанию ситуации. В качестве показателей обученности выступает умение составлять .диалог с использованием основных типов диалогических единств.

1) Прочитайте, продолжите:

- Как тебя зовут ?

- Я учусь в четвертом классе. А ты?

Работа считается выполненной, если учащийся смог продолжить диалог, отреагировав 1-2 репликами.

2. Прочитайте и составьте начало.

а)..............

- Убираю комнату.

б).............

- Я тоже.

Работа считается выполненной при соблюдении предъявленного в задании условия.

3. Прочитайте. Составьте по описанию диалог.

а) Вы заболели. К вам пришел врач. Он спрашивае1, что с вами.

Вы отвечаете. Врач говорит, что вам нужно делать

Работа считается выполненной, если диалог учащегося состоит не менее чем из трех реплик.

Чтений

Проверяется умение читать повествовательные и описательные тексты объемом в 40 - 50 слов.

В качестве показателей обученности высгупает умение объяснять название текста, определить его содержание.

Задание считается выполненным, если учащийся верно ответил на вопрос (Собаку звали Дружок).

Прочитайте и скажите, о чем этот текст,

Задание считается выполненным, если учащийся обозначил основную идею текста примерно следующим образом : Щенок - друг мальчика

Письмо

Проверяется умение списывать тексты;

Проверяется умение давать письменные ответы на вопросы (3 -4 вопроса)

В качестве показателен обученности выступает умение употребить в письменном связном высказывании не менее 30 слов при количестве ошибок не более восьми

Ответьте письменно на следующие вопросы 1 .В каком классе ты учишься?

2. С кем ты дружишь?

3. Какие уроки ты любить?

4.Что ты делаешь после уроков?

Работа считается выполненной при следующих условиях;

1. Ученик ответил на все вопросы.

2. Ученик употребил в своих ответах не менее 30 слов, те. минимальное количество единиц.

3. Количество ошибок не превышает восьми.

 

ВТОРОЙ ЭТЛП (V-VI КЛАССЫ)

Проверяется знание основных реализации фонем и интонационных конструкции, знание слов, предложно-падежной системы.

В качестве единиц контроля выступают слова и их формы,

В качестве показателей обученности выступает правильное употребление языкового материала.

 

 

Произношение

Задание. Выделите и обозначьте цифры 1,2,3,4,5 ударный слог в следующих словах: дети, доска, девочка, мальчик, карандаш, картина, книга, парта, ручка, ученица, урок, школа, учительница

Работа считается выполненной, если учащиеся допустили не более 4-5 ошибок на 13 слов

Лексика

Задание 1. Возьмите из волшебного мешочка 10 игрушек и назовите их.

Работа считается выполненной, если учащиеся назвали не менее 8 игрушек.

Задание 2. Какого цвета выбранные вами игрушки?

Работа считается выполненной, если учащиеся определили цвет не менее, чем восьми игрушек

Задание 3. Произведите различные перемещения (дается перевод и объяснение на родном языке) игрушек и скажите, что они делают.

Работа считается выполненной, если учащиеся справились со всем заданием.

Грамматика

Прочитайте оба столбика. Вместо точек поставьте цифры 1 или 2.

1. Это интересная ...        

1. Книги

2. Вот интересные ...

2. книга

3. Это красные ......

1. карандаши

Это синий ......

2. карандаш

3. Это чистое ...... 

1. окна

Какие грязные..... 

2. окно

 

Задание считается выполненным, если правильные ответы найдены для четырех из шести предложений.

Род существительных.

Задание 1. Прочитайте оба столбика Вместо точек поставьте цифру 1, 2,3, или 4.

.....  сестра учится в школе          

1. мой

.....  брат рисует   

2.моя

.....  школа большая          

3. мое

.....  отец работает в школе,

4. мои

.....  мама работает на фабрике

 

.....  село большое.

 

.....  учебники новые.

 

 

Работа считается выполненной, если правильные советы найдены для 5 из 7 предложений.

Задание 2. Прочитайте. Вместо точек поставьте цифры 1,2,3 или 4

Дети .....

1 рисовал

Брат.....

2. рисовала

Сестра.....

3. рисовали

Звено .....

4. рисовало

 

Падежи существительных

Задание 1. Прочитайте. Вместо точек поставьте цифру 1 или 2.

 

1 .Саша читает .....

 1 книга - 2 книгу

2. Витя пишет....

1 диктант - 2 диктанта

3. Мы идем на ....

1 улица - 2 улицу

4. Я пишу .......

1 письму - 2 письмо

 

Задание 2. Прочитайте. Вместо точек поставьте цифру 1 или 2

                  

1. Я помогаю . .. убирать квартиру.

1. мама - 2 - маме

 

2. Я иду в гости к ....

1.Ваня - 2 - Ване

 

Задания считаются выполненными, если учащиеся дали верные ответы во всех упражнениях. Виды и времена глагола.

Задание 1. Прочитайте. Вместо точек поставьте цифры 1,2,3, или 4. На будущей неделе наш класс ... на экскурсию в Санкт - Петербург.

1. поехал

2. поедут

3. поехать

4. поедет

Задание 2. Прочитайте. Вместо точек поставьте цифру 1,2 или 3.

Маша и Сережа часто . .. сказки.

1. слушала

2. слушал

3. слушали

Работа считается выполненной, если учащиеся справились со всеми заданиями

 

Спряжение глагола.

Образцы:

Задание 1. Прочитайте, вместо точек поставьте цифру 1,2,3,4,5 или 6.

- Я ид... в школу. А ты ид.. ?

- Да.

- А твой брат ид... в школу?

- Нет, сестра ид...

- Да, мы ид... .

- А вот я вижу из окна твоих родителей. Куда они ид... ?

- Как куда? На работу , конечно.

1 -ешь

2- У

3 - ем

4 - ет

5- ут

6 - ете

Работа считается выполненной, если учащиеся сделали четыре из шести заданий правильно. Глагольное управление

 

ОСНОВНОЙ ЭТАП (VII -IХ КЛАССЫ)

В связи с тем, что требования к знаниям и умениям охватывают большой фактический материал, для тестирования по принципы представительной выработки былиотобраиы наиболее значимые и необходимые для практическою владения языком темы: предложно-падежное и видоврсменная система.

 

Орфография

Задание 1 Прочитайте. В каждом предложении вместо точек вставьте нужные буквы  (ш, и, ы, а, о, е)

Ко...ка лов...тм...шку. М...шка спрят...лась в б...тинок. А б...тинок был с д...ркой. Ко...-ка сунул... лапу в б...тинок. М...шка в... скочила в д...рку и уб.. жала.

Работа считается выполненной, если учащиеся справились с двенадцатью из пятнадцати заданий.

Задание 2. Отметьте знаком "э2 верную форму:

а) Я читал эту книгу два .. раз

раза

разов

б) Сколько ... учиться в вашем классе ? человек

человеков

человеки

человека

в) В магазине я купил много ... мясо

 мяса

г) В этой комнате стоят ... стул

стулья

стула

стульев

 

ПРОВЕРКА ЗНАНИЯ ВИДО-ВРЕМЕННОЙ СИСТЕМЫ

Предлагаемые тесты можно использовать для определения уровня языковых знаний, речевых умений и навыков в основном в пределах видо-временных связей глагола.

Тесты составлены в рамках программного минимума, следуют системе русского языка, с учетом принципов частотности, употребительности, необходимости с родным языком, коммуникативных и функциональных характеристик русского глагола.

Знания проверяются на уровне слов, словосочетаний, простых и сложных предложений. При выполнении меньшего числа заданий ( меньше трех) работа плюсами не оценивается. Максимальное количество плюсов для одного теста девять плюсов.

Тест № 1

а) Определите число и лицо глаголов по данным столбцам

Пищу

Любишь

Говорят

Читаю

Видишь

Скажут

Скажу

Приглашаешь

Поедят

Покупаю

Бежишь

Идут

Умываюсь

Спишь

Видят

Спрашиваем

Скажете

Ходит

Пишем

Продаете

Хочет

Умываемся

 Пойдете

Говорит

Спит

Почитаете

Найдет

Находим

Повернетесь

Купит

 

б) В данных словосочетаниях подчеркнуть глаголы I. II и III лица соответственно одной, двумя и тремя чертами

1. Ищу друга

4. Дед умывается

 2. Купят книги

2. Купят книги

3. Скажешь сестре

 

 

Тест № 2.

а) Отметьте в данных словах глаголы женского рода + - ом, мужского рода - ом, среднего рода -о - ом

1. Купила, 2 сказал, 3. грело, 4. водил, 5 смотрела.

б) В данных словосочетаниях поставьте глаголы в форму будущего времени (простую и сложную).

1. Говорю вам

2. Покупал на базаре

3. Скучаю по семье

4. Написал письмо

5. Действую по обстоятельствам.

Тест № 3

От данных глаголов неопределенной формы при помощи приставок образуйте глаголы совершенного вида.

1. Болеть - ..............

2. Брать - ..............

3. Звать -................

4. Кричать -...........

5. Подлить - ..............

Возьмите тот же ряд глаголов и образуйте от уже образованных при помощи приставок глаголов совершенного вида, глаголы несовершенного вида при помощи суффиксов, употребив их в словосочетаниях.

1.Голова .............

2...................Игрушки

3 ..................Съезд

4. .................На детей

5. .................Масла в огонь

Составьте текст на данные в заданиях А и б глаголы, поставив в скобках рядом с ними альтернативную видовую форму

1 . . . . . . . .

2 . . . . . . . .

3 . . . . . . . .

4 . . . . . . . .

5 . . . . . . . .

 

Х -ХII КЛАССЫ

 

ТРЕБОВАНИЯ

К знаниям, умениям и навыкам учащихся негуманитарного профиля, подходы к этим требованиям определяются необходимостью реализации в обучении ряда общепрактических, психологических и методических принципов из коих особенно важны, такие как "язык и специальность", коммуникативность, учет родного языка.

Представлены в стандарте уровень языковых знаний, умений и навыков значительно выше, чем требования, предъявленные к ним. Это знание основных грамматических явлений, умение и навыки их использовать в конструировании словосочетаний, предложений, текста.Уменис спонтанно вступать в общение, использовать полученные знания, умение и навыки в своей речевой деятельности.

 

Тесты

Представлено для образца два вида тестов: .№1 Легкий со знакомыми речевыми действиями и №2 требующий его выполнения на основании приобретенных навыков соответственно профилю обучения.

 

Тест №1

Ключевые слова: постройте, расположите, вычислите, составьте, возведите, выполните, укажите

а) вставьте необходимые слова в следующие предложения:

...................... точки, изображающие числа м и н на оси.

...................... в порядке возрастания следующие числа.

......................уравнение с двумя неизвестными.

......................валентность элемента.

...................... одночлены в степени.

Подобрать необходимоеслово в нужной форме.

б) Тина ( решать, встречать, производить) задачу с одним неизвесгным Георгий, где ( находить, встречать, вычислить) кальций в природе.

Каким ( способом, путем, образом) можно доказать неравенства?

Где ( находят, вычисляют, применяют) электролиз на практике?

Тест №2

Закончить предложения.

Я считаю,....................

Чтобы найти X, нужно сначала....

Мы привели формулировку........

а) Поезд весом 1000т отходит от станции. На расстоянии 1 км скорость поезда достигает 72 км в час. Сила сопротивления движений составляет 0,005 веса поезда,

Задание: Найдите силу тяги локомотива. Решение задачи должно быть с соответствующим рассуждением на русском языке.

б) Составьте диалог по теме второй закон Ньютона.

Составьте диалог, где будет присутствовагь запрос информации, затем ответ, затем побуждение к выполнению действия, выполнение действия с рассуждением по ходу.

 

 

ევროპული (ინგლისური, გერმანული, ფრანგული) ენები

 

საგანმათლებლო სფეროს დახასიათება

საქართველოს საერთაშორისო კავშირების თვისებრივი ცვლილებები მოითხოვს სკოლაში უცხოური ენების კომინიკაციურ დონეზე დაუფლებასა და გამოყენებას. ენობრივი ციკლის საგნები ჩვენს სკოლაში წარმოდგენილია ქართული ენითა და უცხოური ენებით.

უცხოური ენების სწავლების დიდმა მნიშვნელობამ განაპირობა მისი ადგილი სწავლების საერთო სისტემაში. ამიტომაც აუცილებელი გახდა გამოგვეყო და დაგვედგინა სწავლების საბაზო დონე და ცოდნის მოცულობა. იგი წარმოადგენს სახელმწიფო სტანდარტს, რომელიც სწავლების ფორმისა და სპეციფიკის მიუხედავად, შეთვისებულ უნდა იქნეს მოსწავლის მიერ.

სტანდარტში უცხოური ენის სასკოლო კურსი დაყოფილია ეტაპებად: ელემენტარული სკოლაII-VI კლასები, ძირითადი (საბაზო სკოლა) – VII-IX კლასები, საშუალო სკოლა (დიფერენცირებული სწავლება) – X-XII კლასები.

განათლების სახელმწიფო სტანდარტი უცხო ენებში განსაზღვრავს იმ აუცილებელი ცოდნისა და უნარ-ჩვევების დონეს, რომლებიც მიიღწევა სკოლის ელემენტარული (I-VI კლასები), საბაზო (VII-IX კლასები) და საშუალო (პროფილური X-XII კლასები) სწავლების საფეხურებზე. მოსწავლემ უნდა შეძლოს მათი სამეტყველო აქტივობაში რეალიზება.

სტანდარტი ასახავს ენის ორმაგ ბუნებას.: ენა როგორც ნიშნების სისტემა და ენა როგორც კომუნიკაციის საშუალება. მის სწავლებას თანამედროვე სკოლაში რამდენიმე პედაგოგიური ფუნქცია აკისრია. ამათგან უმთავრესია: სასწავლო-პრაქტიკული, განმავითარებელი, აღმზრდელობითი და ზოგადსაგანმათლებლო ფუნქციები.

სასწავლო ფუნქცია ითვალისწინებს ენობრივი მასალის შეთვისებას და ამის საფუძველზე სამეტყველო კომპეტენციის ჩამოყალიბებას.

განმავითარებელი ფუნქცია განაპირობებს მოსწავლის მეტყველების კულტურის საერთო დონის ამაღლებას, მისი სასწავლო-შემეცნებითი აქტივობის განვითარებას.

აღმზრდელობითი ფუნქცია ძირითადად ხორციელდება შესასწავლი ენის ქვეყნის კულტურის, ლიტერატურის, ტრადიციების გაცნობით. მოსწავლები ითვისებენ ზოგადსაკაცობრიობო ღირებულების უმნიშვნელოვანეს ფაქტებსა და მოვლენებს.

ზოგადსაგანმათლებლო ფუნქცია საშუალებას აძლევს მოსწავლეებს უცხოური და დედაენის ენობრივ მოვლენათა შედარებისა და შეპირისპირების საფუძველზე გაიცნობიერონ ერთი და იგივე აზრის სხვადასხვა ფორმით გამოხატვის შესაძლებლობა. ბავშვი იძენს ცოდნას იმ ქვეყნის ხალხის ისტორიის, ტრადიციების და სხვა რეალიების შესახებ, რომლის ენასაც სწავლობს.

აღმზრდელობითი და ზოგადსაგანმათლებლო ფუნქციები ხორციელდება ძირითადი მიზნისენის კომუნიკაციური კომპეტენციის ფორმირების პროცესში.

 

სწავლების მიზნები

უცხოური ენის სწავლების ძირითადი მიზანიაკომუნიკაციური კომპეტენციის ფორმირება, რამდენადაც ენა ურთიერთობის საშუალებაა. კომუნიკაციური კომპეტენციის ფორმირება გულისხმობს ენობრივი მასალის ცოდნის საფუძველზე სამეტყველო უნარ-ჩვევების ჩამოყალიბებას.

● მოსმენილი ტექსტის შინაარსი აღქმისა და გაგების უნარ-შესაძლებლობას;

● სხვადასხვა ჟანრისა და სახის ტექსტის წაკითხვისა და გაგების უნარს;

● საკუთარი აზრის დამოუკიდებლად გამოთქმის ჩვევას;

● გამოთქმული აზრისა და წაკითხული მასალის შეფასების უნარს;

● წერილობით ინფორმაციის გადაცემის, კერძო შინაარსის წერილის დაწერის, ტექსტიდან ამონაწერის გაკეთების, გეგმის შედგენის, წაკითხულის შინაარსის გადმოცემის უნარ-ჩვევებს;

● საყოფაცხოვრებო, კულტურულ და სასწავლო-შრომით საქმიანობის შესახებ დიალოგის წარმოების უნარს;

● წიგნზე მუშაობის (სახელმძღვანელოს, საცნობარო ლიტერატურისა და ლექსიკონის გამოყენება) უნარ-ჩვევებს;

● გარკვეული მოცულობის ლიტერატურული ტექსტის ანალიზის უნარსა და შესაძლებლობას სათანადო დონეზე და ა..

უცხოური ენა როგორც სასწავლო საგანი, მისი სწავლების მიზნები და მათი განხორციელების გზები სქემატურად ასე წარმოგვიდგება:

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


საგნის სასწავლო ერთეულები, შინაარსობრივი მიმართულებანი

საგნის შინაარსის განსაზღვრისა და დაუფლების ძირითად მიმართულებას წარმოადგენს ენის მასალის შეთვისება და მის საფუძველზე კომუნიკაციური უნარ-ჩვევების ჩამოყალიბება, ამ უნარ-ჩვევებით ოპერირება, სამეტყველო აქტივობა.

კომუნიკაცია მხოლოდ სიტყვების, გრამატიკული ფორმებისა და კონსტრუქციების ცოდნას არ ნიშნავს; საჭიროა მათი აქტიური დაუფლება. იგი ლაპარაკის, კითხვის, წერისა და აუდირების ჩვევების საფუძველია.

კომუნიკაციური კომპეტენციის ფორმირება დაკავშირებულია შესასწავლი ენის ქვეყნის ყოფა-ცხოვრებისა და კულტურის ცოდნასთან.

მოცემული სასწავლო მასალა შეიცავს:

ენობრივი სისტემის სხვადასხვა დონის ერთეულებს დაწყებული ფონემიდან, დამთავრებული წინადადებით, ტექსტით.

წინადადება (რთული სინტაქსური ერთეული (ტექსტი წარმოგვიდგება როგორც სწავლების უმაღლესი დონის ერთეული.

ექსტრალინგვისტური ფაქტორები: გარემო, მოტივი, სიტუაცია, თემა და ა..

ეთნოკულტურის ცოდნა; შესიტყვებანი, ფრაზეოლოგიზმები, სამეტყველო ეთიკის ფორმულები, ტექსტები, ნაწყვეტები ლიტერატურული ნაწარმოებებიდან და სხვ.

უნარ-ჩვევების ჩამოყალიბება ემყარება ენობრივი მასალის ცოდნას. სამეტყველო უნარ-ჩვევების დაუფლება გულისხმობს ყველა სახის სამეტყველო აქტივობის დაუფლებას. კომუნიკაციური უნარ-ჩვევების რეალიზება სამეტყველო აქტივობის პროცესში ხდება სათანადო მოტივების, მიზნებისა და სამეტყველო ნორმების საფუძველზე.

სტანდარტში მასალა სწავლების ყველა ეტაპზე უფრო ღრმად და ფართოდ არის მოცემული, ვიდრე მოთხოვნები.

 

მოთხოვნები კომუნიკაციური ჩვევების მიმართ

 

თემატიკა

კომუნიკაციური ჩვევების გამომუშავება უნდა მოხდეს შემდეგი თემატიკის ფარგლებში (ამ თემატიკის ყველა პუნქტი გულისხმობს როგორც საქართველოს, ასევე შესასწავლი ქვეყნის რეალიებს)

საყოფაცხოვრებო: გაცნობა (სახელი, მისამართი, დაბადების თარიღი და ადგილი, სადაურობა, ასაკი, პროფესია, საქმიანობა, ოჯახის წევრები, მეგობრები, გარეგნობა, ჯანმრთელობა), საკვები, ტანსაცმელი, შესაძენი ნივთები, სურსათი;

სახლი და ოჯახი: ბინა, ავეჯი, ოჯახური ტრადიციები, დღესასწაულები, საშინაო საქმეები (დახმარება ოჯახში), შინაური ცხოველები;

სასწავლო-შრომითი: სკოლა (სასწავლო საგნები, სკოლის შენობა, საკლასო ოთახი, მეცადინეობა გაკვეთილებზე, და წრეებში), თავისუფალი დრო (სპორტი, არდადეგები, ექსკურსიები, მოგზაურობა, სხვა გართობანი), ინტერესები, მომავლის გეგმები;

ბუნება: კონტინენტები, ქვეყნები, ჰორიზონტის მხარეები, ზღვები, ოკეანეები, წელიწადის დროები, ამინდი, ცხოველთა სამყარო, მცენარეები, ეკოლოგია).

 

ლაპარაკი

 

დიალოგური მეტყველება

იგულისხმება მოსწავლეთა მიერ დიალოგის შემდეგი ფორმების დაუფლება

ეთიკური ხასიათის დიალოგი, რომლის წარმართვა საჭიროებს შემდეგი სამეტყველო ჩვევის დაუფლებას: მისალმება და სალამზე პასუხი, გაცნობა, თავის წარდგენა, დამშვიდობება, მილოცვა, სურვილების გამოთქმა და მათზე რეაგირება, მადლობის გადახდა, ბოდიშის მოხდა, თხოვნა, უარის თქმა, დათანხმება.

ინფორმაციული დიალოგი, რომლის წარმართვა ითვალისწინებს ინფორმაციის გაცვლას (ვინ? რა? როგორ? სად? საით? როდის? ვისთან? და ა.) და ინტერვიუს აღებას.

ქცევის მასტიმულირებელი დიალოგი, რომლის წარმართვა გულისხმობს თხოვნას (მის შესრულებას ან შესრულებაზე უარის თქმას), რჩევას (მის მიღებას ან უარყოფას), წინადადების მიცემას (დათანხმებას ან უარყოფას).

აზრთა გაცვლის დიალოგი, რომლის წარმართვა საჭიროებს გამოხატოს საკუთარი თვალსაზრისი (დათანხმება ან უარის თქმა), მხარდაჭერა ან საწინააღმდეგო აზრის გამოთქმა, ეჭვი, ყოყმანი, ემოციური შეფასება (სიხარული, წყენა, ნდომა ან უარყოფა).

მონოლოგიური მეტყველება

მოსწავლეები უნდა დაეუფლონ შემდეგ სამეტყველო მოქმედებებს:

გადმოსცენ ინფორმაცია თავის თავზე, მეგობარზე, ოჯახზე, სკოლაზე, თავის ქალაქზე, ქვეყანაზე, შესასწავლი ენის, გარესამყაროს შესახებ და სხვ. (აღწერის, თხრობისა და დახასიათების ფორმით);

წაკითხულის შინაარსის გადმოცემა;

წაკითხულის ან მოსმენილის ძირითადი აზრის გადმოცემა ტექსტზე დაყრდნობით ან კითხვების საშუალებით;

თავისი დამოკიდებულების (დადებითის, უარყოფითის, ნეიტრალურის) გამოხატვა წაკითხულის მიმართ.

აუდირება

აუდირება, როგორც სამეტყველო აქტივობის დამოუკიდებელი სახე, გულისხმობს ინფორმაციის სმენით აღქმასა და გაგებას. მოსწავლეებს უნდა შეეძლოთ:

მასწავლებლის, თანაკლასელების ნათქვამის ან ფონოჩანაწერის აღქმა და გაგება (აუდირებისათვის განკუთვნილი ტექსტი უნდა ეყრდნობოდეს შესწავლილ ენობრივ მასალას, რომელიც შეიცავს გარკვეული რაოდენობის უცნობ ლექსიკას; იგულისხმება, რომ მათი მნიშვნელობა მოსწავლეებისათვის მისახვედრი უნდა იყოს კონტექსტის, სიტყვაწარმოებითი ელემენტების ან საერთაშორისო სიტყვების საფუძველზე;

ამინდის პროგნოზის, ტელე-რადიო კვანძების მოკლე ინფორმაციების, ვაგზლებში, აეროპორტებსა და ნავსადგურებში გაკეთებული განცხადებების გაგება.

 

კითხვა

მოსწავლეებს უნდა შეეძლოთ:

გაიგონ ტექსტის ძირითადი შინაარსი (გაცნობითი კითხვა);

გაიგონ ტექსტი შინაარსი სრულად (შესწავლითი კითხვა);

გამოყონ ტექსტიდან მათთვის საჭირო და განსაკუთრებით საინტერესო ინფორმაცია (გადათვალიერებითი კითხვა)/

გაცნობითი კითხვა ყოველდღიურ ცხოვრებაში საკმაოდ გავრცელებულია. ამ უნარის გამოსამუშავებლად შერჩეული ტექსტები უნდა ითვალისწინებდეს მოსწავლეთა ასაკობრივ თავისებურებებსა და ინტერესებს; შედგენილი უნდა იყოს ლიტერატურულ ენაზე.

ტექსტების სახეებია: მარტივი მხატვრული, სამეცნიერო-პოპულარული, პუბლიცისტური (საგაზეთო, საჟურნალო სტატიები), ფუნქციური (აბრები, განცხადებები, აფიშები, მენიუ, ტელევიზიის პროგრამები, მეგზურები, რუკები, ქალაქის გეგმები, ტრანსპორტის მუშაობის განრიგი), პროფილური მასალა და ა.

 

გაცნობითი კითხვისას მოსწავლეებს უნდა შეეძლოთ:

ტექსტების დაყოფა აზრობრივ ნაწილებად;

ცალკეული სიტყვების მნიშვნელობის გაგება (სიტყვაწარმოებითი ელემენტებისა და კონტექსტის საფუძველზე);

ლექსიკონისა და სხვა საცნობარო ლიტერატურის გამოყენება;

რამდენიმე სათაურიდან შესაფერისის შერჩევა;

ტექსტის დასათაურება;

გეგმის შედგენა;

ტექსტის მიმართ კითხვების დასმა.

 

შესწავლითი კითხვა გულისხმობს ტექსტის სრულ გაგებას. ამ მიზნით შერჩეული ტექსტები მარტივი, ორიგინალური ან ადაპტირებული უნდა იყოს. კითხვის ეს სახეობა, ძირითადად, სასწავლო და პროფესიულ საქმიანობას უკავშირდება.

შესწავლითი კითხვის დროს მოსწავლეებს უნდა შეეძლოთ (შესწავლითი კითხვის მოთხოვნებში, გარდა ქვემოჩამოთვლილისა, იგულისხმება გაცნობითი კითხვისადმი წაყენებული ყველა მოთხოვნა):

ტექსტის შინაარსის სრული გაგება;

ზეპირი ან წერილობითი ინფორმაციის გადაცემა (ტექსტზე დაყრდნობით);

წაკითხული მასალის შეფასება, საკუთარი აზრის გამოთქმა;

ტექსტიდან განსაკუთრებული მნიშვნელობის ინფორმაციის ამოწერა;

შერჩევითი თარგმანის გაკეთება;

გეგმის ცალკეული პუნქტისათვის ტექსტიდან სათანადო მონაკვეთის შერჩევა;

ტექსტის ცალკეული მონაკვეთების პერიფრაზირება.

გადათვალიერებითი კითხვა გულისხმობს ტექსტის, საგაზეთო ან საჟურნალო სტატიის გადათვალიერებას მასწავლებლის მიერ მითითებული ან მოსწავლისათვის საინტერესო ინფორმაციის მიღების მიზნით.

 

წერა

მოსწავლეებს უნდა შეეძლოთ

ტექსტიდან ამოწერის გაკეთება;

წაკითხული ან მოსმენილი ტექტის გეგმის შედგენა და ჩაწერა;

მისალოცი ბარათების შედგენა;

სხვადასხვა სახის დეპეშების (ტელეგრამის) შედგება;

ანკეტის შევსება;

მოკითხვის ან საქმიანი წერილის დაწერა;

სურათის აღწერა;

წაკითხულის ან მოსმენილის მოკლე შინაარსის გადმოცემა;

მომავალი საუბრის ან თხრობისათვის გეგმის შედგენა.

 

პროფილური კომუნიკაციური ჩვევები

პროფილური ტექსტის აზრის გაგება და გადმოცემა;

პროფილური ტექსტის შინაარსის წერილობითი გადმოცემა (1500 ნიშნის მოცულობით)

პასუხის გაცემა შესასწავლი პროფილური მასალის მიხედვით დასმულ კითხვებზე (დიალოგი);

მოკლე საუბარი არჩეული პროფილის შესახებ (მონოლოგი);

ტერმინების ამოწერა მოკლე პროფილური (1500-მდე ნიშნის შემცველი) ტექსტიდან და მათი ქართული ეკვივალენტების მოძებნა;

საუბარი თემაზე რატომ და რა დაინტერესებით აირჩია მოსწავლემ პროფილი (ჰუმანიტარული, საბუნებისმეტყველო, მათემატიკური და ა..);

პროფილური ტექსტის თარგმნის ჩვევები;

პროფილური ლიტერატურის საშინაო კითხვა (75-100 გვ. მოცულობით) ჩვევის გამომუშავების მიზნით;

პროფილური ტექსტის მოსმენა ძირითადი ინფორმაციის მიღებისა და გამოყენების მიზნით.

 

ინგლისური ენა

დაწყებითი სკოლა

წარმოთქმა, წერა

ინგლისური ენის ყველა ფონემის სმენით აღქმა და სწორად წარმოთქმა;

გრძელი და მოკლე ხმოვნების სწორად წარმოთქმა;

ყრუ და მჟღერი თანხმოვნების სწორად წარმოთქმა;

დამხმარე და დამოუკიდებელი სიტყვების შერწყმულად წარმოთქმა;

ყველა სახის წინადადების წარმოთქმა სწორი ინტონაციის დაცვით;

მახვილის სწორად დასმა სიტყვასა და ფრაზაში;

ანბანის ცოდნა;

ორთოგრაფიის ძირითადი წესების ცოდნა.

ლექსიკა

● 2500 ლექსიკური ერთეულის ცოდნა, აქედან 1000 სიტყვა აქტიურად უნდა იქნეს შეთვისებული;

ლექსიკური მარაგის გამდიდრების მიზნით სიტყვაწარმოების საშუალებების დაუფლება;

სიტყვაწარმოება პრეფიქს-სუფიქსების საშუალებით (აფიქსაცია):

არსებითი სახელების სუფიქსებიer (or), - ing, - ness, - hood, - ship, - dom, - ian, - ist, - tion;

ზედსართავი სახელების სუფიქსები: -ful, -less, -al, -y;

პრეფიქსები: dis-, im-, in-, ir-, un-;

რიცხვითი სახელების სუფიქსი: -teen;

ზმნების სუფიქსები: -en, -ize; re-, mis-, un-.

რთული სიტყვების შედგენის დაუფლება.

გრამატიკა

აქტიურად დასაუფლებლად

სინტაქსი

მარტივი გაუვრცობელი წინადადებები;

მარტივი გავრცობილი წინადადებები;

მარტივი წინადადების ძირითადი ტიპები (მტკიცებითი, უარყოფითი, კითხვითი, ძახილის);

უპირო წინადადებები;

წინადადებები, რომლებიც შეიცავენ ერთგვარ წევრებს;

there is, there are კონსტრუქციის შემცველი წინადადებები;

რთული თანწყობილი წინადედებები;

შემასმენელი (მარტივი, შედგენილი სახელადი, შედგენილი ზმნური (მოდალური).

მორფოლოგია

არსებითი სახელის მრავლობითი რიცხვის წარმოება (გამონაკლისები), კუთვნილებითი ბრუნვა;

განსაზღვრული, განუსაზღვრელი და ნულოვანი არტიკლის გამოყენების ძირითადი შემთხვევები;

ნაცვალსახელი: პირის, კუთვნილებითი, ჩვენებითი, კითხვითი, განუსაზღვრელობითი;

ზედსართავი სახელი: დადებითი, შედარებითი და აღმატებითი ხარისხები, მათი წესების მიხედვით წარმოება და გამონაკლისები;

ზმნიზედა: შედარებითი და აღმატებითი ხარისხები;

ზნის პირიანი და უპირო ფორმები (ინფინიტივი, აწმყოს მიმღეობა), მოდალური, დამხმარე და ნახევრად დამხმარე ზმნები;

ზმნის დროის: Present, Past, Future Simple, Present და Past Continuous, Present და Past Perfect, Future-in-the-Past Simple;

if, when კავშირებიან წინადადებებში Present Simple-ის გამოყენება მომავალი მოქმედების გამოსახატავად.

პასიურად შესათვისებელი მასალა

სინტაქსი

რთული ქვეწყობილი წინადადებები;

ელიფსური წინადადებები.

მორფოლოგია

ვნებითი გვარი (Present, Past, Future Simple);

უკუქცევითი ნაცვალსახელები

ურთიერთობითი ნაცვალსახელები.

 

საბაზო სკოლა

ლექსიკა

● 4100 ლექსიკური ერთეულის ცოდნა, აქედან 1600 აქტიურად უნდა იქნას შეთვისებული (1000 ლექსიკური ერთეული აქტიურად შესწავლილია ელემენტარულ სკოლაში);

სიტყვაწარმოების ძირითადი საშუალებების ცოდნა ლექსიკური მარაგის გამდიდრების მიზნით:

●  (პრეფიქსები: dis-, in-; სუფიქსები: -age, -ity, -sion, -ism, -ment, -ance, -ence, -ure, -able, -ic, -ish, -ant, -ent, -ousire, -fy;);

● არსებითი სახელების წარმოება კონვერსიის საშუალებით: to work – his work; to offer – an offer;

● საერთაშორისო სიტყვები

culture, eckology;

● რთული სიტყვები: შედგენილი არსებითი სახელები, შედგენილი ზედსართავი სახელები, შედგენილი ნაცვალსახელები, შედგენილი ზმნები.

 

გრამატიკა

აქტიურად შესათვისებლად

სინტაქსი

● რთული ქვეწყობილი წინადადებები კავშირებით because, so, if, when, that, that is why;

● ელიფსური წინადადებები;

● რთული წინადადებები, რომლებიც შეიცავენ I want you to come there და I saw him run (running) ტიპის რთულ დამატებებს;

● დროთა შეთანხმება და ირიბი ნათქვამი

● შემასმენელი: შედგენილი (ასპექტური); ფრაზული.

მორფოლოგია

● აქტიურად შესათვისებლად

● არსებითი სახელის ძირითადი ფუნქციები წინადადებაში;

● ზმნა: ვნებითი გვარი (Present, Past, Future Simple; Present Perfect, Past Perfect, Present, Past Continuous);

● მოდალური ზმნების ეკვივალენტები.

პასიურად შესათვისებლად

● რთული ქვეწყობილი წინადადებები კავშირებით for, as, till, until, (al)though); If, I were you I would do ტიპის რთული ქვეწყობილი წინადადებები;

● წინადადებები neither ... nor, either …. or კავშირებით;

მორფოლოგია

● ზმნის უპირო ფორმები: გურუნდი; ინფინიტივიანი კონსტრუქციები - ზმნიდან წარმოებული არსებითი სახელები;

● Future Continuous, Future Perfect.

 

საშუალო სკოლა

წარმოთქმა, წერა

● ფონემათა სწორი წარმოთქმა იზოლირებულად და კონტექსტში ყველა მახასიათებლის მიხედვით;

● მახვილის სწორი გამოყენება ყველა სახის სიტყვასა და წინადადებაში;

● ინტონაციის სახეების ცოდნა და გამოყენება;

● ლოგიკური მახვილი წინადადებაში;

● საქმიანი ქაღალდების შევსება;

● კერძო და პროფესიული ხასიათის წერილების შედგენა;

● პროფილური მასალის შინაარსის გადმოცემა წერილობით;

● წერილობითი კითხვების გაფორმება პროფილური შინაარსის მიხედვით;

● ტექნიკური თარგმანის გაკეთება ინგლისურიდან ქართულად და პირიქით;

● პროფილური შინაარსის რეფერატის თარგმნა (1 ხელნაწერი გვერდი);

● ინგლისელი ახალგაზრდობის ცხოვრების აღწერა (1000 - 1200 სასტამბო ნიშნის მოცულობით);

● საკუთარი ცხოვრების აღწერა.

ლექსიკა

● ელემენტარულ და საბაზო სკოლაში შესწავლილ ლექსიკურ მასალას დაემატება დიფერენცირებული სწავლების კლასებში (X-XII) შესასწავლი ახალი ლექსიკური მასალა - 600 სიტყვა აქტიურად და 1000 სიტყვა პასიურად დაუფლებისათვის, ე.ი. სულ 1600 სიტყვა. სამივე საფეხურზე (II-XII კლასები) ლექსიკის სერთო რაოდენობა იქნება 5700, აქედან 2200 - აქტიურად, 3500 - პასიურად);

● დიფერენცირებული სწავლების კლასებში ძირითადად ისწავლება სიტყვები პროფილის მიხედვით (ტერმინები);

● აქტიურად შეთვისებული პროფილური სიტყვები გამოიყენება ზეპირსა და წერილობით მეტყველებაში;

● პასიურად შეთვისებულ ლექსიკას მოსწავლეები იყენებენ წაკითხული სპეციალური ტექსტებისა და პროფესიულ საკითხებზე მოსმენილი საუბრის გასაგებად;

● სპეციალური პროფესიული ლექსიკა აისახება სახელმძღვანელოებში, საკითხავ ტექსტებში, ლექსიკონებში და სხვა საცნობარო მასალაში, რომლებსაც შეისწავლიან მოსწავლეები;

● შეთვისებული ლექსიკური მასალა სისტემატურად მოწმდება სწავლების პროცესში სხვადასხვა ფორმით: ზეპირ მეტყველებაში, წერილობით შესრულებულ სამუშაოებში, სპეციალური ტექსტებით;

● მოსწავლეებს ამ საფეხურზე მოეთხოვებათ ტერმინოლოგიური ლექსიკონის შედგენა.

 

გრამატიკა

აქტიური დაუფლებისათვის

● ზმნის დროის ფორმების სისტემატიზაცია;

● მთავარი და დამოკიდებული წინადადებები;

● დამოკიდებული წინადადებების სახეები;

● ინფინიტივიანი, მიმღეობიანი და გერუნდიანი კონსტრუქციები;

● სიტყვაწარმოების ფორმები: აფიქსაცია, შედგენილი სიტყვები, გასუბსტანტივება;

● ფორმაუცვლელი მეტყველების ნაწილები (ზმნიზედა, წინებული, კავშირი, შორისდებული).

რეცეპტორული შეთვისებისათვის

● პირობითი წინადადებების სახეები (Conditional Sentences)

● კავშირებითი კილო (Present, Past, Past Perfect Subjunctive)

 

 

გერმანული ენა

დაწყებითი სკოლა

 

წარმოთქმა, წერა

● გერმანული ენის ყველა ფონემის სმენით აღქმა, გაგება და სწორად წარმოთქმა იზოლირებულად და კონტექსტში;

● გრაფემათა სისტემის აქტიური ცოდნა;

● მონოფთონგები, დიფთონგები, უმლაუტები;

● ხმოვანთა სიგრძე-სიმოკლის განსხვავება და პრაქტიკულად გამოყენება;

● თანხმოვანთა დაყრუება სიტყვის აუსლაუტში (ბოლოკიდურში);

● სიტყვის მახვილი; მახვილი მარტივ და შედგენილ სიტყვებში;

● თხრობითი, ბრძანებითი დ კითხვითი (კითხვითი სიტყვითა და კითხვითი სიტყვის გარეშე) წინადადების ინტონაცია;

● ფონემა და გრაფემა; კალიგრაფიისა და ორთოგრაფიის წესების დაცვა;

● ტექსტის გადაწერა; წინადადებების შედგენა, კარნახის სწორი დაწერა, მარტივი აზრის წერილობითი გადმოცემა;

● ფონემატური სისტემის კოდირება გრაფემებით (წერა);

● გრაფემათა სისტემის დეკოდირება (წაკითხვა).

ლექსიკა

● 2500 ლექსიკური ერთეულის ცოდნა, აქედან 1000 სიტყვა აქტიურად, 1500 სიტყვა პასიურად;

● სიტყვაწარმოების დაუფლება აფიქსების მეშვეობით; მოუცილებადი და მოცილებადი პრეფიქსები; უფრო მეტად გავრცელებული სუფიქსები;

● სიტყვის დაუფლება წარმოთქმაში და წერილობით;

● შედგენილი სიტყვები (არსებითი სახელი + არსებითი სახელი, არსებითი სახელი + ზედსართავი და ა.შ.);

● ზმნის ფორმიდან არსებითი სახელების წარმოება;

● არსებითი და ზედსართავი სახელების მაწარმოებელი სუფიქსების ცოდნა და გამოყენება;

● შედარებით მარტივი მყარი გამოთქმების (ფრაზეოლოგიზმები, იდიომატიკა, ანდაზები და ა.შ) შეთვისება და გამოყენება; მათი ქართული ეკვივალენტის მოძებნა;

● ლექსიკონით სარგებლობის პრაქტიკული ჩვევები;

● მოსწავლის ლექსიკონის შედგენა და დაცვა;

● რიცხვითი სახელები (რაოდენობითი, რიგობითი, წილადი).

გრამატიკა

სინტაქსი (პროდუქტიული დაუფლებისათვის)

● მარტივი წინადადება: გაუვრცობელი და გავრცობილი (მტკიცებითი, უარყოფითი, კითხვითი, ბრძანებითი);

● წინადადების წევრები: ქვემდებარე, შემასმენელი, დამატება, გარემოებები;

● უარყოფის ძირითადი საშუალებები (nicht, kein);

● სიტყვათწყობა მარტივ წინადადებებში (პირდაპირი, ირიბი);

● ქვემდებარის გამოხატვის საშუალებები (არსებითი სახელი, ნაცვალსახელები საერთოდ, კერძოდ კი განუსაზღვრელი ნაცვალსახელი man, პირნაკლი es, აგრეთვე მეტყველების სხვა ნაწილები);

● დამხმარე ზმნების (haben, sein, werden) ფორმები და გამოყენება;

● შემასმენლის სახეები (მარტივი, შედგენილი: სახელითი და ზმნური შემასმენლები);

● მოდალური ზმნები, მათი ფორმები და გამოყენება;

● ინფინიტივი zu-თი და zu-ს გარეშე

● რთული თანწყობილი წინადადებები და მათი კავშირები (und, aber, denn);

● დამოკიდებული წინადადების ადგილი ქვეწყობილ წინადადებაში, მისი სახეები;

● სიტყვათწყობა დამოკიდებულ წინადადებაში;

მორფოლოგია (პროდუქტიული დაუფლებისათვის)

● არტიკლი; მისი სახეები: განსაზღვრული, განუსაზღვრელი, ნულოვანი;

ა● რტიკლის შერწყმა წინდებულთან;

● Dativ-ის, Akkusativ-ის და Akkusativ- Dativ-ის საერთო წინდებულები

● არსებითი სახელის მრავლობითი რიცხვი;

● ზედსართავი სახელის ბრუნება;

● ზმნები, ზმნის ძირითდი ფორმები;

● ზმნის მარტივი და რთული დროის ფორმები; ზმნის Infinitiv- ი და პირიანი ფორმები;

● ზედსართავისა და ზმნიზედის შედარებითი ხარისხები;

● ნაცვალსახელი (პირის, კუთვნილებითი- განუსაზღვრელი, პირნაკლი და ა.შ.), მათი გამოყენება;

რეცეპტულად შესათვისებელი მასალა

● სიტყვათწყობა რთულ თანწყობილ წინადადებაში;

● ზმნის დროის ფორმების წარმოება ვნებით გვარში (Passiv);

● განსაზღვრული და განუსაზღვრელი არტიკლების სტრუქტურა და ფუნქცია.

 

საბაზო სკოლა

წარმოთქმა, წერა

● სიტყვის მახვილი, მახვილი ნაწარმოებ სიტყვებში;

● ღია და დახურული ხმოვნები;

● რთული ქვეწყობილი და რთული თანწყობილი წინადადებების ინტონაცია;

● მოკლე ინფორმაციის გადმოცემა წერილობითი ფორმით;

● წერილის გაგზავნა მეგობართან გერმანული გაფორმებით;

● საინტერესო სურათის აღწერა სწორი კალიგრაფიული და ორთოგრაფიული ფორმით;

● ანკეტის შევსება გერმანულად;

● სასწავლო სიტუაციების მოკლე აღწერა; ყურადღების გამახვილება კონკრეტულ მოვლენაზე;

ლექსიკა

● ელემენტარულ სკოლაში შესწავლილ სიტყვებს (აქტიური - 1000, პასიური - 1500) ამ საფეხურზე დაემატება აქტიურად შესასწავლი 600 და პასიურად შესასწავლი 1000 სიტყვა; ე.ი. საბაზო სკოლის დამთავრებისას მოსწავლემ სულ უნდა იცოდეს 4100 სიტყვა, აქედან 1600 აქტიურად, დანარჩენი (2500) პასიურად.

● თარგმნითი ლექსიკონებითა და სხვა საცნობარო ლიტერატურით თავისუფლად სარგებლობა;

● გრძელდება მოსწავლის მიერ შედგენილი გერმანულ-ქართული ლექსიკონის შევსება-გაფართოება ანბანურ წესზე, ყველა მოთხოვნის მიხედვით;

● საფუძველი ეყრება, სიტყვებთან ერთად, ლექსიკონიდან სათანადო კონტექსტების ამოწერას და დასწავლას;

● გრძელდება ფრაზეოლოგიზმების, იდიომატიკის, ანდაზების შერჩევა და დასწავლა სათანადო ქართული ეკვივალენტებით; იგი თანდათან მატულობს და ფართოვდება.

გრამატიკა

აქტიური დაუფლებისათვის

შემასმენლი; შემასმენლის სახეები (მარტივი, შედგენილი, ზმნური და სახელითი);

ბრძანებითი კილოს წარმოება და პრაქტიკულად გამოყენება;

ძლიერი უღლების ზმნები;

უწესო ზმნების წარმოება, გამოყენება;

ზოგიერთი წინდებულის მართვა (mit, nach, von, zu, für, durch და ა.);

ზმნიზედის გამოყენება წინადადებაში;

ნაცვალსახელების ბრუნება;

გენიტივის წინდებული.

რეცეპტული შეთვისებისათვის

ირიბი ნათქვამი (ზოგიერთი სახე);

წინადადების სახეების გარჩევა ფორმალური ნიშნის მიხედვით;

ზმნის ვნებითი გვარის (Passiv-ის) დროის ფორმები;

სიტყვათწყობა რთულ თანწყობილ და ქვეწყობილ წინადადებებში;

წინადადების მთავარი და მეორეხარისხოვანი წევრები;

დამოკიდებული წინადადების ადგილი და ფუნქცია ქვეწყობილ წინადადებაში;

განკერძოებული ქცევები (ინფინიტივური და მიმღეობების).

 

საშუალო სკოლა

 

წარმოთქმა, წერა

მახვილის სწორი გამოყენება ყველა სახის (მარტივ, რთულ, ნაწარმოებ) სიტყვაში და წინადადებაში;

ინტონაციის სხვადასხვა სახის ცოდნა და გამოყენება;

ფონემათა სწორი წარმოთქმა იზოლირებულად და კონტექსტში ყველა მახასიათებლის მიხედვით;

ლოგიკური მახვილი წინადადებებაში;

საქმიანი ქაღალდების შევსება;

კერძო და პროფესიული ხასიათის წერილების შედგენა;

პროფილური მასალის შინაარსის გადმოცემა წერილობით;

წერილობითი კითხვების სათანადო გაფორმება პროფილური შინაარსის ტექსტების მიხედვით;

ტექნიკური თარგმანი გერმანულიდან ქართულად და პირიქით;

რეფერატული თარგმანის გაკეთება პროფილის მიხედვით (1 ხელნაწერი გვერდი);

გერმანელი ახალგაზრდობის ცხოვრების აღწერა (1000 - 1200 სასტამბო ნიშნის მოცულობით);

საკუთარი ცხოვრების აღწერა (1500 სასტამბო ნიშნით).

ლექსიკა

ელემენტარულ და საბაზო სკოლაში შესწავლილ ლექსიკურ მასალას დიფერენცირებული სწავლების კლასებში (X-XI-XII) დაემატება ახალი ლექსიკური მასალა: 600 სიტყვა აქტიურად და 1000 პასიურად დაუფლებისათვის, .. სულ 1600 სიტყვა. სამივე საფეხურზე (I-XII კლასები) ლექსიკის საერთო რაოდენობა იქნება - 5700, აქედან 2200 - აქტიურად, 3500 - პასიურად);

დიფერენცირებული სწავლების კლასებში ძირითადად ისწავლება სიტყვები პროფილის მიხედვით (ტერმინები);

აქტიურად შეთვისებული პროფილური სიტყვები გამოიყენება ზეპირსა და წერილობით მეტყველებაში;

პასიურად შეთვისებულ ლექსიკას მოსწავლეები იყენებენ წაკითხული სპეციალური ტექსტებისა და პროფესიულ საკითხებზე მოსმენითი საუბრის გასაგებად;

სპეციალური (პროფესიული) ლექსიკა აისახება სახელმძღვანელოებში, საკითხავ ტექსტებსა, ლექსიკონებსა და სხვა საცნობარო მასალაში, რომლებსაც შეისწავლიან მოსწავლეები;

შეთვისებული ლექსიკური მასალა სისტემატურად მოწმდება სწავლების პროცესში სხვადასხვა ფორმით: ზეპირმეტყველებაში, წერილობით შესასრულებელ სამუშაოებში სპეციალური ტესტებით:

მოსწავლეებს ამ საფეხურზე მოეთხოვებათ ტერმინოლოგიური ლექსიკონების შედგენა.

გრამატიკა

აქტიური დაუფლებისათვის

ზმნის დროის ფორმები Indikativ Passiv-ში;

მთავარი და დამოკიდებული წინადადებებეი;

დამოკიდებული წინადადების სახეები;

განკერძოებული ქცევები (ინფინიტივური და მიმღეობების);

სიტყვაწარმოების ფორმები;

არსებითი სახელების მაწარმებელი სუფიქსები;

გასუბსტანტივება;

ფორმაუცვლელი მეტყველების ნაწილები (ზმნიზედა, წინდებულები, კავშირები, შორისდებულები).

რეცეპტული შეთვისებისათვის

რიცხვითი სახელების სიტყვათწარმოება;

კავშირებითი კილო (Konjunktiv), მისი დროის ფორმები, ფუნქცია;

ზმნური სიტყვაწარმოება;

ირიბი ნათქვამი (Indirekte Rede).

 

ფრანგული ენა

 

დაწყებითი სკოლა

 

წარმოთქმა და წერა

ფრანგული ენის ყველა ფონემის (ბგერის) ზუსტი წარმოთქმა;

ასოთშეხამების აღქმა, წარმოთქმა და წერა;

ანბანის დაუფლება (წარმოთქმა და წერა);

ღია და დახურული მარცვლის წარმოთქმის თავისებურებები;

წარმოთქმის დროს სიტყვათა გადაბმა (ლიეზონის) ხმარება;

ცხვირისმიერი ბგერების წარმოთქმა და წერა;

სიტყვის ბოლო ხმოვნისა თუ თანხმოვნის, წერისა და წარმოთქმის თავისებურებები;

ფრაზის ინტონაციის დაცვა.

ლექსიკა

ელემენტარული სკოლის (I-VI კლასების) შესასწავლი ლექსიკური ერთეულების რაოდენობა სულ 2500. აქედან 1000 აქტიურად, ხოლო 1500 პასიურად. მითითებული რაოდენობა მოიცავს ამ ასაკისათვის შესაფერისი საყოფაცხოვრებო, სასწავლო თუ სხვა სახის თემატიკის შემცველ ლექსიკას;

ლექსიკური მარაგის შექმნისა და გაზრდისათვის გამოიყენება სიტყვამწარმოებელი ელემენტები;

არსებით სახელთა სუფიქსები -eur, (euse), -tion, te -ege, isme, ier (iere);

ზედსართავ სახელთა სუფიქსები -al, ain, ais, ien, -ist, able;

ზედსართავ სახელთა პრეფიქსი -in;

ზმნის პრეფიქსი re- (re), de- (des).

გრამატიკა

სინტაქსი

მარტივი წინადადებანი - ზმნური და სახელადშემასმენლიანი გავრცობილი და გაუვრცობელი წინადადებები;

უარყოფითი და კითხვითი წინადადებები;

უკავშირო და კავშირიანი (et და mais) რთული თანწყობილი წინადადება;

● parce que კავშირიანი რთული ქვეწყობილი წინადადება.

მორფოლოგია

არსებითი სახელი, მისი ფუნქცია წინადადებაში;

არსებითი სახელის მდედრობითი სქესისა და მრავლობითი რიცხვის წარმოება;

განსაზღვრული, განუსაზღვრელი, შემოკლებული, შერწყმული და ნაწილობითი არტიკლის ფორმები, მათი გამოყენება;

ნაცვალსახელი - პირის, ჩვენებითი, კუთვნილებითი;

პირის ნაცვალსახელთა გამოყენება პირდაპირ და ირიბ დამატებად;

ნაცვალსახელ y და en-ის გამოყენება;

მაერთი ზმნა; I, II და III ჯგუფის ზოგიერთი ხშირად ხმარებული ზმნების: Present, Passe compose-სა და Futur simple-ის დროთა ფორმების წარმოება და გამოყენება;

● Imperatif-ის ფორმების გამოყენება;

ზმნიზედის ძირითადი ფორმები;

ზედსართავი სახელები: ჩვენებითი, კუთვნილებითი;

თვისებითი ზედსართავის სქესისა და რიცხვის წარმოება;

ზმნიზედისა და ზედსართავის შედარებითი ხარისხები.

 

საბაზო სკოლა

 

წარმოთქმა და წერა

ორთოგრაფიული წესების ცოდნა და გამოყენება;

ენის მელოდიურება, ფრაზის ინტონაცია;;

ძირითადი ხაზის წინადადებათა რიტმულ და სინტაგმურ ჯგუფებად დაყოფა;

ინტონაციური მოდელების გამოყენება.

ლექსიკა

ელემენტარულ სკოლაში შეთვისებულ ლექსიკურ მარაგს დაემატება საბაზო სკოლის საფეხურზე შესათვისებლად 600 აქტიური და 1000 პასიური ლექსიკური ერთეული;

მეტყველებისათვის საჭირო ლექსიკა ამ ეტაპზე ფართოვდება, როგორც სიტყვაწარმოებითი ელემენტების (სუფიქსები და პრეფიქსები), ასევე თემატიური მრავალფეროვნების ხარჯზე;

შესათვისებლად შემოდის კულტურული, გეოგრაფიული, ლინგვომხარეთმცოდნეობითი ლექსიკა, ცნობები შესასწავლი ენის ქვეყნის კულტურის შესახებ.

 

გრამატიკა

 

სინტაქსი

რთული ქვეწყობილი წინადადება, კავშირებით quend, pendant que, que ...);

რთული თანწყობილი წინადადება: პირობით დამოკიდებული წინადადება (si ...);

● ne ... que შეზღუდვითი ნაწილაკის შემცველი წინადადების გაგება-გამოყენება;

მორფოლოგია

სამივე ჯგუფის ზოგიერთი ფართოდ ხმარებადი ზმნების Passe simple-ის Plus que parfais და Conditionnel present-ის წარმოება-ხმარება;

მიმართებითი ზედსართავი და ნაცვალსახელები;

● Gerondif-ის მადიფენცირებელი ნიშნები

● Forme passive; მისი გაგება შესწავლილი დროის ფორმების ფარგლებში;

ინფინიტივური ქცევის გაცნობა-გაგება;

● Mode subionctif-ის ხმარება გრძნობის გამომხატველ კონსტრუქციებში;

პირდაპირი და ირიბი ნათქვამი.

 

საშუალო სკოლა

 

წარმოთქმა, წერა

საბაზო სკოლაში მიღებული უცხოური ენის ცოდნა და უნარ-ჩვევები პროფილური სწავლების პირობებში ფართოვდება ბავშვის მიერ შერჩეული პროფილის მიხედვით;

იხვეწება ინტონაცია;

პროფილური ტექსტის ტერმინების წვდომა, სწორი წარმოთქმა და ტერმინოლოგიური ლექსიკონის შედგენა;

პროფილური მასალის შინაარსის გაგება და წერილობით მისი გადმოცემა;

პროფილური ტექსტის წერილობით თარგმანის გაკეთება (1 გვერდი);

ანოტაციის ან რეფერატის დამუშავება (წერილობით);

საქმიანი და პირადი წერილების შედგენის უნარ-ჩვევები;

სპეციალურად შედგენილი ტექსტების წერილობით დამუშავება.

ლექსიკა

დიფერენცირებული სწავლების დროს იზრდება პროფილური მასალის დამუშავების ხვედრითი წილი, რის საფუძველზეც მდიდრდება ლექსიკური მარაგი. სწავლების ამ ეტაპზე შეთვისებულ ლექსიკურ ერთეულთა რაოდენობა განისაზღვრება 1 წლის განმავლობაში 200 აქტიური და 300 პასიურად შეთვისებული ერთეულით. სულ (X-XII კლ.) შესათვისებელია 600 აქტიური და 1000 პასიური ლექსიკური ერთეული;

ძირითადი ყურადღება ექცევა კითხვის დროს ლექსიკონით და სხვა საცნობარო ლიტერატურით დამოუკიდებელი მუშაობის უნარ-ჩვევების გამომუშავებას;

წაკითხული ტექსტის გაგებასა და ძირითადი აზრის გადმოცემას;

საბაზო სკოლის პირობებში შეთვისებული სასაუბრო თემატიკის გაღრმავებას, ახალ სიტუაციებში მის გამოყენებას;

დიალოგური და მონოლოგური მეტყველების განვითარებას;

პროფილური სწავლების დროს განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება მხატვრულ თარგმანს - ჰუმანიტარულ კლასებში. ტექნიკურ თარგმანს ფიზიკა-მათემატიკურ თუ საბუნებისმეტყველო პროფილის კლასებში;

გრამატიკა

● X-XI კლასებში უნდა მოხდეს წინა კლასებში შესწავლილი გრამატიკური ფორმების განმტკიცება და სისტემატიზაცია.

სინტაქსი

მარტივი და რთული თანწყობილი წინადადების ფორმების პრაქტიკული გამოყენება;

რთული ქვეწყობილი წინადადების სახეების გარჩევა;

პირდაპირი და ირიბი ნათქვამი წინადადების გადაყვანა ერთი ფორმიდან მეორეში.

მორფოლოგია

არსებითისა და თვისებითი ზედსართავი სახელის მდედრობითი სქესისა და მრავლობითი რიცხვის თავისებურებანი;

ნაცვალსახელისა და ზედსართავის ფორმები. მათი შეპირისპირება;

სამივე ჯგუფის ხშირად გამოყენებული ზმნების საბაზო სკოლის პერიოდში შეთვისებული დროების ხმარების სისტემატიზაცია;

ზმნიზედის ფორმები და მისი ადგილი წინადადებაში.

ლინგვისტური და მხარეთმცოდნებითი მასალის შინაარსი

შესასწავლი ენის აგებულებისა და თავისებურებების ცოდნა;

სასწავლი ენის ლექსიკური მარაგის გამდიდრების საშუალებები;

ცნობები შესასწავლი ენის ქვეყნის კულტურისა და მისი წვლილის შესახებ მსოფლიო კულტურაში;

სამეტყველო ეტიკეტის ზოგიერთი თავისებურებანი;

ზოგადი ცნობები შესასწავლი ენის ქვეყნის განათლების სისტემის სესახებ;

შესასწავლი ენის ქვეყნის ყოფა-ცხოვრება;

ზოგადი ცნობები შესასწავლი ენის ქვეყნის სახელმწიფოებრივი წყობის შესახებ.

უცხოურ ენაში ცოდნის დონის შეფასების სახელმწიფო სტანდარტის დახასიათება

უცხოურ ენაში ცოდნის შეფასების სახელმწიფო სტანდარტი მოითხოვს კონტროლის განმასხვავებელი სისტემის შემოღებას.

სტანდარტში წარმოდგენილია უცხოური ენის ის უნარ-ჩვევები, რომლებიც მოსწავლეებს უნდა გამოუმუშავდეს და მითითებული ცოდნის ის მინიმალური დონე, რომელსაც მოსწავლე უნდა დაეუფლოს, თუ მას უნდა სკოლის დამთავრების მოწმობაში საგანი "უცხოური ენა" ჩაეწეროს.

მოსწავლე, რომლის ცოდნა უცხოურ ენაში სახელმწიფო სტანდარტებს არ აკმაყოფილებს, მიიღებს მოწმობას, რომელსაც საგანს "უცხოური ენა" დაეწერება /–/.

შემოწმება ისე უნდა ჩატარდეს, რომ მოხერხდეს როგორც კომუნიკაციური ჩვევების, ასევე ენობრივი მასალის ცოდნის გაკონტროლება. უნდა შემოწმდეს აგრეთვე, თუ როგორ იცნობენ მოსწავლეები იმ ქვეყანას, რომლის ენასაც სწავლობენ.

იმ მიზნით, რომ განვსაზღვროთ, უპასუხებს თუ არა მოსწავლის ცოდნა და უნარ-ჩვევების დონე სახელმწიფო სტანდარტით დადგენილს, გათვალისწინებულია საკონტროლო სამუშაოების ჩატარება ოთხივე კომუნიკაციური ჩვევის კითხვა, ლაპარაკი, აუდირება და წერა შესამოწმებლად.

სახელმწიფო სტანდარტით გათვალისწინებული სამეტყველო აქტივობის განსხვავებული დონეები

კითხვის სამივე სახეობა: ტექსტის კითხვა ძირითადი შინაარსის გაგებით, სრული გაგებით და საჭირო ან საინტერესო ინფორმაციის მიღებით წარმოადგენს ძირითად კომუნიკაციურ ჩვევას. ამასთან დაკავშირებით უცხოურ ენაში სხვადასხვა ჩვევის დაუფლებაში მიღებული ნიშნების შეჯამებისას გადამწყვეტი მნიშვნელობა კითხვაში მიღებულ ნიშანს ენიჭება.

სხვადახვა სახის სამეტყველო აქტივობის კომუნიკაციური ჩვევების შემოწმების ფორმები განპირობებულია თვით მოქმედების თავისებურებით.

რეცეპტული ჩვევების (კითხვის, აუდირების) შემოწმებისათვის უპირატესობა ტექსტებს ეძლევა. პრაქტიკული ჩვევები (ლაპარაკი, წერა) შეიძლება შემოწმდეს ტესტებით, რომლებიც ითვალისწინებს პასუხის დამოუკიდებლად შედგენას (შემდეგ ამ პასუხის ეტალონთან შედარებას), ასევე გამოიყენება კომუნიკაციური დავალებები.

ცენტრალიზებული სახელმწიფო კონტროლისათვის განკუთვნილი დავალებები (ტესტები და ტესტობრივი დავალებანი) ფორმით იდენტური უნდა იყოს იმ ტესტებისა და ტესტობრივი დავალებებისა, რომლებიც გამოიყენება სწავლების პროცესში.

სახელმწიფო სტანდარტის დონე მიღწეულად ჩაითვლება იმ შემთხვევაში, თუ მოსწავლე წარმოდგენილი ტესტებისა და ტესტობრივი დავალებების 50%-ს სრულად შეასრულებს.

ცენტრალიზებული შემაჯამებელი კონტროლის გარდა, სკოლამ შეიძლება საჭიროებისამებრ მიმდინარე კონტროლიც გამოიყენოს.

შემოწმების შედეგები შეიძლება გამოყენებულ იქნეს:

სახალხო განათლების ორგანოების მიერ პროგრამების, დამხმარე მასალების, სასწავლო გეგმების გაუმჯობესებისათვის, აგრეთვე მასწავლებელთა კვალიფიკაციისა და მოსწავლეთა ცოდნის დონის განსაზღვრისათვის;

სკოლის ადმინისტრაციის მიერ ცალკეული მასწავლებლის საქმიანობის შეფასებისათვის, მოსწავლეთა თვითშეფასებისათვის;

საზოგადოების მიერ სკოლის დასახმარებლად, აგრეთვე ცალკეული სკოლის, მასწავლებლის, მოსწავლის ან მშობლის წასახალისებლად;

სოციოლოგების მიერ სწავლების განვითარების ტენდენციების გამოსავლენად.

ტესტების საორიენტაციო ნიმუშები

(საშუალო სკოლაში შეიძლება გამოყენებულ იქნას მსგავსი ტიპის ტესტები პროფილური კლასების სპეციფიკის გათვალისწინებით)

 

ინგლისური ენა

დავალება გაცნობითი კითხის ჩვევის შემოწმებისათვის

Once a sailor went ashore on the coast of South America. He had a number of blue woollen caps with him which he wanted to sell. On his way to the town at some distance from the coast, he had to pas through a forest, in which there were great numbers of monkeys.

At noon as the sun was right overhead, the sailor decided to have a rest as it was very hot. He lay down under the shade of a large tree, took one of the caps out of his bundle, put it on his head, as soon fell asleep.

When he awoke he found to his surprise, that the caps were all gone!

Soon he heard a loud noise among the thick branches above him, and he looked up.

He saw the trees alove with monkeys, and on the head of each monkey was a blue woollen cap!

The monkeys had watched his actions, had stollen his caps, while he slept and had put them on, and now they did not pay attention to his shouts.

When the sailor saw that he could not get his caps back, he pulled off the one which ha had on his head, and threw it on the ground, crying out, "If you want to keep the rest, you may take this one too!"

1. შეარჩიეთ სათაური, რომელიც შეესიტყვება ამ ტექსტის შინაარსს:

A. The Sailor and the Monkeys

B. Little Thieves

C. A Stupid Sailor

D. A Dangerous Meeting

2. დაასრულეთ წინადადება ტექსტის შინაარსის შესაბამისად:

The sailor pulled off his cap and threw it on the ground because ….

A …he wanted the monkeys to take it.

B …he was afraid of the monkeys.

C …he was angry with the monkeys.

D… he wanted to get the rest o the caps.

3. განმარტეთ მიზეზი:

Why did the monkeys take the caps from the sailor?

A. They wanted to wear the caps.

B. The caps were nice and the monkeys liked them.

C. The monkeys watched the sailor and repeated his actions.

D. The monkeys like to steal things.

4. რას ეძღვნება ტექსტი?

The story is about ...

A… how bad is to walk alone in the forest.

B… the sailor's cleverness.

C… the funniest animals in the world.

D… dicisions that are taken quite unexpectedly.

5. შეაფასეთ მოთხრობა მთლიანად:

A. a teribble story

B. a fantastic story

C. a tragic story

D. a humorous story

 

დავალება შესწავლითი კითხვის ჩვევის შემოწმებისათვის

Most foreign visitors come to New York first and this is where they meet the USA. New York has always been gateway to the USA, but it is more than just a door: it is also a window through which the life of the whole nation may be observed. New York is a city of striking social contrasts: it is the place where many millioners live and at the same time a part of Ner Yorkers live in poverty.

Ner York, the nation's largest city and richest port, is a national leader in business, finance, industry and arts.

New York was first seen by an Italian navigator, Giovanni de Verrazano in 1524 and a century later, in 1609 it was explored by Captain Henry Hudson who discovered the Hudson River and Manhattan Island. In 1626 two ships of Dutch colonists arrived and under the leadership of Peter Minuit set up their first settlements, named New Amsterdam. In 1664 the colony was captured by the British fleet under Duke of York and renamed New York.

The first view of the city from the ship moving up the bay is Liberty Island with the bronze Statue of Liberty, presented to the United States by France in 1886 (to commemorate the hudredth anniversary of American independence). The statue is 152 feet (about 50 meters) high and stands on a pedestal of almost the same heigh. Its torch can be seen at night for many miles.

New York city consists of five boroughs: Manhattan, the Bronxs, Queens, Brookling and Richmond (Staten Island).

Brooklin is the largest in population. It has long been a separate community with a dialect of its own - "Brooklynese". The heart of the city is Manhattan, a rocky island. The first Dutch governor, Peter Minuit, bought Manhattan from the Indians for twenty-four dollars in 1626. The land of Manhattan costs now to much to be used for large factories. It is used for tall office buildings.

Manhattan is crossed from north to south by avenues and from west by streets. All of them except Broadway are straight. The avenues and streets are numbered. There are eleven avenues and about three hundred streets. Some avenues have names, such as Park, Madison, Lexington and Columbus. Most theatres of New York are situated in Broadway.

 

მოცემული წინადადებები დალაგეთ იმ თანმიმდევრობით, რომელიც შეესაბამება ტექსტს:

A. Statue of Liberty was presented to the United States by France.

B. New York city consists of five boroughs.

C. Dutch colonists set up on Manhattan island in 1626.

D. Manhattan is crossed from north to south by avenues and from east to west by streets.

E. The place where New York is situated was explored by Captain Henry Hudson.

2. შეარჩიეთ მოცემულ წინადადებებში ხაზგასმული სიტყვის მნიშვნელობა:

Statue of Liberty is 152 feet high and stands on a pedestal of almost the same height.

A. დაახლოებით

B. თითქმის

C. ზუსტად

D. ყოველნაირად

3. შეარჩიეთ სწორი თარგმანი წინადადებისა:

     The land of Manhattan costs now to much to be used for large factories.

A. მანჰეტენის მიწა არ ღირს ახლა იმდენი, რომ დიდი ქარხანა ააშენო.

B. მანჰეტენის მიწა ახლა იმდენი ღირს, რომ იქ დიდი ქარხანა შეიძლება ააშენო.

C. მანჰეტენის მიწა დღეს ნამეტანი ძვირი ღირს, რომ დიდი ქარხნებისთვის იყოს გამოყენებული.

D. მანჰეტენის მიწა იმდენად ძვირია, რომ დიდ ქარხნებს აღარ აშენებენ.

4. შეარჩიეთ ტექსტში შემდეგი წინადადების შესატყვისი:

ქალაქის გული არის მანჰეტენი, კლდოვანი კუნძული.

5. შეარჩიეთ შემდეგი წინადადების გაგრძელება, რომელიც შეესატყვისება მას თავისი მნიშვნელობით:

The place was named New York because …

A. …Dutch colonists set up there in 1626.

B. … in 1664 the colony was captured by the British fleet under Duke of York.

C. … it was the heart of the city.

D. … the Indians called it so.

6. გადათარგმნეთ ქართულად:

The first view of the city from the ship moving up the bay is Liberty Island with the Bronze Statue of Liberty.

7.განმარტეთ მიზეზი და ჩაწერეთ განმარტება ტექსტის გამოყენებით:

Why was the city originally called New Amsterdam?

 

დავალება გადათვალიერებითი კითხვის ჩვევების შემოწმებისათვის

MEAT DISHES

(Including Boiled Rice, Fried Egg 30 h extra)

1. Beef & Fresh Tomatoes 2.90

2. Beef & Mushrooms 2.90

3. Beef & Green Pepper in Spiced Sauce 3.20

4. Pork & Pineapple 3.10

DUCK DISHES

5. Duck & Orange Sauce 4.10

6. Duck & Mixed vegetables 4.20

7. Duck & Straw Mushrooms 4.30

VEGETARIAN DISHES

8. Vegetarian Rice & Egg in Sauce 2.80

 9. Mushroom & Fried potatoes 3.10

10. Vegetarian Egg Noudle 2.80

UROPEAN DISHES

11. Grilled Chicken, Bacon, Sausage 2.25

12. Grilled Steak, Onions, Mushrooms & Tomatoes 4.00

13. Chicken, Bacon, Sausage & Tomatoes 3.30

SOUPS

14. Sweet Corn & Chicken 1.25

15. Sweet Corn & Prawn 1.25

16. Sweet Corn & Crabmeat 1.25

გაეცანით მენიუს და შეარჩიეთ კერძები, რომელთა ფასის გადახდა თქვენ შეგიძლიათ, თუ გაქვთ 3.50.

დავალება დიალოგური მეტყველების ჩვევების შემოწმებისათვის

1) სიტუაცია: უნდა მოელაპარაკო შენს ამხანაგს შეხვედრის შესახებ. რეკავ სახლში, მაგრამ ყურმილს მისი ბებია იღებს. დაელაპარაკე ბებიას.

Pupil: (მიესალმე).

Gr.: Good evening. Who’s this?

P.: (წარუდგინე თავი; სთხოვე შენს ამხანაგს ტელეფონთან).

Gr.: John isn’t at home yet.

P.: (ჰკითხე, სად შეიძლება იყოს).

Gr.: I’m sorry, I don’t know. Perhaps he’s at school.

P.: (ჰკითხე, როდის ბრუნდება სახლში ჩვეულებრივ).

Gr.: At about seven o’clock in the evening.

P.: (სთხოვე ბებიას, რომ დაგირეკოს, როცა მოვა).

Gr.: Yes, certainly.

P.: (დაემშვიდობე).

Gr.: Bye.

2) გაუზიარე შენს მოსაუბრეს შენი მოსაზრებანი საყვარელი შინაური ცხოველებისა და ფრინველების მიმართ (კატები, ძაღლები, ჩიტები და ა.შ.)

3) მოიფიქრე შეკითხვები, რომლებიც რეპორტიორის როლში შეიძლება დაგესვა შემდეგ სიტუაციებში:

- შენს უცხოელ თანატოლთან შეხვედრისას თვითონ მის, მისი ოჯახისა და სწავლის შესახებ;

- ქალაქის ან სოფლის მცხოვრებს – მათი ქალაქის ან სოფლის შესახებ.

დავალება მონოლოგიური ზეპირმეტყველების ჩვევების შემოწმებისათვის

წარმოიდგინე, რომ იმყოფები შენი უცხოელი თანატოლის ოჯახში. მოუყევი შენს შესახებ, შენი მეგობრების, შენი ინტერესებისა და გატაცებების შესახებ.

გამოთქვი და დაასაბუთე შენი მოსაზრება საყვარელი (ან რომელიც არ გიყვარს) სასკოლო საგნის, წიგნის, სპექტაკლის, კინოფილმის და ა.შ შესახებ.

დაახასიათე ლიტერატურული პერსონაჟი, რომელიც ყველაზე მეტად დაგამახსოვრდა (გარეგნობა, ხასიათი).

მოყევი, როგორ გაატარე არდადეგები, დღესასწაულები, უქმე დღეები.

აღწერე შენი ქვეყნის ერთ-ერთი ქალაქი (შესასწავლი ენის ქვეყნის) ქალაქი და გამოხატე შენი დამოკიდებულება.

დავალება აუდირების ჩვევენის შემოწმებისათვის

მოისმინეთ ინფორმაცია და დაადგინეთ იმ ავტობუსის ნომერი, რომლის საშუალებით შეგიძლიათ თქვენი სასტუმროდან რკინიგზის სადგურ ვიქტორიასთან მიხვიდეთ.

Buses direct to London Railway Stations from the hotel. Be sure you take the right bus and get off the bus in the right place.

Charing Cross Nr.1

Euston Nr. 188

Kings Cross Nr.63

London Bridge Nr.21

Victoria Nr. 11

Liverpool Street Nr.42

Paddigton NO BUSES

Waterlo Nr. 188

დავალება წერითი მეტყველების ჩვევების შესამოწმებლად

შეავსეთ ანკეტა

APPLICATION FORM

1.Surname ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

2. Name ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

3. Sex–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

                                                       (male, female)

4. Date of birth –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

5. Country of citizenship ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

6. Address –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

7. Telephone –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

8. Future profession ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

9. Do you read our magazine regularly? –––––––––––––––––––––––––––

10. What sections of our magazine do you look through first: Advice, Letters, Fashion, The Inner You, Stars, Sports? ––––––––––––––––––––––––––––––

წარმოიდგინე, რომ მიიღე წერილი ინგლისიდან შენი მეგობარი გოგონასაგან. ის გიყვება თავის ახალ ბინაზე, რომელშიც ახლახან გადავიდა მშობლებთან ერთად და გიწვევს სტუმრად. დაწერე საპასუხო წერილი. უთხარი მადლობა მოწვევისათვის. მიუთითე ჩასვლის დრო ან თუ არ მიდიხარ, მიზეზი აუხსენი. მიწერე რა არის შენთან ახალი ან აღწერე შენი ბინა (სახლი). მოიწვიე ინგლისელი გოგონა შენთან.

 

გერმანული ენა

დავალება გაცნობითი კითხვის ჩვევის შემოწმებისათვის

„Das geschah vor langer Zeit auf einem Schiff „Kapitän“, sagt der Steuermann „ich rieche Feuer, aber ich kann nicht finden, wo es brennt“. Der Kapitჰn durchsucht das ganze Schiff, aber kann auch nichts finden, endlich ruft er dem Steuermann zu: „Hör, ich hab‘s gefunden, die Flammen brechen bei dem Steuer durch“. „Also, schnell ans Ufer,“ ruft dieser und ergreift das Steuer.

Das Schiff fliegt wir ein Vogel los. Die Matrosen arbeiten mir aller Kraft. Sie begiessen den brennenden Teil mit Wasser, aber nichts kann helfen. Schon beginnt der Boden unter den Füssen des Steuermanns zu brennen, aber er verlässt seinen Posten nicht, den an seiner Hand hängt jetzt das Leben von achtzig Personen. Die Leute am Ufer sehen das brennende Schif und geben Feuerzeichen. Sie wollen den Unglücklicken zeigen, wo sie landen sollen.

Der Steuermann versteht sie. Seine Schuhe beginnen schon zu brennen, aber seine Hand hჰlt das Steuer fest. Er weiss, noch einige Minuten, und er stürzt zu Boden.

Aber da sitzt schon das brennende Schiff auf dem Sand. Alle sind gerettet. Der Steuerman wird ans Land getragen, denn seine Füsse sind ganz verbrannt. Man bringt ihn ins Krankenhaus, und erst nach vielen Monaten kann er das Bett verlassen.

1. შეარჩიეთ წაკითხული ტექსტის სათაური

a.Feigheit

b.Heldenmut

c.Freude

2.რომელი წინადადება შეესაბამება ტექსტის შინაარსს?

a. Die Matrosen beginnen das Feuer zu löschen.

b. Die Matrosen machen das Feuer.

c. Die Matrosen eröffnen das Feuer.

3. Wer sagt: “Ich rieche Feuer, aber ich kann nicht finden, wo es brennt.”

a. Der Kapitჰn

b. Die Matrosen

c. Der Steuermann

4. Dieser Text ist über …

a. Einen Ausflug ins Grüne

b. Den Heldenmut des Steuermanns und der Matrosen

c. Die Schulferien

5. შეარჩიეთ ანდაზა, რომელიც შეესაბამება ტექსტის შინაარსს.

a. Ende gut, alles gut.

b. Erst die Arbeit, dann das Spiel.

c. Aller Anfang ist schwer.

დავალება შესწავლითი კითხვის ჩვევის შემოწმებისათვის

Der Jude und der Polizist

Ein Schöner Sommermorgen. Ein Jude spaziert im Stadtpark, ein Hündchen läuft hinter ihm her. Da kommt ein Polizist und sagt streng: “Nehmt den Hund an die Leine! Sonst zahlt ihr Strafe! “Der Jude geht wortlos weiter. Der Polizist wird böse. “Wenn ihr nicht sofort den Hund an den Riemen nehmt, zahlt ihr eine Geldbusse!”

Der Jude geht weiter.

Da zieht der Polizist sein Notizbuch hervor, schreibt etwas hinein und reicht das Blatt dem Juden mit dem Befehl: “Drei Mark!”

Der Jude bleibt stehen: „Warum soll ich zahlen? Das ist doch nicht mein Hund!”

“So? Und warum läuft er Euch nach?”

“Nu - Ihr lჰuft mir doch auch nach und seid nicht mein Hund!”

1. შეარჩიეთ სწორი პასუხი კითხვაზე – Warum sollte der Jude Strafe zahlen?

1. Es ist verboten, mit einem Hund im Stadtpark zu spazieren.

2. Beim Spaziergang muss der Hund an der Leine sein

3. Es ist verboetn, mit einem kleinen Hund im Stadtpark zu spazieren.

4. Der Hund lჰuft nicht hinter dem Juden her.

2. შეარჩიეთ სწორი პასუხი კითხვაზე – Was ჰrgert den Polizisten?

1. …dass der Jude mt dem Hündchen im Stadtpark spaziert.

2. … dass das Hündchen nicht an der Leine ist.

3. … dass der Jude auf seine Worte nicht reagiert.

4. … dass der Hund dem Juden nachläuft.

3. შეარჩიეთ სწორი პასუხი კითხვაზე – Woher weis der Jude, dass er drei Mark als Strafe zahlen muss?

1. Der Polizist sagt dem Juden Bescheid.

2. Der Polizist gibt dem Juden die Quittung.

3. Der Parkwჰchter befiehlt ihm.

4. Der Polizist gibt ihm eine Anordnung.

დავალება გადათვალიერებითი კითხვის ჩვევის შემოწმებისათვის

1. წაიკითხეთ გერმანული ტელეპროგრამა და ამოწერეთ:

ა) საბავშვო გადაცემის დასახელება და მათი ტრანსლაციის დრო.

ბ) ამინდის პროგნოზის გადაცემის დრო.

გ) სპორტული გადაცემის დრო.

2. წაიკითხე ტექსტი და ამოწერე რომელიმე გმირის დამახასიათებელი ნიშნები.

დავალება მონოლოგური მეტყველების ჩვევების შემოწმებისათვის

1.წარმოიდგინე, რომ შენ ხარ უცხოელი თანატოლის ოჯახში. მოუყევი შენს შესახებ, შენი მეგობრის (ოჯახის წევრების შესახებ, შენი ქალაქის (სოფლის) შესახებ.

დავალება დიალოგური მეტყველების ჩვევების შემოწმებისათვის

იმყოფები რომელიმე გერმანულენოვან ქალაქში; იკითხე გზა სადგურისაკენ.

იმყოფები გერმანიის ერთ-ერთ ქალაქში, შედიხარ მაღაზიაში. იკითხე, აქვთ თუ არა შენი ზომის ფეხსაცმელი და კაბა.

2. გამოხატე და დაასაბუთე შენი მოსაზრება (მოწონება ან დაწუნება, სიყვარული ან სიძულვილი) რომელიმე საგნის, წიგნის, საჭმლის, სპექტაკლის, ადამიანის, კინოფილმის და ა.. შესახებ.

3. აღწერე იმ ლიტერატურული გმირის გარეგნობა ან ხასიათი, რომელიც ყველაზე მეტად მოგწონს ან არ მოგწონს.

4. აღწერე შენი სამშობლოს (შესასწავლი ენის ქვეყნის) ერთ-ერთი ქალაქი.

დავალება აუდირების ჩვევის შემოწმებისათვის

1. მოისმინე რადიოგადაცემათა პროგრამა და ჩაიწერე დრო, როდის გადმოსცემენ მუსიკას (ახალ ამბებს, სპორტის ამბებს და ა..)

2. მოისმინე პატარა მოთხრობა, დაწერე მისი გეგმა და შინაარსი (ძალიან მოკლედ, რამდენიმე წინადადებით).

დავალება წერითი მეტყველების ჩვევების შემოწმებისათვის

1. წარმოიდგინე, რომ მიგიწვიეს გერმანულ ოჯახში და შენი უკეთ გაცნობის მიზნით გამოგიგზავნეს ანკეტა, შეავსე იგი.

Fragebogen

Name

Alter

Wohnort

Liebste Freizeitsbeschäftigung

Geschwister

2. მისწერე გერმანელ მოსწავლეს წერილი, რომელშიც გაუზიარებ მას შთაბეჭდილებებს ზღვაზე გატარებული საზაფხულო არდადეგების შესახებ.

3. წაიკითხე პატარა მოთხრობა და დაწერე მისი მოკლე შინაარსი.

 

ფრანგული ენა

 

დავალება გაცნობითი კითხვის ჩვევის შემოწმებისათვის

On avait construit la Bastille pour défendre Paris. Plus tard, on la changea en prison.

La Bastille avait huit grosses tours. Un fossé rempli d'eau entourait la prison. Il était impossible de s'évader de la prison. Pourtant l'histoire nous raconte que deux hommes s'étaient évadés, un jour; c'étaient Latude et d'Allègre, deux prisonniers politiques. Des les premiers jours, Henri de Latude ne pensa qu' ... une chose-sortir de la Bastille. Un jour, il le dit... d'Allègre:

- Vous êtes fou? Est-ce qu'on s'évade de la Bastille?

- Oui, je sais c'est presque impossible. Il faudra descendre d'une tres haute tour, percer de gros murs, arracher des barres de fer. Et bien, nous ferons tout cela.

Le lendemain, les prisonniers se mirent... réaliser leur plan. Ils eurent l'idée de préparer une échelle avec leur linge. Ils arrachSrent de la table deux barres de fer. Ils utilisaient le bois pour le chauffage ... la fabrication de leur échelle.

Ils avaient aussi arraché les barres de fer de la cheminée parce qu'ils avaient décidé de passer par 1.... Ils ne travaillaient que la nuit, ce qui leur prit plus de deux mois.

La nuit de l'évasion, Latude monta le premier par la cheminée. D'Allègre attacha ... une corde des vêtements que Latude attira ... lui. Puis, il renvoya la corde et son camarade y attacha deux barres de fer et l'échelle. Enfin, d'Allègre monta lui-même.

Maintenant, il fallait descendre. Latude déroula l'échelle, l'attacha ... la chemenée. Il descendait lentement parce que l'échelle tournait dans l'air. Lnfin, son pied toucha la terre.

D'Allegro descendit... son tour. Ils se trouvaient dans le fossé qui entourait les murs. I1 fallait encore percer un mur et ils se mirent au travail. Quand un soldat passait au-dessus d'eux, ils plongeaient dans l'eau.

Enfin, le trou fut assez grand pour y passer. D'Allègre sortit le premier. Latude était allé chercher leurs vêtements. Enfin, il sortit lui aussi. Il faisait déjჭ jour. Ils changèrent de vêtements et s'embrassèrent. Ils étaient sauvés.

1.შეარჩიეთ სწორი სააური, რომელიც შეესაბამება ამ ტექსტის შინაარსს.

A.De bons camarades

B. Une évasion

C.Une aventure de nuit

2. მოცემულ კითხვებს ტექსტში მოუძებნეთ პასუხი.

Est-ce les prisonniers ont réussi . . . s'évader?

Quand les prisonniers ont-ils sortis de la prison?

3. ტექსტი დაყავით ნაწილებად. შეარჩიეთ წინადადება, რომელიც გამოხატავს ცალკეული ნაწილის ძირითად შინაარსს.

Description de la Bastille

Plan de l'évasion

Préparatifs de l'évasion

L'évasion

4. შეარჩიეთ წინადადებები, რომლებშიც მოცემულია პერსონაჟების დახასიათება.

5. ჩამოაყალიბეთ ამ მოთხრობის ძირითადი აზრი.

დავალება შესწავლითი კითხვის ჩვევის შემოწმებისათვის

LE TOUR DE FRANCE

La plus grande et la plus ancienne course cycliste qui a lieu chaque été, pendant quatre semaines, c'est le Tour de France. C'est une des plus grandes compétitions du monde. Elle est trŠs populaire en France, pays du cyclisme.

La course a lieu par quatre étapes : Paris-Lille, Lille-Strasbourg, Strasbourg-Lyon, etc. Elle passe par de trŠs belles provinces: l'Alsace, la Provance, la Bretagne... Les coureurs traversent les montagnes les plus hautes: les Alpes, les Pyrénées. Pendant le mois que dure le Tour de France, les cyclistes font chaque jour 200 a 300 kilomStres. On les appelle "les géants de la route".

Les fervents du sport s'arrachent les journaux du soir qui annoncent les résultats et les noms des vainqueurs de la demiŠre étape; des familles entiŠres regardent la télé et écoutent la radio. Jeunes et vieux, hommes, femmes, enfants, tous s'installent au bord de la route, mangent au soleil pour regarder passer le Tour. On aime les cyclistes, on admire leur courage leur initiative dans l'attaque.

Le lour de France est un épreuve internationale. Dans la liste des vainqueurs on trouve des Français, des Belges, des Italiens, des Espagnols, des Luxembourgeois, etc.

1. წაიკითხეთ ტექსტი; თქვით, რა მოვლენებს ასახავს იგი.

2. თქვით რამდენ ხანს გრძელდება Tour de France; რომელ პროვინციებში გაივლის.

3. მოძებნეთ სიტყვების "géants de la route" ქართული ეკვივალენტი

4. ტექსტში მოძებნეთ წინადადებები, რომლებიც ასახავენ ველოგადარბენათა საერთაშორისო ხასიათს.

5. გადათარგმნეთ ის წინადადებები, რომლებიც ასახავენ პროვინციების მცხოვრებთა დამოკიდებულებას ველოგადარბენისადმი.

დავალება გადათვალიერებითი კითხვის ჩვევის შემოწმებისათვის

TARTE FLAMANDE

Travailler les oeufs entiers avec la sucre. Quand le mélange blanchit et devient mousseux, ajouter la farine. Bien mélanger, incorporer le Lait, l'huile et la levure.

Verser cène pâte dans un moule beurré. Peler les pommes, les couper en quatre et puis en petits morceaux, les disposer a la surface de la pâte sans les enfoncer.

დავალება დიალოგური მეტყველების ჩვევების შემოწმებისათვის

1.შეადგინეთ დიალოგები შედეგი ნიმუშების მიხედვით

AU TELEPHONE

Anne: Allô. Jean-Luc? ça va?

Jean-Luc: Salut, Anne. ça va; et toi?

Amie: Tu es revenu quand?

Jean-Luc: Je viens d'arriver par le train de dix heures.

RENCONTRE A LA PISCINE

Jean-Luc: Salut.

Valérie: Salut.

J-L: Elle est bonne?

V: Un peu froide mais ça va.

J-L: Je m'appelle Jean-Luc; et toi?

V: Valérie.

J-L: Tu habites par ici?

V: Oui, depuis six mois.

J-L: Ah, bien. Et tu viens d'où?

2. შენს ამხანაგთან ისაუბრე იმის შესახებ, რაც გაინტერესებს, რაც გიყვარს.

3. მოიფიქრე შეკითხვები, რომლებიც რეპორტიორის როლში შეიძლებოდა დაგესვა შემდეგ სიტუაციებში:

- შენი ასაკის უცხოურ მოსაუბრესთან შეხვედრისას (პირადად მის შესახებ, მისი ოჯახის, სწავლის, ინტერესების შესახებ და სხვ. მეგობრების, სკოლის, გართობის და სხვათა შესახებ.

2. გამოხატე შენი დამოკიდებულება ვინმეს ან რაიმეს მიმართ (მწერალი, წიგნი, სპექტაკლი, კინოფილმი და სხვ.)

3. დაახასიათი ლიტერატურული პერსონაჟი, რომელიც ყველაზე მეტად დაგამახსოვრდათ (გარეგნობა, ხასიათი, მოქმედება);

4. მოყევი, როგორ გაატარე არდადეგები, დღესასწაულები.

5. აღწერე შენი ქვეყნის ერთ-ერთი ქალაქი ან ერთ-ერთი ქალაქი იმ ქვეყნისა, რომლის ენასაც შენ სწავლობ; გამოხატე შენი დამოკიდებულება მის მიმართ.

დავალება აუდირების ჩვევის შემოწმებისათვის

1.მოისმინეთ პროგნოზი ამინდის შესახებ და განმარტეთ, რა ამინდი იქნება ხვალ.

მოისმინეთ ტელევიზიის პროგრამა და განსაზღვრეთ რომელ არხზე ნახავთ თქვენთვის საინტერესო პროგრამას.

დავალება წერითი მეტყველების ჩვევების შემოწმებისათვის

1.შეავსე ანკეტა:

გვარი -

სახელი -

სქესი - (მდედრ. მამრ.)

დაბადების თარიღი და ადგილი -

საცხოვრებელი ადგილი -

ტელეფონი -

ინტერესი -

2. ნიმუშის მიხედვით დაწერე მილოცვის ბარათი:

Ma chŠre Marie

Je suis heureuse de profiter des fêtes de fin d'année pour t'adresser mon fidŠle souvenir, te souhaiter un joyeux Noël et une bonne et heureuse annჭe.

Bien sincèrement a toi

Nino.

 

 

 

სახელმწიფო საგანმანათლებლო სტანდარტი დაწყებითი (I-VI კლასები)

 

განმარტებითი ბარათი

თანამედრო სასკოლო განათლების შინაარსის ხარისხობრივი განახლების პროცესში განსაკუთრებულ მნიშვნელობას იძენს ელემენტარული განათლება, როგორც ზოგადი განათლების უწყვეტი სისტემის საწყისი, მნიშვნელოვანი და აუცილებელი რგოლი.

საზოგადოების განვითარების ობიექტურმა კანონზომიერებებმა, საგანმანათლებლო დარგის სტრატეგიულად პრიორიტეტულ მიმართულებად გამოცხადებამ, პიროვნების, საზოგადოებისა და სახელმწიფოს ერთიანმა დაკვეთამ განათლებაზე, ერთი მხრივ, და, მეორე მხრივ, იმ უარყოფითმა მოვლენებმა, რომლებმაც თავი იჩინეს უკანასკნელ წლებში (სასწავლო-აღმზრდელობითი პროცესის ხარისხის დაქვეითებამ, სწავლებისა და ცოდნის შეძენის მოტივაციის დაქვეითებამ, საშუალო სკოლის ფაქტობრივმა მონოვარიანტულობამ, უნიფიცირებულმა სასწავლო გეგმებმა და პროგრამებმა) განაპირობეს სკოლისადმი ახალი მოთხოვნები, განსაკუთრებით კიპირველი საფეხურისადმი, რამდენადაც სწორედ დაწყებით სკოლაში უნდა ჩაეყაროს საფუძველი მოსწავლის ჰარმონიულ განვითარებას, მისი ნიჭის, უნარის, მიდრეკილებებისა და სხვა ინდივიდუალურ თავისებურებათა გამოვლენას, სწავლის მოტივაციის ჩასახვას, შემეცნებითი აქტივობის განვითარებას, უმნიშვნელოვანესი ზნეობრივი ღირებულებების ათვისებას.

დაწყებითი სკოლა, რომელიც ორი კონცენტრისაგან შედგება (დაწყებითი კლასები და საორიენტაციო კლასები), ცალკეულ დისციპლინათა პროპედევტიკული კურსების მეშვეობით ამზადებს მოსწავლეებს ძირითად სკოლაში სისტემატური კურსების შესასწავლად. აღნიშნული ამოცანების რეალიზაცია, ცხადია, განათლების მიზნების დიფერენცირებას მოითხოვს. წინა პლანზე დგება ბავშვის პიროვნების ფორმირების, მის შესაძლებლობათა მაქსიმალური გამოვლენა-განვითარების ოპტიმალური გზებისა და საშუალებების ძიება. იქმნება უმცროს კლასებთა სწავლების, აღზრდისა და განვითარების შინაარსისა და მეთოდიკის გარდაქმნის აუცილებლობა, .. პირველ და მეორეხარისხოვან სასწავლო საგანთა ურთიერთზეგავლენის, ინტეგრირების, თანაფარდობის შეცვლის საჭიროება; საფუძველი ეყრება ახალი სასწავლო საგნების დამუშავებას ინტეგრალური კურსების შექმნას ყოველივე ზემოაღნიშნული კი გაანაპირობებს განათლების სტანდარტისნორნატიული დოკუმენტის შექმნის აუცილებლობას. მასში აისახება როგორც სახელმწიფო დაკვეთის შინაარსობრივი მინიმუმი, ისე სასწავლო მასალისა თუ მისი სწავლების ტექნოლოგიების სტანდარტის ზევით აწევის შესაძლებლობები.

დაწყებითი განათლების სტანდარტის მიზანია მოსწავლეთა თანაბარი შესაძლებლობების უზრუნველყოფა განათლების მისაღებად.

წარმოდგენილი სტანდარტი ითვალისწინებს დაწყებითი განათლების ზოგადი და კონკრეტული მიზნების რეალიზაციას. სწორედ ეს მიზნები განსაზღვრავენ დაწყებითი განათლების სპეციფიკური სფეროების გამოყოფას, რომელთა რეალიზებაც მოხდება მრავალფეროვან სასწავლო გეგმებში, საგნობრივ პროგრამებში, სახელმძღვანელოებში, მეთოდურ სისტემებში. ეს საგანმანათლებლო სფეროებია: ენა (მშობლიური, უცხო ენა), ისტორია (საქართველოს და მსოფლიოს), ბუნებისმცოდნეობა, მათემატიკა, ხელოვნება, შრომა.

სტანდარტის აგება აღნიშნული საგანმანათლებლო სფეროების და არა კონკრეტული სასწავლო საგნების მიხედვით (საგანთა ალტერნატიული ნაკრებით) მრავალფეროვანი სასწავლო გეგმების შექმნის შესაძლებლობებს იძლევა, უზრუნველყოფს შიდასაგნობრივ და საგანთშორის კავშირებს.

დაწყებითი განათლების სტანდარტი მოიცავს:

ძირითად საგანმანათლებლო სფეროთა დახასიათებას;

თითოეული საგანმანათლებლო სფეროს შინაარსს;

მინიმალურ მოთხოვნებს მოსწავლეთა მომზადების დონისადმი;

საკონტროლო ტესტებსა და დავალებებს.

სტანდარტში, ფუნქციურ მიზანდასახულობათა შესაბამისად, ცალცალკეა მოცემული ელემენტარული სკოლის კონცენტრებისდაწყებითი და საორიენტაციო კლასების შინაარსი.

 

მშობლიური ენა

 

საგანმანათლებლო სფეროს დახასიათება

ქართული ენა ქართულ სკოლაში არა მარტო საწავლო საგანია, არამედ სწავლააღზრდის და განათლების საფუძველია, მისი მეშვეობით ეუფლებიან მოსწავლეები მეცნიერებათა საფუძვლებს, მასზე დაყრდნობით მიმდინარეობს უცხოური ენების სწავლება. ამასთან, მშობლიური ენა მოსწავლის მსოფლმხედველობის ჩამოყალიბების, შინაგან ძალთა მრავალმხრივი განვითარების უმნიშვნელოვანესი პირობაა. დაწყებით სკოლაში მოსწავლე უნდა დაეუფლოს:

წერითი და ზეპირი მეტყველების საფუძვლებს;

ადამიანებთან, გარემოსთან ურთიერთობის საწყის ნორმებს;

ზნეობრივი და ეთიკური ქცევის შესაბამის ფორმებს;

სინამდვილის, ხელოვნების ნიმუშების ესთეტიკური აღქმისა და შეფასების მარტივ კრიტერიუმებს;

ელემენტარული ცნებითი აზროვნების ფორმებს, მსჯელობის, ანალიზის, კამათის, საკუთარი აზრის ჩამოყალიბებისა და არგუმენტირების უნარს.

ამასთან უნდა ჩამოყალიბდეს:

შემეცნებითი აქტივობა და კითხვის ინტერესი;

სწავლისადმი, სკოლისადმი დადებითი დამოკიდებულება და სიყვარული.

დაბოლოს, მშობლიური ენის მეშვეობით უნდა ხორციელდებოდეს მოსწავლის პიროვნების, მასში დადებითი თვისებების პედაგოგიური მართვა.

ყოველივე ზემონათქვამიდან გამომდინარე, დაწყებით სკოლაში ქართული ენის მაღალ დონეზე სწავლება უაღრესად მნიშვნელოვანი სახელმწიფოებრივი ამოცანაა.

 

 

სწავლების შინაარსი

 

I კლასი

 

ზეპირმეტყველების განვითარება, კითხვისა და წერისათვის მომზადება

ქართული ენა დაწყებით სკოლაში უმრავლესობისათვის მშობლიური ენაა. მაგრამ, ეს იმას არ ნიშნავს, რომ სკოლაში მოსული 6 წლის ბავშვი ამ ენაზე გამართულად, სწორედ, სრულყოფილად მეტყველებს. ეს გარემოება სკოლას ავალდებულებს სწავლების პირველი დღეებიდანვე გამოავლინოს მოსწავლეთა მეტყველების დონე, გაარკვიოს როგორია მათი ლექსიკური მარაგი, რამდენად სწორად წარმოთქვამენ ისინი სიტყვებს, როგორ აგებენ წინადადებებს; მასწავლებელმა იმთავითვე უნდა დააფიქსიროს მოსწავლეთა მეტყველების ნაკლოვანებანი და იმუშაოს მათ აღმოფხვრაზე. სახელდობრ, მოსწავლეებს უნდა მისცეს წინადადებათა მართებული კონსტრუქციების აგების ნიმუშები, ასწავლოს სიტყვათა სწორი წარმოთქმა, ბგერების მკვეთრად გამოყოფა. მასწავლებლის მუშაობა მოზარდთა ლექსიკური მარაგის გამდიდრებასა და წინადადებათა მართებული კონსტრუქციების დაუფლებაზე მიმდინარეობს. ასევე თვალსაჩინო-დიდაქტიკური მასალებისსურათების, კინოფილმებისა და მოსწავლეთა ცხოვრებისეული გამოცდილების შინაარსზე დაყრდნობით. საგნების, მოვლენების სწორად, ზუსტად აღწერა დასახელების უნარის განვითარებაზე მუშაობის პროცესში მასწავლებელმა მოსწავლეებს უნდა გააცნობიერებინოს, რომ საუბრისას არსებითია, გაიგო, რას გვეუბნებიან და გააგებინო თანამოსაუბრეს ის, რაც გინდა, სწორი წარმოთქმა, საგნებისა, მოვლენების სწორად დასახელება, მართებული კონსტრუქციის წინადადებების აგებაგაგებისა და გაგებინების სიზუსტის საწინდარია.

მოსწავლეთა მეტყველების განვითარებას, დაკვირვებულობის, ყურადღებიანობის, მიხვედრილობის უნარების გამომუშავებას ხელს უწყობს აგრეთვე გამოცანების, მარტივი რებუსების, ჩქარსათქმელების, ანდაზების დასწავლა, ზღაპრებისა და მოთხრობების შინაარსის გადმოცემა, გადატანით ნათქვამი ფრაზების ამოცნობა; სურათებზე მუშაობისას არსებითია ორი მომენტი: ) მოსწავლემ შენიშნოს სურათში მთავარი, ძირითადი, დაინახოს სურათზე ასახულ საგნებსა და მოვლენებს შორის კავშირი, შეამჩნიოს ყველა დეტალი; ) სურათის აღწერისას ან სურათის შინაარსის გადმოცემისას გამოიყენოს ზუსტი, შესაბამისი სიტყვები, ჩამოაყალიბოს გამართული, ნათელი წინადადებები, დაიცვას ლოგიკური თანმიმდევრობა, იხმაროს შედარებები, ეძებოს სხვადასხვა სიტყვა და გამოთქმა აზრის უკეთ გადმოცემისათვის.

მასწავლებელი პირველი დღეებიდანვე უნდა ზრუნავდეს, რომ მოსწავლეები დააუფლოს ზნეობრივ და ეთიკურ ქცევებს: თავაზიანობას, თავმდაბლობას, ამხანაგურ დახმარებას, თავშეკავებას სიტუაციის შესაბამისი მიმართვის ფორმების გამოყენებას.

მეტყველების განვითარების შემდგომი საფეხურია მოსწავლეთა მომზადება კითხვისა და წერის დაუფლებისათვის. პირველსავე გაკვეთილებ