ქალთა მიმართ და ოჯახში ძალადობის მსხვერპლთა დაცვის სამართლებრივი ინსტრუმენტები საქართველოში მოიცავს როგორც სისხლის სამართლის, ისე ადმინისტრაციულ სამართლებრივ მექანიზმებს. ამ ეტაპზე, შენ მიერ მითითებული **ადმინისტრაციულსამართლებრივი მექანიზმები** განვიხილოთ.
### **1. საქართველოს კანონმდებლობა და ადმინისტრაციული რეგულაციები**
საქართველოში ოჯახში ძალადობის წინააღმდეგ ბრძოლის სამართლებრივი საფუძველი არის:
- **„ოჯახში ძალადობის პრევენციისა და მსხვერპლთა დაცვის შესახებ“ საქართველოს კანონი**
- **საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსი**
- **საქართველოს შინაგან საქმეთა მინისტრის ბრძანებები**, რომლებიც არეგულირებს შემაკავებელი და დამცავი ორდერების გაცემას
### **2. ადმინისტრაციული მექანიზმები მსხვერპლთა დაცვისთვის**
#### **ა) შემაკავებელი და დამცავი ორდერები**
ეს არის ერთ-ერთი ყველაზე ეფექტიანი და სწრაფი სამართლებრივი მექანიზმი მსხვერპლის დაცვისთვის.
- **შემაკავებელი ორდერი** – შინაგან საქმეთა სამინისტრო გამოსცემს, და ძალადობის შემთხვევისას დამცავი ზომების მიღებას უზრუნველყოფს (მაგალითად, მოძალადეს ეკრძალება მსხვერპლთან მიახლოება, საცხოვრებელ ბინაში შესვლა და ა.შ.).
- **დამცავი ორდერი** – სასამართლო გამოსცემს, მისი მოქმედების ვადა უფრო ხანგრძლივია და ის მსხვერპლის დაცვის უფრო ფართო მექანიზმებს მოიცავს.
#### **ბ) დროებითი თავშესაფრები და სახელმწიფო პროგრამები**
ოჯახში ძალადობის მსხვერპლებს აქვთ უფლება ისარგებლონ სახელმწიფოს მიერ დაფინანსებული **თავშესაფრებით**, სადაც მათ ეძლევათ როგორც საცხოვრებელი ადგილი, ასევე ფსიქოლოგიური და იურიდიული დახმარება.
#### **გ) პოლიციის რეაგირება და ვალდებულებები**
- პოლიციას აქვს **ვალდებულება**, მიიღოს ძალადობის შესახებ შეტყობინება და დაუყოვნებლივ განახორციელოს რეაგირება.
- პოლიციელი უფლებამოსილია ადგილზე გასცეს **შემაკავებელი ორდერი** 24 საათის განმავლობაში.
- ძალადობის განმეორების ან ორდერის დარღვევის შემთხვევაში, შეიძლება დაიწყოს **სისხლის სამართლის პროცესი**.
#### **დ) ძალადობის პრევენციის პროგრამები**
- ძალადობის პრევენციისთვის არსებობს **განათლებისა და სენსიბილიზაციის პროგრამები**, რომელთა მიზანია საზოგადოების ინფორმირება და მსხვერპლთა დაცვის გაუმჯობესება.
---
### **3. სანქციები ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის მიხედვით**
საქართველოს **ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსი** (მუხლი 175²) განსაზღვრავს სანქციებს:
- შემაკავებელი ორდერის ან დამცავი ორდერის დარღვევა **ჯარიმით ან ადმინისტრაციული პატიმრობით** ისჯება.
- განმეორებითი დარღვევისას შეიძლება დაიწყოს სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობა.
---
### **დასკვნა**
ადმინისტრაციული მექანიზმები საქართველოში მნიშვნელოვან როლს ასრულებს ოჯახში ძალადობის მსხვერპლთა დაცვაში. შემაკავებელი და დამცავი ორდერები, თავშესაფრები, პოლიციის ჩარევა და სახელმწიფო პროგრამები უზრუნველყოფს მსხვერპლთა **დაცვის, რეაგირებისა და პრევენციის** კომპლექსურ მიდგომას.
### **ქალთა მიმართ ძალადობის/ოჯახში ძალადობის მსხვერპლთა დაცვის ადმინისტრაციულსამართლებრივი მექანიზმები**
საქართველოში ოჯახში ძალადობისა და ქალთა მიმართ ძალადობის მსხვერპლთა დაცვისთვის მოქმედებს რამდენიმე **ადმინისტრაციულსამართლებრივი მექანიზმი**, რომლებიც მიზნად ისახავს **დაცვას, პრევენციას და ძალადობის აღკვეთას**.
---
## **1. სამართლებრივი ჩარჩო**
ადმინისტრაციული მექანიზმები ეფუძნება შემდეგ კანონებს და ნორმატიულ აქტებს:
- **„ოჯახში ძალადობის პრევენციის, ძალადობის მსხვერპლთა დაცვისა და დახმარების შესახებ“ საქართველოს კანონი**
- **ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსი (მუხლი 175² – ორდერის დარღვევა)**
- **საქართველოს შინაგან საქმეთა მინისტრის ბრძანება № 692** – შემაკავებელი ორდერის გაცემის პროცედურები
- **სოციალური მომსახურების სააგენტოს რეგულაციები** – მსხვერპლთა დახმარების პროგრამები
---
## **2. ადმინისტრაციული მექანიზმები მსხვერპლთა დასაცავად**
### **ა) შემაკავებელი და დამცავი ორდერები**
ეს არის ერთ-ერთი **ყველაზე ეფექტიანი** ინსტრუმენტი მსხვერპლის დაუყოვნებლივ დასაცავად.
1. **შემაკავებელი ორდერი** – პოლიციის მიერ გაიცემა 24 საათის განმავლობაში.
- მოძალადეს **ეკრძალება** მსხვერპლთან მიახლოება, საცხოვრებელ სახლში დაბრუნება, კომუნიკაცია.
- მოქმედებს **30 დღემდე** ვადით.
- მისი დარღვევა ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევას წარმოადგენს და **ჯარიმით ან ადმინისტრაციული პატიმრობით ისჯება**.
2. **დამცავი ორდერი** – გაიცემა სასამართლოს მიერ **6 თვის ვადით** (შეიძლება გაგრძელდეს 1 წლამდე).
- მოძალადეს აკისრებს **უფრო მკაცრ შეზღუდვებს**.
- მისი დარღვევა სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობით ისჯება.
---
### **ბ) პოლიციის რეაგირება და უფლებამოსილება**
- პოლიცია **ვალდებულია** მიიღოს ძალადობის შესახებ შეტყობინება და დაუყოვნებლივ მოახდინოს რეაგირება.
- სამართალდამცავებს აქვთ **უფლება** ადგილზე გასცენ **შემაკავებელი ორდერი**.
- განმეორებითი ძალადობისას პოლიცია მიმართავს **პროკურატურას**, რაც უკვე სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობის საფუძველია.
---
### **გ) სახელმწიფო მხარდაჭერის სერვისები**
1. **თავშესაფრები და კრიზისული ცენტრები**
- ძალადობის მსხვერპლს შეუძლია **დაიცვას თავი სახელმწიფოს მიერ დაფინანსებულ თავშესაფრებში**.
- იქ ეძლევა **ფსიქოლოგიური, იურიდიული და სოციალური დახმარება**.
2. **ცხელი ხაზი (116 006)**
- უფასო, 24/7 მოქმედი კონფიდენციალური სერვისი, სადაც მსხვერპლს შეუძლია მიიღოს კონსულტაცია.
3. **სახელმწიფო სოციალური მომსახურების სააგენტოს დახმარება**
- მსხვერპლებს ეხმარება **ბინით, საკვებით, სამედიცინო და იურიდიული მომსახურებით**.
---
### **დ) ძალადობის პრევენცია და სენსიბილიზაცია**
- **საჯარო კამპანიები და განათლება**
- **სპეციალური ტრენინგები პოლიციისთვის და სოციალური მუშაკებისთვის**
- **ოჯახში ძალადობის შემთხვევების რეგისტრაცია და მონიტორინგი**
---
## **3. ადმინისტრაციული სანქციები**
- **შემაკავებელი ან დამცავი ორდერის დარღვევა** → ჯარიმა ან ადმინისტრაციული პატიმრობა (მუხლი 175²).
- **მომდევნო ძალადობისას** – შეიძლება დაიწყოს **სისხლის სამართლის საქმე**.
---
## **დასკვნა**
ადმინისტრაციულ სამართალში არსებულ მექანიზმებს მნიშვნელოვანი როლი აქვთ ძალადობის მსხვერპლთა დაცვაში. **შემაკავებელი და დამცავი ორდერები, პოლიციის ჩარევა, თავშესაფრები და სოციალური დახმარება** ქმნის სისტემას, რომელიც მსხვერპლთა დაცვასა და ძალადობის პრევენციას ემსახურება.
### **ქალთა მიმართ და ოჯახში ძალადობის მსხვერპლთა დაცვის სამართლებრივი ინსტრუმენტები – ადმინისტრაციულსამართლებრივი მექანიზმები**
### **1. შემაკავებელი ორდერის გამოცემის წესი, პროცედურები და საფუძვლები**
**შემაკავებელი ორდერი** არის **დაუყოვნებელი დაცვის ღონისძიება**, რომელიც დროებით ზღუდავს მოძალადეს, რათა თავიდან აიცილოს ძალადობის განმეორება.
#### **გამოცემის საფუძვლები**
შემაკავებელი ორდერი გაიცემა, თუ:
- **არის ოჯახში ძალადობის ფაქტი**, ან **არსებობს საფრთხე, რომ იგი განმეორდება**.
- ძალადობა მოიცავს ფიზიკურ, ფსიქოლოგიურ, ეკონომიკურ ან სექსუალურ ზეწოლას.
- არსებობს **მსხვერპლის სიცოცხლის ან ჯანმრთელობის საფრთხე**.
#### **ვინ გასცემს?**
- **საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრო** (პოლიციის თანამშრომელი).
#### **პროცედურები**
1. **შემოსული შეტყობინების საფუძველზე** – პოლიცია განიხილავს ძალადობის ფაქტს, ესაუბრება მხარეებს, ადგენს ოქმს.
2. **მტკიცებულებების შეფასება** – შესაძლებელია **მსხვერპლის ჩვენება, სამედიცინო დასკვნა, მეზობლების ან ოჯახის წევრების ჩვენებები**.
3. **ორდერის გაცემა** – პოლიციის წარმომადგენელი იღებს გადაწყვეტილებას და გასცემს **შემაკავებელ ორდერს**.
4. **დოკუმენტის გადაცემა** – მოძალადეს **უფლებამოსილი პირი აცნობს ორდერის პირობებს**.
5. **მოქმედების ვადა** – შემაკავებელი ორდერი ძალაშია **30 დღემდე**.
---
### **2. შემაკავებელი ორდერით გასათვალისწინებელი საკითხები და მოძალადისთვის დაკისრებული შეზღუდვები**
#### **შემაკავებელი ორდერით შესაძლებელია მოძალადეს დაეკისროს შემდეგი შეზღუდვები:**
- **მსხვერპლთან მიახლოების აკრძალვა** (მაგ., საცხოვრებელ ბინაში, სამუშაო ადგილზე).
- **მსხვერპლის ნებისმიერი ფორმით შეწუხების აკრძალვა** (ზარებით, შეტყობინებებით, სოციალურ ქსელებში კომუნიკაციით).
- **ერთობლივ საცხოვრებელ ბინაში შესვლის შეზღუდვა** (მიუხედავად იმისა, რომ შესაძლოა, ის თავად იყოს ბინის მესაკუთრე).
- **იარაღის ტარების ან ფლობის შეზღუდვა**.
- **გადამისამართება სარეაბილიტაციო პროგრამებში**, როგორიცაა **აგრესიის მართვის კურსები**.
---
### **3. შემაკავებელი ორდერის გასაჩივრების პროცედურები და თავისებურებები**
მოძალადეს შეუძლია **გასაჩივროს ორდერის გამოცემა**, მაგრამ **ეს არ აჩერებს მის მოქმედებას**.
#### **გასაჩივრების პროცედურა:**
1. **პირველადი გასაჩივრება** – მოძალადეს შეუძლია **პოლიციის მიერ გაცემული ორდერი** გაასაჩივროს **სასამართლოში 10 დღის ვადაში**.
2. **სასამართლოს განხილვა** – სასამართლო შეისწავლის საქმეს და მიიღებს გადაწყვეტილებას:
- **ორდერის ძალაში დატოვება**
- **შეზღუდვების შემცირება**
- **ორდერის გაუქმება (გამონაკლის შემთხვევებში)**
---
### **4. შემაკავებელი და დამცავი ორდერის დარღვევის სამართლებრივი შედეგები**
**შემაკავებელი ან დამცავი ორდერის დარღვევა ითვლება სამართალდარღვევად**, რაც იწვევს **ადმინისტრაციულ ან სისხლისსამართლებრივ პასუხისმგებლობას**.
#### **ა) ადმინისტრაციული პასუხისმგებლობა**
- **საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 175² მუხლი**
- პირველი დარღვევა → **ჯარიმა 500-2000 ლარი ან ადმინისტრაციული პატიმრობა 5-დან 15 დღემდე**.
- განმეორებითი დარღვევა → **1000-3000 ლარიანი ჯარიმა ან 10-დან 15 დღემდე ადმინისტრაციული პატიმრობა**.
#### **ბ) სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობა**
თუ მოძალადე არ ემორჩილება **შემაკავებელ ან დამცავ ორდერს**, **გრძელდება ძალადობა ან საფრთხის დონე მაღალია**, იწყება სისხლისსამართლებრივი დევნა:
- **სისხლის სამართლის კოდექსის 126¹ მუხლი** (ოჯახში ძალადობა) – ჯარიმა, პატიმრობა **1 წლამდე** ან თავისუფლების შეზღუდვა **2 წლამდე**.
- **გარდამავალი ხასიათის საფრთხის შემთხვევაში** – 3 წლამდე პატიმრობა.
---
### **დასკვნა**
**შემაკავებელი ორდერი არის ძალადობის მსხვერპლის დაცვის ერთ-ერთი ყველაზე სწრაფი მექანიზმი, რომელიც პოლიციას შეუძლია დაუყოვნებლივ გამოიყენოს.** მისი დარღვევა კი იწვევს **ადმინისტრაციულ ან სისხლისსამართლებრივ პასუხისმგებლობას**.
### **მოძალადის მიმართ ელექტრონული ზედამხედველობის დაწესება**
**ელექტრონული ზედამხედველობა** არის ერთ-ერთი თანამედროვე სამართლებრივი მექანიზმი, რომელიც უზრუნველყოფს **ოჯახში ძალადობის მსხვერპლთა დაცვას** და **მოძალადის კონტროლს**.
---
## **1. ელექტრონული ზედამხედველობის გამოყენების საფუძვლები**
ელექტრონული ზედამხედველობა გამოიყენება, თუ:
- მოძალადე **არ ემორჩილება შემაკავებელ ან დამცავ ორდერს**.
- არსებობს **მაღალი რისკი, რომ მოძალადე კვლავ განახორციელებს ძალადობას**.
- **სასამართლომ მიიღო შესაბამისი გადაწყვეტილება** (დამცავი ორდერის ან სისხლისსამართლებრივი საქმის ფარგლებში).
#### **ვის შეუძლია ზედამხედველობის დანიშვნა?**
- **სასამართლო** – დამცავი ორდერის ფარგლებში.
- **შინაგან საქმეთა სამინისტრო** – შემაკავებელი ორდერის დარღვევის შემთხვევაში.
- **პროკურატურა** – სისხლის სამართლის საქმის წარმოებისას.
#### **რა სახის ზედამხედველობა არსებობს?**
1. **გეოლოკაციის მონიტორინგი** – მოძალადეს **ატარებს ელექტრონულ სამაჯურს**, რომელიც აფიქსირებს მის გადაადგილებას.
2. **დაშორების კონტროლი** – თუ მოძალადე უახლოვდება მსხვერპლს, **სისტემა აგზავნის განგაშის სიგნალს პოლიციაში**.
3. **მცირე რადიუსში კონტროლი** – შესაძლებელია, მოძალადე მხოლოდ განსაზღვრულ **გეოგრაფიულ ზონაში იმყოფებოდეს**.
---
## **2. მოძალადისა და მსხვერპლის პასუხისმგებლობა**
#### **მოძალადის ვალდებულებები**
- **უნდა ატაროს ელექტრონული სამაჯური** (მისი მოხსნა ან დაზიანება ითვლება სამართალდარღვევად).
- **მოძალადეს ეკრძალება განსაზღვრული ზონების დარღვევა** (მაგალითად, მსხვერპლის საცხოვრებელთან მიახლოება).
- **უკანონო გადაადგილების შემთხვევაში** პოლიცია იღებს შესაბამის ზომებს.
#### **მსხვერპლის პასუხისმგებლობა**
- მსხვერპლს **შეუძლია შეტყობინების მიღება**, თუ მოძალადე უახლოვდება **განსაზღვრულ უსაფრთხო ზონას**.
- მას შეუძლია **დაუყოვნებლივ გამოიძახოს პოლიცია**, თუ სისტემა შეატყობინებს საფრთხეს.
---
## **3. გეოგრაფიული ზონები**
**გეოგრაფიული შეზღუდვები განისაზღვრება:**
- **საცხოვრებელი ადგილი** – მოძალადეს ეკრძალება **მსხვერპლის ბინასთან მიახლოება**.
- **სამუშაო ადგილი** – მოძალადე ვერ მივა **მსხვერპლის სამსახურში**.
- **საზოგადოებრივი ადგილები** – სასამართლოს შეუძლია დააწესოს **კონკრეტული ქუჩების, უბნების ან ქალაქების შეზღუდვა**.
თუ მოძალადე და მსხვერპლი ცხოვრობენ ერთ საცხოვრებელ ფართში, **მოძალადეს ეძლევა დრო, რათა მოძებნოს ახალი საცხოვრებელი ადგილი**.
---
## **4. ელექტრონული ზედამხედველობის შეჩერება, შეწყვეტა და მისი ვადამდე გაუქმება**
#### **შეჩერება ან დროებითი შეწყვეტა**
- შესაძლებელია, **თუ მოძალადეს ესაჭიროება სამედიცინო დახმარება** და ელექტრონული მოწყობილობა ვერ იქნება გამოყენებული.
- **ტექნიკური პრობლემების შემთხვევაში** შესაძლოა, გამოყენებულ იქნას ალტერნატიული მეთოდები.
#### **გაუქმება (ვადამდე შეწყვეტა)**
- **მსხვერპლის მოთხოვნით** – თუ მსხვერპლი მიიჩნევს, რომ ზედამხედველობა აღარ არის საჭირო.
- **სასამართლოს გადაწყვეტილებით** – შესაძლოა, შეზღუდვები მოიხსნას, **თუ მოძალადე მონაწილეობს სარეაბილიტაციო პროგრამებში** და არ არსებობს საფრთხე.
- **სათანადო ვადის ამოწურვის შემდეგ** – ზედამხედველობა შეწყდება, თუ **მოძალადემ სრულად დაიცვა წესები**.
---
## **5. სამართლებრივი შედეგები ზედამხედველობის დარღვევის შემთხვევაში**
თუ მოძალადე **არღვევს ელექტრონული ზედამხედველობის პირობებს**, მას ემუქრება:
1. **ჯარიმა (1000-3000 ლარი)**.
2. **პატიმრობა (3 წლამდე)**, თუ საფრთხე რეალურად გაიზარდა.
3. **დაცვის მექანიზმების გამკაცრება** – სასამართლო შეიძლება მოითხოვოს **დამატებითი შეზღუდვები ან აღკვეთის ღონისძიება**.
---
### **დასკვნა**
**ელექტრონული ზედამხედველობა** არის **დამატებითი დაცვის მექანიზმი**, რომელიც მსხვერპლს აძლევს უსაფრთხოების უფრო მაღალ დონეს. მისი **გამოყენება, შეზღუდვები და პასუხისმგებლობები მკაცრად რეგულირდება კანონმდებლობით**.
### **შემაკავებელი და დამცავი ორდერების მონიტორინგი და დარღვევისთვის გათვალისწინებული პასუხისმგებლობა**
---
## **1. შემაკავებელი და დამცავი ორდერების მონიტორინგი**
**შემაკავებელი და დამცავი ორდერები** არის სამართლებრივი მექანიზმები, რომლებიც მიზნად ისახავს **ოჯახში ძალადობის მსხვერპლთა დაცვას** და **მოძალადის ქცევის შეზღუდვას**.
#### **ვინ ახორციელებს მონიტორინგს?**
- **საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრო** (პოლიცია)
- **პროკურატურა** (სისხლის სამართლის საქმის წარმოებისას)
- **სასამართლო** (საკონტროლო განხილვების გზით)
- **სოციალური სააგენტო** (მძიმე შემთხვევებში)
#### **მონიტორინგის მექანიზმები:**
1. **პოლიციის რეგულარული შემოწმება** – სამართალდამცავები პერიოდულად ამოწმებენ, იცავს თუ არა მოძალადე ორდერის პირობებს.
2. **მსხვერპლის უსაფრთხოების შეფასება** – თუ მსხვერპლი იტყობინება დარღვევას, პოლიცია დაუყოვნებლივ რეაგირებს.
3. **ელექტრონული ზედამხედველობა** – **მაღალი რისკის მქონე მოძალადეებისთვის** გამოიყენება **GPS სამაჯურები**.
4. **საკონტროლო უწყებები** – სოციალური მუშაკები და არასამთავრობო ორგანიზაციები აკვირდებიან, ხორციელდება თუ არა ორდერების ეფექტური აღსრულება.
---
## **2. შემაკავებელი და დამცავი ორდერის დარღვევისთვის გათვალისწინებული პასუხისმგებლობა**
### **ა) ადმინისტრაციული პასუხისმგებლობა**
თუ მოძალადე არღვევს **შემაკავებელ ან დამცავ ორდერს**, ის დაექვემდებარება **ადმინისტრაციულ პასუხისმგებლობას** **(საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 175² მუხლის მიხედვით)**.
#### **სანქციები:**
- **პირველი დარღვევა:**
- **ჯარიმა 500-2000 ლარი**
- ან **5-15 დღემდე ადმინისტრაციული პატიმრობა**
- **განმეორებითი დარღვევა (1 წლის განმავლობაში):**
- **ჯარიმა 1000-3000 ლარი**
- ან **10-15 დღემდე ადმინისტრაციული პატიმრობა**
---
### **ბ) სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობა**
**შემაკავებელი ან დამცავი ორდერის დარღვევა** შესაძლოა გახდეს **სისხლისსამართლებრივი დანაშაული**, თუ მოძალადე აგრძელებს ძალადობრივ ქმედებებს ან საფრთხე იზრდება.
#### **მთავარი სამართლებრივი ნორმები:**
1. **საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 126¹ მუხლი (ოჯახში ძალადობა)**
- **ჯარიმა ან 1 წლამდე პატიმრობა**
- **თავისუფლების შეზღუდვა 2 წლამდე**
2. **საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 381¹ მუხლი (სასამართლოს გადაწყვეტილების შეუსრულებლობა)**
- **მოძალადეს ემუქრება 3 წლამდე პატიმრობა**, თუ ის მიზანმიმართულად არღვევს ორდერის პირობებს.
---
## **3. სამართალდამცავების რეაგირება დარღვევის შემთხვევაში**
თუ მსხვერპლი აცნობებს პოლიციას, რომ **მოძალადე არღვევს ორდერს**, სამართალდამცავები:
1. **დაუყოვნებლივ ჩაერთვებიან სიტუაციის შესასწავლად**.
2. **მოძალადეს ადგილზე დააკავებენ** (თუ დარღვევა დადასტურდა).
3. **განიხილავენ დამატებითი შეზღუდვების დაწესებას**, როგორიცაა **გეოგრაფიული შეზღუდვა ან ელექტრონული მონიტორინგი**.
4. **შესაძლოა, საქმე სისხლისსამართლებრივ წარმოებად გადაკვალიფიცირდეს**.
---
### **დასკვნა**
**შემაკავებელი და დამცავი ორდერების მონიტორინგი მნიშვნელოვანია მსხვერპლის დასაცავად და მოძალადის კონტროლისთვის.** მათი დარღვევა შეიძლება გამოიწვიოს როგორც ადმინისტრაციული, ისე სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობა, რაც დამოკიდებულია **დარღვევის სიმძიმესა და განმეორებადობაზე**.
### **მსხვერპლის სტატუსის განსაზღვრის კრიტერიუმები და პროცედურები**
საქართველოს კანონმდებლობით, **ოჯახში ძალადობის ან ქალთა მიმართ ძალადობის მსხვერპლად** შეიძლება ჩაითვალოს პირი, რომელიც **ფიზიკურ, ფსიქოლოგიურ, სექსუალურ, ეკონომიკურ ან სხვა სახის ძალადობას განიცდის**.
#### **მსხვერპლის სტატუსის მინიჭების კრიტერიუმები:**
1. **სრულწლოვანი მსხვერპლი**
- პირი, რომელსაც აქვს დაზიანებები ან სხვა მტკიცებულება ძალადობის შესახებ (ფიზიკური, ფსიქოლოგიური, სექსუალური ან ეკონომიკური ძალადობა).
- პოლიციის, სასამართლოს ან სხვა უფლებამოსილი ორგანოს მიერ **შემაკავებელი ან დამცავი ორდერის გამოცემა**.
- სოციალური მუშაკის, ფსიქოლოგის ან ექიმის დასკვნა, რომელიც ადასტურებს ძალადობის ფაქტს.
2. **არასრულწლოვანი მსხვერპლი**
- ბავშვი, რომელიც აღმოჩნდა ძალადობის მსხვერპლი **ოჯახის წევრის ან მეურვის მხრიდან**.
- თუ ბავშვს აქვს **ფიზიკური ან ემოციური დაზიანებები**, რომლებიც მიუთითებს ძალადობაზე.
- თუ **მშობელი ან მეურვე უგულებელყოფს ბავშვის საჭიროებებს** ან საფრთხეს უქმნის მის კეთილდღეობას.
#### **მსხვერპლის სტატუსის მინიჭების პროცედურები:**
- **შინაგან საქმეთა სამინისტრო** – პოლიცია აფორმებს პროტოკოლს ძალადობის ფაქტზე.
- **სოციალური მომსახურების სააგენტო** – აფასებს მსხვერპლის მდგომარეობას და საჭირო დახმარებას.
- **სასამართლო** – მსხვერპლს შესაძლოა მიენიჭოს ოფიციალური სტატუსი დაცვის მექანიზმების გამოყენების მიზნით.
- **არასამთავრობო ორგანიზაციები (NGO-ები)** – შეიძლება ჩაერთონ მსხვერპლის მხარდაჭერაში.
**1. თავშესაფრები**
საქართველოს ტერიტორიაზე მოქმედებს **სახელმწიფო და არასამთავრობო თავშესაფრები**, რომლებიც უზრუნველყოფენ:
- **უსაფრთხო საცხოვრებელ ადგილს** ძალადობის მსხვერპლთათვის.
- **ფსიქოლოგიურ დახმარებას**.
- **იურიდიულ კონსულტაციას** (შვილების მეურვეობა, განქორწინება და სხვა).
- **რეჰაბილიტაციის პროგრამებს** (დასაქმება, განათლება).
**2. კრიზისული ცენტრები**
- განკუთვნილია **დაუყოვნებელი დახმარებისთვის** ძალადობის მსხვერპლთათვის.
- უზრუნველყოფენ **დროებით საცხოვრებელ ადგილს (სწრაფი რეაგირების რეჟიმში)**.
- სთავაზობენ **სამედიცინო და ფსიქოლოგიურ დახმარებას**.
- ამ ცენტრების მომსახურებით სარგებლობა შესაძლებელია **პოლიციის ან სოციალური მუშაკის მიმართვის საფუძველზე**.
---
### **არასრულწლოვანთა დაცვა ძალადობისგან**
#### **ძალადობის მსხვერპლი ბავშვის დაცვის ღონისძიებები**
1. **პოლიციის ჩარევა** – ძალადობის შემთხვევის დაფიქსირებისთანავე პოლიცია ვალდებულია **დაუყოვნებლივ დაიცვას ბავშვი** და საჭიროების შემთხვევაში შეიყვანოს **ბავშვთა დაცვის სერვისში**.
2. **სოციალური მომსახურების სააგენტო** – აფასებს ბავშვის მდგომარეობას და იღებს გადაწყვეტილებას **ოჯახში დარჩენის ან გამოყვანის შესახებ**.
3. **დაცვის ორდერის გაცემა** – შეიძლება **მშობელს ან მეურვეს** აეკრძალოს ბავშვისთან კონტაქტი, თუ ის წარმოადგენს საფრთხეს.
4. **პირობითი და სარეაბილიტაციო პროგრამები** – მოძალადე მშობელს შეიძლება დაევალოს **სავალდებულო ფსიქოლოგიური დახმარება ან თერაპია**.
#### **ბავშვის ოჯახიდან გამოყვანისა და განცალკევების საფუძვლები**
- თუ ბავშვის **სიცოცხლეს ან ჯანმრთელობას საფრთხე ემუქრება**.
- თუ **მშობელი/მეურვე უგულებელყოფს ბავშვს** და არ უზრუნველყოფს მის საჭიროებებს.
- **სოციალური მომსახურების სააგენტოს დასკვნის საფუძველზე**.
- სასამართლოს გადაწყვეტილებით **ბავშვი შეიძლება გადაყვანილ იქნას ალტერნატიულ საცხოვრებელში (მაგალითად, ბავშვთა სახლში ან სანდო ნათესავთან).**
#### **რეფერირების პროცედურები და პასუხისმგებელი სუბიექტები**
**რეფერირების მექანიზმი** გულისხმობს ყველა შესაბამისი უწყების კოორდინირებულ მოქმედებას.
**მთავარი სუბიექტები:**
- **პოლიცია** – პირველადი რეაგირება ძალადობის ფაქტზე.
- **სოციალური მომსახურების სააგენტო** – მსხვერპლისა და არასრულწლოვანის შეფასება და დახმარების გაწევა.
- **პროკურატურა** – მოძალადის სისხლისსამართლებრივი დევნა.
- **სასამართლო** – დაცვის მექანიზმების შემოღება (ორდერები, ბავშვზე მეურვეობის განსაზღვრა და სხვ.).
- **არასამთავრობო ორგანიზაციები** – ფსიქოლოგიური და სოციალური მხარდაჭერა.
---
### **დასკვნა**
საქართველოს სამართლებრივი სისტემა **უზრუნველყოფს როგორც მსხვერპლთა დაცვას, ასევე მოძალადეთა წინააღმდეგ სამართლებრივ ზომებს**. სახელმწიფო და არასამთავრობო ორგანიზაციები ერთობლივად მუშაობენ იმისთვის, რომ **მსხვერპლებს ჰქონდეთ უსაფრთხო თავშესაფარი, სამართლებრივი დახმარება და ფსიქოლოგიური მხარდაჭერა**.
ძალის პროპორციულობა ჯგუფური თავდასხმისას: ჯგუფური თავდასხმისას, მომგერიებელს უფლება აქვს, ჯგუფის თითოეული წევრის მიმართ გამოიყენოს ძალა, რომელიც მთელ ჯგუფზეა გათვლილი. წყარო: https://advokatisk.ge/autsilebeli-mogerieba/
სირია-1) ფაბულიდან გამომდინარე წარმოშობილი დავა ეხება ადამიანის უფლებების და ძირითად თავისუფლებების და ასევე სხვა სახელმწიფოს საშინაო საქმეებში ჩაურევლობის საკითხს.
თავდაპირველად დავის საფუძველის ანუ სხვა სახელმწიფოს საშინაო საქმეებში ჩარევის ნაწილის შეფასება უნდა მოხდეს. საერთაშორისო სამართლის ერთ-ერთ ფუნდამენტურ საყოველთაო ძირითად პრინციპს წარმოადგენს სხვა სახელმწიფოს საშინაო საქმიანობაში ჩაურევლობის პრინციპი - აღნიშნული პრინციპის მიხედვით არც ერთ სახელმწიფოს არ აქვს უფლება ჩაერიოს სხვა სახელმწიფოს „საშინაო საქმეებში“ , ჩაურევლობის პრინციპის დარღვევას ინტერვენცია ეწოდება და ის სხვადასხვა სახით შესაძლოა განხორციელდეს მაგ: სამხედრო ჩარევით და ა.შ ამ შემთხვევაში მოწინააღმდეგე მხარემ მიუთითა რომ ჩარევა მოხდა მიმხრობით. რაც რომ შევაფასოთ გარკვეულ წილად მართალია რადგან სახელმწიფოში აქციები, ადამიანთა უფლებრივი მდგომარეობა, პოლიტიკა და ა.შ არის სახელმწიფოს საშინაო საქმე და მასში ჩარევა დაუშვებელია, თუმცა ამ პრინციპის შეფასებისას უნდა მიექციოს დიდი ყურადღება იმ გარემოებას რომ მართალია ყოველი სახელმწიფოს საშინაო ცხოვრება მისი „საშინაო საქმეა“ სანამ თვითონ არ აქცევს მას საერთაშორისო სამართლებრივი ნორმის ობიექტად. მაგრამ არსებობს შემთხვევები,როცა სახელმწიფოს „საშინაო საქმე“ ხდება საერთაშორისო სამართლის ობიექტი კერძოდ როდესაც საერთაშორისო სამართლის ნორმას არღვევს და საერთაშორისო კონფლიქტს იწვევს. ამ შემთხვევაში ჩარევა გამოწვეული იყო საერთაშორისო მეორე ძირითადი პრინციპის ადამიანის უფლებების და ძირითად თავისუფლებათა პრინციპიდან გამომდინარე. ამ საკითხს კი საერთაშორისო სამართალი საკმაოდ სენსიტიურად უყურებს და მკაცრად განსაზღვრავს საერთაშორისო სამართლის ადამიანის უფლებების დაცვის მექანიზმებს. პრაქტიკაში ასეთი შემთხვევები მე-19 საუკუნეში გამოიკვეთა ზუსტად ამიტომ ჰელსინკი 2 ის შედეგად დადგინდა რომ ადამიანის უფლებათა საკითხი არ შეიძლება ითვლებოდეს სახელმწიფოს წმინდა საშინაო საქმედ, ეს კატეგორია ზესახელმწფოებრივ სფეროს მიეკუთბნება და საერთაშორისო ორგანიზაციები ეუთოს თაოსნებით აღიარებენ უფლებას რომ საჭიროების შემთხვევაში „ჩაერიონ“ ამა თუ იმ სახელმწიფოში შექმნილ სიტუაციაში რომელიც საფრთხეს უქმნის ამ კონკრეტულ სახელმწიფოში მცხოვრებ ადამიანებს. ამ შემთხვეაში სირია არღვევდა ადამიანის უფლებებს მათ ძირითად უფლებებს ხელყოფა შესაბამისად ამერიკის და ბრიტანეთის აღნიშნული ქმედებები არ წარმოადგენს გაუმართლებე ჩარევას და საერთაშორისო პრინციპების დარღევას.
2) ფაბულიდან გამომდინარე წარმოშობილი დავა ეხება საერთაშორისო წარმომადგენლობისას იმუნიტეტის და დანაშაულთა წინააღმდეგ ბრძოლაში საერთაშორისო თანამშრომლობის საკითხს.
მალის სახელმწიფოს განმარტებით მაროკომ დაარღვია წარმომადგენლობის იმუნიტეტის გარანტია კერძოდ ხელშეუხებლობის პრინციპი. საერთაშორისო დიპ წარმ და საკონსულოებმა რომ განახორციელონ კარგად საქმიანობა გარანტირებულია პრივილეგიები და იმუნიტეტები. აღნიშნული ინსტიტუტის მიზანია წარმომადგენელის სახელმწიფოს ინტერესების დაცვა და ყოველგვარი სამართლებრივი გაუგებრობის თავიდან აცილების უზრუნველყოფა. დიპლომატიური იმუნიტეტის გამოყენებას და მის ფარგლებს განსაზღვრავს ვენის 1961 წლის კონვენცია დიპლომატიური ურთიერთობის შესახებ რომლის მიხედვით ვენის კონვენციით უზრუნვეყოფილია პირველ რიგში 1) წარმომადგენლობის შენობების ხელშეუხებლობა, რაც გულისხმობს რომ წარმომადგენლის შენობა ექცევა წარმომადგენელი სახელმწიფოს იურისდიქციაში, და არა ადგილობრივის, შესვლა შესაძლებელია მხოლოდ წარმომადგენლის მეთაურის ნებართვით და დაუშვებელია მისი ყადაღის დადება, გაჩხრეკა და ა.შ იმუნიტეტი ასევე მოიცავს თვითონ წარმომდგენლების პირად ხელშეუხებლობასაც, სამართლებრივ იმუნიტეტს, მიმოწერის ხელშეუხებლობას, ფისკალურ ხელშეუხებლობას და ა.შ რომლიდან გამომდინარეც ისინი ადგილობრივ კანონმდებლობას არ ექვემდებარიან. შესაბამისად ამ მხარის პოზიცია ამ ნაწილში სწორია რადგან აქმ შემთხვევაში გვაქვს იმუნიტეტი სახეზე. მაგრამ ყურადღება უნდა მიექცეს მეორე ნაწილსაც კერძოდ რა საფუძვლით ჩაატარა ეს საპროცესო მოქმედებები ამ სახელმწიფომ. საერთაშორისო სამართლის მიხედვით დიდი მნიშვნელობა ენიჭება დანაშაულის წინააღმდეგ თანამშრომლობას რომელიც მრავალი გზით შესაძლებელია განხორციელდეს მაგ: ექსტრადაციის ინსტიტუტით, საერთაშორისო ორგანიზაციების მეშვეობით, და ასევე საერთაშორისო ხელშეკრულებებით. ამ შემთხვევაში ფულის გათეთრებას ეხება 1929 წლის ყალბი ფულის წინააღმდეგ ბრძოლის შესახებ ჟენევის კონვენცია რომელიც ამ დანაშაულს განსაკუთრებით მძიმე მნიშვნელობას ანიჭებს. და ორივე მხარეს ხელი აქვს მოწერილი ზოგადად ჟენევის კონვენცია დათქმებში განამტკიცებდა საკონსულოს იურისდიქციის შეზღუდვასთან დაკავშირებით დებულებებს მაგრამ ჩინეთის გამოე ს დამუშავების პროცესში იყო და კონვენციაში არ აისახა მაგრამ აღნიშნული საერთაშორისო პრაქტიკაში გვაქვს განმტკიცებული. როდესაც დასაბუთებული ვარაუდი არსებობს რომ საელჩოში მიმდინარეობს მძიმე დანაშაულის განხორციელება შესაძლებელია დაუყონებლივი საპროცესო ღონისძიებების გატარება კერძოდ ჩხრეკაც. იქიდან გამომდინარე რომ საერთაშორისო ხელშეკ ხელი აქვს ორივეს მოწერი ამ შემთხვევაში ამით ჰქონდა საფუძველი.
3)ამ შემთვევაში განხილვის საგანია საერთაშორისო სამართალში ტერიტორიის, კერძოდ საწყლო ტერიტორიასთან დაკავშირებით სახელმწიფოს უფლება მოვალეობების საკითხი.
თავდაპირველად ჩამოვაყალიბოთ რა არის სახელმწიფოს ტერიტორია რას მოიცავს და სად მთავრდება მისი ფარგლები. სახელმწიფო ტერიტორია არის დედამიწის ზედაპირის ის
კუნძულები-3)ამ შემთვევაში განხილვის საგანია საერთაშორისო სამართალში ტერიტორიის, კერძოდ საწყლო ტერიტორიასთან დაკავშირებით სახელმწიფოს უფლება მოვალეობების საკითხი.
თავდაპირველად ჩამოვაყალიბოთ რა არის სახელმწიფოს ტერიტორია რას მოიცავს და სად მთავრდება მისი ფარგლები. სახელმწიფო ტერიტორია არის დედამიწის ზედაპირის ის ნაწილი, რომელიც მოცემული სახელმწიპოს სუვერენიტეტის ქვეშ იმყოფება. საერთაშორისო სამართლის ძირითად პრინციპს წარმოადგენს ტერიტორიის უზენაესობა შესაბამისად მისიდან გამომდინარეობს ტერიტორიული სუვერენტიტეტი რომელიც ავრცელებს იურიდსიქციას და კრძლავს სხვის გავრცელებას. სახელმწიფო ტერიტოია შეგვიძლია დავყოთ: ხმელეთი , საჰაერო, საწყლო, მფრინავი მცურავი ობიექტები რაც ალმის კანონს ემორჩილებიან და ა.შ და ა.შ. სახელმწიფო ტერიტორიას კი გასამიჯვნად შემივლებული აქვს საზღვარი რომელიც არის ხაზი, რომელიც მოცემული სახელმწიფოს ტერიტორიის ფარგლებს საზღვრავს. საზღვაო სამართალი არეგულირებს სახელმწიფოს უფლება მოვალეობებს: შიდა წყლებში, ტერიტორიულ ზღვებში, არქიპელაგურ წყლებში, ღია ზღვაში, განსაკ ეკონ ზონაში და ა.შ.
შდა წყლები: წარმოადგენს მოცემული სახელმწიფოს საზღვრებს შიგნით მოქცეული ყველა ზღვა, ტბა, მდინარე, არხი, და ყურე, რომელთაც რაიმე სპეციალური საერთაშორისო სტატუსი არ გააჩნიათ. აქ ვრცელდება სახელმწიფოს იურისდიქცია ყველაზე მეტად და აქ თავისუფალდ გაანხორციელებს მაგას. ტერიტორიული ზღვა კი არის საზღვაო სარტყელი სანაპირო ზოლის ორმელიც არტყავს შდა წყლებს იურისდიქცია აქაც მაღალი ხარისხით ვრცელდება მაგრამ აქ ცოტა შეზღუდულია მშვიდობიანი გავლის პრინციპი და ალმის კანონია მაღა დონეზე. ამის იქით უკვე სახელმწიფოების იურისდიქცია იკლებს და იწყება განსაკუთრებული ეკონომიკური ზონები, ღია ზღვა და ა.შ. ღია ზღვა ეს არის ყველა ნაწილი, რომელიც არ შედის არც ერთი სახელმწიფოს არც ტერიტორიულ, არც შიდა წყლებში და თავისუფალია ყველა ქვეყნის გემების ნაოსნობისათვის. შესაბამისად აქ არავის იურისდიქცია არ მოქმედებს. მაგრამ სახელმწიფოებს აქვთ კონკრეტული უფლება მოვალეოები და ასეთთთაგნია: ა) ნაოსნობა, ბ) თევზჭერა და სხვა საზღვაო სარეწები, გ) გაიყვანოს წაყალქვეშა კაბელები და მილები, დ) გამოიყენოს მის თავზე მდებარე საჰაერო სივრცე თავისი თვითმფრინავების ფრენისათვის.ე) ააგოს ხელოვნური კუნძულები და ნაგებობები და ეს მოქმედებს როგორც იმ სახლემწიფოზე რომელსაც გასასვლეი აქვს ასევე სხვაზე. შეთანხმება საზღვრებზე დემილიტაცია, დემარკაცია და რედემარკაცია. ამ შემთხვევაში გვაქვს ტერიტორიული ზღვა 1982 წლის მონტეგრო ბეს კონვენციით ტერიტორიულ ზღვაში აღნიშნული ქმედება მხარეთა შეუთანხმებლად ჩაითვლება თვითნებობად. აღნიშნული შემთხვევა მისი მასშტაბურობის მიუხედავად არ წარმოადგენს გამონაკლის შემთხვევას ამ კონვენციაში შესაბამისად საზღვრის კორექცია არ იქნება გამართლებული.
დიპლომატიური იმუნიტეტი და მისი არსი
ყოველი დიპლომატიური წარმომადგენლის უფლებრივი მდგონარეობა 3 საწყის ეყრდნობა ესენია 1) აკრედიტება 2) წარმომადგენლობა 3) იმუნიტეტი.
დიპლომატიურ წარმომადგენლობას ენიჭება განსაკუთრებული პრივილეგიები და იმუნიტეტები, რომელთა მიზანია უზრუნველყოს წარმომადგენლობის საქმიანობის შეუფერხებლობა. იმუნიტეტი ანუ შეუვალობა გულისხმობს დიპლომატის ამოღებას ადგილობრივი იურისდიქციის კომპეტენციიდან, პრივილეგიები კი მას გარკვეული უპირატესობას ანიჭებს ვიდრე ადგილობრივ მოქალაქეებს ან სხვა უცხოელებს აქვთ. აღნიშნული ინსტიტუტის მიზანია წარმომადგენელის სახელმწიფოს ინტერესების დაცვა და ყოველგვარი სამართლებრივი გაუგებრობის თავიდან აცილების უზრუნველყოფა, რათა სახელმწიფოებს შორის ურთიერთობამ სამართლებრივად უფრო მყარი სახე მიიღოს და ყოველი მოქმეება რომელიც სახელმწიფოებს შორის უერთიერთობაზე შეიძლება იქონიოს გავლენა გარკვეული პროცედურებით და მექანიზმებით იყოს გაწერილი და დაცული.
დიპლომატიური იმუნიტეტის გამოყენებას და მის ფარგლებს განსაზღვრავს ვენის 1961 წლის კონვენცია დიპლომატიური ურთიერთობის შესახებ რომლის მიხედვით ვენის კონვენციით უზრუნვეყოფილია 1) წარმომადგენლობის შენობების ხელშეუხებლობა, რაც გულისხმობს რომ წარმომადგენლის შენობა ექცევა წარმომადგენელი სახელმწიფოს იურისდიქციაში და დაუშვებელია მისი ყადაღის დადება, გაჩხრეკა და ა.შ 2) წარმომადგენლობის არქივი და დოკუმენტები ხელშეუხებელია მიუხედავად მისი ადგილმდებარეობისა 3) დიპლომატიური ფოსტა ხელშეუხებელია მისი დაკავება ან გასინჯვა დაუშვებელია. ასევე ხელშეუხებელია დიპლომატიური შიკრიკი. ასევე როგორც დიპლომატიურ წარმომადგენლობას მთლიანად ასევე მის დიპლომატიურ აგენტებს მიენიჭება იმუნიტეტის ნაწილში 1)პირადი ხელშეუხებლობა - არ შეიძლება დაკავება, დაპატიმრება და ა.შ 2) ბინის ქონების მიერ-მოწერის ხელშეუხებლობა 3)სასამართლო იმუნიტეტი - დიპ აგენტის მართლსაწინ ქმედება არ ექვემდებარება ადგილობრივ კანონებს და მას არ შეიძლება მოეთხოვოს პასუხი ადგილობრივი პასუხისმგებლობის ფარგლებში. 4)ფისკალური იმუნიტეტი - პირადი ბეგარისგან გათავისუფება ნუ ეს გადასახადის ნაწილი უფრე პრივილეგიებში გადის რომელსაც საბაჟო პრივილეგიებიც მიეკუთვნება.
დანაშაული და თანამშრომლობა დანაშაულთან ბრძოლაში
საერთაშორისო დანაშაული ეს არის საერთაშორისო მართლსაწინააღმდეგო აქტი რომელიც საერთაშორისო მშვიდობას და უშიშროებას უქმნის საფრთხეს, ლახავს ყველა სახელმწიფოს სასიცოცხლო ინტერესს და საერთაშორისო სამართლის ძირითად საწყისებს. საერთაშორისო დანაშაული სულ 4 სახისას იყო1) ომის დანაშაულები 2) გენოცდიდი, 3)ადამიანურობის წინაღმდეგ მიამრთული დანაშაულები 4) აგრესია. 1990-იან წლებში საერთაშორისო სისხლის სამართლის ჩამოყალიბების ნიშნები შეინიშნებოდა ხოლო 2002 წელს უკვე სისხლის სამართლის შესახებ საერთაშორისო სამარტლებრივი წესდება შევიდა ძალაში რამაც სისხლის სამართლებრივი დანაშაულის წინააღმდეგ ბრძოლაში გარდამტეხი მოვლენა ითამაშა. სახელწიფოები მუდამ ცდილობდნენ ბოლო მოეღოთ ისეთი დანაშაულებისთვის როგორიცაა ტრეფიკინგი, ფულის გათეთრება, ნარკოტიკებით ვაჭრობა, ტერიორიზმმი, მონათვაჭრობა და ა.შ ამის გამოს აერთაშორისო სამართალში მრავალი კონვენციის რატიფიცირება მოხდა როგორებიცაა: 1) კონვენციები ქალებით და ბავშვებით ვაჭრობის შესახებ, 2) კონვენცია მონობის აკრძალვის შესახებ, 3) კონვენციაში პორნოგრაფიული გამოცემებისა და მათი ვაჭრობის აღკვეთის შესახებ, 4) კონვენცია ყალბი ფულადი ნიშნების დამზადების შესახებ,5) ერთობლივი კონვენცია ნარკოტიკული საშუალებებისა და ფსიქოტროპული ნივთიერებების შესახებ, 6) კონვენცია ღია ზღვის შსახებ და კონვენცია საზღვაო სამართლის შსახებ, 7) ტერორიზმის წინააღმდეგ აქტები და სხვა. დანაშაულის წინააღმდეგ აღნიშნული თანამშრომლობის გარდა საერთაშორისო სამართალი ითვალისწინებს თანამშრომლობის ერთ-ერთ სახეს რომელსაც დამნაშავის გადაცემა ანუ ექსტრადაცია ეწოდება. ზოგადად ექსტრადაციის მიმართ 3 სახის სახელმწიფოებია. ექსტრადაციას ექვემდებარება დანაშაულები რომლის თავისუფლების აღკვეთა 1+ წელია ან გამოტანილია 6 თვის ვადაზე მეტით სასჯელი. ჩამონათვალი ვინ არ გადადის და ა.შ. ექსტრადაციის ინსტიტუტი დანაშაულის წინაღმდეგ ბრძოლაში ძალიან დიდ როლს თამაშობს იქიდან გამომდიანრე რომ ის უზრუნველყოფს საერთაშორისო სამართლიანობის და ბალანსის აღდგენას. ასევე არსებობს საერთაშორისო ხელშეკრულებები სამართლებრივი დახმარების შესახებ რომლებიც დანაშაულის წინააღმდეგ ბრძოლის პროცესის წარმართვისთვის რიგ ღონისძიებებს უზრუნველყოფს და გამოსადეგია: ერთი სახელმწიფოს მიერ თხოვნით ჩხრეკის ჩატარება, სასაამრთლო დათვალიერება, მტკიცებულებების მოპოვება, მოწმეების დაკითხვა და ა.შ პრაქტიკაშ მრავალი საქმე აგხსნილა მოწმეებით. ასევე არსებობს საერთაშორისო სპეციალური ორგანიზაციები რომელთა მიზანაი დანაშაულთა წინააღმდეგ ბრძლა: მტავარი წვრწილი გაეროსია რადგან თიტქმის ყველა აქტი გაეროს მიერ შემუშავდა, კრიმინალური პოლიციის საერთაშორისო ორგანიზაცია ანუ ინტერპოლიც მნიშვნელოვანია რომლის წევრია 120 ქვეყნის საპოლიციო ორგანოები. 1993 სექტმებრიდან შეუერთდა საქართველო ინტერპოლს.
კოსმოსი და მისი სამართალი
კოს სამარტალი: საერთაშორისო სამართლის იმ ნორმათა ერთობლიობა რომლებიც არეგულირებენ საჰაერო სივრცის მიღმა არსებული უჰაერო სივრცის სამართლებრივ რეჟიმს ეწოდება საერთაშორისო კოსმოსური სამართალი. ამ დარგის ჩამოყალიბება ლოგიკურია დაიწყო პირველად კოსმოსური თანამგზავრის გაშვებით სსრკს მიერ მოხდა 1957, შემდეგ აშშმაც არ დააყოვნა. კოსმოსის რეგულირება საჰაერო სივრცის მსგავსია უბრალოდ საჰაერო სივრცე სახელმწიფოს ტერიტორიაში არ არის მოქცეული და არავის სუვერენიტეტის ქვეშ არ არის. კოსმოსური სივრცის სამართლებრივი რეჟიმისთვის დამახასიათებელია შემდეგი ნიშნები რომელიც გაეროს გენ ასამბლიამ რეზოლუციით განსაზღვრა:
1) საერთაშორისო სამართალი გაეროს წესდების ჩათვლით ვრცელდება კოსმოსზე და ციურ სხეულებზე ასევე ეს დადგენილია, რომ ორბიტის ქვედა საზღვრად მიჩნეულია დედამიწიდან 110-120 კილომეტრის სიმაღლე.
2) კოსმოსური სივრცე და ციური სხეულები ღიაა გამოკვლევისა და გამოყენებისთვის ის არავის ეკუთვნის
3) მისი გამოკვლევა და გამოყენება ხდება მთელი კაცობრიობის ინტერესის შესაბამისად და საკეთილდღეოდ
4) მისი კვლევა და გამოყენება ხორციელდება მშვიდობისა და უშიშროების დაცვით.
5) სახელმწიფო პასუხს აგებს კოსმოსში საქმიანობისთვის მიუხედავად ვინ ახორციეებს სახელმწიფო თუ არასახელმწიფო ორგანო, ასევე პასუხს აგებენ საერთაშ ორგანიზაციები რომლებსაც კოსმოსის კვლევის უფლება აქვთ
6) გამკვლევისა და გამოყენებისა სყველა ერთმანეთის ინტერესებს ითვალისწინებდეს და საჭიროებისას კონსულტაციები
7) თანამგვავრები და სხვა კოსმო აპარატები ემორჩილებიან ალმის კანონს, როდესაც დაეშვებიან თუ სხვაგან დაეშვნებ პატრონ სახხელმწიფოს უბრუნდებიან
8)პასუხისმგებელია ყველა სახელმწიფო ზარალისთვის რომელიც შეიძება მიაყენონ მისმა აპარატებმა სხვა სახელმწიფოს მიწაზე ჰაერში ან კოსმოსში
9) სახელმწიფო მოვალეები არიან დახმარება აღმოუჩინონ სამშობლოში დააბრუნონ კოსმონავტები. ესენი ძირითად პრინციპებია და სხვა კიდევ მრავალ და კონსკრეტულ დებულეებს განსაზღვრავენ მრავალი საერთაშორისო აქტები. კოსმოსურ სივრცეში აკრძალულია: ბირთვულის გამოცდა, იარაღისთ ან ან მსგავსით კოსმოსში ობიექტის გაყვანა, ციურ სხეულებზე ამეების გალაგება, რაკეტების თავდაცვის იარაღის გატანა, მთვარეზე ნაგებობები, მთვარის გარშემო ორბიტაზე იარაღები, დედამიწის გარშემო კოსმოსის სამხედრო მიზნებისთვის ზემოქმედება და ნებისმიერი რამე რასაც მავნე მიზანი აქვს.
შიდა საზღვაო სივრცე
შიდა ზღვა ისეთი ზღვაა, რომელიც როგორც წესი გარემოცულია მხოლოდ ერთი სახელმწიფოს ტერიტორიით და მასზე ვრცელდება ამ სახელმწიფოს იურისდიქცია. ზოგადად საერთაშორისო სამართალი ტერმინ შიდა საზღვაო სივრცეს არ გამოყოფს და ის ამ მოცემულობაში მოიაზრებს ტერიტორიულ ზღვებს და შიდა წყლების საზღვაო ნაწილს რადგან მის იქით სახელმწიფოს იურისდიქცია გაცილებით სუსტდება.
ტერიტორიული ზღვა არის სანაპიროს მიმდებარე ზოლი ზღვაში ანუ ის საზღვაო სარტყელი რაც შიდა წყლებს არტყავს და რომლის სიგანე 12 საზღვაო მილს არ აღემატება. ტერიტორიულ ზღვაზე შიდა წყლებისგან განსხვავებით მოქმედებს მშვიდობიანი გავლის პრინციპი და ამ გემზე ალმის კანონი მოქმედებს. მართალია მშვიდობიანი გავლის პრინციპით ყველა სახის გემი სარგებლობს მაგრამ სამხედრო გემებმა წინასწარ შეტყობინება უნდა განახორციელონ დიპლომატიური გზით ხოლო წყალქვეშა გემებმა უნდა გაიარონ ამოტივტივებულებმა. ზუსტად ამ დებულებებით განსზხვავდება ტერიტორიული ზღვა შიდა წყლებისგან რომელიც წარმოადგენს მოცემული სახელმწიფოს საზღვრებს შიგნით მოქცეული ყველა ზღვა, ტბა, მდინარე, არხი, და ყურე, რომელთაც რაიმე სპეციალური საერთაშორისო სტატუსი არ გააჩნიათ. როგორც წესი არც ერთ უცხო გემს ან მოქალაქეს არ აქვს უფლება აწარმოოს შიდა წყლებში თევზჭერა ან სხვა რაიმე საწყლო სამუშაოები, ასევე უცხო გემები რომლებიც დაიშვებიან შიდა წყლებში ემორჩილებიან ადგილობრივ კანონებს და წესებს ნუ რა თქმა უნდა შიგნით ხომალდის ფარგლებში ალმის კანონი ვრცელდება მაინც. საჭიროების შემთხვევაში დასაშვებია სავაჭრო გემების და ეკიპაჟის გაჩხრეკა, კერძო გემებზე იძულებით დაკავება დასაშებია. სახელმწიფოს არსებულ გემების მიმართ ეს არ შეიძლება რადგან ის სახელმწიფოს ქონებას წარმოადგენენ და სახელმწიფო იმუნიტეტით სარგებლობენ და პრეტენზიები დიპლომატიური გზით გვარდება. აი ტერიტორიულ ზღვებში კი არასამხედრო გემებზე სისხლის სამართლებრივი იურისდიქცია მხოლოდ ხორციელდება მაშინ როდესაც დანაშაულის შედეგები ვრცელდება სანაპირო სახელმწიფოზე, დანაშაული ქვეყნის სიმშვიდეს არღვევს, თუ მას თხოულობს ხომალდის კაპიტანი ან დიპ აგენტი, ნარკოტ ან ფსიქ ნივთიერებათა არაკანონიერ ვაჭრობაა.
საერთაშორისო სამართლის ნორმები 2 მნიშვნელოვანი ნორმა
საერთაშორისო სამართალში საერთაშორისო ნორმების მნიშვნელობა თვითონ საერთაშორისო სამართალის არსიდან გამომდინარებს რომლის მიხედვით საერთაშორისო სამართალი წარმოადგენს ქცევის წესების ერთობლიობას, რომელიც აღიარებულია სახელმწიფოთა და საერთაშორისო სამართლის სხვა სუბიექტთა მიერ იურიდიულად სავალდებულო ნორმებად.
ასევე მართლმსაჯულების სტატუტის მიხედვით სასამართლო, საერთაშორისო სავის გადაწყვეტისას სასამართლო იყენებს იმ საერთაშორისო კონვენციებს, რომლითად აღიარებულია სამართლებრივი ნორმები დავაში მონაწილე სახელმწიფოების მიერ.
საერთაშორისო სამართალი საერთაშორისო ნორმებთან დაკავშირებით იერარქიას ვგთავაზობს კერძოდ:
1) საყოველთაოდ აღიარებული ძირითადი პრინციპები, რომლებიც ყველა ან თითქმის ყველა სახელმწიფოს მიერაა ცნობილი
2) საყოველთაო საერთაშორისო სამართლის ცალკეულ დარგში გაბატონებული პრინციპები, რომლებიც ძირითადად პრინციპებთან შესაბამისობაში უნდა იყვნენ
3) ძირითად და დარგობრივი პრინციპების შესაბამისობაში არსებული დარგობრივი ნორმები, რომლებიც ზემოთხსენებულების კონკრეტიზაციას წარმოადგენენ
4) ლოკალური საერთაშორისო-სამართლებრივი პრინციპები და ნორმები რომელნიც ორი ან რამდენიმე სახელმწიფოს ურთიერთობას არეგულირებენ და ზემოთებს შეესაბამებიან.
განანასხვავებენ იმპერატიულ და დისპოზიციურ ნორმებს:
1)დიზსპოზიციური ანიჭებს სუბიექტებს უფლებას ურთიერთშეთანხმებით შექმნან მოქმედი ნორმისგან განსხვავებული ქცევის წესი, თუ არ ისარგებლეს ამით მოწესრიგდება არსებული დისპოზიციურით ნორმით.
2)იმპერატიული: გადახვევა არ შეიძლება ის მთლიანი საერთაშორისო საზოგადოებისთვის სასიცოცხლო უმნიშნელოვანეს ფასეულობას წარმოადგენს.ასევე ყოფენ თვითშემსრულებელ და არათვითშემსრულებელ ნორმებად.
ნაკისრი ვალდებულებების შესრულება
საერთაშორისო სამართალის საყოველთაოდ აღიარებულ ერთ-ერთ ძირითად პრინციპს წარმოადგენს საერთაშორისო სამართლით განსაზღვრულ ვალდებულებათა კეთილსინდისიერი შესრულება. შესაბამისად ამ ნაკისრი ვალდებულებების შესრულებას საერთაშორისო სამართალში განსაკუთრებით დიდი მნიშვნელობა ენიჭება იმდენად დიდი რომ ის საერთაშორისო სამართლის ერთ-ერთი ფუნდამენტალური საფუძველია. აღნიშნული პრინციპის მიხედვით სახელმწიფოები კეთილსინდისიერად უნდა ასრულებდნენ საერთაშორისო სამართით განსაზღვრულ თავიანთ ვალდებულებებს, ისევე როგორც იმ ვალდებულებებს, რომლებიც საერთაშორისო სამართლის საყოველთაოდ აღიარებული პრინციპებიდან და ნორმებიდან გამომდინარეობს, აგრეთვე იმ ვალდებულებებს, რომლებიც გამომდინარეობს საერთაშორისო სამართლის შესაბაიმისი ხელშეკრულებებიდან თუ სხვა შეთანხმებებიდან, რომელთა მონაწილენიც ისინი არიან. ზოგადად საერთაშორისო სამართალში საერთაშორისო სუბიექტზე ამა თუ იმ ვალდებულების მასზე გავრცელება ძირითადად თვითონ ამ სახელმწიფოზეა დამოუკიდებული მაგალითად: საერთაშორისო ხელშეკრულება ვრცელდება ხელშეკრულების მხარეებზე, ხელშეკრულების დადება კი თვითონ მხარეთა ნების გამოხატვის შედეგია. მესამე პირებზე ეს ხელშეკრულება არ მოქმედებს მანამ სანამ ისინი თვითონ არ მიიღებენ შესაბამის ზომებს რომ მასზეც გავრცელდეს და თუ აღნიშნულს განახორციელებენ მათ დაეკისრებათ ვალდებულება ეს ნაკისრი ვალდებულებები შეასრულონ კეთილსინდისიერად. საერთაშორისო სამართალი საერთაშორისო ხელშეკრულების ნაწილში განამტკიცებს პრინციპს Pacta sunt servanda რაც გულისხმობს რომ ხელშეკრულება უნდა შესრულდეს და ასევე ეს შესრულება უნდა იყოს კეთილსინდისიერი. აღნიშნული პრინციპი მოქმედებს როგორც ხელშეკრულებაზე ასევე ნებისმიერ საერთაშორისო ვალდებულებაზე გათვალისწინებულია ეს: პირნციპებით, ნორმებით თუ სხვა ფორმით.
სახელმწიფოს სუვერენიტეტი როგორც პრინციპი
საერთაშორისო სამართლის იმ სუბიექტს, რომელსაც გააჩნია საერთაშორისო სრულუფლებაუნარიანობა წარმოადგენს სუვერენული სახელმწიფო ზუსტად ამიტომ ის არის საერთაშორისო სამართლის ძირითადი სუბიექტი. სუვერენიტეტი წარმოადგენს სახელმწიფოს იმ ნიშან თვისებას რომელიც გვიჩვენებს სახელმწიფოს ხელისუფლების უზენაესობას ქვეყნის საშინაო საქმეებში და დამოუკიდებლობას რომელიმე უცხო სახელმწიფოსგან საერთაშორისო ასპარეზზე. კონსტიტუციის პირველი მუხლი საქართველო არის დამოუკიდებელი, ერთიანი და განუყოფელი სახელმწიფო. სახელმწიფო სუვერენიტეტისგან განანსხვავებენ ეროვნულ ვუვერენიტეტს რაც თავის თავში ერის ან ხალხის თვითგამორკვევის უფლებას მოიაზრებს. თუ ერი მოიპოვებს პოლიტიკურ დამოუკიდებლობას ადგილი აქვს ეროვნული და სახელმწიფო სუვერენიტეტის შერწყმას. სახალხო სუვერენიტეტი წარმოადგენს ხალხის უფლებას აირჩიოს განავითაროს და განამტკიცოს ის პოლიტიკუ-სოციალური სახელწმიფო სისტემა და ფორმა რომელიც მას სურს.
საერთაშორისო სამართალის საყოველთაოდ აღიარებულ ერთ-ერთ ძირითად პრინციპს წარმოადგენს სახელმწიფო სუვერენული თანასწორობის პრინციპი - ეს პრინციპი გაეროს წესდების ქვაკუთხედია ყოველი სახელმწიფო მიუხედავად მისი ტერიტორიული სიდიდისა მოსახლეობისა მმართ ფორმის ეკონ და სამხედრო სიძლიერის ან სისტუსისა ყველა სხვა დანარჩენ ქვეყნებთან ერთად თანაბრად სარგებლობს იმ საერთ სამართ უფლებაუნარიანობით რომელიც განისაზღვრება საერთ სამართ ძირით პრინციპებით და ნორმებით. ზუსტად ამ პირნციპიდან გამომდინარეობს, რომ ყოველი სუბიექტი უფლებამოსილია მიიღოს მონაწილეობა ნორმების შემუშავებაში, დაესწროს საერთ კონფერენციებს რომელიც ეხება მის ინტერესს, წარმომადგენლობა გააჩნდეთ რომელსაც ექნება იმუნიტეტი და ა.შ
სახელმწიფო სუბიექტები და მათ შორის განსხვავება
საერთაშორისო სამართლის სუბიექტი წარმოადგენს სამართლებრივი ურთიერთობის ისეთ მონაწილეს, რომელიც არა მარტო ფლობს საერთაშორისო ნორმებით გათვალისწინებულ უფლება-მოვალეობებს, არამედ ურთიერთობის სხვა მონაწილეებთან ერთად ქმნის ამ ნორმებს და უზრუნველყოფს მათ შესრულებას. საერთაშორისო სამართლის ძირითადი სუბიექტი სუვერენული სახელმწიფოა. თანამედროვე საერთაშორისო სამართალი გარკვეული მოცულობით სუბიექტად ცნობს აგრეთვე თავისუფლებისათვის მებრძოლ ერს, ან ხალხს. მართალია საერთაშორისო სამართალი იცნობს სახალხო და ეროვნულ სუვერენიტეტს მაგრამ ძირიტადი სუბიექტუნაიანობა მაინც გამომდინარეობს სახელწმიფო სუვერენიტეტიდან შესაბამისად ინისი ძირითადი არ არის და მაას არ გააჩნია სრული უფლებაუნარიანობა. ასევე საერთაშორისო სამართლის არაძირითად, განსაკუთრებულ სუბიექტს წარმოადგენს საერთაშორისო გაერთიანებანი - მაგ: გაერო, მისი სპეციალიზებული დაწესებულებანი. საერთაშორისო გაერთიანებების მაგალითდ საერთაშორისო ორგანიზაციების სუბიექტუნარიანობა შეზღუდულია რადგან ის ნაწარმოები სუბიექტია შესაბამისად წესდებით და ძირითადი პრინციპებით მისი კომპეტენცია და ფარგლები შებოჭილია. საერთაშორისო სამართლის სპეციფიკურ სუბიექტს წარმოადგენს ვატიკანი,რომელიც აღიარებულია დამოუკიდებელ სახელმწიფოდ. იტალიის მთავრობის მიერ წარმოდგენილი გარანტიებით ვატიკანმა სპეციფიკური სუბიექტის სტატუსი მოიპოვა რომელიც გამოდის საერთაშორისო ასპარესზე და სარგებლობს საერთაშორისო უფლებაუნარიანობით.
საერთაშორისო დავების მშვიდობიანი მოგვარების გზები
საერთაშორისო სამართალის საყოველთაოდ აღიარებულ ერთ-ერთ ძირითად პრინციპს წარმოადგენს. საერთაშორისო დავების მშვიდ მოწესრიგების პრინციპი: საერთ დავის წარმოშობ შემთხვ ყოველი სახელმ მოვალეა თავი შეიკავოს ძალის გამოყენებისგამ და მიმართონ დავის გადაწყვეტისთვის მშვიდობიამ საშუალებებს. გაეროს 33-ე მუხლი ჩამოთვლის დავების მშვიდობიანი მოგვარების საშუაკებებს ესენია: მოლაპარაკება, შემოწმება, შემთანხმებლობა, არბიტრაჟი, სასამართლო, რეგიონალური ორგანოების ან შეთანხმებათა გამოყენება. საერთაშორისო დავების მშვიდობიანი მოგვარების გზებიდან თავდაპირველი როგორც წესი უშუალო დიპლომატიურ მოლაპარაკებას მიმართავენ, განსაკუთრებით აღსანიშნავია მხარეთა მეთაურების შეხვედრა პრაქტიკაში ბევრია ჯერ კიდევ როდის იყო სტალინი, რუზველტი და ჩერჩილი რომ იკრიბებოდნენ ხოლმე ახლა პუტინთან მართავენ მოლაპარაკებებს ამ გზით მარა არ ჭირს. საერთაშორისო პრაქტიკაში ძირითადად სპეციალურ დელეგაციებს გზავნიან მოლაპარაკების მისაჭრევად. ასევე მოლაპარაკების კარგი საშალობაა შუამავლობა და კეთილი სამსახური რომელიც მხარეთა კონტაქტის დამყარებას უწყობს ხელს. ასევე არსებობს საგამომძიებლო და შემათანხმებელი კომისიები ეს ორგანოები მოწოდებულია დაეხმაროს მხარეებს დავასთან დაკავშირებულ საკითხებსი დეტალურად შესწავლაში. საგამოძიებო მხოლოდ ფაქტებს ამოწმებს ის უფრო ფართო უფლებებით სარგებლობს არამარტო ფაქტებს ადგენს არამედ დავის აგდაწყვეტის ვარიანტებსაც. საერთაშორისო არბიტრაჟი ანუ სამედიატორო სასამართლოც წყვეტს დავებს და ის თვითონ მხარეთა ურთიერთშეთანხმებით იქმნება. შეთანხმება რომლის საფუძველზეც იქმნება ეს ეწოდება კომპრომისი. და სწტანდარტულად დავების გადაწყვეტის ალბათ საბოლოო და ყველაზე ძლიერი საშუალება ეს არის საერთაშორისო სასამართლო. რომელიც სამედიატოროსგან განსხვავებით მუდმივი ორგანოა. შესაძლებელია დავის გადაწყვეტის საშუალებად საერთაშორისო ორგანიზაციებიც მოვიაზროთ რადგან გაეროს მშვიდობისა და უშიშ საბჭო გამოსადეგია და წესდებით მხარეებს კარგად მოუწოდებს მშვიდობიანად გადაწყვეტას, ეკონომიკურ საკითხებში ვაჭრობის მსოფლიო ორგანიზაციაც არის.აშშს სახელმწიფოთა ორგანიზაცია, არაბთა გაერთ ლიგა, ეუთო, ევროკავშირი და სხვა.
საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართალი იგივეა რაც ძალის გამოყენების შემზღუდველი სამართალი ?
მსოფლიოში ომის საშიშროება არ არის მუდმივად ლიკვიდირებული. როგორც ვიცით საერთაშორისო სამართალმა ამ კუთხით მეორე მსოფლიო ომის მერე დაიწყო და არსებობდა ომისა და მშვიდობის სამარტალიც მაგრამ შემდეგ საერთაშორისო სამართალიში ომის კანონები და ჩვეულებები შემცირდა მაგრამ სამაგიეროდ აღნიშნული წინ წამოიწია საერთაშორისო ორგანიზაციების ძირითადად წითელი ჯვრის საერთაშორისო კომიტეტის საქმიანობაში. შესაბამისად ჩამოყალიბდა ცალკე დარგი საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართალი რომელიც მოიცავს ყველა კონვენციას, ცელშეკრულებას და სხვა აქტებს რომელიც ეხება ადამიანის ბედს შეიარაღებულ კონფლიქტში. ჰუმანიტარული სამართალი ითვალისწინებს თავისი მიზნიდან გამომდინარე მრავალ საერთაშორისო გარანტიას ესენია: განიარაღების და შეიარაღების შეზღუდვის უზრუნველყოფა, ბირთვული იარაღის აკრძალვა, გამოცდის აკრძალვა, გაუვრცელებლობა(არავის აქვს უფლება ეს აგდასცეს პირდ ან არაპირდ ან ხელი შეუწყოს საკუთრის დამზადებაზე) , ბირთვული ომის დაწყების თავიდან აცილების ზომები, უბირთვო ზონები, საშუალო და ნაკლები სიშორის რაკეტების ლიკვიდაცია,(ყველას უნდა გაენადგურებინა ეს საშუალოზე 1 წლის ვადაში ნაკლებზე 18 ეს ინსპექციით მოწმებოდა ახლა შესრულებულია უკვე), სტრატეგიული შეიარაღების შეზღუდვა და შემცირება რომელზეც აშშ და სსრკ დებდნენ, ქიმიური ბაქტერიული იარაღის აკრძალვა, მასობრივი მოსპობის იარაღის სახეების აკრძალვა, ჩვეულებრივი შეიარაღების და ძალების შემცირება, მიუმხრობლობა ესარის მოძრაობა რომელიც მეორე მსოფლიო ომის დროს შეიქმნა და 100+ სახელმწ მოიცავს და აწარმოებს ნეიტრალურ პოლიტიკას სამხედრო ბლოკებში მონაწილეოაბზე უარია, უარს აცხადებენ დაუთმონ ტერიტორია უცხო სამხედ ბაზის შექმნას, მოითხოვენ არსებულსი ლიკვიდაციას, დიდი სახლემწიფოს კავშირებში არ ძვრებიან, ატარებენ კონსულტაციებს მიუმხრობლობაზე. მიუმხრობლობის გარდა არსებობს ნეიტრალიზმიდ და მუდმივი ნეიტრალიზმიც ეს იგივე პოლიტიკაა მაგრამ ოფიციალურად არაა გაფორმებული, მუდმივები კი იღებენ ვალდებულებას მშვიდობის დროსაც არ გაეკარონ ესეთ საკითხებს. ჰუმანიტარული სამართალი ითვალისწინებს ასევე: მშვიდობის აღდგენის პროცედურებს და შეიარაღებული კონფლიქტის ჩაქრობას - გაეროს ხელშეწყობის ოპერაცია, პრევენციუი დიპლომატია, მშვიდობ დაცვის ოპერაციები,სანქციები, ეუთო, ნატო.
ომში ასევე აკრძლულია ისეთი ჭურვები რომლის ნარჩენებს სხეულში რენდგენი ვერ ხედავს, რაც ტანჯვას იწვევს, წვავს, ტოქსინები, ვირუსები, ბევრი რამ ომის ველზე შეიძლება სხვაგან არა. ომის გამოცხადება დაიშვება მხოლოდ აგრესიის საპასუხო აქტად და წყვეტს დიპ ურთერთობებს, ხდება მეომარის ქონებსი კონფისკაცია, ხელშეკრულებანი წყდება. ისინი სარგებლობენ ომისას თეატრით ანუ მათი სახელმწიფო ტერიტორიებით სხვებს არ ეხებიან. ტერიტორიის დაკავება ნაუ ოკუპაცია დროებითი უნდა იყოს ზავის გარეშე სუვერენულ უფლებას ვერ მოიპოვებენ და ზოგჯერ ესეც არაა საკმარისი სანქციაუდ უნდა იუყოს. საზღვაოდან თეატრში შედის ღია ზღვა და მათი ტერიროია, სავაჭროს ჩაძირვა ზოგჯერ შეიძლება თუ ეკიპაჟშ სამშვიდობოზე მიიყვანენ. აკრძალულია კაპერობა ანუ კერძო სავაჭრო გემების შეიარაღება თუ მაინც მოხდება სამხდ ეკიპაჟი და ოფიც უნდა იყვნენ და დამახასიათ ნიშანი ჰქონდეს. ომის შეჩერება და დამთავრება - ზავი, უსიტყვო კაპიტულაცია ანუ წინასწ პირობის გარეშე. ომის მდგომ შეწყვეტ აქტი
რა არის საწყისი ხაზი და რა მნიშვნელობა აქვს მას?
იქიდან გამომდინარე, რომ სახელმწიფოს იურისდიქცია მის შიდა წყლებში განსხვავდება ტერიტორიულ ზღვაზე განხორციელებული იურისდიქციისგან, მნიშვნელოვანია ამ ორი ზონის ერთმანეთისგან გამიჯვნა. სწორედ ამ გამმიჯნავ ფუნქციას ახორციელებს საწყისი ხაზები. უფრო მეტიც, საწყისი ხაზები არა მარტო შიდა წყლებსა და ტერიტორიულ ზღვას შორის საზღვრის ფუნქციას ასრულებს, არამედ იგი გამოიყენება ტერიტორილი ზღვის, მიმდებარე და განსაკუთრებული ეკონომიკური ქონებისა და კონტინენტური შელფის სიფართის ასათვლელადაც. არსებობს ჩვეულებრივი და სწორი საწყისი ხაზები. ჩვეულებრივი საწყისი ხაზები არის სანაპიროს გარშემო უკიდურესი მიქცევის ხაზი, როგორც აღნიშნულია სანაპირო სახელმწიფოს ოფიციალურად აღიარებულ მსხვილმასშტაბიან რუკებზე. სწორი საწყისი ხაზები გამოიყენება რთული რელიეფის მქონე სანაპიროების შემთხვევაში. სწორი საწყისი ხაზები გავლებულია კლდოვანი კედლის უკიდურეს მოქცევის წერტილებზე.
საჰაერო სივრცე
საჰაერო სივრცეზე სუვერენიტეტი სახელმწ სუვერენიტ შემადგ ნაწილია. საჰაერო სამართალში გვაქვს მიწა-წლის თავზე არსებულ საჰაერო სივრცეზე სახელმწიფოს განსაკუთრებული და სრული სუვერენიტეტის პრინციპი. ეს პრინციპი აღიარებულია საერთაშორისო შეთანხმებით რგორც 1994 ჩიკაგო სპირველი კოდექსით ასევე საჰაერო კოდექსით. ამ პირნციპის შესაბამისად სახელმწიფო დამოუკიდებლად ადგენს საჰაერო სივრცით სარგებლობის სამარტლებრივ რეჟიმს, საჰაერო სივრცე იყოფა ზედა ანუ ხელსაწყობით საფრეად და ქვედა ვიზუალური ფრენების სივრცეებად. ასევე იყოფა კონტროლირებად საჰაერო სივრცედ. უცხოური წარმოების და უცხოელი პირების საერთაშორისო ფრენა და ავია გადაყვანა გადაზიდვა შეიძლება განხორციელდეს მხოლოდ ნებართხით. ასებიბს ნაცვალგების პრინციპიტ რითიც სახელმწიფოს ავიასაწარმოს პრივილეგ და უფლ ანიჭებენ და სანაცვლოდ იგივე. ღია ზღვის თავზე და განსაკ ეკონ ზონის თავზე მოსულია თავისუფალი ფენის პრინციპი.
1. საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის განვითარების ძირითადი ეტაპები
საბრძოლო მოქმედებებისას ომის მსხვერპლების, მათ შორის სამხედრო ტყვეების, დაჭრილების, სამოქალაქო მოსახლეობის, დაღუპულების დასაცავად მოქმედებს საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართალი.
საბრძოლო მოქმედებებისას სამოქალაქო მოსახლეობის დაცვის შესახებ ნორმები მოცემულია ჟენევის 1949 წლის მე-4 კონვენციაში „ომის დროს სამოქალაქო მოსახლეობის დაცვის შესახებ“ და 1977 წლის დამატებით ოქმებში „საერთაშორისო შეიარაღებული კონფლიქტების მსხვერპლთა დაცვის შესახებ“ „არასაერთაშორისო შეიარაღებული კონფლიქტების მსხვერპლთა დაცვის შესახებ“.აღნიშნული დოკუმენტების თანახმად, კონფლიქტის მონაწილე მხარის სამოქალაქო მოსახლეობის და სამოქალაქო ობიექტების პატივისცემისა და დაცვის უზრუნველყოფის მიზნით, კონფლიქტის მონაწილე მხარეებმა ყოველთვის უნდა განასხვავონ სამოქალაქო მოსახლეობა და კომბატანტები, სამოქალაქო და სამხედრო ობიექტები და, შესაბამისად, თავიანთი მოქმედება წარმართონ მხოლოდ სამხედრო ობიექტების წინააღმდეგ.კონვენციის თანახმად კონფლიქტის მონაწილე ყოველ მხარეს, უშუალოდ ან ნეიტრალური სახელმწიფოს ან ჰუმანიტარული ორგანიზაციის მეშვეობით, შეუძლია მიმართოს მოწინააღმეგე მხარეს წინადადებით, რათა საომარი მოქმედებების რაიონებში შეიქმნას ნეიტრალური ზონები, საომარ მოქმედებებთან დაკავშირებით საფრთხეთაგან ავადმყოფი და დაჭრილი კომბატანტების, ასევე არა კომბატანტების, სამოქალაქო მოსახლეობის, რომელიც არ მონაწილეობს საომარ მოქმედებებში და ამ ზონებში ყოფნის დროს არ ასრულებს სამხედრო სახის რაიმე სამუშაოს დასაცავად.
ომის დროს აკრძალულია სამოქალაქო მოსახლეობის დამშევის, როგორც ომის წარმოების მეთოდის, გამოყენება. აკრძალულია სამოქალაქო მოსახლეობის საარსებოდ აუცილებელი ობიექტების საკვების მარაგის, სურსათის მწარმოებელი სასოფლო-სამეურნეო რაიონების, ნათესების, საქონლის, სასმელი წყლის მოსამარაგებელი ნაგებობების განადგურება, გატანა, წყობრიდან გამოყვანა.სამხედრო მოქმედებების გარდა, სამოქალაქო მოსახლეობას საფრთხეს შეიძლება უქმნიდეს მოწინააღმდეგის ძალაუფლების ქვეშ მოქცევა, რაც, როგორც წესი, მის ტერიტორიაზე მოწინააღმდეგის ყოფნით არის განპირობებული. სამოქალაქო მოსახლეობის შევიწროება, საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის ნორმებით ასევე იკრძალება.
საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართალი იცავს ომის მსხვერპლის სიცოცხლესა და ღირსებას. დაცვის ქვეშ მყოფ პირებს ნებისმიერ გარემოებაში აქვთ უფლება, მოითხოვონ მათი პიროვნების, ღირსების, ოჯახური უფლებების, რელიგიური მრწამსისა და წესების, ჩვევებისა და ადათების პატივისცემა, მათ ყოველთვის ჰუმანურად უნდა ეპყრობოდნენ, იცავდნენ ძალადობისა და მუქარის ნებისმიერი აქტის, შეურაცხყოფისა და ხალხის ცნობისმოყვარეობისაგან.დაუშვებელია დაცვის ქვეშ მყოფ პირთა მიმართ ფიზიკური ან მორალური იძულების რაიმე ზომის გამოყენება მათგან ან მესამე პირებისგან ინფორმაციის მიღების მიზნით.ასევე აკრძალულია დაცვის ქვეშ მყოფი პირების ნებისმიერი მოტივით განპირობებული ინდივიდუალური ან მასობრივი იძულებითი გადაადგილება ან დეპორტირება ოკუპირებული ქვეყნებიდან ოკუპანტი სახელმწიფოს ან ნებისმიერი სხვა ოკუპირებული თუ არაოკუპირებული ქვეყნის ტერიტორიაზე.საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის ნორმების დარღვევაზე პასუხისმგებელია, როგორც ბრძანების გამცემი ისე მისი აღმსრულებელი.
კი გამოსაცდელი ვადის გაგრძელებაზე იყო 5წლიანი გამოსაცდელი ვადა 7წლამდე გააგრძელა მოსამართლემო ხოდა კანონი ითვსლისწინებს არაუმეტეს 1წლდე გაზრდას გამოსაცდელი ვადის აქ 2წლით გააგრშელა და ესეიგი დარღვეულია კანონის მოთხოვნა
2015 წელს ხულისგნობაზე ნასამართლევი იყო ირაკლი პაპავა,შემდეგ ჩაიდინა სსკ 177 მუხლით გათვალისწინებული დანაშაული (ქურდობა).მოსამართლემ თავისუფლების აღკვეთის სახით მიუსაჯა 1 წელი და 6თვე
პასუხი:
მანდ დაწერ რო სასამართლო არასწორად მოიქცა რადგან საქმე გვაქვს დანაშაულის რეციდივთან სისხლის სამართლის 58-ე მუხლის თანახმად რეციდივის დროს სასჯელი მინიმუმ 1 წლით უნდა აღემატებოდეს გათვალისწინებულ სასჯელს ანუ 1 წლის და 6 თვის მაგივრად უნდა დანიშნულიყო 2 წელი
მუხლი 59. სასჯელის დანიშვნა დანაშაულთა და განაჩენთა ერთობლიობის დროს
დანაშაულთა ერთობლიობა ნიშნავს ამ კოდექსის მუხლით ან მუხლის ნაწილით გათვალისიწნებული ორი ან მეტი ქმედების ჩადენას, რომელთაგან პირი არც ერთისათვის არ ყოფილა მსჯავრდებული.
დანაშაულთა ერთობლიობის დროს სასჯელი ინიშნება თითოეული დანაშაულისათვის. მაგ:მკვლელობაზე ცალკე, ქურდობაზე ცალკე...
დანაშაულთა ერთობლიობის დროს საბოლოო სასჯელის დანიშვნისას უფრო მკაცრი სასჯელი შთანთქავს ნაკლებად მკაცრს, ხოლო თანაბარი სასჯელების დანიშვნისას ერთი სასჯელი შთანთქავს მეორეს.
ადრე იყო სასჯელების სრული შეკრება ყველა დანაშაულისათვის განსაზღვრული სასჯელი დაიშლებოდა ცალცალკე და მოხდებოდა მათი შეკრება. ასე ვიღებდით უსამართლო სასჯელებს. არც დღევანდელია სამართლიანი რადგან შეიძლება ერთა ადამიანმა ჩაიდინოს ერთი დანაშაული ხოლო მეორემ 5 და დაისაჯნონ ერთნაირად.
ჯობია რომ იყოს ნაწილობრივი შეკრების წესი. მოსამართლეზე იყოს დამოკიდებული თუ როგორ წილს აიღებს თითოული სასჯელიდან.
რეციდივი თუ არ არის უპირობო შთანთქმის წესი მოქმედებს. რეციდივისა და განაჩენთა ერთობლიობის დროს მოსამართლეს აქვს უფლება :
1. სრული შეკრების წესი გამოიყენოს
2. გამოიყენოს ნაწილობრივ შეკრების წესი
3. უფრო მკაცრი სასჯელი შთანთქავს ნაკლებად მკაცრ სასჯელს
მაგ:ვიხდი სასჯელს და მაქვს 5 წელი მისჯილი და ახალ დანაშაულზე მომისაჯეს 5 წელი, დარჩენილი მაქვს 2 წელი, ამ 2 წელს დაემატება 5 წელი იქნება 7, ან 5 წელი შთანთქავს ამ 2 წელს და დარჩება 5 წელი ან 5 დაემატება 2 დან 1.
კოდექსში წერია რომ განაჩენთა ერთობლიობის დროს ბოლო განაჩენით დანიშნული სასჯელი შთანთქავს წინა განაჩენით დანიშნული სასჯელის მოუხდელ ნაწილს.
• მაგ:პირი ციხეში იხდის სასჯელს მკვლელობისთვის მისჯილი აქვს 15 წელი და მოსახდელი აქვს 14 წელი, ციხეში ჩაიდინა ნაკლებად მძიმე დანაშაული და მოსამართლემ მიუსაჯა 1 წელი, კანონის მიხედვით ეს 1 წელი შთანთქავს 14 წელს რაც არასწორია. ჯობია ეწეროს რომ უფრო მკაცრი შთანთქავს ნაკლებად მკაცრს.
განაჩენის გამოტანის შემდეგ გაირკვა რომ ამ ადამიანს მანამდე ჰქონდა დანაშაული ჩადენილი მკვლელობა, ეს პირი გაასამართლეს ქურდობის ფაქტზე თუმცა მკვლელობის შესახებ არ იცოდნენ. შემდეგ გაიგეს, ეს პირი უნდა გასამართლდეს დანაშაულთა ერთობლიობით რადგან პირის პრობლემა არაა რომ გამოძიება დაიწყო გვიან, თუ განაჩენთა ერთობლიობით გავასამართლებთ შეიძლება სრული შეკრების წესით დაენიშნოს სასჯელი რაც არ იქნება პირის სასარგებლოდ.
განაჩენთა ერთობლიობის დროს საბოლოო სასჯელად დანიშნული თავისუფლების აღკვეთის ვადა არ უნდა აღემატებოდეს 35 წელს ადრე იყო 40, ხოლო რეციდივის დროს 30 ადრე იყო 35.
არასაპატიმრო სასჯელების დროს- შინაპატიმრობა დავუნიშნოთ, ერთ დანაშაულზე 1წელი , მეორეზე 6 თვე, მესამეზე 1,5 შეჯამების დროს მაქსიმუმი არ შეიძლება იყოს ზოგადი ნაწილით დადგენილ მაქსიმუმზე მეტი-2 წელი.
კაცმა ჩაიდინა 5 დანაშაული,დააშაულის ჩადენის დროს მოქმედი კოდექსით იყო შთანთქმის წესი, განაჩენის გამოტანის დროს კანონში შევიდა ცვლილებები და შემოვიდა სრული შეკრების წესი. ის წესი უნდა გამოვიყენოთ რომელიც იქნება მსჯავრდებულის სასარგებლო. მოსამართლეები ირჩევნდენ შეკრების წესს და ამბობდნენ რომ სასჯელი კი არ მკაცრდება არამედ სასჯელის დანიშვნის წესი მკაცრდებაო. კონსტიტუციაში წერია რომ კანონი რომელიც ამკაცრებს პასუხისმგებლობას უკუძალა არააქვს. სისხლის სამართლის კოდექსში წერია სასჯელის გამკაცრება. ყველა კანონი უნდა გამომდინარეობდეს კონსიტუციიდან. ჯობია შევიდეს ცვლილება და ეწეროს სისხლის სამართლის კანონს რომელიც ამკაცრებს სასჯელს ან სხვაგვარად აუარესებს პირის სამართლებრივ მდგომარეობას უკუძალა არ აქვს.
მუხლი 53 სასჯელის დანიშვის ზოგადი საწყისები
დანიშვნა უფრო სწორი ტერმინია რადგან ისედაც სისხლის სამართლის კოდექსში ყველაგან გვხვდება ტერიმინი დანიშვნა. შეფარდება უფრო გამოიყენება აღკვეთის ღონისძიებების შემთხვევაში მაგ:შეეფარდოს გირაო, პირადი თავდებობა, პატიმრობა.
სასჯელის დანიშვნის დროს სასამართლო ითვალისწინებს დამნაშავის პასუხისმგებლობის შემამსუბუქებელ და დამამძიმებელ გარემოებებს, კერძოდ დანაშაულის მოტივსა და მიზანს, დამნაშავის წარსულ ცხოვრებას, ყოფაქცევას ქმედების შემდეგ, მის მისწრაფებას აანაზღაუროს ზიანი, შეურიგდეს დაზარალებულს.
მუხლი 44. საზოგადოებისათვის სასარგებლო შრომა
საზოგადოებისათვის სასარგებლო შრომა ნიშნავს მსჯავრდებულის უსასყიდლო შრომას. ნიშნავს მოსამათლე, მაკონტროლებელი არის პრობაციის ბიურო.
საზოგადოებისათვის სასარგებლო შრომა ინიშნება 40-დან 800 საათამდე. დღე-ღამის განმავლობაში არ შეიძლება 8 საათზე მეტი იმუშაოს.
საზოგადოებისათვის სასარგებლო შრომა არ დაენიშნება: პირველი და მეორე ჯგუფის ინვალიდებს, ორსულ ქალს, ქალს რომელსაც ჰყავს 7 წლამდე შვილი, საპენსიო ასაკის პირს, აგრეთვე გაწვეულ სამხედრო მოსამსახურეს.
ქმედებითი მონანიების გამო (მუხლი 68) - იმისათვის რომ პირი გავათავისუფლოთ აუცილებელია 5 ნიშანი გვქონდეს სახეზე ერთდროულად:
• დანაშაული ჩადენილი უნდა იყოს პირველად- რას ნიშნავს დანაშაულის პირველად ჩადენა? არასდროს არ ჰქონია დანაშაული ჩადენილი ცხოვრებაში თუ იგულისხმება ისეთი შემთხვევაც რომ დანაშაული ჩადენილი ჰქონდა წარსულში მაგრამ ამ დანაშაულისთვის ნასამართლობა გაქარწლებული აქვს. მაგ:20 წლის წინ ჩაიდინა დანაშაული და მას გაქარწყებული აქვს ნასამართლობა და 20 წლის შემდეგ ისევ ჩაიდინა დანაშაული. ზოგჯერ სიტყვა-სიტყვითი განმარტება არ არის სამართლიანი. ის დანაშაული უკვე აღარ არსებობს. 79-6 გაქარწყლებული ან მოხსნილი ნასამართლობა მხედველობაში არ მიიღება. როდესაც არსებობს ბუნდოვანება უნდა გადაწყდეს ბრალდებულის სასარგებლოდ.
• მაქსიმალური სასჯელი არ უნდა იყოს 3 წელზე მეტი- თუ 3 წელზე მეტია ამ შემთხვევაში ვეღარ გამოვიყენებთ. მაგ:პირმა პირველად ჩაიდინა ყაჩაღობა, გვაქვს 1-ლი ნიშანი მაგრამ 3 წელზე მეტია სასჯელი და ამ დროს ვეღარ გავათავისუფლებთ. მაგ:პირველად ჩაიდინა დანაშაული და სასჯელი არის მხოლოდ ჯარიმა, ან საზოგადოებისათვის სასარგებლო შრომით, ამ დროს მით უფრო უნდა გათავისუფლდეს რადგან თავისუფლების აღკვეთაზე უფრო მსუბუქია ეს სასჯელი.
• ნებაყოფლობით უნდა გამოცხადდეს დამნაშავე დანაშაულის ჩადენის შემდეგ - მაგ:პირმა პირველად ჩაიდინა ქურდობა, სასჯელი არის 3 წლამდე და ნებაყოფლობით მივიდა პოლიციაში.ნებაყოფლობით ნიშნავს რომ არავინ არ უშლის ხელს. თუ პოლიცია იბარებს ეს აღარაა ნებაყოფლობით, ან თუ მეგობარი აშანტაჟებს რომ თუ არ გამოცხადდება პოლიციაში შეიტანს საჩივარს. ხოლო თუ მეგობარი ურჩევს და ეუბნება რომ თუ ნებაყოფლობით გამოცხადდება პოლიციაში მისთვის უკეთესია და გამოცხადდება ეს არის ნებაყოფლობით.
• ხელი უნდა შეუწყოს დანაშაულის გახსნას- უნდა ითანამშრომლოს გამოძიებასთან, დაასახელოს სად გადამალა სისხლიანი დანა, სად დამარხა გვამი, დაასახელოს თანამონაწილეები.
• უნდა აანაზღაუროს ზიანი- ხომ შეიძლება ისეთი შემთხვევა იყოს რომ არ არის ზიანი მაგ:იარაღის ტარების ან ნარკოტიკის მოხმარების დროს ვერაფერს ვერ აანაზღაურებს. მაგ:კაცმა მოიხმარა ნარკოტიკი, პირველად ჩაიდინა დანაშაული, სასჯელი არ არის 3 წელზე მეტი, ნებაყოფლობით გამოცხადდა პოლიციაში, ითანამშრომლომა გამოძიებასთან თქვა თუ ვინ მისცა ნარკოტიკი, გვაქვს 4ვე პირობა მაგრამ არ გვაქვს მე-5 რადგან არ იყო ზიანი. და მოსამართლემ უთხრა რომ ვერ გაათავიუსფლებს რადგან 5ვე პირობა უნდა იყოს. არ იქნება სამართლიანი, რადგან ყველაფერი გააკეთა და მაინც არ გაათავისუფლებენ. ჯობია რომ კანონში ჩაიწეროს აანაზღაუროს ზიანი ასეთის არსებობის შემთხვევაში.
8.პირობითი მსჯავრი
მუხლი 63. პირობითი მსჯავრის დანიშვნის საფუძველი
პირობითი მსჯავრი არ არის სასჯელის სახე, სისხლის სამართლის მე-40 მუხლში არის ჩამოთვლილი სასჯელის სახეები სადაც არ გვხვდება პირობითი მსჯავრი.
ადრე მოქმედ სისხლის სამართლის კოდექსში ეწერა თუ რომელი სასჯელი გადაქცეულიყო პირობით მსჯავრად, მაგ:თავისუფლების აღკვეთა, საზოგადოებისათვის სასარგებლო შრომა, დღევანდელ კოდექსში არ წერია თუ რა არის, რომელი სასჯელი შეიძლება ჩაითვალოს პირობითად.
პირობითი მსჯავრი არის დანიშნული სასჯელის პირობით გამოუყენებლობა. მოსამართლე ეუბნება სასჯელი რომელიც დანიშნა არ აღასრლებს თუ შეასრულებს იმ მოვალეობებს რომელიც დააკისრა, ხოლო თუ არ შეასრულებს მაშინ გაუცოცხლებს სასჯელს.
პირობითი მსჯავრის დანიშვნის წინაპირობა არის სასჯელის დანიშვნა. მაგ: მოსამართლე ჯერ ნიშნავს ჯარიმას, შინაპატიმრობას და შემდეგ ეს სასჯელი უნდა გადაიქცეს პირობით მსჯავრად. ანუ მოსამართლე ჯერ ნიშნავს სასჯელს შემდეგ ამ სასჯელს ჩათვლის პირობითად და პირს უწესებს გამოსაცდელ ვადას რომლის განმავლობაშიც არ უნდა ჩაიდინოს ახალი დანაშაული. თუ პირი გამოსაცდელი ვადის განმავლობაში დანაშაულს არ ჩაიდნეს და შეასრულებს იმ მოვალეობებს რაც მოსამართლემ დააკისრა ეს პირობითი მსჯავრი გაუქმდება.
პირობითი მსჯავრი არის დანიშნული სასჯელი რომელიც არის გაყინული და ეს გაცოცხლდება მაშინ როდესაც პირი არ შეასულებს იმ მოვალეობებს რაც მოსამართლემ დააკისრა
• მაგ:პრობაციის ბიუროში უნდა მივიდეს კვირაში ორჯერ, არ შეიცვალოს საცხოვრებელი ადგილი არ დაამყაროს კავშირი იმ პირებთან ვინც ჩააბა დანაშაულებრივ საქმიანობაში.
თუ მხარეებს შორის დადებულია საპროცესო შეთანხმება, სასამართლო უფლებამოსილია დაადგინოს, რომ დანიშნული სასჯელი ჩაითვალოს პირობითად.
მუხლი 64. გამოსაცდელი ვადა
სასამართლო ადგენს გამოსაცდელ ვადას, რომლის განმავლობაშიც მსჯავრდებულმა არ უნდა ჩაიდინოს ახალი დანაშაული და უნდა შეასრულოს მისთვის დაკისრებული მოვალეობა. გამოსაცდელი ვადა თავისუფლების აღკვეთაზე უფრო მსუბუქი სასჯელის დანიშვნისას უნდა იყოს არანაკლებ 1 და არაუმეტეს 3 წლისა, თავისუფლების აღკვეთის დანიშვნისას არანაკლებ 1 და არაუმეტეს 6 წლისა, ხოლო დანაშაულთა ერთობლიობის ან განაჩენთა ერთობლიობის დროს სასჯელთა შეკრების შედეგად საბოლოო სასჯელის დანიშვნისას არანაკლებ 2 და არაუემეტეს 6 წლისა. თუ უვადო პატიმარი გავათავისუფლე გავათავისუფლე ვადაზე ადრე გამოსაცდელი ვადა არის არანაკლებ 2 და არაუმეტეს 7.
• მაგ:პირს მივუსაჯე 2 წლით თავისუფლების აღკვეთა და ვთქვი რომ ეს სასჯელი ჩაითვალოს პირობითად და გამოსაცდელი ვადა დავუწესე 4 წელი, გამოსაცდელი ვადის განმავლობაში არ უნდა ჩაიდინოს პირმა დანაშალი,ის 2 წელი უბრალოდ გაჩერებულია და თუ ჩაიდენს დანაშაულს მაშინ ეს სასჯელი გაცოცხლდება.
ადრე თავისუფლების აღკვეთა ნიშნავდა პირობითად დღეს შეიცვალა.
ჯარიმაც შეიძლება ჩაითვალოს პირობითად. თუ დაარღვევს მერე გადაიხდის ამ ჯარიმას, თუ არ დაარღვევს დაუბრუნდება ეს ჯარიმა.
შინაპატიმრობის დროს მაშინ მოიხდის თუ დაარღვევს
პირობითი მსჯავრთან დაკავშირებით არსებობს 2 ტიპის ქვეყანა:
1. ანგლო-ამერეკული- მოსამართლე პირს ეუბნება რომ განაჩენს არ გამოუტანს, დაუწესებს გარკევულ მოვალეობებს და თუ ამ ვალდებულებებს არ შეასრულებს შემდეგ გამოუტანს გამამტყუნებელ განაჩენს. ეს უფრო მსუბუქია რადგან ამ როს პირი არ არის ნასამართლევი
2. ფრანკო-ბელგიური- მოსამართლეს გამოაქვს განაჩენი, უნიშნავს სასჯელს, გადააქცევს პირობით მსჯავრად, უწესებს გამოსაცდელ ვადას და თუ დაართვევს ვალდებულებებს შემდეგ გაუცოცხლდება სასჯელი.ჩვენ ამას მივეკუთვნებით.
პირობითი მსჯავრის დანიშვნის წინაპირობაა საპროცესო შეთანხმება თუ მხარეებს შორის დადებულია საპროცესო შეთანხმება, სასამართლოს შეუძლია გამოიყენოს პირობითი მსჯავრი. საპროცესო შეთანხმება არ აბრკოლებს არცერთი კატეგორიის დანაშაულზე პირობითი მსჯავრის გამოყენება ეს იქნება ნაკლებად მიმე, მძიმე თუ განსაკუთრებით მძიმე დანაშაული პირობითი მსჯავრის დანიშვნა შეიძლება თუ არის დადებული საპროცესო შეთანხმება.
თუ მსჯავრდებულმა ჩაიდინა განსაკუთრებით მძიმე ან განზრახი მძიმე დანაშაული პირობითი მსჯავრის დანიშვნა დაუშვებელია. დაუშვებელია თუ საპროცესო არაა დადებული. ჯობია ჩაიწეროს ასე თუ მსჯავრდებულმა ჩაიდინა განსაკუთრებით მძიმე ან განზრახი მძიმე დანაშაული პირობითი მსჯავრის დადება დაუშვებელია გარდა საპროცესო შეთანხმების.
თუ განსაკუთრებით მძიმე დანაშაულია ყაჩაღობა ან განზრახი მძიმე დანაშაული ქურდობა ბინაში უკანონო შეღწევით მოსამართლე თავისი ინიციატივით ვერ დანიშნავს პირობით მსჯავრს საპროცესო შეთანხმება სჭირდება.
თუ მსჯავრდებულმა ჩაიდინა განზრახი ნალებად მძიმე ან გაუფრთხილებელი დანაშაული, 3 პირობა უნდა იყოს რათა მოსამართლემ საპროცესოს გარეშე გამოიყენოს პირობითი მსჯავრი:
1. ნაკლებად მძიმე დანაშაული უნდა ჩაიდინოს ან გაუფრთხილებელი- მაგ:გიორგიმ ჩაიდინა მკვლელობა ვერ აკმაყოფილებს პირველის მოთხოვნებს რადგან ჩადენილია განსაკუთრებით მძიმე დანაშაული
2. უნდა აღიარებდეს დანაშაულის ჩდენას ან უნდა თანამშრომლობდეს- მაგ:პირმა ჩაიდინა ცემა 1ლი დაკმაყოფილებულია, მაგრამ არც აღიარებს დანაშაულს და არც თანამშრომლობს მე-2 პირობა არ კმაყოფილდება
3. ნასამართლევი არ უნდა იყოს განსაკუთრებით მძიმე ან განძრახი მძიმე დანაშაულისათვის- მაგ:გიორგიმ ჩაიდინა ქურდობა 1ლი არის, აღიარებს დანაშაულს მე-2 არის, მე-3 არ არის რადგან ნასამართლევი იყო გაუპატიურებისათვის-განსაკუთრებით მძიმე დანაშაული
მაგ:პირმა ჩაიდინა ქურდობა, რომელიც არის ნაკლებად მძიმე დანაშაული აღიარებს დანასაულს და არ არის ნასამართლევი ანუ სამივე პირობას აკმაყოფილებს და მოსამართლეს შეუძლია საკუთარი ინიციატივით დანიშნოს პირობითი მსჯავრი.
თუ მსჯავრდებული წარსულში ნასამართლევი იყო 2 ან მეტი განზრახი დანაშაულისათვის, არ აქვს კატეგორიას მნიშვნელობა, მოსამართლე პირობით მსჯავრს ვერ დანიშნავს.
არასრულწლოვნის შემთხვევაში თუ საპროცესო შეთანხმება არ არის უნდა იყოს შემდეგი პირობა:
ნაკლებად მძიმე უნდა ჩაიდინოს ან მძიმე- მსჯავრდებული არ უნდა იყოს განზრახი დანაშაულისათვის, მსჯავრდებული წერია არასწორად. მაგ:მსჯავრდებული იყო 14 წლის ასაკში და ნასამართლობა გაუქარწყლდა, მოიხადა სასჯელი და გამოდის რომ პირობითს ვერ დაუნიშნავს მოსამართლე, ჯობია კოდექსში შევიდეს ცვლილება და ჩაიწეროს თუკი ნასამართლევი იყო. თუ ნასამართლობა გაუქარწყლდა მაშინ მხედველობაში არ მიიღება. თუ არ გაუქარწყლდა მაშინ მიიღება.
თუ მსჯავრდებულმა ჩაიდინა არასრულწლოვნის მიმართ ამ კოდექსის 137-139-ე , 141-ე და 253-2552 მუხლებით გათვალისწინებული დანაშაულები, დანიშნული სასჯელის სრულად პირობითად ჩათვლა დაუშვებელია თუნდაც საპროცესო შეთანხმება იყოს.
მაგ:20 წლის პირმა ჩაიდინა 15 წლის პირის მიმართ რომელიმე აქედან ქმედება.
სქესობრივი დანაშაულები იყოფა 2 ჯგუფად:
• ძალადობრივი- 137(გაუპატიურება), 138(სექსუალური ხასიათის სხვაგვარი ქმედება) 139(პირის სხეულში სექსუალური ხასიათის შღწევის ან სექსუალური ხასიათის სხვაგვარი ქმედებიდ იძულება) მუხლები
• არაძალოდობრივი- 140(სექსუალური ხასიათის შეღწევა თექვსმეტი წლის ასაკს მიუღწეველის სხეულში, 141(გარყვნილი ქმედება).
მსგავსება:ორივეს დროს დამნაშავე არის სრულწლოვანი, დაზარალებული არის 16 წელს მიუღწეველი, ნებაყოფლობით ხდება
განსხვავება: 140 ის დროს სექსუალური ხასიათის შეღწევა ხორციელდება, 141 დროს შეხება ან საუბარი. 140 უფრო მძიმეა ვიდრე 141. გამოდის 140 ის დროს დანიშნება პირობითი მსჯავრი და 141 ის დროს ვერა.
როგორ შეიძლება უფრო მძიმე დანაშაულის დროს იყოს პირობით დანიშვნა და უფრო ნაკლებად მძიმე დანაშაულის დროს არ დაინიშნოს პირობითი?
2552 არასრულწლოვნისათვის შეხვედრის შეთავაზება სექსუალური მიზნებისათვის მაგ:18 წლის გიორგი სთავაზობს 16 წელს მიუღწეველს რომ შეხვდეს სქესობრივი კავშირის მიზნით. ამ დროს პირობითი მსჯავრი არ ინიშნება, ხოლო თუ შეხვდა, დაამყარა სქესობრივი კავშირი და 140 ჩაიდინა ამ დროს დაინიშნება პირობითი მსჯავრი.
თუკი ძალადობრივი სქესობრივ დანაშაულებს აქვს ადგილი არასრულწლოვნის მიმართ მაშინ პირობითს ვერ გამოიყენებ, ხოლო არაძალაობრივის დროს გამოიყენებ.
1. ახალი დანაშაულის თავიდან აცილება- ორი ნაწილისგან შედგება
• ზოგადი ანუ გენერალური პრევენცია- მიმართულია საზოგადოებისკენ, რათა საზოგადოებან გაითავისოს რა ითვლება დანაშაულად, რა სასჯელია გათვალისწინებული რათა მომავალში მან არ ჩაიდინოს დანაშაული. იყოფა 2 ნაწილად:
პოზიტიური გენერალური პრევენცია- ადამიანთა ნაწილი დანაშაულს იმიტომ არ ჩადის რომ ეწინააღმდეგება დანაშაულის ჩადენა მათ შინაგან ბუნებას.
ნეგატიური გენერალური პრევენცია- ადამიანთა ნაწილი დანაშაულს იმიტომ არ ჩადის რომ ეშინია სასჯელის, სასჯელი რომ არ არსებობდეს ეს ადამიანი ჩაიდენდა დანაშაულს.
• სპეციალური ანუ კერძო პრევენცია- მიმართულია უშუალოდ მსჯავრდებულისკენ, რომელმაც ჩაიდინა დანაშაული და მიესაჯა სასჯელი რათა მისი მხირიდან გამოირიცხოს დანაშაულის კვლავ ჩადენა.
პოზიტიური სპეციალური პრევენცია- ნიშნავს მსჯავრებულის გამოსწორებას და კანონმორჩილ მოქალაქედ ქცევას. მაგ:როდესაც ჩვენ მივუსჯით ადამიანს სასჯელს მან უნდა გაითავისოს რომ მომავალში აღარ ჩაიდინოს დანაშაული და გამოსწორდეს.
ნეგატიური სპეციალური პრევენცია- ნიშნავს მსჯავრდებულის დაშინებას, შეგვიძლია განვიხილოთ 2 კონტექსტში: 1.დამნაშავის იზოლაცია საზოგადოებისაგან რათა მან არ მიაყენოს ზიანი სხვებს. 2.დაშინება, ანუ დავაშინოთ რომ დანაშაული აღარ ჩაიდინოს
2. დამნაშავის რესოციალიზაცია - უნდა ეწეროს მსჯავრდებული, რადგან პირის პროცესუალურ მდგომარეობას ადგენს არა სისხლის სამართალი არამედ სისხლის სამართლის პროცესი.
რესოციალიზაცია არის მსჯავრდებულის საზოგადოების ნაწილად ქცევა, საზოგადოებაში დაბრუნება, ინტეგრაცია. ნიშნავს მსჯავრდებულის გამოსწორებას სისხლისამართლებრივად რომ მან სისხლის სამართლის დანაშაული არ ჩაიდინოს.
განზრახ მკვლელობა, ეს არის, სხვისი სიცოცხლის
მართლსაწინააღმდეგო და განზრახ მოსპობა.
სიცოცხლე არ არის აბსოლუტური ღირებულება, შეიძლება ხელყო თუ კი
ადგილი აქვს მართლსაწინააღმდეგო ძალადობას,შენს მიმართ ან
ახლობლის მიმართ.
108-ე მუხლი არის მარტივი.
1. მარტივი შემადგენლობა:
განზრახ მკვლელობას არ აქვს, არც დამამძიმებელი და არც
შემამსუბუქებლი გარემოებები. ანუ პირს ბრალი სრულად შეერაცხება.
2. კვალიფიციური შემადგენლობა
109-ე მუხლი.
3. პრივილეგიური.
110-ე მუხლი. აფექტში მკვლელობა.
განზრახ მკვლელობის გამიჯვნა, სხვა ტიპის დანაშაულებსაგან.
პირველ რიგში მნიშვნელოვანია საქმეში არსებული
მტკიცებულებებიდან, გაირკევს სხეულის რომელ ნაწილზეა მიყენებული
ზიანი. მნიშვნელოვანია, თუ რომელი ორგანოა დაზიანებული, თუმცა
მხოლოდ ორგანოს დაზიანებით არ განისაზღვრება და არ
კვალიფიცირდება ქმედება, უნდა დავადგინოთ განზრახვა. განზრახვა
დგინდება საქმეში არსებული მტკიცებულებებით,მოწმეთა ჩვენებებით,
ექსპერტიზის დასკვნით.
განზრახ მკვლელობის მოტივები:
1. ეჭვიანობა
2. შურისძიება
3. ურთიერთშელაპარაკება
4. ჩხუბი
ძალიან მნიშვნელოვანია, რომ ჩხუბში ჩადენილი მკვლელობა,
გავმიჯნოთ ხულინგურქვენაგრძნობით ჩადენილი მკველობისგან.
ხულიგნური ქვენაგრძნობით ჩადენილი მკველობის დროს მოტივი არ
მაქვს, ან შეიძლება მცირე საბაბის საფუძველზე მოვკლა ადამიანი.
მნიშვნელოვანია ვინ არის ჩხუბის ინიციატორი მხარე, თუ ჩხუბის
ინიციატორი არის დაზარალებული, ზედემტია საუბარი ხულიგნურ
ქვენაგრძნობაზე, მაგრამ თუ ინციატორია დამნაშავე ამ შემთხვევაში
იქნება ხულიგნურიქვენაგრძნობა .
1. შეცდომა პიროვნებაში
შეცდომა პიროვნებაში, კვალიფიციაზე ზეგავლენას არ ახდენს და
ქმედება კვალიფიცირდება განზრახ მკვლელობად.
2. აცდენილი ისარი
ორმაგი კვალიფიკაცია:
1. პირის მიმართ განზრახ მკვლელობის მცდელობა.
2. პირის მიმართ გაუფრთხილებლობით სიცოცხლის მოსპობა.
თვითმკვლელობაში თანამონაწილეობა
1. შერაცხადის წაქეზება თვითმკვლელობაში
არ ვისჯებით.
2. შეურაცხის წაქეზება თვითმკვლელობაში
ვისჯებით განზრახ მკვლელობისთვის, კერძოდ შუალობითი
ამსრულებლობისთვის
უმოქმედობით ჩადენილი მკვლელობის წინაპირობები
1. სპეციალური სუბიექტი - სამართლებრივი გარანტი:
მაგ : დედამ დატოვა მცირე წლოვანი ბავშვი, საკვების გარეშე და ბავშვი
გარდაიცვალა. აქ მკვლელობა ჩადენილია უქმოქმედობით.
შვილები ვალდებულნი არიან, იზრუნონ შრომის უუნარო მშობლებზე
და მშობლები ვალდებული არიან იზრუნონ შვილებზე. ანუ
კანონმდებლობიდან გამომდინარე, მათ აქვთ ურთიერთდახმარების
ვალდებულება. ასევე შეიძლება გამომდინარეობდეს პროფესიული
საქმიანობიდან და წინარე მოქმედებიდან.
2. მოქმედების შესაძლებლობა :
პირს უნდა ჰქონდეს მოქმედების შესაძლებლობა.
3. შედეგის თავიდან აცილება
აუცილებელია შედეგი იქნას აცილებული, თუ შედეგი თავიდან
აცილებული ვერ იქნა, მაშინ მკვლელობით ვერ დაკვალიფიცირდება
ქმედება.
მაგ: მე დავეჯახე პირს, არ დავეხმარე, შემეძლო წამეყვანა სავადმყოფოში
მაგრამ მივატოვე და გარდაიცვალა. მე რომ წამყვანა ის საავადმყოფოში
ის თუ მაინც გარდაიცვლებოდა, ამ შემთხვევაში შედეგის თავიდანა
აცილება არ გაქვს,მაგრამ თუ დადგინდა რომ ეს ადამიანი, მე რომ მალევე
წამეყვანა სავადმყოფოში გადარჩებოდა, ამ შემთხვევაში იქნება შედეგის
თავიდანა ცილება.
სსკ 109-ე მუხლი ითვალისწინებს პასუხიმსგებლობას განზრახ
მკვლელობისთვის დამამძიმებელ გარემოებებში. დამამძიმებელ
გარემოებები შეგვიძლია დავყოთ ორ ნაწილად:
1. ობიექტური ნიშნით დამამძიმებელი გარემოებები
ობიქეტური ნიშნით დამამძიმებელია ის მაკვალიფიცირებელი
გარემოება, რომელიც ახასიათებს ქმედებას. მაგ:ორსული ქალის
მკვლელობა, არასრულწლოვანის მკვლელობა, უმწეო მდგომარეობაში
მყოფის მკვლელობა.
ანუ ობიექტური ნიშნით დამამძიმებელი გარემოება ნიშნავს ისეთ
გარემოებას რომელიც ახასიათებს თვითონ დანაშაულს, (ამძიმებს
დანაშაულს) და ეს გარემოება დამნაშავისთავის უნდა იყოს შეცნობილი.
სხვაზე გადავა იმ შემთხვევაში თუ მან ეს იცი.(იცის რომ ორსულ ქალს
კლავს)
2. სუბიექტური ნიშნით დამამძიმებელი გარემოებები
ის, რაც პიროვნებას ახასიათებს ან მის ბრალს. სუბიექტურ ნიშანს
კანონმდებელი მოიაზრებს სპეციალურ ნიშნად.
მაგ: წავაქეზე ლუკა და ჩავადენინე მკვლელობა, ლუკა წარსულში იყო
მკვლელობისთვის ნასამართლევი. ამ შემთხვევაში მე დავისჯები
მკველობისთვის და ლუკა არაერთგზისი დანაშაულისთვის. სხვაზე არ
გადავა, შეერაცხება მხოლოდ იმას ვისაც ახასიათებს.
განზრახ მკვლელობა მძევლად ხელში ჩაგდებასთან დაკავშირებით
აქ ყოველთვის ორ დანაშაულთან გვაქვს საქმე: მძევლად ხელში ჩაგდება
და განზრახ მკვლელობა. ყურადღება გასამახვილებელია ვინ შეიძლება
იყოს მძევალი. მძევალი შეიძლება იყოს სხვა პირიც, რომელიც
გათავისუფლებაში მონაწილეობდა. მაგ: პოლიციელი, თუ ის მოკვდება,
მკვლელი დაისჯება 353-ე პრიმა მუხლით, ანუ სპეციალური მუხლით.
სპეციალური მუხლი ყოველთვის დაბლოკავს ზოგადს.
მკვლელობა ისეთი საშუალებით, რომელიც განზრახ უქმნის საფრთხეს
სხვათა სიცოცხლეს ან ჯანმრთელობას.
მნიშვნელოვანია, რომ ერთს კი არა ბევრ ადამიანს შეექმნას საფრთხე.
მსხვერპლის გარდა მინიმუმ 2 ადამიანს უნდა შეექმნას საფრთხე.
კლასიკურ შემთხვევაში ჩვენი განზრახვა კონკრეტული ადამიანის
მიმართ იქნება პირდაპირი განზრახვა, ხოლო დანარჩენების მიმართ
არაპირდაპირი განზრახვა, არ გვსურს მათი სიკვდილი, თუმცა შედეგის
მიმართ ვართ გულგრილი.
ორი საკითხზე უნდა გაკეთეს აქ აქცენტი.
1. საშუალება უნდა იყოს საშიში (რასაც მკვლელობის ჩასადენად ვიყენებ)
2. სხვის სიცოცხლეს და ჯანმრთელობას უნდა ვაყენებდე საფრთხეს.
მკვლელობა სხვა დანაშაულის დაფარვის ან მისი ჩადენის გაადვილების
მიზნით.
საუბარია ორ საკითხზე:
1. მკვლელობა სხვა დანაშაულის დაფარვის მიზნით.
მაგ: ჩავიდინე ქურდობა და დამინახა ერთ-ერთმა პიროვნებამ და მინდა
რომ მოვიშორო ეს პირი, რადგან არ მამხილოს ქურდობის ჩადენაში და
ვკლავ. ესეიგი ჩადენილია მკვლელობა სხვა დანაშაულის დაფარვის
მიზნით. არ აქვს მნიშვნელობა, განზრახი დანაშაულის დაფარვის
მიზანი მაქვს თუ გაუფრთხილებლობით ჩადენილი დანაშულის.
2. მკვლელობა სხვა დანაშაულის გაადვილების მიზნით.
ჯერ მოვკალი დარაჯი და შემდეგ მაღაზია გავქურდე. ანუ ჩადენილია
მკვლელობა სხვა დანაშაულის გაადვილების მიზნით, ამ შემთხვევაში
ქურდობის გაადვილების მიზნით.
მკვლელობა დამნაშავისთვის წინასწარი შეცნობით ორსული ქალისა
სახეზე უნდა იყოს 2 კრიტერიუმი
1. წინასწარ უნდა იცოდეს დამნაშავემ, რომ ორსულ ქალს კლავს.
2. ქალი უნდა იყოს ორსული
თუ ქალი არ აღმოჩნდა ორსული, თუმცა ჩვენ გვგონია, რომ ორსული
იყო, ამ შემთხვევაში დავისჯებით 108-ე მუხლით.
ის რომ დამნაშევს ეგონა ორსული, ეს უნდა ავსახოთ განაჩენში და
დავუმძიმოთ სასჯელი, ანუ დამამძიმებელ გარემოებად უნდა
მივუთითოთ. ორსული რომ ეგონა ეს კვალიფიკაციაზე ზეგავლენას არ
ახდენს, იმოქმედებს მხოლოდ სასჯელზე.
მკვლელობა დამნაშავისათვის წინასწარი შეცნობით
არასრულსწლოვანისა ან უმწეო მდგომარეობაში მყოფისა
მკვლელობა წინასწარი შეცნობით არასრულწლოვანისა უნდა გვქონდეს
ორი კრიტერიუმი:
1. დამნაშავემ უნდა იცოდეს რომ არასრულწლოვანს კლავს.
2. პირი უნდა იყოს არასრულწლოვანი.
მკვლელობა უმწეო მდგომარეობაში ნიშნავს, რომ პირს წინააღმდეგობის
გაწევის უნარი შეზღუდული კიარა საერთოდ არ აქვს. მაგ: მოხუცი
ადამიანი, რომელიც წინააღმდეგობას საერთოდ ვერ გაგიწევს, ძლიერი
მთვრალი, ავადმყოფი ან ძილში მყოფი ადამიანი.
მკვლელობა ხულიგნური ქვენაგრძნობით
მკვლელობა მოტივის გარეშე, ნებისმიერი საბაბით ( შეხედვის გამო,
სიგარეტის თხოვანზე უარის თქმით და ა.შ )
ხულიგნური ქვენაგრძნობით ჩადენილი დანაშაულის დროს
კვალიფიკაცია ხდება დანაშაულთა ერთბლიობით.
ხულიგნური ქვენაგრძნობით ჩადენილი მკველობის დროს მოტივი არ
მაქვს, ან შეიძლება მცირე საბაბის საფუძველზე მოვკლა ადამიანი.
მნიშვნელოვანია ვინ არის ჩხუბის ინიციატორი მხარე, თუ ჩხუბის
ინიციატორი არის დაზარალებული, ზედემტია საუბარი ხულიგნურ
ქვენაგრძნობაზე, მაგრამ თუ ინციატორია დამნაშავე ამ შემთხვევაში
იქნება ხულიგნურიქვენაგრძნობა .
მკვლელობა რასობრივი, რელიგიური ეროვნული ან ეთნიკური
შეუწყნარებლობის გამო.
როდესაც პიროვნება კლავს ადამიანს, რომელიც მიეკუთვნება ამა თუ იმ
რელიგიას, ან რომელიმე რელიგიის მიმდევარია და ა.შ
ანუ მკვლელს წინასწარ აქვს განსაზღვრული რომ კლავს ისეთ ადამიანს,
რომელიც მიეკუთვნება ამა თუ იმ რასას, ამათუიმ რელიგიის
მატარებელია...
მკველობა გენდერის ნიშნით
ჩვენ ადრე არ გვქონდა ეს მუხლი სისხლის სამართლის კოდექსში და
შემდეგ დაემატა,საკანონმდელბო ცვლილების შედეგად.
გენდერში იგულისხმება არამარტო ბიოლოგიური, სქესობრივი
კუთვნილება არამედ გენდერული იდენტობაც. სოციალური
კუთვნილება.
პრაქტიკაში ძალიან ხშირი იყო გენდერის ნიშნით მკვლელობა და ამიტომ
კანონმდებელმა დამამძიმებელ გარემოებად გამოყო.
მკველობა ჯგუფურად
არსებობს ჯგუფური მკვლელობის სამი სახე:
1. წინასწარ შეთანხმებული ჯგუფი
მკვლელობა წინასწარ შეთანხმებული ჯგუფის მიერაა ჩადენილი,
როდესაც ორი ან მეტი პირი, წინასწარ შეთანხმდნენ მკვლელობის
ჩასადენად.
2. წინასწარ შეუთანხმებელი ჯგუფი
წინასწარ შეუთანხმებელი შეიძლება იყოს მაგ: როდესაც ერთი პირი
კლავს ადამიანს და მეორე ადამიანიც შეუერთდა, ოღონდ წინასწარი
შეთანხმების გარეშე.
3. ორგანიზებული ჯგუფი
ორგანიზებული ჯგუფი არის შედარებით, მყარი ჯგუფი და
ფაქტობრივად ეს არის ჯგუფი რომლის მიზანია ერთი ან რამდენიმე
დანაშაულის ჩადენა.
მკვლელობა ოჯახის წევის მიმართ
ოჯახის წევრი განსაზღვრულია კანონმდებლობით. ეს შეიძლება იყოს
არამარტო მშობელი, და-ძმა, ბებია-ბაბუა, არამედ ის პირი ვინც
მუდმივად ცხოვრობს ოჯახში.
ორი ან მეტი პირის მკვლელობა
როცა თავიდანვე გვაქვს განსაზღვრული, რომ მოვკლათ 2 ან მეტი
ადამიანი. თუ ერთის მოვკლის შემდეგ გაგვიჩნდა სხვა ახალი განზრახვა,
მაშინ ეს იქნება დანაშაულთა ერთობლიობა.
თუ მე მინდა მოვკლა ორი, ან მეტი ადამიანი და მოვკალი ერთი, ხოლო
მეორე გადარჩა. კვალიფიკაცია უნდა მოხდეს ორი ან მეტი პირის
მკვლელობის მცდელობით. დანაშაული არ არის დასრულებული...
მკვლელობა განსაკუთრებული სისასტიკით
1. ობიექტური კრიტერიუმი
ნიშნავს, რომ მსხვერპლმა უნდა აღიქვას , განსაკუთრებული ტანჯვა
უნდა განიცადოს მსხვერპლმა.
2. სუბიექტური კრიტერიუმი
დამანშავეს უნდა ჰქონდეს გაცნობერებული, რომ განსაკუთრებულის
სისასტიკით კლავს ადამიანს.
მაგ: მე ვიცი, რომ შხამი რომელიც ჩავუყარე პირს ჭიქაში
განსაკუთრებულ ტანჯვას იწვევს, მაგრამ სინამდვილეში ის იყო
ჩვეულებრივი შხამი, რომელმაც ტანჯვა არ გამოიწვია. მიუხედავად
იმისა , რომ განცობიერებული მქონდა რომ ტანჯვით მომკვდარიყო, ეს
პირი ჩვეულებრივ გარადიცვალა მალე, ტანჯვა არ განუცდია. ამ
შემთხვევაში სახეზე არ გვექნება განსაკუთრებული სისასტიკით
მკვლელობა, რადგან სუბიექტური კრიტერიუმია მხოლოდ, მაგრამ
ობიექტური არა რადგან არ დატანჯულა.
მაგ.2: არ ვიცი რომ განსაკუთრებულ ტანჯვას იწვევს შხამი, მაგრამ
სინამდვილეში განსაკუთრებული ტაჯვით დაიღუპა ის პირი ვისაც
ჩავუყარე. ამ შემთხვევაში მხოლოდ ობიექტური კრიტერიუმია და არა
სუბიექტური.
იმისათვის რომ ქმედება დაკვალიფიცირდეს განსაკუთრებული
სისასტიკით ჩადენილ მკველობად, ორივე კრიტერიუმი (სუბიექტური
და ობიექტური) უნდა იყოს სახეზე.
მკვლელობა ანგარებით ან შეკვეთით
ანგარების ორი სახე გვაქვს.
1. მატერიალური გამორჩენა
მაგ: ვკლავ გიორგის რადგან დავეუფლო მის კუთვნილ ქონებას, ეს არის
მატერიალური გამორჩნის მიზანი
2. მატერიალური ვალდებულებისგან განთავისუფლება
მაგ: ვალი აქვს ადამიანს და უნდა, რომ განთავისუფლდეს ამ
მატერიალური ვალდებულებისგან და კლავს იმ ადამიანს ვისი ვალიც
აქვს.
შეკვეთით მკვლელობა ნიშნავს, როდესაც მე შევუკვეთე სხვა პირს,
ადამიანის სიკვდილი. პასუხისმგელობა ეკისრება ორივეს.
მაგ: მე შევუკვეთე გიორგის მკვლელობა და გადავეცი 1000 ლარი. მე
დავისჯები შეკვეთისთვის და გიორგი დაისჯება ანგარებით.
მკვლელობა მსხვერპლის სხეულის ორგანოს, ორგანოს ნაწილის ან
ქსოვილის გადანერგვის ანდა სხვაგვარად გამოყენების მიზნით.
მკვლელობა იმ მოტივით , რომ მისი ორგანოს გადანერგვა მოხდეს სხვა
ადამიანისთვის.
მკვლელობა არაერთგზის
როცა წინათ მკვლელობისთვისაა პირი ნასამართლევი და კვლავ იგივე
დანაშაულს ჩაიდენს. მაგალითად, როცა პიროვნებამ ჩაიდინა
მკვლელობა, გამოვიდა ციხიდან,მოიხადა სასჯელი და კვლავ
მკვლელობა ჩაიდინა. ოღონდ ნასამართლობა არ უნდა ჰქონდეს
გაქარწყლებული, თუ ნასამართლობა გაქარწყლებული აქვს არ
ჩაითვლება არაერთგზის მკვლელობად. ასევე არაერთგზის მკვლელობად
არ ჩაითვლება, თუ პირმა პირველად ჩაიდინა აფექტში მკვლელობა და
მეორედ განზრახ მკვლელობა. არაერთგზის მკვლელობა გულისხმობს
მხოლოდ 108-ე და 109-ე მუხლით ნასამართლევი პირის მიერ ჩადენილს
მკვლელობას.
მკვლელობა მსხვერპლის ან მისი ახლო ნათესავის, სამსახურეობრივი ან
საზოგადოებრივი მოვალეობის შესრულებასთან დაკავშირებით.
კანონმდებელი ამ შემთხვევაში ვიწრო ჩამონათვალზე აკეთებს აქცენტს.
(მშობელი, და-ძმა, ბებია და ა.შ)
მაგ: მე ვარ მოსამართლე და გამოვიტანე გამამტყუნებელი განაჩენი.
მოიხადა პირმა ეს სასჯელი და შემდეგ მოკლა ჩემი შვილი. ეს იქნება
მკვლელობა მსხვერპლის სამსახურეობრივ საქმიანობასთან
დაკავშირებით.
მაგ2: მე ვიცი, რომ ვკლავ გიორგის, მის სამსახურეობრივ საქმესთან
დაკავშირებით და შემეშლება და ვკლავ სხვა პირს. ჩვენ ვიცით რომ
შეცდომა პიროვნებაში კვალიფიკაციაზე ზეგავლენას არ ახდენს და
იქნება 108-ე მუხლი, ამ შემთხვევაშიც 108-ე მუხლით უნდა მოხდეს
კვალიფიკაცია და ის, რომ მე სამსახურეობრივი საქმიანობის გამო
მოვკალი ადამიანი, ეს უნდა აისახოს სასჯელის დანიშვის დროს და
დამიმძიმდეს სასჯელი. ქმედების კვალიფიკაციაზე ზეგავლენას არ
მოახდენს.
მკველეობა მსხვერპლის თხოვნით (110-ე მხული)
საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 110-ე მუხლი
ითვალისწინებს, სისხლისსამართლებრივ პასუხისმგებლობას მკველობას
მსხვერპლის თხოვნით, ანუ ევთანაზით. როდესაც მსხვერპლის
დაჟინებული თხოვნით ხორციელდება მკვლელობა. ევთანაზია
ბერძნული წარმოშობის სიტყვაა და ქართულ ენაზე ნიშნავს ,, კარგ
სიკვდილს" . ეს არის შემამსუბუქებელ გარემოებაში ჩადენილი
მკვლელობა.
მსხვერპლის თხოვნით ჩადენილი მკვლელობის ნიშნები.
იმისთვის, რომ ქმედება დაკვალიფიცირდეს 110-ე მუხლით, სახეზე
უნდა იყოს შემდეგი პირობები:
1. მსხვერპლის დაჟინებული(არაერთგიზი) თხოვნა
სახეზე უნდა იყოს დაჟინებული თხვონა. ეს იმას ნიშნავს, რომ
არაერთგზის უნდა განხორციელდეს მსხვერპლისგან მკვლელობის
თხოვნა. ეს უნდა იყოს არანაკლებ 3-ჯერ ნათქვამი მომაკვდავის
მხრიდან.
2. მსხვერპლის ნამდვილი ნება
მსხვერპლის ნება უნდა იყოს ნამდვილი, ის უნდა აცნობიერებდეს, საღ
გონებაზე უნდა იყოს და მისგან უნდა მომდინარეობდეს. არ უნდა იყოს
ვინმეს ძალადობით ან იძულებით.
3. მსხვერპლი არის მომაკვდავი
მსხვერპლი უნდა იყოს მომაკვდავი, ეს გულისხმობს იმას, რომ პირი
უნდა იმყოფებოდეს სიკვდილის პირას, ხოლო თუ პირი არ არის
სიკვდილის პირას, მაშინ ეს ქმედება ვერ დაკვალიფიცირდება
ევთანაზიით.
4. დამნაშავის მიზანია მომაკვდავის ძლიერი ფიზიკური ტკივილისგან
გათავისუფლება.
დამნაშავის მიზანია პირი გაათავისუფლოს ძლიერი ფიზიკური
ტკივილისგან. აქ საუბარია ისეთ ტკივილზე, როდესაც პირი ვეღარ
უძლებს, რა დროსაც პირს ჭირდება ტკვილიგამაყუჩებელი საშუალება, ეს
შეიძლება იყოს მორფი ან სხვა ნარკოტიკი. აქ არ იგულისხმება სულიერი
ტკვილი, ეს ქმედება აქცენტს აკეთებს მხოლოდ ფიზიკურ ტკივილზე.
ზოგადად ევთანაზია სამედიცინო სფეროში არსებული საკითხია, თუმცა
სამართლებრივ შეფასებასაც მოითხოვს. ევთანაზიასთან დაკავშირებით
არსებობს ქვეყნების 3 ჯგუფი, რომლებსაც განსხვავებული მოსაზრება
აქვთ:
1 ჯგუფი: ინგლისი, საფრანგეთი და რუსეთი, სადაც ევთანაზია ისჯება
როგორც განზრახ მკვლელობა.
2 ჯგუფი: გერმანია, შვეიცარია, ავსტრია და საქართველო, რომლებიც
შემამსუბუქებელ გარემოებაში ჩადენილ მკვლელობად
აკვალიფიცირებენ.
3 ჯგუფი: პერუ, ურუგვაი, ჰოლანდია და ბელგია, ამ ქვეყნებში საერთოდ
არ არის დასჯადი, ანუ ლეგალიზებულია და არ იწვევს სისხლის
სამართლის პასუხისმგებლობას.
ევთანაზიის სახეები
არსებობს მრავალი სახის ევთანაზია, რომლებიც შეიძლება დავყოთ ორ
ჯგუფად:
1. აქტიური ევთანაზია
2. პასიური ევთანაზია
აქტიური ევთანაზია ნიშნავს, როდესაც კეთდება ისეთი პრეპარატი
რომელიც აჩქარებს ადამიანის სიკვდილს. პასიური კი ნიშნავს, როდესაც
ექიმი წყვეტს პაციენტის მკურნალობას და გამორთავს აპარატიდან.
პასიური ევთანაზია არ ისჯება, ექიმს შეუძლია აღარ გააგრძელოს
მკურნალობა თუკი გამორიცხულია, რომ ადამიანი დაუბრუნდება
პირვანდელ მდგომარეობას. სისხლისამართლებრივი პასუხისმგებლობა
დგება აქტიური ევთანაზიის დროს. ევთანაზიის მოტივი არის
ერთადერთი, დაზარალებულის სიბრალულის გრძნობა. ევთანაზია
ხორციელდება პირდაპირი განზრახვით, პირს გაცნობიერებული აქვს,
რომ ჩადის მკვლელობას მსხვერპლის თხოვნით და მას სურს ეს შედეგი
განზრახ მკვლელობა უეცარი, ძლიერი სულიერი
აღელვების მდგომარეობაში (111-ე მუხლი)
აფექტის დროს პიროვნება ნაწილობრივ ვერ აცნობიერებს, თუ რა
ქმედებას ჩადის , ანუ შეზღუდულ შერაცხადობასთან გვაქვს საქმე.
აფექტში ჩადენილი მკვლელობის ნიშნები
განზრახ მკვლელობა უეცარი, ძლიერი სულიერი აღელვების
მდგომარეობაში რაც გამოიწვია, დამნაშავის ან მისი ახლო ნათესავის
მიმართ მსხვერპლის მართლსაწინააღმდეგო ძალადობამ, მძიმე
შეურაცხყოფამ ან სხვა მძიმე ამორალურმა ქმედებამ, აგრეთვე
მსხვერპლის არაერთგზისი მართლსაწინააღმდეგო ან ამორალური
ქცევით განპირობებულმა ფსიქიკურმა ტრავმამ. ქმედების აფექტში
მკველოლბად კვალიფიკასისას აუცილებელია სახეზე იყოს 3 ძირითადი
კომპონენტი.
1. სასამართლო ფსიქიატრიული ექსპერტიზის დასკვნა.
ექსპერტიზის დასკვნის გარეშე, ვერ დავადგენთ იყო თუ არა დამნაშავე
აფეტში. აუცილებელია ჩატარდეს კომპლექსურ ფსიქიატრიულ
ექსპერტიზა.
2. მსხვერპლის მიერ განხოცრიელებულია მართლსაწინააღმდეგო
ძალადობა, მძიმე შეურაცხყოფა, მძიმე ამორალური ქმედება ან
არაერთგზისი მართლსაწინააღმდეგო ან ამორალური ქცევით
განპირობებული ფსიქიკური ტრავმა.
მეორე კომპონენტიდან აუცილებელია ერთ-ერთი მაინც იყოს სახეზე.
აფექტის დროს მსხვერპლის მიერ ხდება დამნაშავის პროვოცირება, აქ
იგულისხმება, როგორც ფიზიკური ისე ფსიქიკური ძალადობა.
3. ზემოთ ჩამოთვლილი ქმედებები განხოცრიელებულია დამნაშავის ან
მისი ახლო ნათესავის მიმართ...
1. მაგ: მივიდივარ ქუჩაში, შემაგინა გამვლელმა, ჩავვარდი აფექტში და
მოვკალი.
2. მაგ: მე და ჩემი მეუღლლე მივდივართ ქუჩაში, გამვლელმა შეაგინა,
ჩავვარდი აფექტში და მოვკალი.
შესაძლებელია, რომ აფექტში მაშინვე არ ჩავარდე, წლების შემდეგ
გაიხსენო მომხდარი და შემდეგ ჩავარდე აფექტში და მოკლა პიროვნება.
აფექტის სახეები
არსებობს ორი სახის აფექტი:
1. ფიზიოლოგიური აფექტი
ნიშნავს, რომ ნაწილობრივ აცნობიერებს პირი, ამიტომ პიროვნება ისჯება
მსუბუქად, იმასთან შედარებით ვინც სრულად აცნობიერებს.
2. პათოლოგიური აფექტი
ამ დროს პირი ვერაფერს აცნობიერებს, ანუ სრულად შეურაცხადა. თუ
ექსპერტიზა დაადგენს, რომ იყო პათოლოგიურ აფექტში არ დაისჯება,
საერთოდ გამოერიცხება სისხლისამართლებრივი პასუხსიმგებლობა.
დედის მიერ ახალშობილის განზრახ მკვლელობა(112-ე მუხლი)
სისხლის სამართლის კოდექსის 112-ე მუხლი ითვალისწინებს დედის
მიერ ახალშობილის განზრახ მკვლელობას. ადრე მოქმედ კოდექსში ეს
მუხლი არ იყო და ეს ქმედება კკავილიფიცირდებოდა 109-ე მუხლით.
ახალშობილის მკვლელობის ბრალი შემამსუბუქებელია თუ დედა
იმყოფება მძიმე ფსიქოლოგიურ მდგომარეობაში და ნაწილობრივ ვერ
აცნობიერებს რას ჩადის. მაგრამ თუ დედამ დაგეგმა ბავშვის წინასწარ
სიკვდილი, მაშინ იქნება 109-ე მუხლი, წინასწარი შეცნობით უმწეო
მდგომარეობაში მყოფის მკვლელობა.
დედის მიერ ახალშობილის განზრახ მკვლელობის ნიშნები
ახალშობილის განზრახ მკვლელობა, მშობიარობისას ან მშობიარობის
შემდეგ უმალვე. რაც შეეხება ბებია ქალს, რომელიც ეხმარება დედას
ბავშვის მკვლელობაში, დაკვალიფიცირდება 109-ე მუხლით, წინასწარი
შეცნობით უმწეო მდგომარეობაში მყოფი პირის მკვლელობაში
დახმარებისათვის.
მკვლელობა აუცილებელი მოგერიების ფარგლებს
გადაცილებით(113-ე მუხლი)
აუცილებელი მოგერიების დროს უნდა იყოს შემდეგი ნიშნები:
1. ხელყოფა უნდა იყოს მართლსაწინააღმდეგო.
მართლსაწინააღმდეგო ხელყოფა წარმოშობს აუცილებელი მოგერიების
უფლებას. მაგ: თავს დამესხა ადამიანი და მოვკალი, არ აქვს
მნიშვნელობა შერაცხადი იქნება თუ შეურაცხადი, ჩემზე უნდა
განხორციელდეს თავდასხმა.
2. ხელყოფა უნდა იყოს რეალური.
ხელყოფა უნდა იყოს ნამდვილი და არა მოჩვენებითი. მაგ: მეგობარმა
გადაწყვიტა გამეხუმროს თავდასხმით, მე ნამდვილი თავდასხმა მეგონა
და მოვკალი, ეს არისმოჩვენებითი მოგერიება, მე არ ვიცოდი , ამიტომ
ქმედება დაკვალიფიცირდება როგორც ბრალის გამომრიცხველი
გარემოება.
3. ხელყოფა უნდა იყოს იმწუთიერი.
ეს ნიშნავს იმას, რომ ხელყოფა უნდა დაიწყოს, გრძელდებოდეს და არ
უნდა იყოს დამთვარებული. მაგ: მოვკალი ადამიანი წინასწარ, რომელიც
ჩემს მოკვლას აპირებს, ეს არ არის აუცილებელი მოგერიება, რადგან
ნაადრევია.
4. ხელყოფა უნდა იყოს რელევანტური.
ხელყოფა უნდა იყოს სოციალურად მნიშვნელოვანი. მაგ: ბავშვი
გადმოვიდა ჩემს ბაღში და მოიპარა ვაშლი და მოვკალი. უმნიშვნელო
ზიანია.
5. არ უნდა ჰქონდეს ადგილი აუცილებელი მოგერიების ფარგლებს
გადაცილებას.
არ უნდა მოხდეს გადაცილება, ანუ მომგერიებლის მიერ თავდაცვის
აშკარა შეუსაბამობას მასზე განხორციელებულ თავდასხმასთან. მაგ:
მოდის ადამიანი,ჩამარტყა თავში, ამოვიღე იარაღი და მოვკალი.
რათქმაუნდა დარღვეულია თავდაცვასა და თავდასხმასთან პროპორცია.
აუცილებელია დადგინდეს ბევრი გარემოება. მაგ: თუ 3 ადამიანი მესხმის
თავს და მე ერთი ვარ, შემიძლია ამოვიღო იარაღი , ვესროლო და ძალა
გავუთანაბრო. აუცილებელი მოგერიების ფარგლების გადაცილებით
მკვლელობა ხორციელდება არაპირდაპირი განზრახვა.
მკვლელობა დამნაშავის შეპყრობისთვის აუცილებელი ზომის
გადაცილებით (114-ე მუხლი)
დამნაშავის შეპყრობა გამორიცხავს მართლწინააღმდეგობას და მიზანია
დამნაშავის პოლიციაში წარდგენა.
სიტყვა დამნაშავე არასწორი ტერმინია, კანონში უნდა ეწეროს
სავარაუდო დამნაშავე, რადგან არ ვიცით დამნაშავეა თუ არა. სიტყვა
დამნაშავე არღვევს უდანაშაულობის პრეზუმციას ანუ სანამ სასამართლო
არ დაადგენს მის დამნაშავეობას იქამდე ვერ ვუწოდებთ დამნაშავეს.
მკვლელობა დამნაშავის შეპყრობისთვის აუცილებელი ზომის
გადაცილებით ნიშნავს, შესაპყრობი პირის მიერ ჩადენილი დანაშაულის
სიმძიმესთან და შეპყრობის გარემოებებთან აშკარა შეუსაბამობას. მაგ:
ტერორისტული აქტის ჩამდენი პირი გარბის, ვესროლე და მოვკალი, აქ
არ იქნება გადაცილება. გადაცილება იქნება მაშინ თუ არ გარბის და
ვესვრი.
თვითმკვლელობამდე მიყვანა (115-ე მუხლი)
იმიასათვის, რომ ქმედება დაკვალიფიცირდეს თვითმკვლელობამდე ან
თვითმკვლელობის ცდამდე მიყვანით სახეზე უნდა იყოს შემდეგი
ნიშნები:
1. მუქარით
2. სასტიკი მოპყრობით
3. პატივისა და ღირსების სისტემატიური დამცირებით
თუ ამ ნიშნებიდან არც ერთი არ გვაქვს სახეზე, მაშინ ეს ქმედება ვერ
დაკვალიფიცირდება 115-ე მუხლით
გაუფრთხილებლობით სიცოცხლის მოსპობა (116-ე მუხლი)
გაუფრთხილებლობით სიცოცხლის მოსპობის 2 სახე არსებობს:
1. თვითიმედოვნება
2. დაუდევრობით
1. თვითიმედოვნებით არის ჩადენილი ქმედება თუ პირს
გაცნობიერებული ქონდა, წინდახედულობის ნორმით, აკრძალული
ქმედება, ითვალისწინებდა მართლსაწინააღმდეგო შდეგის დადგომის
შესაძლებლობას მაგრამ უსაფუძლოდ იმედოვნებდა რომ შედეგს
თავიდან აიცილებდა. თვითიმედოვნების დროს პირი
დარწმუნებულია რო შედეგი არ დადგება.
2. დაუდევრობა
დაუდევრობის დროს პირს არ აქვს გაცნობიერებული, წინდახედულობის
ნორმით გათვალისწინებული აკრძალული ქმედება. არ ითვალისწინებს
მაგრამ უნდა გაეთვალისწინებინა
ჯანმრთელობის წინააღმდეგ მიმართული დანაშაულის ზოგადი
დახასიათება.
ადრე მოქმედი კოდექსით, ჯანმრთელობის წინააღმდეგ მიმართულ
დანაშაულს ეწოდებოდა სხეულის წინააღმდეგ მიმართული დანაშაული.
დღევანდელი რედაქცია უფრო სწორი და მართებულია. ჯანმრთელობის
დაზიანება, ეს უფრო ფართო ცნებაა, რადგან ადამიანის ჯანმრთელობის
დაზიანების შემთხვევაში შეიძლება დაზიანდეს, ფსიქიკური
ჯანმრთელობა, რაც სხეულს არ აყანებს ზიანს.
ერთმანეთისგან უნდა გაიმიჯნოს დაზიანება და დაავადება.
დაავადება - ეს არის შინაგანად,ბუნებრივად მიმდინარე პროცესი,
როდესაც ადამიანს აქვს რაიმე სახის დაავადება.
დაზიანება - ეს გამოწვეულია გარეგანი ზემოქმედების შედეგად. (ფეხში
ჩავარტყი დანა, ვესროლე იარაღი და ა. შ)
არსებობს 3 სახის ჯანმრთელობის დაზიანება:
1. მძიმე
2. ნაკლებად მძიმე
3. მსუბუქი
თუ რა დაზიანება მიიღო ადამიანმა, ადგენს არა მოსამართლე არამედ
სასამართლო სამედიცინო ექსპერტიზა.
რაც შეეხება ჯანმრთელობის დაზიანებას, ისეთ დროს, როდესაც
მომეტებული რისკის მატარებელია რომელიმე სპორტის სახეობა. თუ კი
ადამიანს ამ დროს დაუზიანდება ჯანმრთელობა, დამნაშავე არ დაისჯება
სისხლის სამართლის წესით ( ამ დროს სპორტსმენი შეიძლება დაისაჯოს
ადმინისტრაციული წესით). მაგრამ, თუ ერთი მოთამაშე, მეორეს
განზრახ დაუზიანებს ჯანმრთელობას, აქ რათქმაუნდა დადგება სისხლის
სასამართლის პასუხისმგებლობა. საკუთარი თავის ჯანმრთელობის
დაზიანება არ იწვევს სისხლისსამართლებრივ პასუხისმგებლობას. რაც
შეეხება იმ ქმედებას, როცა პირი თავს იზიანებს იმის გამო, რომ თავიდან
აირიდოს სამხედრო სამსახურის მოვალეობის შესრულება, ამ დროს ის
დასიჯება სპეციალური მუხლით. (სამხედრო სამსახურისთვის თავის
არიდება)
ჯანმრთელობის განზრახ მძიმე დაზიანების სახეები
1. სიცოცხლისათვის სახიფათო.
სიცოცხლისათვის სახიფათოა ჯანმრთელობის დაზიანება, რომელმაც
შეიძლება გამოიწვიოს ადამიანის სიკვდილი.
მაგ: დაზიანებულია ისეთი ორგანო, რომელმაც შეიძლება გამოიწვიოს
ადამიანის გარდაცვალება.
2. სიცოცხლისათვის არა სახიფათო
მხედველობის, სმენის, მეტყველების ან სხვა ორგანოს, ან მისი ფუნქციის
დაკარგვა, ფსიქიკური ავადმყოფობა, ორსულობის შეწყვეტა, სახის
წარუშლელი დამახინჯება.
მიუხედავად იმისა, რომ ეს დაზიანებები არ არის სიცოცხლისათვის
სახიფათო, არის ჯანმრთელობის მძიმე დაზიანება. ასევე შეიძლება პირმა
არ დაკარგოს ორგანო, მაგრამ ფუნქცია ჰქონდეს დაკარგული. ფსიქიკური
ავადმყოფობა შეიძლება გამოიწვიოს, როგორც ფიზიკურმა ძალადობამ
(ცემამ) , რის შედეგადაც პირს შეასძლოა დაემართოს შიზოფრენია, ასევე
შეიძლება გამოიწვიოს დაშინებამაც.
იმისათვის, რომ ქმედება შეფასდეს სახის წარუშლელ დამახინჯებად,
სახეზე უნდა იყოს 3 ძირითადი კომპონენტი:
1. დაზიანება უნდა იყოს სახეზე.
აუცილებელია, რომ დაზიანება იყოს სახის მიდამოში.
2. დაზიანება უნდა იყოს წარუშლელი.
ნიშნავს მას, რომ მკურნალობის/ოპერაციის შედეგადაც კი, სახე ვერ
დაუბრუნდება პირვანდელ მდგომარეობას.
3. უნდა ამახინჯებდეს სახეს.
ნიშნავს, რომ ეს ყოველივე უნდა იწვევდეს ზიზღს, სიბრალულს. სახის
წარუშლელ დამახინჯებას ადგენს ექსპერტიზა და სასამართლო.
3. ჯანმრთელობის სხვაგვარი დაზიანება.
ისეთი დაზიანება, რომელიც სახიფათოა სიცოცხლისთვის და
დაკავშირებულია საერთო შრომისუნარიანობის მყარ, არანაკლებ ერთი
მესამედით დაკარგვასთან, ან წინასწარი შეცნობით პროფესიული
შრომისუნარიანობის სრულ დაკარგვასთან.
აქ არის ორი კრიტერიუმი:
1. უნდა იყოს სახიფათო.
2. ერთი მესამედით უნდა იყოს ჯანმრთელობა დაკარგული.
პროფესიული საქმიანობის სრული დაკარგვა - მაგ: მევიოლინე,
რომელიც მუშაობს თავისი პროფესიით , მოაჭრეს თითი, ის ვეღარ
განაგრძობს მუშაობას თავისი პროფესიით. თითის დაკარგვა არ არის
სახიფათო და აქედან გამომდინარე ჯანმრთელობის მძიმე დაზიანებად
ვერ ჩაითვლება.
ჯანმრთელობის განზრახ მძიმე დაზიანება, რამაც გამოიწვია სიცოცხლის
მოსპობა.
მაგ: ადამიანს, ჩავარტყი დანა, რის შედეგადაც გარდაიცვალა. მოკვლის
განზრახვა არ მქონდა, ჩემი მიზანი იყო დამეზიანებინა მისი
ჟანმრთელობა. ჯანმრთელობის დაზიანება და მკვლელობის მცდელობა
განსხვავდება იმის მიხედვით, თუ რომელი ორგანოა დაზიანებული.
დაზიანებულია სასიცოცხლო ორგანო თუ არასასიცოცხლო ორგანო.
თუ დანა გულშია ჩარტყმული, სავარაოდოდ მკვლელობის
მცდელობასთან გვაქვს საქმე, ხოლო თუ ფეხში ჯანმრთელობის
დაზიანებასთან, მაგრამ ყოველთვის ეს პრინციპი არ მოქმედებს.
შესაძლებელია ადამიანს დანა გულში ჰქონდეს ჩარტყმული, მაგრამ
დამნაშავეს არ ჰქონდეს მკვლელობის განზრახვა. იმ შემთხვევაში, თუ
მტკიცებულებები, მოწმეთა ჩვენებები ამბობენ, რომ ეს ყოველივე მოხდა
შემთხვევით, ქმედება დაკვალიფიცირდება როგორც ჯანმრთელობის
მძიმე დაზიანება.
სიკვდილის მიმართ გაუფრთხილებლობა
ამ დროს გვაქვს დროის მომენტი. მაგ: მე ჩავარტყი ადამიანს ფეხში დანა
და ის ერთი კვირის მერე გარდაიცვალა. ამ დროს სიკვდილის მიმართ
განზრახვა არ მქონია, განზრახვა მქონდა იმის, რომ მისი ჯანმრთელობა
დამეზიანებინა. როდესაც ადამიანი დავჭერი და იგი შედეგად
გარდაიცვალა, 2 ან მეტი კვირის შემდეგ სახეზე მაქვს ორმაგი ბრალი:
1. განზრახვა - ჯანმრთელობის დაზიანების მიმართ
2. გაუფრთხილებლობა - სიკვდილის მიმართ
მაგრამ თუ ადამიანი მაშინვე გარდაიცვალა დაჭრის შედეგად, ქმედება
დაკვალიფიცირდება არაპირდაპირი განზრახვით მკვლელობით.
იმიტომ, რომ შედეგი მაშინვე დადგა.
ყოველთვის დროში წყვეტა არ არის საკმარისი იმისათვის, რომ ქმედება
დაკვალიფიცირდეს ჯანმრთელობის მძიმე დაზიანებით, რასაც მოჰყვა
სიცოცხლის მოსპობა. აუცილებელია დადგინდეს რა დამოკიდებულება
ჰქონდა პირს სიკვდილის მიმართ.
მაგ: ადამიანი დავჭერი ფეხში და დავტოვე ტყეში, სადაც არავინაა. 2
დღის შემდეგ გარდაიცვალა, მიუხედავად იმისა, რომ დროში წყვეტაა,
მაინც იქნება არაპირდაპირი განზრახვით მკვლელობა, იმიტომ რომ
დავტოვე ტყეში და არაპირდაპირი განზრახვა მამოძრავებს შედეგის
მიმართ (გულგრილი ვარ). ხოლო იმ შემთხვევაში, თუ დაჭრილს
დავტოვებ დღისით, ისეთ ადგილას სადაც ხალხი მოძრაობს და
გარდაიცვლება მესამე დღეს, იქნება ჯანმრთელობის მძიმე დაზიანება
რასაც მოჰყვა სიცოცხლის მოსპობა.
ჯანმრთელობის მძიმე დაზიანება არაერთგზის
ნიშნავს, რომ პირი იმავე მუხლით უნდა იყოს ნასამართლევი.
არაერთგზისი დანაშაული გვექნება როდესაც:
1. წინათ ჩადენილია ჯანმრთელობის მძიმე დაზიანება და კვლავ იგივეს
ჩადის.
2. წინათ ჩადენილი იყო 108 მუხლი და ახლა ჩადის ჯანმრთელობის
დაზიანებას.
3. წინათ ჩადენილი იყო 109-ე მუხლი და ახლა ჩადის ჯანმრთელობის
დაზიანებას.
ჯანმრთელობის განზრახ ნაკლებად მძიმე დაზიანება(118-ე მუხლი)
ჯანმრთელობის განზრახ ნაკლებად მძიმე დაზიანება, რაც
სიცოცხლისათვის სახიფათო არ არის და არ გამოუწვევია ამ კოდექსის
117-ე მუხლით გათვალისწინებული შედეგი, მაგრამ დაკავშირებულია
ჯანმრთელობის ხანგრძლივ მოშლასთან ან საერთო შრომისუნარიანობის
მყარ, ერთ მესამედზე ნაკლებად დაკარგვასთან. ერთ მესამედზე
ნაკლებად დაკარგვა ნიშნავს, როდესაც მკურნალობის პროცესი
მიმდინარეობის 21 დღიდან 120 დღემდე.
ჯანმრთელობის განზრახ მსუბუქი დაზიანება (120-ე მუხლი)
ჯანმრთელობის განზრახ მსუბუქი დაზიანება, რამაც მისი ხანმოკლე
მოშლა ან საერთო შრომისუნარიანობის უმნიშვენლო ან არამყარი
დაკარგვა გამოიწვია. მსუბუქი დაზიანების დროს მკურნალობა
მიმდინარეობს 6-იდან 21 დღემდე.
1. მძიმე დაზიანების დროს - 120 დღეზე მეტი. 33%-ზე მეტი.
2. ნაკლებად მძიმე დაზიანება - 21იდან-120 დღემდე. 10-33%.
3. მსუბუქი დაზიანება- 6იდან-21 დღემდე. 5-10%.
4. ცემა - 6 დღეზე ნაკლები. 5%-ზე ნაკლები
ჯანმრთელობის განზრახ მძიმე, ან ნაკლებად მძიმე დაზიანება, უეცარი
ძლიერი სულიერი აღელვების მდგომარეობაში (121-ე მუხლი)
ჯანმრთელობის განზრახ მძიმე, ან ნაკელბად მძიმე დაზიანება, უეცარი,
ძლიერი სულიერი აღელვების მდგომარეობაში, რაც გამოიწვია
დამნაშავის ან მისი ახლო ნათესავის მიმართ, დაზარალებულის
მართლსაწინააღმდეგო ძალადობამ, მძიმე შეურაცხყოფამ ან სხვა მძიმე
ამორალურმა ქმედებამ, აგრეთვე დაზარალებულის არაერთგზისი
მართლსაწინააღმდეგო ან ამორალური ქცევით განპირობებულმა
ფსიქიკურმა ტრავმამ.
ისევე როგორც, 111-ე მუხლის დროს, ამ შემთხვევაშიც, სახეზე უნდა
იყოს 3 ნიშანი.
1. ექსპერტიზის დასკვნა
2. სახეზე უნდა იყო მართლსაწინააღმდეგო ძალადობა, მძიმე
შეურაცხყოფა და ა.შ
3. მიმართული უნდა იყოს დამნაშავის, ან მისი ახლო ნათესავის მიმართ.
განსხვავება:
1. 111-ე და 121-ე მუხლს შორის განსხვავება არის, პირის განზრახვა
2. შედეგი.
3. აფექტში მკვლელობის დროს გვიწერია ,, მსხვერპლი ", რადგან პირი
მკვლელობის დროს გარდაიცვალა, ხოლო ამ მუხლში გვიწერია
,,დაზარალებული" რადგან დაზარალებულია პირი, ვინც მიიღო მძიმე ან
ნაკლებად მძიმე ჯანმრთელობის დაზიანება, მაგრამ გადარჩა.
ჯანმრთელობის მსუბუქი დაზიანება არ ისჯება, რადგან:
1. ჯანმრთელობის მსუბუქი დაზიანება არ წარმოადგენს
სიცოცხლისთვის სახიფათო დაზიანებას.
2. აფექტის დროს პირი იმყოფება შეზღუდულ შერაცხად
მდგომარეობაში.
3. აღნიშნული ქმედება გამოწვეულია დაზარალებულის
მაპროვოცირებელი ქმედებით.
ჯანმრთელობის მძიმე ან ნაკლებად მძიმე დაზიანება აფექტში, ბრალის
ფორმა არის პირდაპირი განზრახვა
ჯანმრთელობის მძიმე ან ნაკლებად მძიმე დაზიანება აუცილებელი
მოგერიების ფარგლებს გადაცილებით (122-ე მუხლი)
მომგერიებლის მიერ თავდაცვის აშკარა შეუსაბამობა მასზე
განხორციელებულ თავდასხმაზე.
113-ე და 122-ე მუხლის შორის განსხვავება არის შედეგში. 113-ე მუხლის
მიხედვით, პირი იღუპება. 122-ე მუხლის მიხედვით კი პირს უზიანდება
ჯანმრთელობა.
113-ე და 122-ე მუხლებში, პირს აქვს არაპირდაპირი განზრახვა,
გულგრილია შედეგის მიმართ.
თუ აუცილებელი მოგერიების ფარგლებს გადაცილების დროს, შედეგი
არ დადგა, პირი არ ისჯება.
მაგ: მოვიდა ადამიანი, თავში წამომარტყა ხელი , მე მას ვესროლე, თუმცა
ტყვია ასცდა. ამდროს არ დავისჯები, რადგან არაპირდაპირი
განზრახვით მცდელობა არ არსებობს
ჯანმრთელობის მძიმე, ან ნაკლებად მძიმე დაზიანება დამნაშავის
შეპყრობისთვის აუცილებელი ზომის გადაცილებით. ( 123-ე მუხლი )
ამ ზომის აშკარა შეუსაბამობა შესაპყრობი პირის მიერ ჩადენილი
დანაშაულის სიმძიმესთან და შეპყრობის გარემოებებთან. რაც უფრო
მძიმე დანაშაულია ჩადენილი, მით უფრო მძიმე საშუალება შეიძლება
იქნას გამოყენებული დამნაშავის შესაპყრობად და რაც უფრო ნაკლებად
მძიმე დანაშაულია ჩადენილი, მით უფრო ნაკლები ზომა უნდა იქნას
გამოყენებული დამნაშავის შესაპყრობად.
124-ე და 114-ე მუხლს შორის, განსხვავება არის ის , რომ 114-ე მუხლის
დროს პირი იღუპება, ხოლო 124-ე მუხლის დროს ჯანმრთელობას
ვუზიანებ. ორივე შემთხვევაში პირი მოქმედებს არაპირდაპირი
განზრახვით.
ჯანმრთელობის მძიმე ან ნაკლებად მძიმე დაზიანება
გაუფრთხილებლობით (124-ე მუხლი)
1. თვითიმედოვნება - პირი დარწმუნებულია, რომ შედეგი არ დადგება
2. დაუდევრობა - არ არის დარწმუნებული, არ ითვალისწინებს, არ აქვს
გაცნობიერებული, თუმცა ვალდებულია გაითვალისწინოს.
116-ე და 124-ე მუხლებს შორის განსხვავება არის შედეგში.
დრე მოქმედ სისხლის სამართლის კოდექსში, ჩვენ გვქონდა ცემა
(125-ე მუხლი) და ძალადობა (126-ე მუხლი). დღეს მოქმედ სისხლის
სამართლის კოდექსში გაერთიანდა ეს ორი მუხლი და გვაქვს მხოლოდ
126-ე მუხლი (ძალადობა).
ცემა ან სხვაგვარი ძალდობა, რამაც დაზარალებულის ფსიქიკური
ტკივილი გამოიწვია, მაგრამ არ გამოუწვევია ამ კოდექსის 120-ე მუხლით
გათვალისწინებული შედეგი.
1. ცემა - ნიშნავს ერთდროულად რამდენიმე დარტყმას.
2. სხვაგვარი ძალადობა - შეიძლება იყოს ერთჯერადი ( ძლიერი მუშტის
დარტყმა, თმით თრევა )
სისტემატიური ცემა ან სხვაგვარი ძალადობა, რამაც დაზარალებულის
ფიზიკური ან ფსიქიკური ტანჯვა გამოიწვია, მაგრამ არ მოჰყოლია ამ
კოდექსის 117-ე ან 118-ე მუხლით გათვალისწინებული შედეგი.
ცემისა და ძალადობის გამიჯვნა
1. ცემა - ერთჯერადი.
ძალადობა - სისტემატიური.
2. ცემა - იწვევს ფიზიკურ ტკივილს.
ძალდობა - იწვევს ფიზიკურ და ფსიქიკურ ტანჯვას.
3. ცემა -არ უნდა მოჰყვეს,ჯანმრთელობის მსუბუქი დაზიანებაც კი.
ძალადობა - შესაძლოა მოჰყვეს ჯანმრთელობის მსუბუქი დაზიანება.
ადრე მოქმედ სისხლის სამართლის კოდექსში ჩვენ არ გვქონდა ოჯახში
ძალადობის მუხლი. რაც მოიმატა ოჯახში ძალადობის ფაქტებმა
სისხლის სამაართლის კოდექსში შემოდის ახალი 126 პრიმა მუხლი.
ოჯახის ერთი წევრის მიერ, ოჯახის სხვა წევრის მიმართ:
1. ძალადობა
2. სისტემატიური შეურაცხყოფა
3. შანტაჟი
4. დამცირება
5. შედეგი - ფიზკური ტკვილი ან ტანჯვა, არ უნდა მოჰყვეს
ჯანმრთელობის მსუბუქი დაზიანებაც კი.
განსაცდელში მიტოვება და სიცოცხლისათვის საშიშ მდგომარეობაში
ჩაყენების გამიჯვნა
1. სიცოცხლისათვის საშიშ მდგომარეობაში ჩაყენება ხორციელდება
მოქმედებით. მაგ: როდესაც დედამ ახალშობილი დატოვა ქუჩაში. ამ
შემთხვევაში სახეზე გვაქვს მოქმედებით ჩადენილი დანაშაული.
განსაცდელში მიტოვება წარმოადგენს უმოქმედობით ჩადენილ
დანაშაულს.
2. სიცოცხლისათვის საშიშ მდგომარეობაში ჩაყენების დროს, შენ აგდებ
საფრთხეში, განსაცდელში მიტოვების დროს, შეიძლება თვითონ იყოს
საფრთხეში.
მაგალითები:
1. მძღოლი, რომელიც ღამის პირველ საათზე მოდის გადაჭარბებული
სიჩქარით, დაეჯახა ქვეითად მოსიარულეს. ნახა რომ სისხლი მოსდის და
არ დაეხამრა და ეს ადამიანი გარდაიცვალა. სახეზე იყო სამართლებრივი
დარღვევა. მძღოლი დაეჯახა ქვეითად მოსიარულეს, რის შედეგადაც
მიიღო სამართლებრივი ვალდებულება დაეხმაროს, ეს არის
უმოქმედობით ჩადენილი არაპირდაპირი განზრახვით მკვლელობა.
უმოქმედობის დროს სახეზე უნდა იყოს 3 წინაპირობა:
1. სამართლებრივი გარანტი
2. უნდა ჰქონდეს მოქმედების შესაძლებლობა
3. უნდა შეეძლოს შედეგის თავიდან აცილება
ამ მაგალითში, ექსპერტიზამ დაადინა, რომ დროული დახმარების
აღმოჩენის შედეგად დაზარალებული გადარჩებოდა. ეს ქმედება
დაკვალიფიცირდება არაპირდაპირი განზრახვით ჩადენილ
მკვლელობად. მძღოლს ამ დროს ჰქონდა:
1. პირდაპირი განზრახვა - განსაცდელში მიტოვების მიმართ
2. არაპირდაპირი განზრახვა ან თვითიმედოვნება - სიკვდილის მიმართ
2. რუსთაველზე, სადაც უამრავი ხალხი მოძრაობს, მძღოლი დაეჯახა
ქვეითად მოსიარულეს, მიატოვა და წავიდა. რა თქმა უნდა იგი
თვითიმედოვნებდა, რომ სხვა დაეხმარებოდა დაზარალებულს და
გადაარჩენდა.
მძღოლი როცა არღვევს მოძრაობის წესებს, ღამის პირველ საათზე,
დაეჯახება ქვეითად მოსიარულეს,ნახავს რომ ესაჭიროება გადაუდებელი
დახმარება, არ დაეხმარა და პირი გარდაიცვალა. ამ დროს აუცილებელია
ექსპერტიზა, რომელიც იტყვის, რომ დროული დახმარების შედეგად
გადარჩებოდა თუ ვერა. თუ ექსპერტიზა იტყვის, რომ მძღოლის მიერ
დახმარების გაწევის შემთხვევაში გადარჩებოდა, სახეზე გვაქვს
მკვლელობა არაპირდაპირი განზრახვით, იმიტომ რომ გვაქვს
უმოქმედობის სამივე პირობა, მაგრამ თუ ექსპერტიზა ამბობს, რომ
დახმარების შედეგადაც კი გარდაიცვლებოდა, მაშინ რა თქმაუნდა
უმოქმედობაა და სახეზე იქნება განსაცდელში მიტოვება.
სიცოხლისათვის საშიშ მდგომარეობაში მყოფისთვის აუცილებელი და
აშკარად გადაუდებელი დახმარების გაუწევლობა, თუ დამნაშავეს
შეეძლო მისი დახმარება თავისთვის, ან სხვისთვის სერიოზული
საფრთხის შემქნის გარეშე, აგრეთვე დახმარების საჭიროების შესახებ
სათანადო დაწესეულებისთვის ან პირისათვის შეუტყობინებლობა.
იმისათვის, რომ ქმედება დაკვალიფიცირდეს 129-ე მუხლით,
აუცილებელია, რომ საშიშ მდგომარეობაში იმყოფებოდეს პირი, ასევე
მნიშვნელოვანია რომ დაუხმარებლად ტოვებ ადამიანს, შეგიძლია მისი
დახმარება და ვალდებული ხარ შეატყობინო შესამაბის ორგანოს.
დაუხმარებლობის დროს არსებობს მოქალაქეობრივი ვალდებულება. მაგ:
დავეჯახე პირს და არ დავეხმარე. მე ვალდებული ვარ დავეხმარო,
იმიტომ რომ ჩემმა ქმედებამ გამოიწვია, მაგრამ გამვლელმა, რომელმაც
ჩაიარა და არ დაეხმარა ის დაისჯება დაუხმარებლობისთვის, რადგან მას
აქვს მოქალაქეობრივი ვალდებულება.
განსაცდელში მიტოვებისა და დაუხმარებლობის გამიჯვნა
1. განსაცდელში მიტოვების დროს მიმტევებელს გააჩნია სამართლებრივი
გარანტის ფუნქცია, ხოლო დაუხმარებლობის დროს ასეთი
ვალდებულება არ არსებობს, მაგრამ არსებობს მოქალაქეობრივი
ვალდებულება. მაგ: მეხანძრე, რომელიც არ ეხმარება ცეცხლმოკიდებულ
სახლში მყოფ ადამიანს, ის დაისჯება განსაცდელში მიტოვებისთვის,
იმიტომ რომ სამართლებრივი ვალდებულება აქვს, ხოლო თუ რიგითი
მოქალაქე არ შეატყობინებს შესაბამის ორგანოს დაისჯება
დაუხმარებლობისთვის.
2. დაუხმარებლობის დროს პირს შესაძლოა გააჩნდეს დაზარალებულის
სიკვდილის მიმართ პირდაპირი განზრახვა, ხოლო განსაცდელში
მიტოვებისას სიკვდილის მიმართ, პირდაპირი განზრახვა
გამორიცხულია.
3. განსაცდელში მიტოვების დროს, დაზარალებულის გარდაცვალების
შემთხვევაში კვალიფიკაცია ხდება, დამდგარი შედეგის მიხედვით,
ხოლო დაუხმარებლობის დროს კვალიფიკაცია არ იცვლება. მაგ: მაშველი
უყურებს, რომ წყალში იხრჩობა ბავშვი, გულგრილია შედეგის მიმართ
და ბავშვი გარდაიცვალა. ამ შემთხვევაში მაშველი დაისჯება
მკვლელობისთვის, იმიტომ რომ შედეგის დადგომის დროს ხდება
სიცოცხლისთვის საშიშ მდგომარეობაში მყოფი ავადმყოფისთვის
მედიცინის მუშაკის მიერ გადაუდებელი სამედიცინო დახმარების
არასაპატიო მიზეზით გაუწევლობა.
ავადმყოფის განსაცდელში მიტოვების ნიშნები
1. ავადმყოფი იმყოფება სიცოცხლისთვის საშიშ მდგომარეობაში
გულისხმობს, რომ შესაძლებელია მისი გარდაცვალება, სიცოცხლისთვის
სახიფათო მდგომარეობაში. თუ კი პირს აქვს მსუბუქი, ან ნაკლებად
მძიმე დაზიანება, ეს პიროვნება არ იქნება საშიშ მდგომარეობაში.
იმისათვის, რომ პირი იყოს საშიშ მდგომარეობაში უნდა ჰქონდეს მძიმე
დაზიანება.
2. დანაშაულის ამსრულებელი არის მედიცინის მუშაკი.
მედიცინის მუშაკი წარმოადგენს ფართო ცნებას. მედიცინის მუშაკში არ
მოიაზრება მხოლოდ ექიმი, ასევე შეიძლება იყოს ექთანი, ბებია ქალი.
3. მედიცინის მუშაკი არ უწევს გადაუდებელ სამედიცინო დახმარებას.
გადაუდებელი სამედიცინო დახმარებაში იგულისხმება, ისეთი
შემთხვევა როდესაც შესაძლებელია დახმარების გაუწევლობამ
გამოიწვიოს მისი გარდაცვალება, ან ჯანმრთელობის მდგომარეობის
სერიოზული გაუარესება.
4. დაუხმარებლობა ხორციელდება არასაპატიო მიზეზით.
არასაპატიო მიზეზში იგულისხმება, მაგ: ექიმი გამოიძახეს
ერთდროულად 2 პაციენტთან, მივიდა ერთთან, მეორე კი გარდაიცვალა.
რათქმაუნდა აქ არის საპატიო მიზეზი. სახეზე იყო მოვალეობადა
კოლიზია, რომელიც გამორიცხავს სამართლებრივ პასუხისმგებლობას.
არასაპატიო მიზეზია, თუ კი ექიმს შეუძლია დახმარება აღმოუჩინოს და
არ ეხმარება
საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 131-ე მუხლი,
ითვალისწინებს სისხლის სამართლებრივ პასუხისმგებლობას შიდსის
შეყრისთვის.
შიდსი არის, იმუნოდეფიციტის ვირუსი, რომელიც დღემდე არ არის
ბოლომდე შესწავლილი და პრაქტიკულად განუკურნებელია.
შესაძლებელია შიდსით დაავადებულმა ადამიანმა იცოცხლოს, მაგრამ
რამდენიმე წლის შემდეგ ლეტალური შედეგი მაინც დადგება. შიდსის
შეყრის დროს დაზიანება ადგება არამხოლოდ ჯანმრთელობას, არამედ
ადამიანის სიცოცლხესაც. შიდსის ობიექტი ძირითადად არის
ჯანმრთელობა. შიდსი ძირითადად გადადის სისხლის მეშვეობით, ასევე
გადადის არასტერილური ნივთების გამოყენებით, სქესობრივი
კავშირით, დედის რძით და ა.შ.
შიდსის შეყრა იყოფა 3 ჯგუფად:
1. სხვისთვის შიდსის განზრახ შეყრის საფრთხის შექმნა.
ამ შემთხვევაში ადამიანმა იცის, რომ შიდსი ჭირს და სქესობრივ კავშირს
დაამყარებს მეორე ადამიანთან მაგრამ მას შიდსი არ შეეყრება.
2. სხვისთვის შიდსის განზრახ შეყრა.
როცა პირმა იცის, რომ შიდსი ჭირს და განზრახ შეყრის მეორეს.
იგულისხმება როგორც პირდაპირი, ისე არაპირდაპირი განზრახვა.
3. სხვისთვის შიდსის გაუფრთხილებლობით შეყრა, პროფესიული
მოვალეობის შესრულებისას.
სხვისთვის შიდსის გაუფრთხილებლობით შეყრის დროს, საუბარია 2
საკითხზე.
1. შიდსის შეყრა ხორციელდება გაუფრთხილებლობით,
თვითიმედოვნებით.
2. პროფესიული მოვალეობის შესრულება.
მაგ: როდესაც ექიმმი დარწმუნებული იყო, არ გადაამოწმა სიხლი
როდესაც მას ევალებოდა გაეთვალისწინებინა, დაუდევრად მოიქცა და
გადაუსხა სხვა ადამიანს სისხლი. გაუფრითხილებლობით შიდსის შეყრა
არ არის დასჯადი, დასჯადია მხოლოდ პროფესიული მოვალეობის
შესრულების დროს.
მაგ: გიორგიმ არ იცის, რომ დაავადებულა შიდსით და
დაამყარასქესობრივი კავშირი სხვა პირთან, ამ შემთხვევაში გიორგი არ
დაისჯება, რადგან განზრახვა არ გვქონია და გაუფრთხილებლობით იყო
განსაკუთრებით საშიში დაავადებებია: ღორის გრიპი, ებოლა, ჭლექი,
შავი ჭირი.
იყოფა ორ ჯგუფად:
1. სხვისთვის განსაკუთრებით საშიში ინფექციური დაავადების შეყრის
საფრთხის შექმნა.
როცა პირმა იცის, რომ ჭირს ვირუსული ჰეპატიტი, რომელიც
წარმოადგენს განსაკუთრებით საშიშ ინფექციურ დაავადებას. დაამყარებს
სქესობრივ კავშირს პირთან, მაგრამ არ შეეყრება ეს ვირუსული ჰეპატიტი.
2. სხვისთვის განსაკუთრებით საშიში ინფექციური დაავადების შეყრა.
როცა პირმა იცის, რომ აქვს განსაკუთრებით საშიში ინფექციური
დაავდება და სქესობრივი კავშირის შედეგად შეყრის სხვას.
განსაკუთრებული საშიში ინფექციის დროს, სიტყვა განზრახვა არ არის
გამოყენებული, ხოლო შიდსის დროს საუბარია განზრახ შეყრაზე. შეყრის
დროს იგულისხმება, როგორც განზრახვა,ისე გაუფრთხილებლობა. პირს
შეუძლია განსაკუთრებით საშიში ინფექცია გადადოს განზრახვით ან
გაუფრთხილებლობით.
სისხლის სამართლის 133-ე მუხლის მიხედვით, დასჯადია უკანონო
აბორტი. აბორტი არის როგორც კანონიერი, ასევე უკანონო.
საქართველოს კანონმდებლობით აბორტი ლეგალიზებულია, თუმცა
არსებობს აბორტი, რომელიც ისჯება.
აბორტი ნებადართულია, თუ ჩატარდა ლიცენზირებულ
დაწესებულებაში, ლიცენზირებული ექიმის მიერ, ნაყოფი არ არის 12
კვირაზე მეტის. ქალთან ჩატარდა წინასწარი გასაუბრება და გასულია
მოსაფიქრებელი ვადის 3 დღე. ხოლო ნებადართული არ არის და ისჯება,
თუ ჩატარდა არალიცენზირებულ დაწესებულებაში
არალიცენზირებული ექიმის მიერ, ნაყოფი 12 კვირაზე მეტისაა, არ
ჩაუტარდა ქალს გასაუბრება, ან ჩაუტარდა და არ გასულა
მოსაფიქრებელი ვადა 3 დღე.
12-იდან 22 კვირამდე ნებადართულია აბორტი, როდესაც არსებობს
სამედიცინო და არასამედიცინო ჩვენებები.
სამედიცინო ჩვენება - ქალს აქვს ისეთი მძიმე დაავადება, რომელიც ხელს
უშლის მშობიარობას, ასევე 12-ზე მეტი კვირის თუ არის ორსულობა და
ქალს სურს მისი შეწყვეტა ნებადართულია იმ შემთხვევაში, თუ ჭირს
მძიმე დაავადება, როგორიცაა შაქრიანი დიაბეტი, სიმსივნე და ა.შ.
არასამედიცინო ჩვენება - 1. როცა ორსულობა გამოწვეულია
გაუპატიურებით და სასამართლომ დაამტკიცა გაუპატიურების ფაქტი. 2.
ასევე თუ დედის ასაკი არ აღემატება 15 წელს 3.ან
დედა გადაცილებულია 49 წელს. 22 კვირის შემდეგ აბორტი
ნებადართულია, როდესაც არსებობს გამოუვალი სიტუაცია და ამ დროს
ხდება ინდივიდუალური მიდგომის საფუძველზე. უკანონო აბორტს
აქვს დამამძიმებელი გარემოება . უკანონო აბორტისთვის
მსჯავრდებული პირის მიერ უკანონო აბორტის განხორციელება.
მაგ: პირი გასამართლდა უკანონო აბორტისთვის და მიესაჯა
თავისუფლების აღკვეთა, მოიხადა სასჯელი, გამოვიდა და ჩაიდინა
უკანონო აბორტი
წინასწარი თანხმობის გარეშე, ისეთი ოპერაციის ან მანიპულაციის
ჩატარება, რომლის მიზანია პირის რეპროდუქციის უნარის მოშლა. 133
პრიმა მუხლი დაემატა 2017 წელს, სტამბულის კონვენციიდან
გამომდინარე.
მაგ: საშვილოსნოს ამოღება, როდესაც პიროვნებისთვის ხდება ოპერაციის
ან მანიპულაციის ჩატარება, რომლის მიზანია გამრავლების მოშლა.
რელიგიური, რიტუალური, ეთნიკური ან სხვა ტრადიციის გავლენით, ან
ამგვარი გავლენის გარეშე ქალის სასქესო ორგანოს მთლიანად ან
ნაწილობრივ ამოკვეთა, ინფიბულაცია ან სხვაგვარი დასახიჩრება, ქალის
იძულება ან დაყოლიება ჩაიტაროს ამგვარი ოპერაცია.
წინდაცვეთასა და ქალის სასქესო ორგანოების ამოღებას შორის
განსხვავება არის ის, რომ წინდაცვეთის დროს მამაკაცის სასქესო
ორგანოზე ხდება კანის ათლა, ხოლო ქალის სასქესო ორგანოს მთლიანად
იღებენ ან ნაწილობრივ.
ინფიბულაცია - ეს არის, ქალის სასქესო ორგანოს ბაგეების ამოღება.
სხვაგვარი დასახიჩრების დროს ხდება ნემსით დაჩხვლეტა, დაშანთვა და
ა.შ. სასქესო ორგანოს დასახიჩრების დროს მიზანი არის, ქალის
სიწმინდის შენარჩუნება, ანუ მას უნდა ჰქონდეს მხოლოდ გამრავლების
საშუალება, დასახიჩრების დროს ხდება ლტოლვის უნარის დაქვეითება
და სწორედ ეს მიზანი ამოძრავებთ.
გაუპატიურება, ეს არის ყველაზე მძიმე სქესობრივი დანაშაული.
გაუპატიურება, ე.ი პირის სხეულში ნებისმიერი ფორმით სექსუალური
ხასიათის შეღწევა, სხეულის ნებისმიერი ნაწილის, ან ნებისმიერი საგნის
გამოყენებით, ჩადენილი ძალადობით, ძალადობის მუქარით ან
დაზარალებულის უმწეო მდგომარეობის გამოყენებით. გაუპატიურების
მუხლში ცვლილებები შევდა 2 წლის წინ. მანამდე ეწერა მხოლოდ
სქესობრივი კავშირი, ანუ იგულისხმებოდა ქალისა და მამაკაცის
ბუნებრივი სქესობრივი კავშირი.
გაუპატიურების ნიშნები
1. ძალადობა
იგულისხმება ფიზიკური ძალადობა. მაგ: ცემა. გიორგიმ ცემა ნინო და
ძალადობით დაამყარა სქესობრივი კავშირი. ასევე მოიაზრება
ჯანმრთელობის მსუბუქი ან ნაკლებად მძიმე დაზიანება. მაგრამ თუ
გაუპატიურების დროს, პირმა დაზარალებულს მიაყენა ჯანმრთელობის
მძიმე დაზიანება, ქმედება დაკვალიფიცირდება დანაშაულთა
ერთობლიობით. მაგრამ თუ სახეზე მსუბუქი, ან ნაკლებად მძიმე
დაზიანება გვაქვს, ქმედება დაკვალიფიცირდება მხოლოდ
გაუპატიურებით.
2. ძალადობის მუქარა
იგულისხმება ფსიქიკური ძალადობა. მაგ: გიორგი ეუბნება ნინოს, რომ
თუ არ დაამყარებს მასთან სქესობრივ კავშირს მოკლავს. ეს მუქარა არის
იმწუთიერი. თუ მუქარა იმწუთიერი არ იქნება სახეზე გვექნება იძულება.
3. დაზარალებულის უმწეო მდგომარეობის გამოყენება
ამ დროს, დაზარალებულს არ აქვს წინააღმდეგობის გაწევის უნარი. ეს
შეიძლება იყოს ძლიერად მთვრალი ადმიანი, ავადმყოფი,
მცირეწლოვანი, ძილში მყოფი ადამიანი და ა.შ
გაუპატიურებას აქვს დამამძიმებელი გარემოება, რამაც გამოიწვია
ჯანმრთელობის მძიმე დაზიანება, ან სხვა მძიმე შედეგი. აქ იგულისხმება
ისეთი შემთხვევა, როდესაც გაუპატიურების შედეგად პირმა მიიღო,
ჯანმრთელობის მძიმე დაზიანება. გაუპატიურების დროს პირს არ აქვს
განზრახვა ჯანმრთელობა დაუზიანოს ადამიანს. მაგ: შემთხვევით
გადმოვარდა დაზარალებული და მოიტეხა ფეხი. აქ სახეზე გვაქვს
გაუფრთხილებლობა ჯანმრთელობის დაზიანების მიმართ.
გაუპატიურების დროს თუ დგება მძმე შედეგი, მაგ: დაორსულება. ამ
დროს არასასურველი პირისგან დგება ორსულობა და პირი
იძულებულია ჩაიტაროს აბორტი. ასევე მძიმე შედეგში იგულისხმება
შიდსის შეყრა. თუ პირმა იცის, რომ სჭირს შიდსი და ისე დაამყარებს
სექსუალურ კავშირს პირთან და გააუპატიურებს, ამ შემთხვევაში პირის
ქმედება დაკვალიფიცირდება დანაშაულთა ერთობლიობით,
გაუპატიურებითა და შიდსის შეყრით. ხოლო თუ არ იცის,
დაკვალიფიცირდება გაუპატიურებით, რასაც მოჰყვა მძიმე შედეგი. ასევე
მძიმე შედეგში იგულისხმება თვითმკვლელობა. მაგ: გაუპატიურების
შედეგად პირმა მოიკლა თავი. ქმედება დაკვალიფიცირდება
გაუპატიურებით, რასაც მოჰყვა მძიმე შედეგი.
ჯგუფური გაუპატიურების დროს, ან წინასწარ შეთანხმებულ ჯგუფთან
გვაქვს საქმე, ან წინასწარ შეუთანხმებელ ჯგუფთან.
წინასწარ შეუთანხმებელი - გიორგი და ირაკლი წინასწარ შეთანხმდნენ
რომ გააუპატიურონ ნინი.
წინასწარ შეუთანხმებელი - გიორგი აუპატიურებს ნინის, ირაკლი
მიუსწრებს და ისიც გააუპატიურებს.
როდესაც ორი ადამიანი, აუპატიურებს პირს და ამ ორი ადამიანიდან
ერთი არის შეურაცხადი, ხოლო მეორე შერაცხადი სახეზე არ გვაქვს
ჯგუფური გაუპატიურება, რადგან შეურაცხად ადამიანს არ ეკისრება
სისხლის სამართლის პასუხისმგებლობა.
გაუპატიურება, წარმოადგენს მატერიალურ(შედეგიანი)დანაშაულს,
რადგან ამ დროს ხდება სქესობრივი კავშირის დამყარება. მაგ: გიორგიმ
გადაწყვიტა ნინისთან დაამყაროს იძულებითი სქესობრივი კავშირი,
ჩაარტყა თავში, მიაყენა ჯამრთელობის მძიმე დაზიანება და ჯერ კიდევ
არ აქვს სქესობრივი კავშირი დაწყებული. ეს არ დაკვალიფიცირდება
გაუპატიურებად რადგან შედეგი არ მოჰყოლია, პირი დაისჯება
ჯანმრთელობის მძიმე დაზიანებისთვის, დაისჯება იმისთვის რაც
ჩაიდინა.
გაუპატიურების დროს ასევე იკვეთება თანამონაწილეობა.
თანამონაწილეობა შეიძლება იყოს უმოქმედობით. მაგ:სამართლებრივი
გარანტი, მშობელი უყურებს როგორ აუპატიურებენ მის შვილს და არ
იღებს არავითარ ზომებს. მშობელი არის გაუპატიურების
თანამონაწილე კერძოდ, დამხმარე გაუპატიურებაში, იმიტომ რომ
მშობელი, კანონიდან გამომდინარე ვალდებულია იზრუნოს შვილზე.
შეიძლება შუალობითი ამსრულებლობა იყოს უმოქმედობით. მაგ:
ფსიქიატრიული საავადმყოფოს ექიმი უყურებს როგორ აუპატიურებს
ერთი შეურაცხადი პირი, მეორე შეურაცხადს და არ იღებს შესაბამის
ზომებს. ამ შემთხვევაში დაისჯება მხოლოდ ექიმი
სქესობრივი ხელშეუხებლობა - ნიშნავს იმას, რომ სქესობრივი კავშირი
დაუშვებელია 16 წელს მიუღწეველ პირთან, თუნდაც თანახმა იყოს
სქესობრივი კავშირის დამყარებაზე, ასევე დაუშვებელია შეურაცხად
პირთან, რომელიც ვერ აცნობიერებს რას ჩადის.
სქესობრივი თავისუფლება - ნიშნავს იმას, რომ პირს აქვს უფლება
თვითონ აირჩიოს სქესობრივი პარტნიორი, ანუ თვითონ გადაწყვიტოს
ვისთან დაამყარებს კავშირს. სქესობრივად თავისუფალია ნებისმიერი
პირი, გარდა ფსიქიკურად დაავადებული და 16 წელს მიუღწეველი
პირისა.
სქესობრივი დანაშაული იყოფა ორ ჯგუფად:
1. ძალმომრეობითი სქესობრივი დანაშაულები.
ძალმომრეობითია სქესობრივი დანაშაული, რა დროსაც გამოყენებულია
ძალადობა, მუქარა ან უმწეო მდგომარეობა. მაგ: გაუპატიურება
ძალმომრეობითია, რადგან კავშირი მყარდება ძალდატანებით. 137- 139
მუხლები არის ძალმომრეობითი დანაშაულები.
2. არაძალმომრეობითი სქესობრივი დანაშაულები.
არაძალმომრეობითი დანაშაულის დროს, არანაირი ძალა არ გამოიყენება.
140-141 მუხლები, სქესობრივი კავშირი 16 წელს მიუღწეველთან და
გარყვნილი ქმედება არაძალმომრეობითია, რადგან სექსუალური კავშირი
ხორციელდება ნებაყოფლობით.
სექსუალური ხასიათის სხვაგვარი ქმედება, რომელიც არ შეიცავს
სისხლის სამართლის კოდექსის 137-ე მუხლით გათვალისწინებული
დანაშაულის ნიშნებს, ჩადენილი ძალადობით, ძალადობის მუქარით ან
დაზარალებულის უმწეობის გამოყენებით.
ეს მუხლი, 137ე მუხლისგან განსხვავდება იმით , რომ 137-ე მუხლის
დროს ხდება პირის სხეულში სექსუალური ხასიათის შეღწევა, ხოლო
138 მუხლის დროს გამორიცხულია სექსუალური ხასიათის შეღწევა, ამ
დროს შეიძლება იყოს ინტიმურ ადგილას შეხება.
ამ მუხლის დროსაც, სახეზე უნდა იყოს სამი ნიშანი:
1. ძალადობა
2. ძალადობის მუქარა
3. დაზარალებულის უმწეო მდგომარეობის გამოყენება
პირის სხეულში სექსუალური ხასიათის შეღწევის ან სექსუალური
ხასიათის სხვაგვარი ქმედების იძულება, ჩადენილი ქონების
დაზიანების, სახელის გამტეხი ინფორმაციის, პირადი ცხოვრების
ამსახველი ინფორმაციის ან ისეთი ცნობის მუქარით, რომელმაც
შეიძლება არსებითად დააზიანოს ამ პირის უფლება, ანდა
დაზარალებულის უმწეობის, მატერიალური, სამსახურეობრივი ან
სხვაგვარი დამოკიდებულების გამოყენებით.
ქონების დაზიანების მუქარა. მაგ: გიორგი ემუქრება ნინოს, რომ თუ არ
დაამაყრებს მასთან სექსუალურ კავშირს დაუზიანებს მანქანას ან ცეცხლს
წაუკიდებს სახლს. ამ დროს პირის ქონება ზიანდება.
სახელის გამტეხი ინფორმაცია, მაგ: თუ ნინო არ დაამაყრებს სქესობრივ
კავშირს გიორგისთან ის გაუვრცელებს, რომ ეწევა ამორალურ
საქმიანობას.
პირადი ცხოვრების ამსახველი ინფორმაცია, მაგ: ვისთან აქვს პირს
კავშირი. პირადი ცხოვრების ინფორმაცის გავრცელება. ინფორმაცია
შეიძლება არ იყოს ისეთი, რომ სახელს უტეხდეს პიროვნებას, მაგრამ
შეიძლება დააზიანოს მისი უფლებები. მაგ: შვილად აყვანის
საიდუმლოების გამჟღავნება. ეს დანაშაულები გაუპატიურებისგან
განსხვავებით არის ფორმალური და დამთავრებული იძულების
მომენტიდან.
მატერიალური დამოკიდებულება, მაგ: მამინაცვალი ემუქრება გერს,
რომ თუ ის არ დაამყარებს მასთან სქესობრივ კავშირს, გააგდებს
სახლიდან, ანუ გერი დამოკიდებულია მატერიალურად მამინაცვალზე
და იძულებულია დასთანხმდეს, რადგან არ გააგდოს, ეს არის
მდგომარეობის გაუარესება. ეს მატერიალური დამოკიდებულება
დაკავშირებული უნდა იყოს, მდგომარეობის გაუარესებისაკენ და არა
გაუმჯობესებისკენ.
სამსახურეობრივი მდგომარეობის გამოყენება, მაგ: ერთ-ერთი
დეპარტამენტის ხელმძღვანელი, კონსულტანტს ეუბნება, რომ თუ მასთან
არ დაამყარებს სქესობრივ კავშირს სამსახურიდან გააგდებს.
იძულებულია დასთანხმდეს, აქაც გაუარესებასთან გვაქვს საქმე, რაც
დანაშაულია. მაგრამ თუ შესთავაზებს გაუმჯობესებას, ეს იქნება
დისციპლინური გადაცდომა. შეიძლება ამ დროს ხელმძღვანელი
გაანთავისუფლონ.
სხვაგვარ დამოკიდებულებაში იგულისხმება სპორტსმენსა და
მწვრთნელს, მასწავლებლისა და მოსწავლეს შორის სქესობრივი კავშირი.
სექსუალური ხასიათის შეღწევა დამნაშავისათვის წინასწარი შენცობით
16 წლის ასაკს მიუღწევლის სხეულში. იმისათვის, რომ ქმედება
დაკვალიფიცირდეს 140-ე მუხლით, სახეზე უნდა გვქონდეს 4 ნიშანი:
1. დამნაშავე არის სრულწლოვანი
2. დაზარალებული არის 16 წელს მიუღწეველი
3. დამნაშავეს გაცნობირებული აქვს დაზარალებულის ასაკი
4. დაზარალებულს გაცნობიერებული აქვს, სქესობრივი კავშირის არსი
და შედეგები.
იმ შემთხვევაში თუ პირველი სამი ნიშანი გამოირიცხა, სახეზე არ
გვექნება დანაშაული, მაგრამ იმ შემთხვევაში თუ მეოთხე ნიშანი
გამოირიცხა და პირი ვერ აცნობიერებს(ანუ უმწეო მდგომარეობაშია),
სახეზე გვექნება გაუპატიურება.
1) 17 წლის გიორგიმ, 15 წლის ნინოსთან დაამყარა სქესობრივი კავშირი,
მან იცოდა რომ იყო 15 წლის და ნინოსაც გაცნობიერებული ჰქონდა არსი
და შედეგები. სახეზე არ არის პირველი ნიშანი, ამიტომ ქმედება ვერ
დაკვალიფიცირდება 140ე მუხლით.
2) 18 წლსი გიორგიმ, სქესობრივი კავშირი დაამყარა 16 წლის ნინოსთან.
გიორგის გაცნობიერებული ჰქონდა და ნინოსაც გაცნობიერებული
ჰქონდა შედეგი. ქმედება ვერ დაკვალიფიცირდება 140ე მუხლით, რადგან
სახეზე არ გვაქვს მეორე ნიშანი.
3) 18 წლის გიორგიმ, სქესობრივი კავშირი დაამყარა 15 წლის ნინოსთან,
თუმცა გიორგი შეცდა, მას ეგონა რომ ნინო იყო 16 წლის. ნინოს კი
გაცნობიერებული ჰქონდა რა შედეგი მოჰყვებოდა. ეს ქმედება ვერ
დაკვალიფიცირდება 140ე მუხლით, რადგან სახეზე არ გვაქვს მესამე
ნიშანი.
4) 18 წლის გიორგიმ სქესობრივი კავშირი დაამყარა 10 წლის ნინოსთან.
ნინოს არ ჰქონდა გაცნობიერებული რა შედეგი მოჰყვებოდა, ამიტომ ვერ
დაკვალიფიცირდება ეს ქმედება 140ე მუხლით. ამ დროს
დაზარალებული იმყოფება უმწეო მდგომარეობაში, შესაბამისად
კვალიფიკაცია მოხდება 137ე მუხლით.
5) 18 წლის გიორგიმ სქესობრივი კავშირი დაამყარა 15 წლის ნინოსთან,
გიორგიმ იცოდა, რომ 15 წლის იყო, ნინოსაც გაცნობიერებული ჰქონდა
შედეგი. ეს ქმედება დაკვალიფიცირდება 140ე მუხლით
ძალადობის გარეშე სრულწლოვანის გარყვნილი ქმედება,
დამნაშავისთვის წინასწარი შეცნობით 16 წლის ასაკს მიუღწეველთან.
140-ე მუხლში გვაქვს სექსუალური ხასიათის შეღწევა, ხოლო 141-ე
მუხლში ხორციელდება ფიზიკური შეხება სასქესო ორგანოზე და ა.შ
გარყვნილი ქმედების ნიშნები
1. დამნაშავე არის სრულწლოვანი
2. დაზარალებული არის 16 წელს მიუღწეველი
3. დამნაშავეს გაცნობიერებული აქვს დაზარალებულის ასაკი
4. გარყვნილი ქმედება ხორციელდება ძალადოობის გარეშე
არსებობს გარყვნილი ქმედების ორი სახე:
1. ფიზიკური - შეხება სასქესო ორგანოზე.
2. ინტელექტუალური - ეს არის საუბარი, რომელიც იწვევს სექსუალურ
ლტოლვას ან ერთი აყურებინებს მეორეს პორნო ფილმს და ა.შ
ადამიანის უფლებები და თავისუფლებები იყოფა 3 ჯგუფად:
1. პირადი უფლება
თავისუფლების უკანონო აღკვეთა, ადამიანით ვაჭრობა ,,ტრეფიკინგი",
მძევლად ხელში ჩაგდება, დანაშაულის პროვოკაცია.
2. პოლიტიკური უფლება
არჩევნების გაყალბება , ხმების არასწორად დათვლა
3. სოციალურ-ეკონომიკური უფლება
შრომის კანონმდებლობის დარღვევა, როდესაც ხდება პირის
სამსახურიდან უკანონოდ გათავისუფლება.
ქალთა მიმართ და ოჯახში ძალადობის მსხვერპლთა დაცვის სამართლებრივი ინსტრუმენტები საქართველოში მოიცავს როგორც სისხლის სამართლის, ისე ადმინისტრაციულ სამართლებრივ მექანიზმებს. ამ ეტაპზე, შენ მიერ მითითებული **ადმინისტრაციულსამართლებრივი მექანიზმები** განვიხილოთ.
### **1. საქართველოს კანონმდებლობა და ადმინისტრაციული რეგულაციები**
საქართველოში ოჯახში ძალადობის წინააღმდეგ ბრძოლის სამართლებრივი საფუძველი არის:
- **„ოჯახში ძალადობის პრევენციისა და მსხვერპლთა დაცვის შესახებ“ საქართველოს კანონი**
- **საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსი**
- **საქართველოს შინაგან საქმეთა მინისტრის ბრძანებები**, რომლებიც არეგულირებს შემაკავებელი და დამცავი ორდერების გაცემას
### **2. ადმინისტრაციული მექანიზმები მსხვერპლთა დაცვისთვის**
#### **ა) შემაკავებელი და დამცავი ორდერები**
ეს არის ერთ-ერთი ყველაზე ეფექტიანი და სწრაფი სამართლებრივი მექანიზმი მსხვერპლის დაცვისთვის.
- **შემაკავებელი ორდერი** – შინაგან საქმეთა სამინისტრო გამოსცემს, და ძალადობის შემთხვევისას დამცავი ზომების მიღებას უზრუნველყოფს (მაგალითად, მოძალადეს ეკრძალება მსხვერპლთან მიახლოება, საცხოვრებელ ბინაში შესვლა და ა.შ.).
- **დამცავი ორდერი** – სასამართლო გამოსცემს, მისი მოქმედების ვადა უფრო ხანგრძლივია და ის მსხვერპლის დაცვის უფრო ფართო მექანიზმებს მოიცავს.
#### **ბ) დროებითი თავშესაფრები და სახელმწიფო პროგრამები**
ოჯახში ძალადობის მსხვერპლებს აქვთ უფლება ისარგებლონ სახელმწიფოს მიერ დაფინანსებული **თავშესაფრებით**, სადაც მათ ეძლევათ როგორც საცხოვრებელი ადგილი, ასევე ფსიქოლოგიური და იურიდიული დახმარება.
#### **გ) პოლიციის რეაგირება და ვალდებულებები**
- პოლიციას აქვს **ვალდებულება**, მიიღოს ძალადობის შესახებ შეტყობინება და დაუყოვნებლივ განახორციელოს რეაგირება.
- პოლიციელი უფლებამოსილია ადგილზე გასცეს **შემაკავებელი ორდერი** 24 საათის განმავლობაში.
- ძალადობის განმეორების ან ორდერის დარღვევის შემთხვევაში, შეიძლება დაიწყოს **სისხლის სამართლის პროცესი**.
#### **დ) ძალადობის პრევენციის პროგრამები**
- ძალადობის პრევენციისთვის არსებობს **განათლებისა და სენსიბილიზაციის პროგრამები**, რომელთა მიზანია საზოგადოების ინფორმირება და მსხვერპლთა დაცვის გაუმჯობესება.
---
### **3. სანქციები ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის მიხედვით**
საქართველოს **ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსი** (მუხლი 175²) განსაზღვრავს სანქციებს:
- შემაკავებელი ორდერის ან დამცავი ორდერის დარღვევა **ჯარიმით ან ადმინისტრაციული პატიმრობით** ისჯება.
- განმეორებითი დარღვევისას შეიძლება დაიწყოს სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობა.
---
### **დასკვნა**
ადმინისტრაციული მექანიზმები საქართველოში მნიშვნელოვან როლს ასრულებს ოჯახში ძალადობის მსხვერპლთა დაცვაში. შემაკავებელი და დამცავი ორდერები, თავშესაფრები, პოლიციის ჩარევა და სახელმწიფო პროგრამები უზრუნველყოფს მსხვერპლთა **დაცვის, რეაგირებისა და პრევენციის** კომპლექსურ მიდგომას.
### **ქალთა მიმართ ძალადობის/ოჯახში ძალადობის მსხვერპლთა დაცვის ადმინისტრაციულსამართლებრივი მექანიზმები**
საქართველოში ოჯახში ძალადობისა და ქალთა მიმართ ძალადობის მსხვერპლთა დაცვისთვის მოქმედებს რამდენიმე **ადმინისტრაციულსამართლებრივი მექანიზმი**, რომლებიც მიზნად ისახავს **დაცვას, პრევენციას და ძალადობის აღკვეთას**.
---
## **1. სამართლებრივი ჩარჩო**
ადმინისტრაციული მექანიზმები ეფუძნება შემდეგ კანონებს და ნორმატიულ აქტებს:
- **„ოჯახში ძალადობის პრევენციის, ძალადობის მსხვერპლთა დაცვისა და დახმარების შესახებ“ საქართველოს კანონი**
- **ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსი (მუხლი 175² – ორდერის დარღვევა)**
- **საქართველოს შინაგან საქმეთა მინისტრის ბრძანება № 692** – შემაკავებელი ორდერის გაცემის პროცედურები
- **სოციალური მომსახურების სააგენტოს რეგულაციები** – მსხვერპლთა დახმარების პროგრამები
---
## **2. ადმინისტრაციული მექანიზმები მსხვერპლთა დასაცავად**
### **ა) შემაკავებელი და დამცავი ორდერები**
ეს არის ერთ-ერთი **ყველაზე ეფექტიანი** ინსტრუმენტი მსხვერპლის დაუყოვნებლივ დასაცავად.
1. **შემაკავებელი ორდერი** – პოლიციის მიერ გაიცემა 24 საათის განმავლობაში.
- მოძალადეს **ეკრძალება** მსხვერპლთან მიახლოება, საცხოვრებელ სახლში დაბრუნება, კომუნიკაცია.
- მოქმედებს **30 დღემდე** ვადით.
- მისი დარღვევა ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევას წარმოადგენს და **ჯარიმით ან ადმინისტრაციული პატიმრობით ისჯება**.
2. **დამცავი ორდერი** – გაიცემა სასამართლოს მიერ **6 თვის ვადით** (შეიძლება გაგრძელდეს 1 წლამდე).
- მოძალადეს აკისრებს **უფრო მკაცრ შეზღუდვებს**.
- მისი დარღვევა სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობით ისჯება.
---
### **ბ) პოლიციის რეაგირება და უფლებამოსილება**
- პოლიცია **ვალდებულია** მიიღოს ძალადობის შესახებ შეტყობინება და დაუყოვნებლივ მოახდინოს რეაგირება.
- სამართალდამცავებს აქვთ **უფლება** ადგილზე გასცენ **შემაკავებელი ორდერი**.
- განმეორებითი ძალადობისას პოლიცია მიმართავს **პროკურატურას**, რაც უკვე სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობის საფუძველია.
---
### **გ) სახელმწიფო მხარდაჭერის სერვისები**
1. **თავშესაფრები და კრიზისული ცენტრები**
- ძალადობის მსხვერპლს შეუძლია **დაიცვას თავი სახელმწიფოს მიერ დაფინანსებულ თავშესაფრებში**.
- იქ ეძლევა **ფსიქოლოგიური, იურიდიული და სოციალური დახმარება**.
2. **ცხელი ხაზი (116 006)**
- უფასო, 24/7 მოქმედი კონფიდენციალური სერვისი, სადაც მსხვერპლს შეუძლია მიიღოს კონსულტაცია.
3. **სახელმწიფო სოციალური მომსახურების სააგენტოს დახმარება**
- მსხვერპლებს ეხმარება **ბინით, საკვებით, სამედიცინო და იურიდიული მომსახურებით**.
---
### **დ) ძალადობის პრევენცია და სენსიბილიზაცია**
- **საჯარო კამპანიები და განათლება**
- **სპეციალური ტრენინგები პოლიციისთვის და სოციალური მუშაკებისთვის**
- **ოჯახში ძალადობის შემთხვევების რეგისტრაცია და მონიტორინგი**
---
## **3. ადმინისტრაციული სანქციები**
- **შემაკავებელი ან დამცავი ორდერის დარღვევა** → ჯარიმა ან ადმინისტრაციული პატიმრობა (მუხლი 175²).
- **მომდევნო ძალადობისას** – შეიძლება დაიწყოს **სისხლის სამართლის საქმე**.
---
## **დასკვნა**
ადმინისტრაციულ სამართალში არსებულ მექანიზმებს მნიშვნელოვანი როლი აქვთ ძალადობის მსხვერპლთა დაცვაში. **შემაკავებელი და დამცავი ორდერები, პოლიციის ჩარევა, თავშესაფრები და სოციალური დახმარება** ქმნის სისტემას, რომელიც მსხვერპლთა დაცვასა და ძალადობის პრევენციას ემსახურება.
### **ქალთა მიმართ და ოჯახში ძალადობის მსხვერპლთა დაცვის სამართლებრივი ინსტრუმენტები – ადმინისტრაციულსამართლებრივი მექანიზმები**
### **1. შემაკავებელი ორდერის გამოცემის წესი, პროცედურები და საფუძვლები**
**შემაკავებელი ორდერი** არის **დაუყოვნებელი დაცვის ღონისძიება**, რომელიც დროებით ზღუდავს მოძალადეს, რათა თავიდან აიცილოს ძალადობის განმეორება.
#### **გამოცემის საფუძვლები**
შემაკავებელი ორდერი გაიცემა, თუ:
- **არის ოჯახში ძალადობის ფაქტი**, ან **არსებობს საფრთხე, რომ იგი განმეორდება**.
- ძალადობა მოიცავს ფიზიკურ, ფსიქოლოგიურ, ეკონომიკურ ან სექსუალურ ზეწოლას.
- არსებობს **მსხვერპლის სიცოცხლის ან ჯანმრთელობის საფრთხე**.
#### **ვინ გასცემს?**
- **საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრო** (პოლიციის თანამშრომელი).
#### **პროცედურები**
1. **შემოსული შეტყობინების საფუძველზე** – პოლიცია განიხილავს ძალადობის ფაქტს, ესაუბრება მხარეებს, ადგენს ოქმს.
2. **მტკიცებულებების შეფასება** – შესაძლებელია **მსხვერპლის ჩვენება, სამედიცინო დასკვნა, მეზობლების ან ოჯახის წევრების ჩვენებები**.
3. **ორდერის გაცემა** – პოლიციის წარმომადგენელი იღებს გადაწყვეტილებას და გასცემს **შემაკავებელ ორდერს**.
4. **დოკუმენტის გადაცემა** – მოძალადეს **უფლებამოსილი პირი აცნობს ორდერის პირობებს**.
5. **მოქმედების ვადა** – შემაკავებელი ორდერი ძალაშია **30 დღემდე**.
---
### **2. შემაკავებელი ორდერით გასათვალისწინებელი საკითხები და მოძალადისთვის დაკისრებული შეზღუდვები**
#### **შემაკავებელი ორდერით შესაძლებელია მოძალადეს დაეკისროს შემდეგი შეზღუდვები:**
- **მსხვერპლთან მიახლოების აკრძალვა** (მაგ., საცხოვრებელ ბინაში, სამუშაო ადგილზე).
- **მსხვერპლის ნებისმიერი ფორმით შეწუხების აკრძალვა** (ზარებით, შეტყობინებებით, სოციალურ ქსელებში კომუნიკაციით).
- **ერთობლივ საცხოვრებელ ბინაში შესვლის შეზღუდვა** (მიუხედავად იმისა, რომ შესაძლოა, ის თავად იყოს ბინის მესაკუთრე).
- **იარაღის ტარების ან ფლობის შეზღუდვა**.
- **გადამისამართება სარეაბილიტაციო პროგრამებში**, როგორიცაა **აგრესიის მართვის კურსები**.
---
### **3. შემაკავებელი ორდერის გასაჩივრების პროცედურები და თავისებურებები**
მოძალადეს შეუძლია **გასაჩივროს ორდერის გამოცემა**, მაგრამ **ეს არ აჩერებს მის მოქმედებას**.
#### **გასაჩივრების პროცედურა:**
1. **პირველადი გასაჩივრება** – მოძალადეს შეუძლია **პოლიციის მიერ გაცემული ორდერი** გაასაჩივროს **სასამართლოში 10 დღის ვადაში**.
2. **სასამართლოს განხილვა** – სასამართლო შეისწავლის საქმეს და მიიღებს გადაწყვეტილებას:
- **ორდერის ძალაში დატოვება**
- **შეზღუდვების შემცირება**
- **ორდერის გაუქმება (გამონაკლის შემთხვევებში)**
---
### **4. შემაკავებელი და დამცავი ორდერის დარღვევის სამართლებრივი შედეგები**
**შემაკავებელი ან დამცავი ორდერის დარღვევა ითვლება სამართალდარღვევად**, რაც იწვევს **ადმინისტრაციულ ან სისხლისსამართლებრივ პასუხისმგებლობას**.
#### **ა) ადმინისტრაციული პასუხისმგებლობა**
- **საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 175² მუხლი**
- პირველი დარღვევა → **ჯარიმა 500-2000 ლარი ან ადმინისტრაციული პატიმრობა 5-დან 15 დღემდე**.
- განმეორებითი დარღვევა → **1000-3000 ლარიანი ჯარიმა ან 10-დან 15 დღემდე ადმინისტრაციული პატიმრობა**.
#### **ბ) სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობა**
თუ მოძალადე არ ემორჩილება **შემაკავებელ ან დამცავ ორდერს**, **გრძელდება ძალადობა ან საფრთხის დონე მაღალია**, იწყება სისხლისსამართლებრივი დევნა:
- **სისხლის სამართლის კოდექსის 126¹ მუხლი** (ოჯახში ძალადობა) – ჯარიმა, პატიმრობა **1 წლამდე** ან თავისუფლების შეზღუდვა **2 წლამდე**.
- **გარდამავალი ხასიათის საფრთხის შემთხვევაში** – 3 წლამდე პატიმრობა.
---
### **დასკვნა**
**შემაკავებელი ორდერი არის ძალადობის მსხვერპლის დაცვის ერთ-ერთი ყველაზე სწრაფი მექანიზმი, რომელიც პოლიციას შეუძლია დაუყოვნებლივ გამოიყენოს.** მისი დარღვევა კი იწვევს **ადმინისტრაციულ ან სისხლისსამართლებრივ პასუხისმგებლობას**.
### **მოძალადის მიმართ ელექტრონული ზედამხედველობის დაწესება**
**ელექტრონული ზედამხედველობა** არის ერთ-ერთი თანამედროვე სამართლებრივი მექანიზმი, რომელიც უზრუნველყოფს **ოჯახში ძალადობის მსხვერპლთა დაცვას** და **მოძალადის კონტროლს**.
---
## **1. ელექტრონული ზედამხედველობის გამოყენების საფუძვლები**
ელექტრონული ზედამხედველობა გამოიყენება, თუ:
- მოძალადე **არ ემორჩილება შემაკავებელ ან დამცავ ორდერს**.
- არსებობს **მაღალი რისკი, რომ მოძალადე კვლავ განახორციელებს ძალადობას**.
- **სასამართლომ მიიღო შესაბამისი გადაწყვეტილება** (დამცავი ორდერის ან სისხლისსამართლებრივი საქმის ფარგლებში).
#### **ვის შეუძლია ზედამხედველობის დანიშვნა?**
- **სასამართლო** – დამცავი ორდერის ფარგლებში.
- **შინაგან საქმეთა სამინისტრო** – შემაკავებელი ორდერის დარღვევის შემთხვევაში.
- **პროკურატურა** – სისხლის სამართლის საქმის წარმოებისას.
#### **რა სახის ზედამხედველობა არსებობს?**
1. **გეოლოკაციის მონიტორინგი** – მოძალადეს **ატარებს ელექტრონულ სამაჯურს**, რომელიც აფიქსირებს მის გადაადგილებას.
2. **დაშორების კონტროლი** – თუ მოძალადე უახლოვდება მსხვერპლს, **სისტემა აგზავნის განგაშის სიგნალს პოლიციაში**.
3. **მცირე რადიუსში კონტროლი** – შესაძლებელია, მოძალადე მხოლოდ განსაზღვრულ **გეოგრაფიულ ზონაში იმყოფებოდეს**.
---
## **2. მოძალადისა და მსხვერპლის პასუხისმგებლობა**
#### **მოძალადის ვალდებულებები**
- **უნდა ატაროს ელექტრონული სამაჯური** (მისი მოხსნა ან დაზიანება ითვლება სამართალდარღვევად).
- **მოძალადეს ეკრძალება განსაზღვრული ზონების დარღვევა** (მაგალითად, მსხვერპლის საცხოვრებელთან მიახლოება).
- **უკანონო გადაადგილების შემთხვევაში** პოლიცია იღებს შესაბამის ზომებს.
#### **მსხვერპლის პასუხისმგებლობა**
- მსხვერპლს **შეუძლია შეტყობინების მიღება**, თუ მოძალადე უახლოვდება **განსაზღვრულ უსაფრთხო ზონას**.
- მას შეუძლია **დაუყოვნებლივ გამოიძახოს პოლიცია**, თუ სისტემა შეატყობინებს საფრთხეს.
---
## **3. გეოგრაფიული ზონები**
**გეოგრაფიული შეზღუდვები განისაზღვრება:**
- **საცხოვრებელი ადგილი** – მოძალადეს ეკრძალება **მსხვერპლის ბინასთან მიახლოება**.
- **სამუშაო ადგილი** – მოძალადე ვერ მივა **მსხვერპლის სამსახურში**.
- **საზოგადოებრივი ადგილები** – სასამართლოს შეუძლია დააწესოს **კონკრეტული ქუჩების, უბნების ან ქალაქების შეზღუდვა**.
თუ მოძალადე და მსხვერპლი ცხოვრობენ ერთ საცხოვრებელ ფართში, **მოძალადეს ეძლევა დრო, რათა მოძებნოს ახალი საცხოვრებელი ადგილი**.
---
## **4. ელექტრონული ზედამხედველობის შეჩერება, შეწყვეტა და მისი ვადამდე გაუქმება**
#### **შეჩერება ან დროებითი შეწყვეტა**
- შესაძლებელია, **თუ მოძალადეს ესაჭიროება სამედიცინო დახმარება** და ელექტრონული მოწყობილობა ვერ იქნება გამოყენებული.
- **ტექნიკური პრობლემების შემთხვევაში** შესაძლოა, გამოყენებულ იქნას ალტერნატიული მეთოდები.
#### **გაუქმება (ვადამდე შეწყვეტა)**
- **მსხვერპლის მოთხოვნით** – თუ მსხვერპლი მიიჩნევს, რომ ზედამხედველობა აღარ არის საჭირო.
- **სასამართლოს გადაწყვეტილებით** – შესაძლოა, შეზღუდვები მოიხსნას, **თუ მოძალადე მონაწილეობს სარეაბილიტაციო პროგრამებში** და არ არსებობს საფრთხე.
- **სათანადო ვადის ამოწურვის შემდეგ** – ზედამხედველობა შეწყდება, თუ **მოძალადემ სრულად დაიცვა წესები**.
---
## **5. სამართლებრივი შედეგები ზედამხედველობის დარღვევის შემთხვევაში**
თუ მოძალადე **არღვევს ელექტრონული ზედამხედველობის პირობებს**, მას ემუქრება:
1. **ჯარიმა (1000-3000 ლარი)**.
2. **პატიმრობა (3 წლამდე)**, თუ საფრთხე რეალურად გაიზარდა.
3. **დაცვის მექანიზმების გამკაცრება** – სასამართლო შეიძლება მოითხოვოს **დამატებითი შეზღუდვები ან აღკვეთის ღონისძიება**.
---
### **დასკვნა**
**ელექტრონული ზედამხედველობა** არის **დამატებითი დაცვის მექანიზმი**, რომელიც მსხვერპლს აძლევს უსაფრთხოების უფრო მაღალ დონეს. მისი **გამოყენება, შეზღუდვები და პასუხისმგებლობები მკაცრად რეგულირდება კანონმდებლობით**.
### **შემაკავებელი და დამცავი ორდერების მონიტორინგი და დარღვევისთვის გათვალისწინებული პასუხისმგებლობა**
---
## **1. შემაკავებელი და დამცავი ორდერების მონიტორინგი**
**შემაკავებელი და დამცავი ორდერები** არის სამართლებრივი მექანიზმები, რომლებიც მიზნად ისახავს **ოჯახში ძალადობის მსხვერპლთა დაცვას** და **მოძალადის ქცევის შეზღუდვას**.
#### **ვინ ახორციელებს მონიტორინგს?**
- **საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრო** (პოლიცია)
- **პროკურატურა** (სისხლის სამართლის საქმის წარმოებისას)
- **სასამართლო** (საკონტროლო განხილვების გზით)
- **სოციალური სააგენტო** (მძიმე შემთხვევებში)
#### **მონიტორინგის მექანიზმები:**
1. **პოლიციის რეგულარული შემოწმება** – სამართალდამცავები პერიოდულად ამოწმებენ, იცავს თუ არა მოძალადე ორდერის პირობებს.
2. **მსხვერპლის უსაფრთხოების შეფასება** – თუ მსხვერპლი იტყობინება დარღვევას, პოლიცია დაუყოვნებლივ რეაგირებს.
3. **ელექტრონული ზედამხედველობა** – **მაღალი რისკის მქონე მოძალადეებისთვის** გამოიყენება **GPS სამაჯურები**.
4. **საკონტროლო უწყებები** – სოციალური მუშაკები და არასამთავრობო ორგანიზაციები აკვირდებიან, ხორციელდება თუ არა ორდერების ეფექტური აღსრულება.
---
## **2. შემაკავებელი და დამცავი ორდერის დარღვევისთვის გათვალისწინებული პასუხისმგებლობა**
### **ა) ადმინისტრაციული პასუხისმგებლობა**
თუ მოძალადე არღვევს **შემაკავებელ ან დამცავ ორდერს**, ის დაექვემდებარება **ადმინისტრაციულ პასუხისმგებლობას** **(საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 175² მუხლის მიხედვით)**.
#### **სანქციები:**
- **პირველი დარღვევა:**
- **ჯარიმა 500-2000 ლარი**
- ან **5-15 დღემდე ადმინისტრაციული პატიმრობა**
- **განმეორებითი დარღვევა (1 წლის განმავლობაში):**
- **ჯარიმა 1000-3000 ლარი**
- ან **10-15 დღემდე ადმინისტრაციული პატიმრობა**
---
### **ბ) სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობა**
**შემაკავებელი ან დამცავი ორდერის დარღვევა** შესაძლოა გახდეს **სისხლისსამართლებრივი დანაშაული**, თუ მოძალადე აგრძელებს ძალადობრივ ქმედებებს ან საფრთხე იზრდება.
#### **მთავარი სამართლებრივი ნორმები:**
1. **საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 126¹ მუხლი (ოჯახში ძალადობა)**
- **ჯარიმა ან 1 წლამდე პატიმრობა**
- **თავისუფლების შეზღუდვა 2 წლამდე**
2. **საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 381¹ მუხლი (სასამართლოს გადაწყვეტილების შეუსრულებლობა)**
- **მოძალადეს ემუქრება 3 წლამდე პატიმრობა**, თუ ის მიზანმიმართულად არღვევს ორდერის პირობებს.
---
## **3. სამართალდამცავების რეაგირება დარღვევის შემთხვევაში**
თუ მსხვერპლი აცნობებს პოლიციას, რომ **მოძალადე არღვევს ორდერს**, სამართალდამცავები:
1. **დაუყოვნებლივ ჩაერთვებიან სიტუაციის შესასწავლად**.
2. **მოძალადეს ადგილზე დააკავებენ** (თუ დარღვევა დადასტურდა).
3. **განიხილავენ დამატებითი შეზღუდვების დაწესებას**, როგორიცაა **გეოგრაფიული შეზღუდვა ან ელექტრონული მონიტორინგი**.
4. **შესაძლოა, საქმე სისხლისსამართლებრივ წარმოებად გადაკვალიფიცირდეს**.
---
### **დასკვნა**
**შემაკავებელი და დამცავი ორდერების მონიტორინგი მნიშვნელოვანია მსხვერპლის დასაცავად და მოძალადის კონტროლისთვის.** მათი დარღვევა შეიძლება გამოიწვიოს როგორც ადმინისტრაციული, ისე სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობა, რაც დამოკიდებულია **დარღვევის სიმძიმესა და განმეორებადობაზე**.
### **მსხვერპლის სტატუსის განსაზღვრის კრიტერიუმები და პროცედურები**
საქართველოს კანონმდებლობით, **ოჯახში ძალადობის ან ქალთა მიმართ ძალადობის მსხვერპლად** შეიძლება ჩაითვალოს პირი, რომელიც **ფიზიკურ, ფსიქოლოგიურ, სექსუალურ, ეკონომიკურ ან სხვა სახის ძალადობას განიცდის**.
#### **მსხვერპლის სტატუსის მინიჭების კრიტერიუმები:**
1. **სრულწლოვანი მსხვერპლი**
- პირი, რომელსაც აქვს დაზიანებები ან სხვა მტკიცებულება ძალადობის შესახებ (ფიზიკური, ფსიქოლოგიური, სექსუალური ან ეკონომიკური ძალადობა).
- პოლიციის, სასამართლოს ან სხვა უფლებამოსილი ორგანოს მიერ **შემაკავებელი ან დამცავი ორდერის გამოცემა**.
- სოციალური მუშაკის, ფსიქოლოგის ან ექიმის დასკვნა, რომელიც ადასტურებს ძალადობის ფაქტს.
2. **არასრულწლოვანი მსხვერპლი**
- ბავშვი, რომელიც აღმოჩნდა ძალადობის მსხვერპლი **ოჯახის წევრის ან მეურვის მხრიდან**.
- თუ ბავშვს აქვს **ფიზიკური ან ემოციური დაზიანებები**, რომლებიც მიუთითებს ძალადობაზე.
- თუ **მშობელი ან მეურვე უგულებელყოფს ბავშვის საჭიროებებს** ან საფრთხეს უქმნის მის კეთილდღეობას.
#### **მსხვერპლის სტატუსის მინიჭების პროცედურები:**
- **შინაგან საქმეთა სამინისტრო** – პოლიცია აფორმებს პროტოკოლს ძალადობის ფაქტზე.
- **სოციალური მომსახურების სააგენტო** – აფასებს მსხვერპლის მდგომარეობას და საჭირო დახმარებას.
- **სასამართლო** – მსხვერპლს შესაძლოა მიენიჭოს ოფიციალური სტატუსი დაცვის მექანიზმების გამოყენების მიზნით.
- **არასამთავრობო ორგანიზაციები (NGO-ები)** – შეიძლება ჩაერთონ მსხვერპლის მხარდაჭერაში.
---
### **ძალადობის მსხვერპლთა მხარდამჭერი სერვისები**
**1. თავშესაფრები**
საქართველოს ტერიტორიაზე მოქმედებს **სახელმწიფო და არასამთავრობო თავშესაფრები**, რომლებიც უზრუნველყოფენ:
- **უსაფრთხო საცხოვრებელ ადგილს** ძალადობის მსხვერპლთათვის.
- **ფსიქოლოგიურ დახმარებას**.
- **იურიდიულ კონსულტაციას** (შვილების მეურვეობა, განქორწინება და სხვა).
- **რეჰაბილიტაციის პროგრამებს** (დასაქმება, განათლება).
**2. კრიზისული ცენტრები**
- განკუთვნილია **დაუყოვნებელი დახმარებისთვის** ძალადობის მსხვერპლთათვის.
- უზრუნველყოფენ **დროებით საცხოვრებელ ადგილს (სწრაფი რეაგირების რეჟიმში)**.
- სთავაზობენ **სამედიცინო და ფსიქოლოგიურ დახმარებას**.
- ამ ცენტრების მომსახურებით სარგებლობა შესაძლებელია **პოლიციის ან სოციალური მუშაკის მიმართვის საფუძველზე**.
---
### **არასრულწლოვანთა დაცვა ძალადობისგან**
#### **ძალადობის მსხვერპლი ბავშვის დაცვის ღონისძიებები**
1. **პოლიციის ჩარევა** – ძალადობის შემთხვევის დაფიქსირებისთანავე პოლიცია ვალდებულია **დაუყოვნებლივ დაიცვას ბავშვი** და საჭიროების შემთხვევაში შეიყვანოს **ბავშვთა დაცვის სერვისში**.
2. **სოციალური მომსახურების სააგენტო** – აფასებს ბავშვის მდგომარეობას და იღებს გადაწყვეტილებას **ოჯახში დარჩენის ან გამოყვანის შესახებ**.
3. **დაცვის ორდერის გაცემა** – შეიძლება **მშობელს ან მეურვეს** აეკრძალოს ბავშვისთან კონტაქტი, თუ ის წარმოადგენს საფრთხეს.
4. **პირობითი და სარეაბილიტაციო პროგრამები** – მოძალადე მშობელს შეიძლება დაევალოს **სავალდებულო ფსიქოლოგიური დახმარება ან თერაპია**.
#### **ბავშვის ოჯახიდან გამოყვანისა და განცალკევების საფუძვლები**
- თუ ბავშვის **სიცოცხლეს ან ჯანმრთელობას საფრთხე ემუქრება**.
- თუ **მშობელი/მეურვე უგულებელყოფს ბავშვს** და არ უზრუნველყოფს მის საჭიროებებს.
- **სოციალური მომსახურების სააგენტოს დასკვნის საფუძველზე**.
- სასამართლოს გადაწყვეტილებით **ბავშვი შეიძლება გადაყვანილ იქნას ალტერნატიულ საცხოვრებელში (მაგალითად, ბავშვთა სახლში ან სანდო ნათესავთან).**
#### **რეფერირების პროცედურები და პასუხისმგებელი სუბიექტები**
**რეფერირების მექანიზმი** გულისხმობს ყველა შესაბამისი უწყების კოორდინირებულ მოქმედებას.
**მთავარი სუბიექტები:**
- **პოლიცია** – პირველადი რეაგირება ძალადობის ფაქტზე.
- **სოციალური მომსახურების სააგენტო** – მსხვერპლისა და არასრულწლოვანის შეფასება და დახმარების გაწევა.
- **პროკურატურა** – მოძალადის სისხლისსამართლებრივი დევნა.
- **სასამართლო** – დაცვის მექანიზმების შემოღება (ორდერები, ბავშვზე მეურვეობის განსაზღვრა და სხვ.).
- **არასამთავრობო ორგანიზაციები** – ფსიქოლოგიური და სოციალური მხარდაჭერა.
---
### **დასკვნა**
საქართველოს სამართლებრივი სისტემა **უზრუნველყოფს როგორც მსხვერპლთა დაცვას, ასევე მოძალადეთა წინააღმდეგ სამართლებრივ ზომებს**. სახელმწიფო და არასამთავრობო ორგანიზაციები ერთობლივად მუშაობენ იმისთვის, რომ **მსხვერპლებს ჰქონდეთ უსაფრთხო თავშესაფარი, სამართლებრივი დახმარება და ფსიქოლოგიური მხარდაჭერა**.
ძალის პროპორციულობა ჯგუფური თავდასხმისას: ჯგუფური თავდასხმისას, მომგერიებელს უფლება აქვს, ჯგუფის თითოეული წევრის მიმართ გამოიყენოს ძალა, რომელიც მთელ ჯგუფზეა გათვლილი.
წყარო: https://advokatisk.ge/autsilebeli-mogerieba/
სირია-1) ფაბულიდან გამომდინარე წარმოშობილი დავა ეხება ადამიანის უფლებების და ძირითად თავისუფლებების და ასევე სხვა სახელმწიფოს საშინაო საქმეებში ჩაურევლობის საკითხს.
თავდაპირველად დავის საფუძველის ანუ სხვა სახელმწიფოს საშინაო საქმეებში ჩარევის ნაწილის შეფასება უნდა მოხდეს. საერთაშორისო სამართლის ერთ-ერთ ფუნდამენტურ საყოველთაო ძირითად პრინციპს წარმოადგენს სხვა სახელმწიფოს საშინაო საქმიანობაში ჩაურევლობის პრინციპი - აღნიშნული პრინციპის მიხედვით არც ერთ სახელმწიფოს არ აქვს უფლება ჩაერიოს სხვა სახელმწიფოს „საშინაო საქმეებში“ , ჩაურევლობის პრინციპის დარღვევას ინტერვენცია ეწოდება და ის სხვადასხვა სახით შესაძლოა განხორციელდეს მაგ: სამხედრო ჩარევით და ა.შ ამ შემთხვევაში მოწინააღმდეგე მხარემ მიუთითა რომ ჩარევა მოხდა მიმხრობით. რაც რომ შევაფასოთ გარკვეულ წილად მართალია რადგან სახელმწიფოში აქციები, ადამიანთა უფლებრივი მდგომარეობა, პოლიტიკა და ა.შ არის სახელმწიფოს საშინაო საქმე და მასში ჩარევა დაუშვებელია, თუმცა ამ პრინციპის შეფასებისას უნდა მიექციოს დიდი ყურადღება იმ გარემოებას რომ მართალია ყოველი სახელმწიფოს საშინაო ცხოვრება მისი „საშინაო საქმეა“ სანამ თვითონ არ აქცევს მას საერთაშორისო სამართლებრივი ნორმის ობიექტად. მაგრამ არსებობს შემთხვევები,როცა სახელმწიფოს „საშინაო საქმე“ ხდება საერთაშორისო სამართლის ობიექტი კერძოდ როდესაც საერთაშორისო სამართლის ნორმას არღვევს და საერთაშორისო კონფლიქტს იწვევს. ამ შემთხვევაში ჩარევა გამოწვეული იყო საერთაშორისო მეორე ძირითადი პრინციპის ადამიანის უფლებების და ძირითად თავისუფლებათა პრინციპიდან გამომდინარე. ამ საკითხს კი საერთაშორისო სამართალი საკმაოდ სენსიტიურად უყურებს და მკაცრად განსაზღვრავს საერთაშორისო სამართლის ადამიანის უფლებების დაცვის მექანიზმებს. პრაქტიკაში ასეთი შემთხვევები მე-19 საუკუნეში გამოიკვეთა ზუსტად ამიტომ ჰელსინკი 2 ის შედეგად დადგინდა რომ ადამიანის უფლებათა საკითხი არ შეიძლება ითვლებოდეს სახელმწიფოს წმინდა საშინაო საქმედ, ეს კატეგორია ზესახელმწფოებრივ სფეროს მიეკუთბნება და საერთაშორისო ორგანიზაციები ეუთოს თაოსნებით აღიარებენ უფლებას რომ საჭიროების შემთხვევაში „ჩაერიონ“ ამა თუ იმ სახელმწიფოში შექმნილ სიტუაციაში რომელიც საფრთხეს უქმნის ამ კონკრეტულ სახელმწიფოში მცხოვრებ ადამიანებს. ამ შემთხვეაში სირია არღვევდა ადამიანის უფლებებს მათ ძირითად უფლებებს ხელყოფა შესაბამისად ამერიკის და ბრიტანეთის აღნიშნული ქმედებები არ წარმოადგენს გაუმართლებე ჩარევას და საერთაშორისო პრინციპების დარღევას.
2) ფაბულიდან გამომდინარე წარმოშობილი დავა ეხება საერთაშორისო წარმომადგენლობისას იმუნიტეტის და დანაშაულთა წინააღმდეგ ბრძოლაში საერთაშორისო თანამშრომლობის საკითხს.
მალის სახელმწიფოს განმარტებით მაროკომ დაარღვია წარმომადგენლობის იმუნიტეტის გარანტია კერძოდ ხელშეუხებლობის პრინციპი. საერთაშორისო დიპ წარმ და საკონსულოებმა რომ განახორციელონ კარგად საქმიანობა გარანტირებულია პრივილეგიები და იმუნიტეტები. აღნიშნული ინსტიტუტის მიზანია წარმომადგენელის სახელმწიფოს ინტერესების დაცვა და ყოველგვარი სამართლებრივი გაუგებრობის თავიდან აცილების უზრუნველყოფა. დიპლომატიური იმუნიტეტის გამოყენებას და მის ფარგლებს განსაზღვრავს ვენის 1961 წლის კონვენცია დიპლომატიური ურთიერთობის შესახებ რომლის მიხედვით ვენის კონვენციით უზრუნვეყოფილია პირველ რიგში 1) წარმომადგენლობის შენობების ხელშეუხებლობა, რაც გულისხმობს რომ წარმომადგენლის შენობა ექცევა წარმომადგენელი სახელმწიფოს იურისდიქციაში, და არა ადგილობრივის, შესვლა შესაძლებელია მხოლოდ წარმომადგენლის მეთაურის ნებართვით და დაუშვებელია მისი ყადაღის დადება, გაჩხრეკა და ა.შ იმუნიტეტი ასევე მოიცავს თვითონ წარმომდგენლების პირად ხელშეუხებლობასაც, სამართლებრივ იმუნიტეტს, მიმოწერის ხელშეუხებლობას, ფისკალურ ხელშეუხებლობას და ა.შ რომლიდან გამომდინარეც ისინი ადგილობრივ კანონმდებლობას არ ექვემდებარიან. შესაბამისად ამ მხარის პოზიცია ამ ნაწილში სწორია რადგან აქმ შემთხვევაში გვაქვს იმუნიტეტი სახეზე. მაგრამ ყურადღება უნდა მიექცეს მეორე ნაწილსაც კერძოდ რა საფუძვლით ჩაატარა ეს საპროცესო მოქმედებები ამ სახელმწიფომ. საერთაშორისო სამართლის მიხედვით დიდი მნიშვნელობა ენიჭება დანაშაულის წინააღმდეგ თანამშრომლობას რომელიც მრავალი გზით შესაძლებელია განხორციელდეს მაგ: ექსტრადაციის ინსტიტუტით, საერთაშორისო ორგანიზაციების მეშვეობით, და ასევე საერთაშორისო ხელშეკრულებებით. ამ შემთხვევაში ფულის გათეთრებას ეხება 1929 წლის ყალბი ფულის წინააღმდეგ ბრძოლის შესახებ ჟენევის კონვენცია რომელიც ამ დანაშაულს განსაკუთრებით მძიმე მნიშვნელობას ანიჭებს. და ორივე მხარეს ხელი აქვს მოწერილი ზოგადად ჟენევის კონვენცია დათქმებში განამტკიცებდა საკონსულოს იურისდიქციის შეზღუდვასთან დაკავშირებით დებულებებს მაგრამ ჩინეთის გამოე ს დამუშავების პროცესში იყო და კონვენციაში არ აისახა მაგრამ აღნიშნული საერთაშორისო პრაქტიკაში გვაქვს განმტკიცებული. როდესაც დასაბუთებული ვარაუდი არსებობს რომ საელჩოში მიმდინარეობს მძიმე დანაშაულის განხორციელება შესაძლებელია დაუყონებლივი საპროცესო ღონისძიებების გატარება კერძოდ ჩხრეკაც. იქიდან გამომდინარე რომ საერთაშორისო ხელშეკ ხელი აქვს ორივეს მოწერი ამ შემთხვევაში ამით ჰქონდა საფუძველი.
3)ამ შემთვევაში განხილვის საგანია საერთაშორისო სამართალში ტერიტორიის, კერძოდ საწყლო ტერიტორიასთან დაკავშირებით სახელმწიფოს უფლება მოვალეობების საკითხი.
თავდაპირველად ჩამოვაყალიბოთ რა არის სახელმწიფოს ტერიტორია რას მოიცავს და სად მთავრდება მისი ფარგლები. სახელმწიფო ტერიტორია არის დედამიწის ზედაპირის ის
კუნძულები-3)ამ შემთვევაში განხილვის საგანია საერთაშორისო სამართალში ტერიტორიის, კერძოდ საწყლო ტერიტორიასთან დაკავშირებით სახელმწიფოს უფლება მოვალეობების საკითხი.
თავდაპირველად ჩამოვაყალიბოთ რა არის სახელმწიფოს ტერიტორია რას მოიცავს და სად მთავრდება მისი ფარგლები. სახელმწიფო ტერიტორია არის დედამიწის ზედაპირის ის ნაწილი, რომელიც მოცემული სახელმწიპოს სუვერენიტეტის ქვეშ იმყოფება. საერთაშორისო სამართლის ძირითად პრინციპს წარმოადგენს ტერიტორიის უზენაესობა შესაბამისად მისიდან გამომდინარეობს ტერიტორიული სუვერენტიტეტი რომელიც ავრცელებს იურიდსიქციას და კრძლავს სხვის გავრცელებას. სახელმწიფო ტერიტოია შეგვიძლია დავყოთ: ხმელეთი , საჰაერო, საწყლო, მფრინავი მცურავი ობიექტები რაც ალმის კანონს ემორჩილებიან და ა.შ და ა.შ. სახელმწიფო ტერიტორიას კი გასამიჯვნად შემივლებული აქვს საზღვარი რომელიც არის ხაზი, რომელიც მოცემული სახელმწიფოს ტერიტორიის ფარგლებს საზღვრავს. საზღვაო სამართალი არეგულირებს სახელმწიფოს უფლება მოვალეობებს: შიდა წყლებში, ტერიტორიულ ზღვებში, არქიპელაგურ წყლებში, ღია ზღვაში, განსაკ ეკონ ზონაში და ა.შ.
შდა წყლები: წარმოადგენს მოცემული სახელმწიფოს საზღვრებს შიგნით მოქცეული ყველა ზღვა, ტბა, მდინარე, არხი, და ყურე, რომელთაც რაიმე სპეციალური საერთაშორისო სტატუსი არ გააჩნიათ. აქ ვრცელდება სახელმწიფოს იურისდიქცია ყველაზე მეტად და აქ თავისუფალდ გაანხორციელებს მაგას. ტერიტორიული ზღვა კი არის საზღვაო სარტყელი სანაპირო ზოლის ორმელიც არტყავს შდა წყლებს იურისდიქცია აქაც მაღალი ხარისხით ვრცელდება მაგრამ აქ ცოტა შეზღუდულია მშვიდობიანი გავლის პრინციპი და ალმის კანონია მაღა დონეზე. ამის იქით უკვე სახელმწიფოების იურისდიქცია იკლებს და იწყება განსაკუთრებული ეკონომიკური ზონები, ღია ზღვა და ა.შ. ღია ზღვა ეს არის ყველა ნაწილი, რომელიც არ შედის არც ერთი სახელმწიფოს არც ტერიტორიულ, არც შიდა წყლებში და თავისუფალია ყველა ქვეყნის გემების ნაოსნობისათვის. შესაბამისად აქ არავის იურისდიქცია არ მოქმედებს. მაგრამ სახელმწიფოებს აქვთ კონკრეტული უფლება მოვალეოები და ასეთთთაგნია: ა) ნაოსნობა, ბ) თევზჭერა და სხვა საზღვაო სარეწები, გ) გაიყვანოს წაყალქვეშა კაბელები და მილები, დ) გამოიყენოს მის თავზე მდებარე საჰაერო სივრცე თავისი თვითმფრინავების ფრენისათვის.ე) ააგოს ხელოვნური კუნძულები და ნაგებობები და ეს მოქმედებს როგორც იმ სახლემწიფოზე რომელსაც გასასვლეი აქვს ასევე სხვაზე. შეთანხმება საზღვრებზე დემილიტაცია, დემარკაცია და რედემარკაცია. ამ შემთხვევაში გვაქვს ტერიტორიული ზღვა 1982 წლის მონტეგრო ბეს კონვენციით ტერიტორიულ ზღვაში აღნიშნული ქმედება მხარეთა შეუთანხმებლად ჩაითვლება თვითნებობად. აღნიშნული შემთხვევა მისი მასშტაბურობის მიუხედავად არ წარმოადგენს გამონაკლის შემთხვევას ამ კონვენციაში შესაბამისად საზღვრის კორექცია არ იქნება გამართლებული.
დიპლომატიური იმუნიტეტი და მისი არსი
ყოველი დიპლომატიური წარმომადგენლის უფლებრივი მდგონარეობა 3 საწყის ეყრდნობა ესენია 1) აკრედიტება 2) წარმომადგენლობა 3) იმუნიტეტი.
დიპლომატიურ წარმომადგენლობას ენიჭება განსაკუთრებული პრივილეგიები და იმუნიტეტები, რომელთა მიზანია უზრუნველყოს წარმომადგენლობის საქმიანობის შეუფერხებლობა. იმუნიტეტი ანუ შეუვალობა გულისხმობს დიპლომატის ამოღებას ადგილობრივი იურისდიქციის კომპეტენციიდან, პრივილეგიები კი მას გარკვეული უპირატესობას ანიჭებს ვიდრე ადგილობრივ მოქალაქეებს ან სხვა უცხოელებს აქვთ. აღნიშნული ინსტიტუტის მიზანია წარმომადგენელის სახელმწიფოს ინტერესების დაცვა და ყოველგვარი სამართლებრივი გაუგებრობის თავიდან აცილების უზრუნველყოფა, რათა სახელმწიფოებს შორის ურთიერთობამ სამართლებრივად უფრო მყარი სახე მიიღოს და ყოველი მოქმეება რომელიც სახელმწიფოებს შორის უერთიერთობაზე შეიძლება იქონიოს გავლენა გარკვეული პროცედურებით და მექანიზმებით იყოს გაწერილი და დაცული.
დიპლომატიური იმუნიტეტის გამოყენებას და მის ფარგლებს განსაზღვრავს ვენის 1961 წლის კონვენცია დიპლომატიური ურთიერთობის შესახებ რომლის მიხედვით ვენის კონვენციით უზრუნვეყოფილია 1) წარმომადგენლობის შენობების ხელშეუხებლობა, რაც გულისხმობს რომ წარმომადგენლის შენობა ექცევა წარმომადგენელი სახელმწიფოს იურისდიქციაში და დაუშვებელია მისი ყადაღის დადება, გაჩხრეკა და ა.შ 2) წარმომადგენლობის არქივი და დოკუმენტები ხელშეუხებელია მიუხედავად მისი ადგილმდებარეობისა 3) დიპლომატიური ფოსტა ხელშეუხებელია მისი დაკავება ან გასინჯვა დაუშვებელია. ასევე ხელშეუხებელია დიპლომატიური შიკრიკი. ასევე როგორც დიპლომატიურ წარმომადგენლობას მთლიანად ასევე მის დიპლომატიურ აგენტებს მიენიჭება იმუნიტეტის ნაწილში 1)პირადი ხელშეუხებლობა - არ შეიძლება დაკავება, დაპატიმრება და ა.შ 2) ბინის ქონების მიერ-მოწერის ხელშეუხებლობა 3)სასამართლო იმუნიტეტი - დიპ აგენტის მართლსაწინ ქმედება არ ექვემდებარება ადგილობრივ კანონებს და მას არ შეიძლება მოეთხოვოს პასუხი ადგილობრივი პასუხისმგებლობის ფარგლებში. 4)ფისკალური იმუნიტეტი - პირადი ბეგარისგან გათავისუფება ნუ ეს გადასახადის ნაწილი უფრე პრივილეგიებში გადის რომელსაც საბაჟო პრივილეგიებიც მიეკუთვნება.
დანაშაული და თანამშრომლობა დანაშაულთან ბრძოლაში
საერთაშორისო დანაშაული ეს არის საერთაშორისო მართლსაწინააღმდეგო აქტი რომელიც საერთაშორისო მშვიდობას და უშიშროებას უქმნის საფრთხეს, ლახავს ყველა სახელმწიფოს სასიცოცხლო ინტერესს და საერთაშორისო სამართლის ძირითად საწყისებს. საერთაშორისო დანაშაული სულ 4 სახისას იყო1) ომის დანაშაულები 2) გენოცდიდი, 3)ადამიანურობის წინაღმდეგ მიამრთული დანაშაულები 4) აგრესია. 1990-იან წლებში საერთაშორისო სისხლის სამართლის ჩამოყალიბების ნიშნები შეინიშნებოდა ხოლო 2002 წელს უკვე სისხლის სამართლის შესახებ საერთაშორისო სამარტლებრივი წესდება შევიდა ძალაში რამაც სისხლის სამართლებრივი დანაშაულის წინააღმდეგ ბრძოლაში გარდამტეხი მოვლენა ითამაშა. სახელწიფოები მუდამ ცდილობდნენ ბოლო მოეღოთ ისეთი დანაშაულებისთვის როგორიცაა ტრეფიკინგი, ფულის გათეთრება, ნარკოტიკებით ვაჭრობა, ტერიორიზმმი, მონათვაჭრობა და ა.შ ამის გამოს აერთაშორისო სამართალში მრავალი კონვენციის რატიფიცირება მოხდა როგორებიცაა: 1) კონვენციები ქალებით და ბავშვებით ვაჭრობის შესახებ, 2) კონვენცია მონობის აკრძალვის შესახებ, 3) კონვენციაში პორნოგრაფიული გამოცემებისა და მათი ვაჭრობის აღკვეთის შესახებ, 4) კონვენცია ყალბი ფულადი ნიშნების დამზადების შესახებ,5) ერთობლივი კონვენცია ნარკოტიკული საშუალებებისა და ფსიქოტროპული ნივთიერებების შესახებ, 6) კონვენცია ღია ზღვის შსახებ და კონვენცია საზღვაო სამართლის შსახებ, 7) ტერორიზმის წინააღმდეგ აქტები და სხვა. დანაშაულის წინააღმდეგ აღნიშნული თანამშრომლობის გარდა საერთაშორისო სამართალი ითვალისწინებს თანამშრომლობის ერთ-ერთ სახეს რომელსაც დამნაშავის გადაცემა ანუ ექსტრადაცია ეწოდება. ზოგადად ექსტრადაციის მიმართ 3 სახის სახელმწიფოებია. ექსტრადაციას ექვემდებარება დანაშაულები რომლის თავისუფლების აღკვეთა 1+ წელია ან გამოტანილია 6 თვის ვადაზე მეტით სასჯელი. ჩამონათვალი ვინ არ გადადის და ა.შ. ექსტრადაციის ინსტიტუტი დანაშაულის წინაღმდეგ ბრძოლაში ძალიან დიდ როლს თამაშობს იქიდან გამომდიანრე რომ ის უზრუნველყოფს საერთაშორისო სამართლიანობის და ბალანსის აღდგენას. ასევე არსებობს საერთაშორისო ხელშეკრულებები სამართლებრივი დახმარების შესახებ რომლებიც დანაშაულის წინააღმდეგ ბრძოლის პროცესის წარმართვისთვის რიგ ღონისძიებებს უზრუნველყოფს და გამოსადეგია: ერთი სახელმწიფოს მიერ თხოვნით ჩხრეკის ჩატარება, სასაამრთლო დათვალიერება, მტკიცებულებების მოპოვება, მოწმეების დაკითხვა და ა.შ პრაქტიკაშ მრავალი საქმე აგხსნილა მოწმეებით. ასევე არსებობს საერთაშორისო სპეციალური ორგანიზაციები რომელთა მიზანაი დანაშაულთა წინააღმდეგ ბრძლა: მტავარი წვრწილი გაეროსია რადგან თიტქმის ყველა აქტი გაეროს მიერ შემუშავდა, კრიმინალური პოლიციის საერთაშორისო ორგანიზაცია ანუ ინტერპოლიც მნიშვნელოვანია რომლის წევრია 120 ქვეყნის საპოლიციო ორგანოები. 1993 სექტმებრიდან შეუერთდა საქართველო ინტერპოლს.
კოსმოსი და მისი სამართალი
კოს სამარტალი: საერთაშორისო სამართლის იმ ნორმათა ერთობლიობა რომლებიც არეგულირებენ საჰაერო სივრცის მიღმა არსებული უჰაერო სივრცის სამართლებრივ რეჟიმს ეწოდება საერთაშორისო კოსმოსური სამართალი. ამ დარგის ჩამოყალიბება ლოგიკურია დაიწყო პირველად კოსმოსური თანამგზავრის გაშვებით სსრკს მიერ მოხდა 1957, შემდეგ აშშმაც არ დააყოვნა. კოსმოსის რეგულირება საჰაერო სივრცის მსგავსია უბრალოდ საჰაერო სივრცე სახელმწიფოს ტერიტორიაში არ არის მოქცეული და არავის სუვერენიტეტის ქვეშ არ არის. კოსმოსური სივრცის სამართლებრივი რეჟიმისთვის დამახასიათებელია შემდეგი ნიშნები რომელიც გაეროს გენ ასამბლიამ რეზოლუციით განსაზღვრა:
1) საერთაშორისო სამართალი გაეროს წესდების ჩათვლით ვრცელდება კოსმოსზე და ციურ სხეულებზე ასევე ეს დადგენილია, რომ ორბიტის ქვედა საზღვრად მიჩნეულია დედამიწიდან 110-120 კილომეტრის სიმაღლე.
2) კოსმოსური სივრცე და ციური სხეულები ღიაა გამოკვლევისა და გამოყენებისთვის ის არავის ეკუთვნის
3) მისი გამოკვლევა და გამოყენება ხდება მთელი კაცობრიობის ინტერესის შესაბამისად და საკეთილდღეოდ
4) მისი კვლევა და გამოყენება ხორციელდება მშვიდობისა და უშიშროების დაცვით.
5) სახელმწიფო პასუხს აგებს კოსმოსში საქმიანობისთვის მიუხედავად ვინ ახორციეებს სახელმწიფო თუ არასახელმწიფო ორგანო, ასევე პასუხს აგებენ საერთაშ ორგანიზაციები რომლებსაც კოსმოსის კვლევის უფლება აქვთ
6) გამკვლევისა და გამოყენებისა სყველა ერთმანეთის ინტერესებს ითვალისწინებდეს და საჭიროებისას კონსულტაციები
7) თანამგვავრები და სხვა კოსმო აპარატები ემორჩილებიან ალმის კანონს, როდესაც დაეშვებიან თუ სხვაგან დაეშვნებ პატრონ სახხელმწიფოს უბრუნდებიან
8)პასუხისმგებელია ყველა სახელმწიფო ზარალისთვის რომელიც შეიძება მიაყენონ მისმა აპარატებმა სხვა სახელმწიფოს მიწაზე ჰაერში ან კოსმოსში
9) სახელმწიფო მოვალეები არიან დახმარება აღმოუჩინონ სამშობლოში დააბრუნონ კოსმონავტები. ესენი ძირითად პრინციპებია და სხვა კიდევ მრავალ და კონსკრეტულ დებულეებს განსაზღვრავენ მრავალი საერთაშორისო აქტები. კოსმოსურ სივრცეში აკრძალულია: ბირთვულის გამოცდა, იარაღისთ ან ან მსგავსით კოსმოსში ობიექტის გაყვანა, ციურ სხეულებზე ამეების გალაგება, რაკეტების თავდაცვის იარაღის გატანა, მთვარეზე ნაგებობები, მთვარის გარშემო ორბიტაზე იარაღები, დედამიწის გარშემო კოსმოსის სამხედრო მიზნებისთვის ზემოქმედება და ნებისმიერი რამე რასაც მავნე მიზანი აქვს.
შიდა საზღვაო სივრცე
შიდა ზღვა ისეთი ზღვაა, რომელიც როგორც წესი გარემოცულია მხოლოდ ერთი სახელმწიფოს ტერიტორიით და მასზე ვრცელდება ამ სახელმწიფოს იურისდიქცია. ზოგადად საერთაშორისო სამართალი ტერმინ შიდა საზღვაო სივრცეს არ გამოყოფს და ის ამ მოცემულობაში მოიაზრებს ტერიტორიულ ზღვებს და შიდა წყლების საზღვაო ნაწილს რადგან მის იქით სახელმწიფოს იურისდიქცია გაცილებით სუსტდება.
ტერიტორიული ზღვა არის სანაპიროს მიმდებარე ზოლი ზღვაში ანუ ის საზღვაო სარტყელი რაც შიდა წყლებს არტყავს და რომლის სიგანე 12 საზღვაო მილს არ აღემატება. ტერიტორიულ ზღვაზე შიდა წყლებისგან განსხვავებით მოქმედებს მშვიდობიანი გავლის პრინციპი და ამ გემზე ალმის კანონი მოქმედებს. მართალია მშვიდობიანი გავლის პრინციპით ყველა სახის გემი სარგებლობს მაგრამ სამხედრო გემებმა წინასწარ შეტყობინება უნდა განახორციელონ დიპლომატიური გზით ხოლო წყალქვეშა გემებმა უნდა გაიარონ ამოტივტივებულებმა. ზუსტად ამ დებულებებით განსზხვავდება ტერიტორიული ზღვა შიდა წყლებისგან რომელიც წარმოადგენს მოცემული სახელმწიფოს საზღვრებს შიგნით მოქცეული ყველა ზღვა, ტბა, მდინარე, არხი, და ყურე, რომელთაც რაიმე სპეციალური საერთაშორისო სტატუსი არ გააჩნიათ. როგორც წესი არც ერთ უცხო გემს ან მოქალაქეს არ აქვს უფლება აწარმოოს შიდა წყლებში თევზჭერა ან სხვა რაიმე საწყლო სამუშაოები, ასევე უცხო გემები რომლებიც დაიშვებიან შიდა წყლებში ემორჩილებიან ადგილობრივ კანონებს და წესებს ნუ რა თქმა უნდა შიგნით ხომალდის ფარგლებში ალმის კანონი ვრცელდება მაინც. საჭიროების შემთხვევაში დასაშვებია სავაჭრო გემების და ეკიპაჟის გაჩხრეკა, კერძო გემებზე იძულებით დაკავება დასაშებია. სახელმწიფოს არსებულ გემების მიმართ ეს არ შეიძლება რადგან ის სახელმწიფოს ქონებას წარმოადგენენ და სახელმწიფო იმუნიტეტით სარგებლობენ და პრეტენზიები დიპლომატიური გზით გვარდება. აი ტერიტორიულ ზღვებში კი არასამხედრო გემებზე სისხლის სამართლებრივი იურისდიქცია მხოლოდ ხორციელდება მაშინ როდესაც დანაშაულის შედეგები ვრცელდება სანაპირო სახელმწიფოზე, დანაშაული ქვეყნის სიმშვიდეს არღვევს, თუ მას თხოულობს ხომალდის კაპიტანი ან დიპ აგენტი, ნარკოტ ან ფსიქ ნივთიერებათა არაკანონიერ ვაჭრობაა.
საერთაშორისო სამართლის ნორმები 2 მნიშვნელოვანი ნორმა
საერთაშორისო სამართალში საერთაშორისო ნორმების მნიშვნელობა თვითონ საერთაშორისო სამართალის არსიდან გამომდინარებს რომლის მიხედვით საერთაშორისო სამართალი წარმოადგენს ქცევის წესების ერთობლიობას, რომელიც აღიარებულია სახელმწიფოთა და საერთაშორისო სამართლის სხვა სუბიექტთა მიერ იურიდიულად სავალდებულო ნორმებად.
ასევე მართლმსაჯულების სტატუტის მიხედვით სასამართლო, საერთაშორისო სავის გადაწყვეტისას სასამართლო იყენებს იმ საერთაშორისო კონვენციებს, რომლითად აღიარებულია სამართლებრივი ნორმები დავაში მონაწილე სახელმწიფოების მიერ.
საერთაშორისო სამართალი საერთაშორისო ნორმებთან დაკავშირებით იერარქიას ვგთავაზობს კერძოდ:
1) საყოველთაოდ აღიარებული ძირითადი პრინციპები, რომლებიც ყველა ან თითქმის ყველა სახელმწიფოს მიერაა ცნობილი
2) საყოველთაო საერთაშორისო სამართლის ცალკეულ დარგში გაბატონებული პრინციპები, რომლებიც ძირითადად პრინციპებთან შესაბამისობაში უნდა იყვნენ
3) ძირითად და დარგობრივი პრინციპების შესაბამისობაში არსებული დარგობრივი ნორმები, რომლებიც ზემოთხსენებულების კონკრეტიზაციას წარმოადგენენ
4) ლოკალური საერთაშორისო-სამართლებრივი პრინციპები და ნორმები რომელნიც ორი ან რამდენიმე სახელმწიფოს ურთიერთობას არეგულირებენ და ზემოთებს შეესაბამებიან.
განანასხვავებენ იმპერატიულ და დისპოზიციურ ნორმებს:
1)დიზსპოზიციური ანიჭებს სუბიექტებს უფლებას ურთიერთშეთანხმებით შექმნან მოქმედი ნორმისგან განსხვავებული ქცევის წესი, თუ არ ისარგებლეს ამით მოწესრიგდება არსებული დისპოზიციურით ნორმით.
2)იმპერატიული: გადახვევა არ შეიძლება ის მთლიანი საერთაშორისო საზოგადოებისთვის სასიცოცხლო უმნიშნელოვანეს ფასეულობას წარმოადგენს.ასევე ყოფენ თვითშემსრულებელ და არათვითშემსრულებელ ნორმებად.
ნაკისრი ვალდებულებების შესრულება
საერთაშორისო სამართალის საყოველთაოდ აღიარებულ ერთ-ერთ ძირითად პრინციპს წარმოადგენს საერთაშორისო სამართლით განსაზღვრულ ვალდებულებათა კეთილსინდისიერი შესრულება. შესაბამისად ამ ნაკისრი ვალდებულებების შესრულებას საერთაშორისო სამართალში განსაკუთრებით დიდი მნიშვნელობა ენიჭება იმდენად დიდი რომ ის საერთაშორისო სამართლის ერთ-ერთი ფუნდამენტალური საფუძველია. აღნიშნული პრინციპის მიხედვით სახელმწიფოები კეთილსინდისიერად უნდა ასრულებდნენ საერთაშორისო სამართით განსაზღვრულ თავიანთ ვალდებულებებს, ისევე როგორც იმ ვალდებულებებს, რომლებიც საერთაშორისო სამართლის საყოველთაოდ აღიარებული პრინციპებიდან და ნორმებიდან გამომდინარეობს, აგრეთვე იმ ვალდებულებებს, რომლებიც გამომდინარეობს საერთაშორისო სამართლის შესაბაიმისი ხელშეკრულებებიდან თუ სხვა შეთანხმებებიდან, რომელთა მონაწილენიც ისინი არიან. ზოგადად საერთაშორისო სამართალში საერთაშორისო სუბიექტზე ამა თუ იმ ვალდებულების მასზე გავრცელება ძირითადად თვითონ ამ სახელმწიფოზეა დამოუკიდებული მაგალითად: საერთაშორისო ხელშეკრულება ვრცელდება ხელშეკრულების მხარეებზე, ხელშეკრულების დადება კი თვითონ მხარეთა ნების გამოხატვის შედეგია. მესამე პირებზე ეს ხელშეკრულება არ მოქმედებს მანამ სანამ ისინი თვითონ არ მიიღებენ შესაბამის ზომებს რომ მასზეც გავრცელდეს და თუ აღნიშნულს განახორციელებენ მათ დაეკისრებათ ვალდებულება ეს ნაკისრი ვალდებულებები შეასრულონ კეთილსინდისიერად. საერთაშორისო სამართალი საერთაშორისო ხელშეკრულების ნაწილში განამტკიცებს პრინციპს Pacta sunt servanda რაც გულისხმობს რომ ხელშეკრულება უნდა შესრულდეს და ასევე ეს შესრულება უნდა იყოს კეთილსინდისიერი. აღნიშნული პრინციპი მოქმედებს როგორც ხელშეკრულებაზე ასევე ნებისმიერ საერთაშორისო ვალდებულებაზე გათვალისწინებულია ეს: პირნციპებით, ნორმებით თუ სხვა ფორმით.
სახელმწიფოს სუვერენიტეტი როგორც პრინციპი
საერთაშორისო სამართლის იმ სუბიექტს, რომელსაც გააჩნია საერთაშორისო სრულუფლებაუნარიანობა წარმოადგენს სუვერენული სახელმწიფო ზუსტად ამიტომ ის არის საერთაშორისო სამართლის ძირითადი სუბიექტი. სუვერენიტეტი წარმოადგენს სახელმწიფოს იმ ნიშან თვისებას რომელიც გვიჩვენებს სახელმწიფოს ხელისუფლების უზენაესობას ქვეყნის საშინაო საქმეებში და დამოუკიდებლობას რომელიმე უცხო სახელმწიფოსგან საერთაშორისო ასპარეზზე. კონსტიტუციის პირველი მუხლი საქართველო არის დამოუკიდებელი, ერთიანი და განუყოფელი სახელმწიფო. სახელმწიფო სუვერენიტეტისგან განანსხვავებენ ეროვნულ ვუვერენიტეტს რაც თავის თავში ერის ან ხალხის თვითგამორკვევის უფლებას მოიაზრებს. თუ ერი მოიპოვებს პოლიტიკურ დამოუკიდებლობას ადგილი აქვს ეროვნული და სახელმწიფო სუვერენიტეტის შერწყმას. სახალხო სუვერენიტეტი წარმოადგენს ხალხის უფლებას აირჩიოს განავითაროს და განამტკიცოს ის პოლიტიკუ-სოციალური სახელწმიფო სისტემა და ფორმა რომელიც მას სურს.
საერთაშორისო სამართალის საყოველთაოდ აღიარებულ ერთ-ერთ ძირითად პრინციპს წარმოადგენს სახელმწიფო სუვერენული თანასწორობის პრინციპი - ეს პრინციპი გაეროს წესდების ქვაკუთხედია ყოველი სახელმწიფო მიუხედავად მისი ტერიტორიული სიდიდისა მოსახლეობისა მმართ ფორმის ეკონ და სამხედრო სიძლიერის ან სისტუსისა ყველა სხვა დანარჩენ ქვეყნებთან ერთად თანაბრად სარგებლობს იმ საერთ სამართ უფლებაუნარიანობით რომელიც განისაზღვრება საერთ სამართ ძირით პრინციპებით და ნორმებით. ზუსტად ამ პირნციპიდან გამომდინარეობს, რომ ყოველი სუბიექტი უფლებამოსილია მიიღოს მონაწილეობა ნორმების შემუშავებაში, დაესწროს საერთ კონფერენციებს რომელიც ეხება მის ინტერესს, წარმომადგენლობა გააჩნდეთ რომელსაც ექნება იმუნიტეტი და ა.შ
სახელმწიფო სუბიექტები და მათ შორის განსხვავება
საერთაშორისო სამართლის სუბიექტი წარმოადგენს სამართლებრივი ურთიერთობის ისეთ მონაწილეს, რომელიც არა მარტო ფლობს საერთაშორისო ნორმებით გათვალისწინებულ უფლება-მოვალეობებს, არამედ ურთიერთობის სხვა მონაწილეებთან ერთად ქმნის ამ ნორმებს და უზრუნველყოფს მათ შესრულებას. საერთაშორისო სამართლის ძირითადი სუბიექტი სუვერენული სახელმწიფოა. თანამედროვე საერთაშორისო სამართალი გარკვეული მოცულობით სუბიექტად ცნობს აგრეთვე თავისუფლებისათვის მებრძოლ ერს, ან ხალხს. მართალია საერთაშორისო სამართალი იცნობს სახალხო და ეროვნულ სუვერენიტეტს მაგრამ ძირიტადი სუბიექტუნაიანობა მაინც გამომდინარეობს სახელწმიფო სუვერენიტეტიდან შესაბამისად ინისი ძირითადი არ არის და მაას არ გააჩნია სრული უფლებაუნარიანობა. ასევე საერთაშორისო სამართლის არაძირითად, განსაკუთრებულ სუბიექტს წარმოადგენს საერთაშორისო გაერთიანებანი - მაგ: გაერო, მისი სპეციალიზებული დაწესებულებანი. საერთაშორისო გაერთიანებების მაგალითდ საერთაშორისო ორგანიზაციების სუბიექტუნარიანობა შეზღუდულია რადგან ის ნაწარმოები სუბიექტია შესაბამისად წესდებით და ძირითადი პრინციპებით მისი კომპეტენცია და ფარგლები შებოჭილია. საერთაშორისო სამართლის სპეციფიკურ სუბიექტს წარმოადგენს ვატიკანი,რომელიც აღიარებულია დამოუკიდებელ სახელმწიფოდ. იტალიის მთავრობის მიერ წარმოდგენილი გარანტიებით ვატიკანმა სპეციფიკური სუბიექტის სტატუსი მოიპოვა რომელიც გამოდის საერთაშორისო ასპარესზე და სარგებლობს საერთაშორისო უფლებაუნარიანობით.
საერთაშორისო დავების მშვიდობიანი მოგვარების გზები
საერთაშორისო სამართალის საყოველთაოდ აღიარებულ ერთ-ერთ ძირითად პრინციპს წარმოადგენს. საერთაშორისო დავების მშვიდ მოწესრიგების პრინციპი: საერთ დავის წარმოშობ შემთხვ ყოველი სახელმ მოვალეა თავი შეიკავოს ძალის გამოყენებისგამ და მიმართონ დავის გადაწყვეტისთვის მშვიდობიამ საშუალებებს. გაეროს 33-ე მუხლი ჩამოთვლის დავების მშვიდობიანი მოგვარების საშუაკებებს ესენია: მოლაპარაკება, შემოწმება, შემთანხმებლობა, არბიტრაჟი, სასამართლო, რეგიონალური ორგანოების ან შეთანხმებათა გამოყენება. საერთაშორისო დავების მშვიდობიანი მოგვარების გზებიდან თავდაპირველი როგორც წესი უშუალო დიპლომატიურ მოლაპარაკებას მიმართავენ, განსაკუთრებით აღსანიშნავია მხარეთა მეთაურების შეხვედრა პრაქტიკაში ბევრია ჯერ კიდევ როდის იყო სტალინი, რუზველტი და ჩერჩილი რომ იკრიბებოდნენ ხოლმე ახლა პუტინთან მართავენ მოლაპარაკებებს ამ გზით მარა არ ჭირს. საერთაშორისო პრაქტიკაში ძირითადად სპეციალურ დელეგაციებს გზავნიან მოლაპარაკების მისაჭრევად. ასევე მოლაპარაკების კარგი საშალობაა შუამავლობა და კეთილი სამსახური რომელიც მხარეთა კონტაქტის დამყარებას უწყობს ხელს. ასევე არსებობს საგამომძიებლო და შემათანხმებელი კომისიები ეს ორგანოები მოწოდებულია დაეხმაროს მხარეებს დავასთან დაკავშირებულ საკითხებსი დეტალურად შესწავლაში. საგამოძიებო მხოლოდ ფაქტებს ამოწმებს ის უფრო ფართო უფლებებით სარგებლობს არამარტო ფაქტებს ადგენს არამედ დავის აგდაწყვეტის ვარიანტებსაც. საერთაშორისო არბიტრაჟი ანუ სამედიატორო სასამართლოც წყვეტს დავებს და ის თვითონ მხარეთა ურთიერთშეთანხმებით იქმნება. შეთანხმება რომლის საფუძველზეც იქმნება ეს ეწოდება კომპრომისი. და სწტანდარტულად დავების გადაწყვეტის ალბათ საბოლოო და ყველაზე ძლიერი საშუალება ეს არის საერთაშორისო სასამართლო. რომელიც სამედიატოროსგან განსხვავებით მუდმივი ორგანოა. შესაძლებელია დავის გადაწყვეტის საშუალებად საერთაშორისო ორგანიზაციებიც მოვიაზროთ რადგან გაეროს მშვიდობისა და უშიშ საბჭო გამოსადეგია და წესდებით მხარეებს კარგად მოუწოდებს მშვიდობიანად გადაწყვეტას, ეკონომიკურ საკითხებში ვაჭრობის მსოფლიო ორგანიზაციაც არის.აშშს სახელმწიფოთა ორგანიზაცია, არაბთა გაერთ ლიგა, ეუთო, ევროკავშირი და სხვა.
საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართალი იგივეა რაც ძალის გამოყენების შემზღუდველი სამართალი ?
მსოფლიოში ომის საშიშროება არ არის მუდმივად ლიკვიდირებული. როგორც ვიცით საერთაშორისო სამართალმა ამ კუთხით მეორე მსოფლიო ომის მერე დაიწყო და არსებობდა ომისა და მშვიდობის სამარტალიც მაგრამ შემდეგ საერთაშორისო სამართალიში ომის კანონები და ჩვეულებები შემცირდა მაგრამ სამაგიეროდ აღნიშნული წინ წამოიწია საერთაშორისო ორგანიზაციების ძირითადად წითელი ჯვრის საერთაშორისო კომიტეტის საქმიანობაში. შესაბამისად ჩამოყალიბდა ცალკე დარგი საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართალი რომელიც მოიცავს ყველა კონვენციას, ცელშეკრულებას და სხვა აქტებს რომელიც ეხება ადამიანის ბედს შეიარაღებულ კონფლიქტში. ჰუმანიტარული სამართალი ითვალისწინებს თავისი მიზნიდან გამომდინარე მრავალ საერთაშორისო გარანტიას ესენია: განიარაღების და შეიარაღების შეზღუდვის უზრუნველყოფა, ბირთვული იარაღის აკრძალვა, გამოცდის აკრძალვა, გაუვრცელებლობა(არავის აქვს უფლება ეს აგდასცეს პირდ ან არაპირდ ან ხელი შეუწყოს საკუთრის დამზადებაზე) , ბირთვული ომის დაწყების თავიდან აცილების ზომები, უბირთვო ზონები, საშუალო და ნაკლები სიშორის რაკეტების ლიკვიდაცია,(ყველას უნდა გაენადგურებინა ეს საშუალოზე 1 წლის ვადაში ნაკლებზე 18 ეს ინსპექციით მოწმებოდა ახლა შესრულებულია უკვე), სტრატეგიული შეიარაღების შეზღუდვა და შემცირება რომელზეც აშშ და სსრკ დებდნენ, ქიმიური ბაქტერიული იარაღის აკრძალვა, მასობრივი მოსპობის იარაღის სახეების აკრძალვა, ჩვეულებრივი შეიარაღების და ძალების შემცირება, მიუმხრობლობა ესარის მოძრაობა რომელიც მეორე მსოფლიო ომის დროს შეიქმნა და 100+ სახელმწ მოიცავს და აწარმოებს ნეიტრალურ პოლიტიკას სამხედრო ბლოკებში მონაწილეოაბზე უარია, უარს აცხადებენ დაუთმონ ტერიტორია უცხო სამხედ ბაზის შექმნას, მოითხოვენ არსებულსი ლიკვიდაციას, დიდი სახლემწიფოს კავშირებში არ ძვრებიან, ატარებენ კონსულტაციებს მიუმხრობლობაზე. მიუმხრობლობის გარდა არსებობს ნეიტრალიზმიდ და მუდმივი ნეიტრალიზმიც ეს იგივე პოლიტიკაა მაგრამ ოფიციალურად არაა გაფორმებული, მუდმივები კი იღებენ ვალდებულებას მშვიდობის დროსაც არ გაეკარონ ესეთ საკითხებს. ჰუმანიტარული სამართალი ითვალისწინებს ასევე: მშვიდობის აღდგენის პროცედურებს და შეიარაღებული კონფლიქტის ჩაქრობას - გაეროს ხელშეწყობის ოპერაცია, პრევენციუი დიპლომატია, მშვიდობ დაცვის ოპერაციები,სანქციები, ეუთო, ნატო.
ომში ასევე აკრძლულია ისეთი ჭურვები რომლის ნარჩენებს სხეულში რენდგენი ვერ ხედავს, რაც ტანჯვას იწვევს, წვავს, ტოქსინები, ვირუსები, ბევრი რამ ომის ველზე შეიძლება სხვაგან არა. ომის გამოცხადება დაიშვება მხოლოდ აგრესიის საპასუხო აქტად და წყვეტს დიპ ურთერთობებს, ხდება მეომარის ქონებსი კონფისკაცია, ხელშეკრულებანი წყდება. ისინი სარგებლობენ ომისას თეატრით ანუ მათი სახელმწიფო ტერიტორიებით სხვებს არ ეხებიან. ტერიტორიის დაკავება ნაუ ოკუპაცია დროებითი უნდა იყოს ზავის გარეშე სუვერენულ უფლებას ვერ მოიპოვებენ და ზოგჯერ ესეც არაა საკმარისი სანქციაუდ უნდა იუყოს. საზღვაოდან თეატრში შედის ღია ზღვა და მათი ტერიროია, სავაჭროს ჩაძირვა ზოგჯერ შეიძლება თუ ეკიპაჟშ სამშვიდობოზე მიიყვანენ. აკრძალულია კაპერობა ანუ კერძო სავაჭრო გემების შეიარაღება თუ მაინც მოხდება სამხდ ეკიპაჟი და ოფიც უნდა იყვნენ და დამახასიათ ნიშანი ჰქონდეს. ომის შეჩერება და დამთავრება - ზავი, უსიტყვო კაპიტულაცია ანუ წინასწ პირობის გარეშე. ომის მდგომ შეწყვეტ აქტი
რა არის საწყისი ხაზი და რა მნიშვნელობა აქვს მას?
იქიდან გამომდინარე, რომ სახელმწიფოს იურისდიქცია მის შიდა წყლებში განსხვავდება ტერიტორიულ ზღვაზე განხორციელებული იურისდიქციისგან, მნიშვნელოვანია ამ ორი ზონის ერთმანეთისგან გამიჯვნა. სწორედ ამ გამმიჯნავ ფუნქციას ახორციელებს საწყისი ხაზები. უფრო მეტიც, საწყისი ხაზები არა მარტო შიდა წყლებსა და ტერიტორიულ ზღვას შორის საზღვრის ფუნქციას ასრულებს, არამედ იგი გამოიყენება ტერიტორილი ზღვის, მიმდებარე და განსაკუთრებული ეკონომიკური ქონებისა და კონტინენტური შელფის სიფართის ასათვლელადაც. არსებობს ჩვეულებრივი და სწორი საწყისი ხაზები. ჩვეულებრივი საწყისი ხაზები არის სანაპიროს გარშემო უკიდურესი მიქცევის ხაზი, როგორც აღნიშნულია სანაპირო სახელმწიფოს ოფიციალურად აღიარებულ მსხვილმასშტაბიან რუკებზე. სწორი საწყისი ხაზები გამოიყენება რთული რელიეფის მქონე სანაპიროების შემთხვევაში. სწორი საწყისი ხაზები გავლებულია კლდოვანი კედლის უკიდურეს მოქცევის წერტილებზე.
საჰაერო სივრცე
საჰაერო სივრცეზე სუვერენიტეტი სახელმწ სუვერენიტ შემადგ ნაწილია. საჰაერო სამართალში გვაქვს მიწა-წლის თავზე არსებულ საჰაერო სივრცეზე სახელმწიფოს განსაკუთრებული და სრული სუვერენიტეტის პრინციპი. ეს პრინციპი აღიარებულია საერთაშორისო შეთანხმებით რგორც 1994 ჩიკაგო სპირველი კოდექსით ასევე საჰაერო კოდექსით. ამ პირნციპის შესაბამისად სახელმწიფო დამოუკიდებლად ადგენს საჰაერო სივრცით სარგებლობის სამარტლებრივ რეჟიმს, საჰაერო სივრცე იყოფა ზედა ანუ ხელსაწყობით საფრეად და ქვედა ვიზუალური ფრენების სივრცეებად. ასევე იყოფა კონტროლირებად საჰაერო სივრცედ. უცხოური წარმოების და უცხოელი პირების საერთაშორისო ფრენა და ავია გადაყვანა გადაზიდვა შეიძლება განხორციელდეს მხოლოდ ნებართხით. ასებიბს ნაცვალგების პრინციპიტ რითიც სახელმწიფოს ავიასაწარმოს პრივილეგ და უფლ ანიჭებენ და სანაცვლოდ იგივე. ღია ზღვის თავზე და განსაკ ეკონ ზონის თავზე მოსულია თავისუფალი ფენის პრინციპი.
1. საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის განვითარების ძირითადი ეტაპები
საბრძოლო მოქმედებებისას ომის მსხვერპლების, მათ შორის სამხედრო ტყვეების, დაჭრილების, სამოქალაქო მოსახლეობის, დაღუპულების დასაცავად მოქმედებს საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართალი.
საბრძოლო მოქმედებებისას სამოქალაქო მოსახლეობის დაცვის შესახებ ნორმები მოცემულია ჟენევის 1949 წლის მე-4 კონვენციაში „ომის დროს სამოქალაქო მოსახლეობის დაცვის შესახებ“ და 1977 წლის დამატებით ოქმებში „საერთაშორისო შეიარაღებული კონფლიქტების მსხვერპლთა დაცვის შესახებ“ „არასაერთაშორისო შეიარაღებული კონფლიქტების მსხვერპლთა დაცვის შესახებ“.აღნიშნული დოკუმენტების თანახმად, კონფლიქტის მონაწილე მხარის სამოქალაქო მოსახლეობის და სამოქალაქო ობიექტების პატივისცემისა და დაცვის უზრუნველყოფის მიზნით, კონფლიქტის მონაწილე მხარეებმა ყოველთვის უნდა განასხვავონ სამოქალაქო მოსახლეობა და კომბატანტები, სამოქალაქო და სამხედრო ობიექტები და, შესაბამისად, თავიანთი მოქმედება წარმართონ მხოლოდ სამხედრო ობიექტების წინააღმდეგ.კონვენციის თანახმად კონფლიქტის მონაწილე ყოველ მხარეს, უშუალოდ ან ნეიტრალური სახელმწიფოს ან ჰუმანიტარული ორგანიზაციის მეშვეობით, შეუძლია მიმართოს მოწინააღმეგე მხარეს წინადადებით, რათა საომარი მოქმედებების რაიონებში შეიქმნას ნეიტრალური ზონები, საომარ მოქმედებებთან დაკავშირებით საფრთხეთაგან ავადმყოფი და დაჭრილი კომბატანტების, ასევე არა კომბატანტების, სამოქალაქო მოსახლეობის, რომელიც არ მონაწილეობს საომარ მოქმედებებში და ამ ზონებში ყოფნის დროს არ ასრულებს სამხედრო სახის რაიმე სამუშაოს დასაცავად.
ომის დროს აკრძალულია სამოქალაქო მოსახლეობის დამშევის, როგორც ომის წარმოების მეთოდის, გამოყენება. აკრძალულია სამოქალაქო მოსახლეობის საარსებოდ აუცილებელი ობიექტების საკვების მარაგის, სურსათის მწარმოებელი სასოფლო-სამეურნეო რაიონების, ნათესების, საქონლის, სასმელი წყლის მოსამარაგებელი ნაგებობების განადგურება, გატანა, წყობრიდან გამოყვანა.სამხედრო მოქმედებების გარდა, სამოქალაქო მოსახლეობას საფრთხეს შეიძლება უქმნიდეს მოწინააღმდეგის ძალაუფლების ქვეშ მოქცევა, რაც, როგორც წესი, მის ტერიტორიაზე მოწინააღმდეგის ყოფნით არის განპირობებული. სამოქალაქო მოსახლეობის შევიწროება, საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის ნორმებით ასევე იკრძალება.
საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართალი იცავს ომის მსხვერპლის სიცოცხლესა და ღირსებას. დაცვის ქვეშ მყოფ პირებს ნებისმიერ გარემოებაში აქვთ უფლება, მოითხოვონ მათი პიროვნების, ღირსების, ოჯახური უფლებების, რელიგიური მრწამსისა და წესების, ჩვევებისა და ადათების პატივისცემა, მათ ყოველთვის ჰუმანურად უნდა ეპყრობოდნენ, იცავდნენ ძალადობისა და მუქარის ნებისმიერი აქტის, შეურაცხყოფისა და ხალხის ცნობისმოყვარეობისაგან.დაუშვებელია დაცვის ქვეშ მყოფ პირთა მიმართ ფიზიკური ან მორალური იძულების რაიმე ზომის გამოყენება მათგან ან მესამე პირებისგან ინფორმაციის მიღების მიზნით.ასევე აკრძალულია დაცვის ქვეშ მყოფი პირების ნებისმიერი მოტივით განპირობებული ინდივიდუალური ან მასობრივი იძულებითი გადაადგილება ან დეპორტირება ოკუპირებული ქვეყნებიდან ოკუპანტი სახელმწიფოს ან ნებისმიერი სხვა ოკუპირებული თუ არაოკუპირებული ქვეყნის ტერიტორიაზე.საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის ნორმების დარღვევაზე პასუხისმგებელია, როგორც ბრძანების გამცემი ისე მისი აღმსრულებელი.
178-ე მუხლში ჩაიდინა და სასჯელას ჯარიმა 800 ლარის ოდენობით დაუნიშნეს 3 წელზე მეტს ითვალისწინებს ეგ მუხლი ამიტომ ქვედა ზღვარი ჯარიმის 2000 ლარია
კი გამოსაცდელი ვადის გაგრძელებაზე იყო 5წლიანი გამოსაცდელი ვადა 7წლამდე გააგრძელა მოსამართლემო ხოდა კანონი ითვსლისწინებს არაუმეტეს 1წლდე გაზრდას გამოსაცდელი ვადის აქ 2წლით გააგრშელა და ესეიგი დარღვეულია კანონის მოთხოვნა
2015 წელს ხულისგნობაზე ნასამართლევი იყო ირაკლი პაპავა,შემდეგ ჩაიდინა სსკ 177 მუხლით გათვალისწინებული დანაშაული (ქურდობა).მოსამართლემ თავისუფლების აღკვეთის სახით მიუსაჯა 1 წელი და 6თვე
პასუხი:
მანდ დაწერ რო სასამართლო არასწორად მოიქცა რადგან საქმე გვაქვს დანაშაულის რეციდივთან სისხლის სამართლის 58-ე მუხლის თანახმად რეციდივის დროს სასჯელი მინიმუმ 1 წლით უნდა აღემატებოდეს გათვალისწინებულ სასჯელს ანუ 1 წლის და 6 თვის მაგივრად უნდა დანიშნულიყო 2 წელი
მუხლი 59. სასჯელის დანიშვნა დანაშაულთა და განაჩენთა ერთობლიობის დროს
დანაშაულთა ერთობლიობა ნიშნავს ამ კოდექსის მუხლით ან მუხლის ნაწილით გათვალისიწნებული ორი ან მეტი ქმედების ჩადენას, რომელთაგან პირი არც ერთისათვის არ ყოფილა მსჯავრდებული.
დანაშაულთა ერთობლიობის დროს სასჯელი ინიშნება თითოეული დანაშაულისათვის. მაგ:მკვლელობაზე ცალკე, ქურდობაზე ცალკე...
დანაშაულთა ერთობლიობის დროს საბოლოო სასჯელის დანიშვნისას უფრო მკაცრი სასჯელი შთანთქავს ნაკლებად მკაცრს, ხოლო თანაბარი სასჯელების დანიშვნისას ერთი სასჯელი შთანთქავს მეორეს.
ადრე იყო სასჯელების სრული შეკრება ყველა დანაშაულისათვის განსაზღვრული სასჯელი დაიშლებოდა ცალცალკე და მოხდებოდა მათი შეკრება. ასე ვიღებდით უსამართლო სასჯელებს. არც დღევანდელია სამართლიანი რადგან შეიძლება ერთა ადამიანმა ჩაიდინოს ერთი დანაშაული ხოლო მეორემ 5 და დაისაჯნონ ერთნაირად.
ჯობია რომ იყოს ნაწილობრივი შეკრების წესი. მოსამართლეზე იყოს დამოკიდებული თუ როგორ წილს აიღებს თითოული სასჯელიდან.
რეციდივი თუ არ არის უპირობო შთანთქმის წესი მოქმედებს. რეციდივისა და განაჩენთა ერთობლიობის დროს მოსამართლეს აქვს უფლება :
1. სრული შეკრების წესი გამოიყენოს
2. გამოიყენოს ნაწილობრივ შეკრების წესი
3. უფრო მკაცრი სასჯელი შთანთქავს ნაკლებად მკაცრ სასჯელს
მაგ:ვიხდი სასჯელს და მაქვს 5 წელი მისჯილი და ახალ დანაშაულზე მომისაჯეს 5 წელი, დარჩენილი მაქვს 2 წელი, ამ 2 წელს დაემატება 5 წელი იქნება 7, ან 5 წელი შთანთქავს ამ 2 წელს და დარჩება 5 წელი ან 5 დაემატება 2 დან 1.
კოდექსში წერია რომ განაჩენთა ერთობლიობის დროს ბოლო განაჩენით დანიშნული სასჯელი შთანთქავს წინა განაჩენით დანიშნული სასჯელის მოუხდელ ნაწილს.
• მაგ:პირი ციხეში იხდის სასჯელს მკვლელობისთვის მისჯილი აქვს 15 წელი და მოსახდელი აქვს 14 წელი, ციხეში ჩაიდინა ნაკლებად მძიმე დანაშაული და მოსამართლემ მიუსაჯა 1 წელი, კანონის მიხედვით ეს 1 წელი შთანთქავს 14 წელს რაც არასწორია. ჯობია ეწეროს რომ უფრო მკაცრი შთანთქავს ნაკლებად მკაცრს.
განაჩენის გამოტანის შემდეგ გაირკვა რომ ამ ადამიანს მანამდე ჰქონდა დანაშაული ჩადენილი მკვლელობა, ეს პირი გაასამართლეს ქურდობის ფაქტზე თუმცა მკვლელობის შესახებ არ იცოდნენ. შემდეგ გაიგეს, ეს პირი უნდა გასამართლდეს დანაშაულთა ერთობლიობით რადგან პირის პრობლემა არაა რომ გამოძიება დაიწყო გვიან, თუ განაჩენთა ერთობლიობით გავასამართლებთ შეიძლება სრული შეკრების წესით დაენიშნოს სასჯელი რაც არ იქნება პირის სასარგებლოდ.
განაჩენთა ერთობლიობის დროს საბოლოო სასჯელად დანიშნული თავისუფლების აღკვეთის ვადა არ უნდა აღემატებოდეს 35 წელს ადრე იყო 40, ხოლო რეციდივის დროს 30 ადრე იყო 35.
არასაპატიმრო სასჯელების დროს- შინაპატიმრობა დავუნიშნოთ, ერთ დანაშაულზე 1წელი , მეორეზე 6 თვე, მესამეზე 1,5 შეჯამების დროს მაქსიმუმი არ შეიძლება იყოს ზოგადი ნაწილით დადგენილ მაქსიმუმზე მეტი-2 წელი.
კაცმა ჩაიდინა 5 დანაშაული,დააშაულის ჩადენის დროს მოქმედი კოდექსით იყო შთანთქმის წესი, განაჩენის გამოტანის დროს კანონში შევიდა ცვლილებები და შემოვიდა სრული შეკრების წესი. ის წესი უნდა გამოვიყენოთ რომელიც იქნება მსჯავრდებულის სასარგებლო. მოსამართლეები ირჩევნდენ შეკრების წესს და ამბობდნენ რომ სასჯელი კი არ მკაცრდება არამედ სასჯელის დანიშვნის წესი მკაცრდებაო. კონსტიტუციაში წერია რომ კანონი რომელიც ამკაცრებს პასუხისმგებლობას უკუძალა არააქვს. სისხლის სამართლის კოდექსში წერია სასჯელის გამკაცრება. ყველა კანონი უნდა გამომდინარეობდეს კონსიტუციიდან. ჯობია შევიდეს ცვლილება და ეწეროს სისხლის სამართლის კანონს რომელიც ამკაცრებს სასჯელს ან სხვაგვარად აუარესებს პირის სამართლებრივ მდგომარეობას უკუძალა არ აქვს.
მუხლი 53 სასჯელის დანიშვის ზოგადი საწყისები
დანიშვნა უფრო სწორი ტერმინია რადგან ისედაც სისხლის სამართლის კოდექსში ყველაგან გვხვდება ტერიმინი დანიშვნა. შეფარდება უფრო გამოიყენება აღკვეთის ღონისძიებების შემთხვევაში მაგ:შეეფარდოს გირაო, პირადი თავდებობა, პატიმრობა.
სასჯელის დანიშვნის დროს სასამართლო ითვალისწინებს დამნაშავის პასუხისმგებლობის შემამსუბუქებელ და დამამძიმებელ გარემოებებს, კერძოდ დანაშაულის მოტივსა და მიზანს, დამნაშავის წარსულ ცხოვრებას, ყოფაქცევას ქმედების შემდეგ, მის მისწრაფებას აანაზღაუროს ზიანი, შეურიგდეს დაზარალებულს.
მუხლი 44. საზოგადოებისათვის სასარგებლო შრომა
საზოგადოებისათვის სასარგებლო შრომა ნიშნავს მსჯავრდებულის უსასყიდლო შრომას. ნიშნავს მოსამათლე, მაკონტროლებელი არის პრობაციის ბიურო.
საზოგადოებისათვის სასარგებლო შრომა ინიშნება 40-დან 800 საათამდე. დღე-ღამის განმავლობაში არ შეიძლება 8 საათზე მეტი იმუშაოს.
საზოგადოებისათვის სასარგებლო შრომა არ დაენიშნება: პირველი და მეორე ჯგუფის ინვალიდებს, ორსულ ქალს, ქალს რომელსაც ჰყავს 7 წლამდე შვილი, საპენსიო ასაკის პირს, აგრეთვე გაწვეულ სამხედრო მოსამსახურეს.
ქმედებითი მონანიების გამო (მუხლი 68) - იმისათვის რომ პირი გავათავისუფლოთ აუცილებელია 5 ნიშანი გვქონდეს სახეზე ერთდროულად:
• დანაშაული ჩადენილი უნდა იყოს პირველად- რას ნიშნავს დანაშაულის პირველად ჩადენა? არასდროს არ ჰქონია დანაშაული ჩადენილი ცხოვრებაში თუ იგულისხმება ისეთი შემთხვევაც რომ დანაშაული ჩადენილი ჰქონდა წარსულში მაგრამ ამ დანაშაულისთვის ნასამართლობა გაქარწლებული აქვს. მაგ:20 წლის წინ ჩაიდინა დანაშაული და მას გაქარწყებული აქვს ნასამართლობა და 20 წლის შემდეგ ისევ ჩაიდინა დანაშაული. ზოგჯერ სიტყვა-სიტყვითი განმარტება არ არის სამართლიანი. ის დანაშაული უკვე აღარ არსებობს. 79-6 გაქარწყლებული ან მოხსნილი ნასამართლობა მხედველობაში არ მიიღება. როდესაც არსებობს ბუნდოვანება უნდა გადაწყდეს ბრალდებულის სასარგებლოდ.
• მაქსიმალური სასჯელი არ უნდა იყოს 3 წელზე მეტი- თუ 3 წელზე მეტია ამ შემთხვევაში ვეღარ გამოვიყენებთ. მაგ:პირმა პირველად ჩაიდინა ყაჩაღობა, გვაქვს 1-ლი ნიშანი მაგრამ 3 წელზე მეტია სასჯელი და ამ დროს ვეღარ გავათავისუფლებთ. მაგ:პირველად ჩაიდინა დანაშაული და სასჯელი არის მხოლოდ ჯარიმა, ან საზოგადოებისათვის სასარგებლო შრომით, ამ დროს მით უფრო უნდა გათავისუფლდეს რადგან თავისუფლების აღკვეთაზე უფრო მსუბუქია ეს სასჯელი.
• ნებაყოფლობით უნდა გამოცხადდეს დამნაშავე დანაშაულის ჩადენის შემდეგ - მაგ:პირმა პირველად ჩაიდინა ქურდობა, სასჯელი არის 3 წლამდე და ნებაყოფლობით მივიდა პოლიციაში.ნებაყოფლობით ნიშნავს რომ არავინ არ უშლის ხელს. თუ პოლიცია იბარებს ეს აღარაა ნებაყოფლობით, ან თუ მეგობარი აშანტაჟებს რომ თუ არ გამოცხადდება პოლიციაში შეიტანს საჩივარს. ხოლო თუ მეგობარი ურჩევს და ეუბნება რომ თუ ნებაყოფლობით გამოცხადდება პოლიციაში მისთვის უკეთესია და გამოცხადდება ეს არის ნებაყოფლობით.
• ხელი უნდა შეუწყოს დანაშაულის გახსნას- უნდა ითანამშრომლოს გამოძიებასთან, დაასახელოს სად გადამალა სისხლიანი დანა, სად დამარხა გვამი, დაასახელოს თანამონაწილეები.
• უნდა აანაზღაუროს ზიანი- ხომ შეიძლება ისეთი შემთხვევა იყოს რომ არ არის ზიანი მაგ:იარაღის ტარების ან ნარკოტიკის მოხმარების დროს ვერაფერს ვერ აანაზღაურებს. მაგ:კაცმა მოიხმარა ნარკოტიკი, პირველად ჩაიდინა დანაშაული, სასჯელი არ არის 3 წელზე მეტი, ნებაყოფლობით გამოცხადდა პოლიციაში, ითანამშრომლომა გამოძიებასთან თქვა თუ ვინ მისცა ნარკოტიკი, გვაქვს 4ვე პირობა მაგრამ არ გვაქვს მე-5 რადგან არ იყო ზიანი. და მოსამართლემ უთხრა რომ ვერ გაათავიუსფლებს რადგან 5ვე პირობა უნდა იყოს. არ იქნება სამართლიანი, რადგან ყველაფერი გააკეთა და მაინც არ გაათავისუფლებენ. ჯობია რომ კანონში ჩაიწეროს აანაზღაუროს ზიანი ასეთის არსებობის შემთხვევაში.
8.პირობითი მსჯავრი
მუხლი 63. პირობითი მსჯავრის დანიშვნის საფუძველი
პირობითი მსჯავრი არ არის სასჯელის სახე, სისხლის სამართლის მე-40 მუხლში არის ჩამოთვლილი სასჯელის სახეები სადაც არ გვხვდება პირობითი მსჯავრი.
ადრე მოქმედ სისხლის სამართლის კოდექსში ეწერა თუ რომელი სასჯელი გადაქცეულიყო პირობით მსჯავრად, მაგ:თავისუფლების აღკვეთა, საზოგადოებისათვის სასარგებლო შრომა, დღევანდელ კოდექსში არ წერია თუ რა არის, რომელი სასჯელი შეიძლება ჩაითვალოს პირობითად.
პირობითი მსჯავრი არის დანიშნული სასჯელის პირობით გამოუყენებლობა. მოსამართლე ეუბნება სასჯელი რომელიც დანიშნა არ აღასრლებს თუ შეასრულებს იმ მოვალეობებს რომელიც დააკისრა, ხოლო თუ არ შეასრულებს მაშინ გაუცოცხლებს სასჯელს.
პირობითი მსჯავრის დანიშვნის წინაპირობა არის სასჯელის დანიშვნა. მაგ: მოსამართლე ჯერ ნიშნავს ჯარიმას, შინაპატიმრობას და შემდეგ ეს სასჯელი უნდა გადაიქცეს პირობით მსჯავრად. ანუ მოსამართლე ჯერ ნიშნავს სასჯელს შემდეგ ამ სასჯელს ჩათვლის პირობითად და პირს უწესებს გამოსაცდელ ვადას რომლის განმავლობაშიც არ უნდა ჩაიდინოს ახალი დანაშაული. თუ პირი გამოსაცდელი ვადის განმავლობაში დანაშაულს არ ჩაიდნეს და შეასრულებს იმ მოვალეობებს რაც მოსამართლემ დააკისრა ეს პირობითი მსჯავრი გაუქმდება.
პირობითი მსჯავრი არის დანიშნული სასჯელი რომელიც არის გაყინული და ეს გაცოცხლდება მაშინ როდესაც პირი არ შეასულებს იმ მოვალეობებს რაც მოსამართლემ დააკისრა
• მაგ:პრობაციის ბიუროში უნდა მივიდეს კვირაში ორჯერ, არ შეიცვალოს საცხოვრებელი ადგილი არ დაამყაროს კავშირი იმ პირებთან ვინც ჩააბა დანაშაულებრივ საქმიანობაში.
თუ მხარეებს შორის დადებულია საპროცესო შეთანხმება, სასამართლო უფლებამოსილია დაადგინოს, რომ დანიშნული სასჯელი ჩაითვალოს პირობითად.
მუხლი 64. გამოსაცდელი ვადა
სასამართლო ადგენს გამოსაცდელ ვადას, რომლის განმავლობაშიც მსჯავრდებულმა არ უნდა ჩაიდინოს ახალი დანაშაული და უნდა შეასრულოს მისთვის დაკისრებული მოვალეობა. გამოსაცდელი ვადა თავისუფლების აღკვეთაზე უფრო მსუბუქი სასჯელის დანიშვნისას უნდა იყოს არანაკლებ 1 და არაუმეტეს 3 წლისა, თავისუფლების აღკვეთის დანიშვნისას არანაკლებ 1 და არაუმეტეს 6 წლისა, ხოლო დანაშაულთა ერთობლიობის ან განაჩენთა ერთობლიობის დროს სასჯელთა შეკრების შედეგად საბოლოო სასჯელის დანიშვნისას არანაკლებ 2 და არაუემეტეს 6 წლისა. თუ უვადო პატიმარი გავათავისუფლე გავათავისუფლე ვადაზე ადრე გამოსაცდელი ვადა არის არანაკლებ 2 და არაუმეტეს 7.
• მაგ:პირს მივუსაჯე 2 წლით თავისუფლების აღკვეთა და ვთქვი რომ ეს სასჯელი ჩაითვალოს პირობითად და გამოსაცდელი ვადა დავუწესე 4 წელი, გამოსაცდელი ვადის განმავლობაში არ უნდა ჩაიდინოს პირმა დანაშალი,ის 2 წელი უბრალოდ გაჩერებულია და თუ ჩაიდენს დანაშაულს მაშინ ეს სასჯელი გაცოცხლდება.
ადრე თავისუფლების აღკვეთა ნიშნავდა პირობითად დღეს შეიცვალა.
ჯარიმაც შეიძლება ჩაითვალოს პირობითად. თუ დაარღვევს მერე გადაიხდის ამ ჯარიმას, თუ არ დაარღვევს დაუბრუნდება ეს ჯარიმა.
შინაპატიმრობის დროს მაშინ მოიხდის თუ დაარღვევს
პირობითი მსჯავრთან დაკავშირებით არსებობს 2 ტიპის ქვეყანა:
1. ანგლო-ამერეკული- მოსამართლე პირს ეუბნება რომ განაჩენს არ გამოუტანს, დაუწესებს გარკევულ მოვალეობებს და თუ ამ ვალდებულებებს არ შეასრულებს შემდეგ გამოუტანს გამამტყუნებელ განაჩენს. ეს უფრო მსუბუქია რადგან ამ როს პირი არ არის ნასამართლევი
2. ფრანკო-ბელგიური- მოსამართლეს გამოაქვს განაჩენი, უნიშნავს სასჯელს, გადააქცევს პირობით მსჯავრად, უწესებს გამოსაცდელ ვადას და თუ დაართვევს ვალდებულებებს შემდეგ გაუცოცხლდება სასჯელი.ჩვენ ამას მივეკუთვნებით.
პირობითი მსჯავრის დანიშვნის წინაპირობაა საპროცესო შეთანხმება თუ მხარეებს შორის დადებულია საპროცესო შეთანხმება, სასამართლოს შეუძლია გამოიყენოს პირობითი მსჯავრი. საპროცესო შეთანხმება არ აბრკოლებს არცერთი კატეგორიის დანაშაულზე პირობითი მსჯავრის გამოყენება ეს იქნება ნაკლებად მიმე, მძიმე თუ განსაკუთრებით მძიმე დანაშაული პირობითი მსჯავრის დანიშვნა შეიძლება თუ არის დადებული საპროცესო შეთანხმება.
თუ მსჯავრდებულმა ჩაიდინა განსაკუთრებით მძიმე ან განზრახი მძიმე დანაშაული პირობითი მსჯავრის დანიშვნა დაუშვებელია. დაუშვებელია თუ საპროცესო არაა დადებული. ჯობია ჩაიწეროს ასე თუ მსჯავრდებულმა ჩაიდინა განსაკუთრებით მძიმე ან განზრახი მძიმე დანაშაული პირობითი მსჯავრის დადება დაუშვებელია გარდა საპროცესო შეთანხმების.
თუ განსაკუთრებით მძიმე დანაშაულია ყაჩაღობა ან განზრახი მძიმე დანაშაული ქურდობა ბინაში უკანონო შეღწევით მოსამართლე თავისი ინიციატივით ვერ დანიშნავს პირობით მსჯავრს საპროცესო შეთანხმება სჭირდება.
თუ მსჯავრდებულმა ჩაიდინა განზრახი ნალებად მძიმე ან გაუფრთხილებელი დანაშაული, 3 პირობა უნდა იყოს რათა მოსამართლემ საპროცესოს გარეშე გამოიყენოს პირობითი მსჯავრი:
1. ნაკლებად მძიმე დანაშაული უნდა ჩაიდინოს ან გაუფრთხილებელი- მაგ:გიორგიმ ჩაიდინა მკვლელობა ვერ აკმაყოფილებს პირველის მოთხოვნებს რადგან ჩადენილია განსაკუთრებით მძიმე დანაშაული
2. უნდა აღიარებდეს დანაშაულის ჩდენას ან უნდა თანამშრომლობდეს- მაგ:პირმა ჩაიდინა ცემა 1ლი დაკმაყოფილებულია, მაგრამ არც აღიარებს დანაშაულს და არც თანამშრომლობს მე-2 პირობა არ კმაყოფილდება
3. ნასამართლევი არ უნდა იყოს განსაკუთრებით მძიმე ან განძრახი მძიმე დანაშაულისათვის- მაგ:გიორგიმ ჩაიდინა ქურდობა 1ლი არის, აღიარებს დანაშაულს მე-2 არის, მე-3 არ არის რადგან ნასამართლევი იყო გაუპატიურებისათვის-განსაკუთრებით მძიმე დანაშაული
მაგ:პირმა ჩაიდინა ქურდობა, რომელიც არის ნაკლებად მძიმე დანაშაული აღიარებს დანასაულს და არ არის ნასამართლევი ანუ სამივე პირობას აკმაყოფილებს და მოსამართლეს შეუძლია საკუთარი ინიციატივით დანიშნოს პირობითი მსჯავრი.
თუ მსჯავრდებული წარსულში ნასამართლევი იყო 2 ან მეტი განზრახი დანაშაულისათვის, არ აქვს კატეგორიას მნიშვნელობა, მოსამართლე პირობით მსჯავრს ვერ დანიშნავს.
არასრულწლოვნის შემთხვევაში თუ საპროცესო შეთანხმება არ არის უნდა იყოს შემდეგი პირობა:
ნაკლებად მძიმე უნდა ჩაიდინოს ან მძიმე- მსჯავრდებული არ უნდა იყოს განზრახი დანაშაულისათვის, მსჯავრდებული წერია არასწორად. მაგ:მსჯავრდებული იყო 14 წლის ასაკში და ნასამართლობა გაუქარწყლდა, მოიხადა სასჯელი და გამოდის რომ პირობითს ვერ დაუნიშნავს მოსამართლე, ჯობია კოდექსში შევიდეს ცვლილება და ჩაიწეროს თუკი ნასამართლევი იყო. თუ ნასამართლობა გაუქარწყლდა მაშინ მხედველობაში არ მიიღება. თუ არ გაუქარწყლდა მაშინ მიიღება.
თუ მსჯავრდებულმა ჩაიდინა არასრულწლოვნის მიმართ ამ კოდექსის 137-139-ე , 141-ე და 253-2552 მუხლებით გათვალისწინებული დანაშაულები, დანიშნული სასჯელის სრულად პირობითად ჩათვლა დაუშვებელია თუნდაც საპროცესო შეთანხმება იყოს.
მაგ:20 წლის პირმა ჩაიდინა 15 წლის პირის მიმართ რომელიმე აქედან ქმედება.
სქესობრივი დანაშაულები იყოფა 2 ჯგუფად:
• ძალადობრივი- 137(გაუპატიურება), 138(სექსუალური ხასიათის სხვაგვარი ქმედება) 139(პირის სხეულში სექსუალური ხასიათის შღწევის ან სექსუალური ხასიათის სხვაგვარი ქმედებიდ იძულება) მუხლები
• არაძალოდობრივი- 140(სექსუალური ხასიათის შეღწევა თექვსმეტი წლის ასაკს მიუღწეველის სხეულში, 141(გარყვნილი ქმედება).
მსგავსება:ორივეს დროს დამნაშავე არის სრულწლოვანი, დაზარალებული არის 16 წელს მიუღწეველი, ნებაყოფლობით ხდება
განსხვავება: 140 ის დროს სექსუალური ხასიათის შეღწევა ხორციელდება, 141 დროს შეხება ან საუბარი. 140 უფრო მძიმეა ვიდრე 141. გამოდის 140 ის დროს დანიშნება პირობითი მსჯავრი და 141 ის დროს ვერა.
როგორ შეიძლება უფრო მძიმე დანაშაულის დროს იყოს პირობით დანიშვნა და უფრო ნაკლებად მძიმე დანაშაულის დროს არ დაინიშნოს პირობითი?
2552 არასრულწლოვნისათვის შეხვედრის შეთავაზება სექსუალური მიზნებისათვის მაგ:18 წლის გიორგი სთავაზობს 16 წელს მიუღწეველს რომ შეხვდეს სქესობრივი კავშირის მიზნით. ამ დროს პირობითი მსჯავრი არ ინიშნება, ხოლო თუ შეხვდა, დაამყარა სქესობრივი კავშირი და 140 ჩაიდინა ამ დროს დაინიშნება პირობითი მსჯავრი.
თუკი ძალადობრივი სქესობრივ დანაშაულებს აქვს ადგილი არასრულწლოვნის მიმართ მაშინ პირობითს ვერ გამოიყენებ, ხოლო არაძალაობრივის დროს გამოიყენებ.
1. ახალი დანაშაულის თავიდან აცილება- ორი ნაწილისგან შედგება
• ზოგადი ანუ გენერალური პრევენცია- მიმართულია საზოგადოებისკენ, რათა საზოგადოებან გაითავისოს რა ითვლება დანაშაულად, რა სასჯელია გათვალისწინებული რათა მომავალში მან არ ჩაიდინოს დანაშაული. იყოფა 2 ნაწილად:
პოზიტიური გენერალური პრევენცია- ადამიანთა ნაწილი დანაშაულს იმიტომ არ ჩადის რომ ეწინააღმდეგება დანაშაულის ჩადენა მათ შინაგან ბუნებას.
ნეგატიური გენერალური პრევენცია- ადამიანთა ნაწილი დანაშაულს იმიტომ არ ჩადის რომ ეშინია სასჯელის, სასჯელი რომ არ არსებობდეს ეს ადამიანი ჩაიდენდა დანაშაულს.
• სპეციალური ანუ კერძო პრევენცია- მიმართულია უშუალოდ მსჯავრდებულისკენ, რომელმაც ჩაიდინა დანაშაული და მიესაჯა სასჯელი რათა მისი მხირიდან გამოირიცხოს დანაშაულის კვლავ ჩადენა.
პოზიტიური სპეციალური პრევენცია- ნიშნავს მსჯავრებულის გამოსწორებას და კანონმორჩილ მოქალაქედ ქცევას. მაგ:როდესაც ჩვენ მივუსჯით ადამიანს სასჯელს მან უნდა გაითავისოს რომ მომავალში აღარ ჩაიდინოს დანაშაული და გამოსწორდეს.
ნეგატიური სპეციალური პრევენცია- ნიშნავს მსჯავრდებულის დაშინებას, შეგვიძლია განვიხილოთ 2 კონტექსტში: 1.დამნაშავის იზოლაცია საზოგადოებისაგან რათა მან არ მიაყენოს ზიანი სხვებს. 2.დაშინება, ანუ დავაშინოთ რომ დანაშაული აღარ ჩაიდინოს
2. დამნაშავის რესოციალიზაცია - უნდა ეწეროს მსჯავრდებული, რადგან პირის პროცესუალურ მდგომარეობას ადგენს არა სისხლის სამართალი არამედ სისხლის სამართლის პროცესი.
რესოციალიზაცია არის მსჯავრდებულის საზოგადოების ნაწილად ქცევა, საზოგადოებაში დაბრუნება, ინტეგრაცია. ნიშნავს მსჯავრდებულის გამოსწორებას სისხლისამართლებრივად რომ მან სისხლის სამართლის დანაშაული არ ჩაიდინოს.
განზრახ მკვლელობა, ეს არის, სხვისი სიცოცხლის
მართლსაწინააღმდეგო და განზრახ მოსპობა.
სიცოცხლე არ არის აბსოლუტური ღირებულება, შეიძლება ხელყო თუ კი
ადგილი აქვს მართლსაწინააღმდეგო ძალადობას,შენს მიმართ ან
ახლობლის მიმართ.
108-ე მუხლი არის მარტივი.
1. მარტივი შემადგენლობა:
განზრახ მკვლელობას არ აქვს, არც დამამძიმებელი და არც
შემამსუბუქებლი გარემოებები. ანუ პირს ბრალი სრულად შეერაცხება.
2. კვალიფიციური შემადგენლობა
109-ე მუხლი.
3. პრივილეგიური.
110-ე მუხლი. აფექტში მკვლელობა.
განზრახ მკვლელობის გამიჯვნა, სხვა ტიპის დანაშაულებსაგან.
პირველ რიგში მნიშვნელოვანია საქმეში არსებული
მტკიცებულებებიდან, გაირკევს სხეულის რომელ ნაწილზეა მიყენებული
ზიანი. მნიშვნელოვანია, თუ რომელი ორგანოა დაზიანებული, თუმცა
მხოლოდ ორგანოს დაზიანებით არ განისაზღვრება და არ
კვალიფიცირდება ქმედება, უნდა დავადგინოთ განზრახვა. განზრახვა
დგინდება საქმეში არსებული მტკიცებულებებით,მოწმეთა ჩვენებებით,
ექსპერტიზის დასკვნით.
განზრახ მკვლელობის მოტივები:
1. ეჭვიანობა
2. შურისძიება
3. ურთიერთშელაპარაკება
4. ჩხუბი
ძალიან მნიშვნელოვანია, რომ ჩხუბში ჩადენილი მკვლელობა,
გავმიჯნოთ ხულინგურქვენაგრძნობით ჩადენილი მკველობისგან.
ხულიგნური ქვენაგრძნობით ჩადენილი მკველობის დროს მოტივი არ
მაქვს, ან შეიძლება მცირე საბაბის საფუძველზე მოვკლა ადამიანი.
მნიშვნელოვანია ვინ არის ჩხუბის ინიციატორი მხარე, თუ ჩხუბის
ინიციატორი არის დაზარალებული, ზედემტია საუბარი ხულიგნურ
ქვენაგრძნობაზე, მაგრამ თუ ინციატორია დამნაშავე ამ შემთხვევაში
იქნება ხულიგნურიქვენაგრძნობა .
1. შეცდომა პიროვნებაში
შეცდომა პიროვნებაში, კვალიფიციაზე ზეგავლენას არ ახდენს და
ქმედება კვალიფიცირდება განზრახ მკვლელობად.
2. აცდენილი ისარი
ორმაგი კვალიფიკაცია:
1. პირის მიმართ განზრახ მკვლელობის მცდელობა.
2. პირის მიმართ გაუფრთხილებლობით სიცოცხლის მოსპობა.
თვითმკვლელობაში თანამონაწილეობა
1. შერაცხადის წაქეზება თვითმკვლელობაში
არ ვისჯებით.
2. შეურაცხის წაქეზება თვითმკვლელობაში
ვისჯებით განზრახ მკვლელობისთვის, კერძოდ შუალობითი
ამსრულებლობისთვის
უმოქმედობით ჩადენილი მკვლელობის წინაპირობები
1. სპეციალური სუბიექტი - სამართლებრივი გარანტი:
მაგ : დედამ დატოვა მცირე წლოვანი ბავშვი, საკვების გარეშე და ბავშვი
გარდაიცვალა. აქ მკვლელობა ჩადენილია უქმოქმედობით.
შვილები ვალდებულნი არიან, იზრუნონ შრომის უუნარო მშობლებზე
და მშობლები ვალდებული არიან იზრუნონ შვილებზე. ანუ
კანონმდებლობიდან გამომდინარე, მათ აქვთ ურთიერთდახმარების
ვალდებულება. ასევე შეიძლება გამომდინარეობდეს პროფესიული
საქმიანობიდან და წინარე მოქმედებიდან.
2. მოქმედების შესაძლებლობა :
პირს უნდა ჰქონდეს მოქმედების შესაძლებლობა.
3. შედეგის თავიდან აცილება
აუცილებელია შედეგი იქნას აცილებული, თუ შედეგი თავიდან
აცილებული ვერ იქნა, მაშინ მკვლელობით ვერ დაკვალიფიცირდება
ქმედება.
მაგ: მე დავეჯახე პირს, არ დავეხმარე, შემეძლო წამეყვანა სავადმყოფოში
მაგრამ მივატოვე და გარდაიცვალა. მე რომ წამყვანა ის საავადმყოფოში
ის თუ მაინც გარდაიცვლებოდა, ამ შემთხვევაში შედეგის თავიდანა
აცილება არ გაქვს,მაგრამ თუ დადგინდა რომ ეს ადამიანი, მე რომ მალევე
წამეყვანა სავადმყოფოში გადარჩებოდა, ამ შემთხვევაში იქნება შედეგის
თავიდანა ცილება.
სსკ 109-ე მუხლი ითვალისწინებს პასუხიმსგებლობას განზრახ
მკვლელობისთვის დამამძიმებელ გარემოებებში. დამამძიმებელ
გარემოებები შეგვიძლია დავყოთ ორ ნაწილად:
1. ობიექტური ნიშნით დამამძიმებელი გარემოებები
ობიქეტური ნიშნით დამამძიმებელია ის მაკვალიფიცირებელი
გარემოება, რომელიც ახასიათებს ქმედებას. მაგ:ორსული ქალის
მკვლელობა, არასრულწლოვანის მკვლელობა, უმწეო მდგომარეობაში
მყოფის მკვლელობა.
ანუ ობიექტური ნიშნით დამამძიმებელი გარემოება ნიშნავს ისეთ
გარემოებას რომელიც ახასიათებს თვითონ დანაშაულს, (ამძიმებს
დანაშაულს) და ეს გარემოება დამნაშავისთავის უნდა იყოს შეცნობილი.
სხვაზე გადავა იმ შემთხვევაში თუ მან ეს იცი.(იცის რომ ორსულ ქალს
კლავს)
2. სუბიექტური ნიშნით დამამძიმებელი გარემოებები
ის, რაც პიროვნებას ახასიათებს ან მის ბრალს. სუბიექტურ ნიშანს
კანონმდებელი მოიაზრებს სპეციალურ ნიშნად.
მაგ: წავაქეზე ლუკა და ჩავადენინე მკვლელობა, ლუკა წარსულში იყო
მკვლელობისთვის ნასამართლევი. ამ შემთხვევაში მე დავისჯები
მკველობისთვის და ლუკა არაერთგზისი დანაშაულისთვის. სხვაზე არ
გადავა, შეერაცხება მხოლოდ იმას ვისაც ახასიათებს.
განზრახ მკვლელობა მძევლად ხელში ჩაგდებასთან დაკავშირებით
აქ ყოველთვის ორ დანაშაულთან გვაქვს საქმე: მძევლად ხელში ჩაგდება
და განზრახ მკვლელობა. ყურადღება გასამახვილებელია ვინ შეიძლება
იყოს მძევალი. მძევალი შეიძლება იყოს სხვა პირიც, რომელიც
გათავისუფლებაში მონაწილეობდა. მაგ: პოლიციელი, თუ ის მოკვდება,
მკვლელი დაისჯება 353-ე პრიმა მუხლით, ანუ სპეციალური მუხლით.
სპეციალური მუხლი ყოველთვის დაბლოკავს ზოგადს.
მკვლელობა ისეთი საშუალებით, რომელიც განზრახ უქმნის საფრთხეს
სხვათა სიცოცხლეს ან ჯანმრთელობას.
მნიშვნელოვანია, რომ ერთს კი არა ბევრ ადამიანს შეექმნას საფრთხე.
მსხვერპლის გარდა მინიმუმ 2 ადამიანს უნდა შეექმნას საფრთხე.
კლასიკურ შემთხვევაში ჩვენი განზრახვა კონკრეტული ადამიანის
მიმართ იქნება პირდაპირი განზრახვა, ხოლო დანარჩენების მიმართ
არაპირდაპირი განზრახვა, არ გვსურს მათი სიკვდილი, თუმცა შედეგის
მიმართ ვართ გულგრილი.
ორი საკითხზე უნდა გაკეთეს აქ აქცენტი.
1. საშუალება უნდა იყოს საშიში (რასაც მკვლელობის ჩასადენად ვიყენებ)
2. სხვის სიცოცხლეს და ჯანმრთელობას უნდა ვაყენებდე საფრთხეს.
მკვლელობა სხვა დანაშაულის დაფარვის ან მისი ჩადენის გაადვილების
მიზნით.
საუბარია ორ საკითხზე:
1. მკვლელობა სხვა დანაშაულის დაფარვის მიზნით.
მაგ: ჩავიდინე ქურდობა და დამინახა ერთ-ერთმა პიროვნებამ და მინდა
რომ მოვიშორო ეს პირი, რადგან არ მამხილოს ქურდობის ჩადენაში და
ვკლავ. ესეიგი ჩადენილია მკვლელობა სხვა დანაშაულის დაფარვის
მიზნით. არ აქვს მნიშვნელობა, განზრახი დანაშაულის დაფარვის
მიზანი მაქვს თუ გაუფრთხილებლობით ჩადენილი დანაშულის.
2. მკვლელობა სხვა დანაშაულის გაადვილების მიზნით.
ჯერ მოვკალი დარაჯი და შემდეგ მაღაზია გავქურდე. ანუ ჩადენილია
მკვლელობა სხვა დანაშაულის გაადვილების მიზნით, ამ შემთხვევაში
ქურდობის გაადვილების მიზნით.
მკვლელობა დამნაშავისთვის წინასწარი შეცნობით ორსული ქალისა
სახეზე უნდა იყოს 2 კრიტერიუმი
1. წინასწარ უნდა იცოდეს დამნაშავემ, რომ ორსულ ქალს კლავს.
2. ქალი უნდა იყოს ორსული
თუ ქალი არ აღმოჩნდა ორსული, თუმცა ჩვენ გვგონია, რომ ორსული
იყო, ამ შემთხვევაში დავისჯებით 108-ე მუხლით.
ის რომ დამნაშევს ეგონა ორსული, ეს უნდა ავსახოთ განაჩენში და
დავუმძიმოთ სასჯელი, ანუ დამამძიმებელ გარემოებად უნდა
მივუთითოთ. ორსული რომ ეგონა ეს კვალიფიკაციაზე ზეგავლენას არ
ახდენს, იმოქმედებს მხოლოდ სასჯელზე.
მკვლელობა დამნაშავისათვის წინასწარი შეცნობით
არასრულსწლოვანისა ან უმწეო მდგომარეობაში მყოფისა
მკვლელობა წინასწარი შეცნობით არასრულწლოვანისა უნდა გვქონდეს
ორი კრიტერიუმი:
1. დამნაშავემ უნდა იცოდეს რომ არასრულწლოვანს კლავს.
2. პირი უნდა იყოს არასრულწლოვანი.
მკვლელობა უმწეო მდგომარეობაში ნიშნავს, რომ პირს წინააღმდეგობის
გაწევის უნარი შეზღუდული კიარა საერთოდ არ აქვს. მაგ: მოხუცი
ადამიანი, რომელიც წინააღმდეგობას საერთოდ ვერ გაგიწევს, ძლიერი
მთვრალი, ავადმყოფი ან ძილში მყოფი ადამიანი.
მკვლელობა ხულიგნური ქვენაგრძნობით
მკვლელობა მოტივის გარეშე, ნებისმიერი საბაბით ( შეხედვის გამო,
სიგარეტის თხოვანზე უარის თქმით და ა.შ )
ხულიგნური ქვენაგრძნობით ჩადენილი დანაშაულის დროს
კვალიფიკაცია ხდება დანაშაულთა ერთბლიობით.
ხულიგნური ქვენაგრძნობით ჩადენილი მკველობის დროს მოტივი არ
მაქვს, ან შეიძლება მცირე საბაბის საფუძველზე მოვკლა ადამიანი.
მნიშვნელოვანია ვინ არის ჩხუბის ინიციატორი მხარე, თუ ჩხუბის
ინიციატორი არის დაზარალებული, ზედემტია საუბარი ხულიგნურ
ქვენაგრძნობაზე, მაგრამ თუ ინციატორია დამნაშავე ამ შემთხვევაში
იქნება ხულიგნურიქვენაგრძნობა .
მკვლელობა რასობრივი, რელიგიური ეროვნული ან ეთნიკური
შეუწყნარებლობის გამო.
როდესაც პიროვნება კლავს ადამიანს, რომელიც მიეკუთვნება ამა თუ იმ
რელიგიას, ან რომელიმე რელიგიის მიმდევარია და ა.შ
ანუ მკვლელს წინასწარ აქვს განსაზღვრული რომ კლავს ისეთ ადამიანს,
რომელიც მიეკუთვნება ამა თუ იმ რასას, ამათუიმ რელიგიის
მატარებელია...
მკველობა გენდერის ნიშნით
ჩვენ ადრე არ გვქონდა ეს მუხლი სისხლის სამართლის კოდექსში და
შემდეგ დაემატა,საკანონმდელბო ცვლილების შედეგად.
გენდერში იგულისხმება არამარტო ბიოლოგიური, სქესობრივი
კუთვნილება არამედ გენდერული იდენტობაც. სოციალური
კუთვნილება.
პრაქტიკაში ძალიან ხშირი იყო გენდერის ნიშნით მკვლელობა და ამიტომ
კანონმდებელმა დამამძიმებელ გარემოებად გამოყო.
მკველობა ჯგუფურად
არსებობს ჯგუფური მკვლელობის სამი სახე:
1. წინასწარ შეთანხმებული ჯგუფი
მკვლელობა წინასწარ შეთანხმებული ჯგუფის მიერაა ჩადენილი,
როდესაც ორი ან მეტი პირი, წინასწარ შეთანხმდნენ მკვლელობის
ჩასადენად.
2. წინასწარ შეუთანხმებელი ჯგუფი
წინასწარ შეუთანხმებელი შეიძლება იყოს მაგ: როდესაც ერთი პირი
კლავს ადამიანს და მეორე ადამიანიც შეუერთდა, ოღონდ წინასწარი
შეთანხმების გარეშე.
3. ორგანიზებული ჯგუფი
ორგანიზებული ჯგუფი არის შედარებით, მყარი ჯგუფი და
ფაქტობრივად ეს არის ჯგუფი რომლის მიზანია ერთი ან რამდენიმე
დანაშაულის ჩადენა.
მკვლელობა ოჯახის წევის მიმართ
ოჯახის წევრი განსაზღვრულია კანონმდებლობით. ეს შეიძლება იყოს
არამარტო მშობელი, და-ძმა, ბებია-ბაბუა, არამედ ის პირი ვინც
მუდმივად ცხოვრობს ოჯახში.
ორი ან მეტი პირის მკვლელობა
როცა თავიდანვე გვაქვს განსაზღვრული, რომ მოვკლათ 2 ან მეტი
ადამიანი. თუ ერთის მოვკლის შემდეგ გაგვიჩნდა სხვა ახალი განზრახვა,
მაშინ ეს იქნება დანაშაულთა ერთობლიობა.
თუ მე მინდა მოვკლა ორი, ან მეტი ადამიანი და მოვკალი ერთი, ხოლო
მეორე გადარჩა. კვალიფიკაცია უნდა მოხდეს ორი ან მეტი პირის
მკვლელობის მცდელობით. დანაშაული არ არის დასრულებული...
მკვლელობა განსაკუთრებული სისასტიკით
1. ობიექტური კრიტერიუმი
ნიშნავს, რომ მსხვერპლმა უნდა აღიქვას , განსაკუთრებული ტანჯვა
უნდა განიცადოს მსხვერპლმა.
2. სუბიექტური კრიტერიუმი
დამანშავეს უნდა ჰქონდეს გაცნობერებული, რომ განსაკუთრებულის
სისასტიკით კლავს ადამიანს.
მაგ: მე ვიცი, რომ შხამი რომელიც ჩავუყარე პირს ჭიქაში
განსაკუთრებულ ტანჯვას იწვევს, მაგრამ სინამდვილეში ის იყო
ჩვეულებრივი შხამი, რომელმაც ტანჯვა არ გამოიწვია. მიუხედავად
იმისა , რომ განცობიერებული მქონდა რომ ტანჯვით მომკვდარიყო, ეს
პირი ჩვეულებრივ გარადიცვალა მალე, ტანჯვა არ განუცდია. ამ
შემთხვევაში სახეზე არ გვექნება განსაკუთრებული სისასტიკით
მკვლელობა, რადგან სუბიექტური კრიტერიუმია მხოლოდ, მაგრამ
ობიექტური არა რადგან არ დატანჯულა.
მაგ.2: არ ვიცი რომ განსაკუთრებულ ტანჯვას იწვევს შხამი, მაგრამ
სინამდვილეში განსაკუთრებული ტაჯვით დაიღუპა ის პირი ვისაც
ჩავუყარე. ამ შემთხვევაში მხოლოდ ობიექტური კრიტერიუმია და არა
სუბიექტური.
იმისათვის რომ ქმედება დაკვალიფიცირდეს განსაკუთრებული
სისასტიკით ჩადენილ მკველობად, ორივე კრიტერიუმი (სუბიექტური
და ობიექტური) უნდა იყოს სახეზე.
მკვლელობა ანგარებით ან შეკვეთით
ანგარების ორი სახე გვაქვს.
1. მატერიალური გამორჩენა
მაგ: ვკლავ გიორგის რადგან დავეუფლო მის კუთვნილ ქონებას, ეს არის
მატერიალური გამორჩნის მიზანი
2. მატერიალური ვალდებულებისგან განთავისუფლება
მაგ: ვალი აქვს ადამიანს და უნდა, რომ განთავისუფლდეს ამ
მატერიალური ვალდებულებისგან და კლავს იმ ადამიანს ვისი ვალიც
აქვს.
შეკვეთით მკვლელობა ნიშნავს, როდესაც მე შევუკვეთე სხვა პირს,
ადამიანის სიკვდილი. პასუხისმგელობა ეკისრება ორივეს.
მაგ: მე შევუკვეთე გიორგის მკვლელობა და გადავეცი 1000 ლარი. მე
დავისჯები შეკვეთისთვის და გიორგი დაისჯება ანგარებით.
მკვლელობა მსხვერპლის სხეულის ორგანოს, ორგანოს ნაწილის ან
ქსოვილის გადანერგვის ანდა სხვაგვარად გამოყენების მიზნით.
მკვლელობა იმ მოტივით , რომ მისი ორგანოს გადანერგვა მოხდეს სხვა
ადამიანისთვის.
მკვლელობა არაერთგზის
როცა წინათ მკვლელობისთვისაა პირი ნასამართლევი და კვლავ იგივე
დანაშაულს ჩაიდენს. მაგალითად, როცა პიროვნებამ ჩაიდინა
მკვლელობა, გამოვიდა ციხიდან,მოიხადა სასჯელი და კვლავ
მკვლელობა ჩაიდინა. ოღონდ ნასამართლობა არ უნდა ჰქონდეს
გაქარწყლებული, თუ ნასამართლობა გაქარწყლებული აქვს არ
ჩაითვლება არაერთგზის მკვლელობად. ასევე არაერთგზის მკვლელობად
არ ჩაითვლება, თუ პირმა პირველად ჩაიდინა აფექტში მკვლელობა და
მეორედ განზრახ მკვლელობა. არაერთგზის მკვლელობა გულისხმობს
მხოლოდ 108-ე და 109-ე მუხლით ნასამართლევი პირის მიერ ჩადენილს
მკვლელობას.
მკვლელობა მსხვერპლის ან მისი ახლო ნათესავის, სამსახურეობრივი ან
საზოგადოებრივი მოვალეობის შესრულებასთან დაკავშირებით.
კანონმდებელი ამ შემთხვევაში ვიწრო ჩამონათვალზე აკეთებს აქცენტს.
(მშობელი, და-ძმა, ბებია და ა.შ)
მაგ: მე ვარ მოსამართლე და გამოვიტანე გამამტყუნებელი განაჩენი.
მოიხადა პირმა ეს სასჯელი და შემდეგ მოკლა ჩემი შვილი. ეს იქნება
მკვლელობა მსხვერპლის სამსახურეობრივ საქმიანობასთან
დაკავშირებით.
მაგ2: მე ვიცი, რომ ვკლავ გიორგის, მის სამსახურეობრივ საქმესთან
დაკავშირებით და შემეშლება და ვკლავ სხვა პირს. ჩვენ ვიცით რომ
შეცდომა პიროვნებაში კვალიფიკაციაზე ზეგავლენას არ ახდენს და
იქნება 108-ე მუხლი, ამ შემთხვევაშიც 108-ე მუხლით უნდა მოხდეს
კვალიფიკაცია და ის, რომ მე სამსახურეობრივი საქმიანობის გამო
მოვკალი ადამიანი, ეს უნდა აისახოს სასჯელის დანიშვის დროს და
დამიმძიმდეს სასჯელი. ქმედების კვალიფიკაციაზე ზეგავლენას არ
მოახდენს.
მკველეობა მსხვერპლის თხოვნით (110-ე მხული)
საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 110-ე მუხლი
ითვალისწინებს, სისხლისსამართლებრივ პასუხისმგებლობას მკველობას
მსხვერპლის თხოვნით, ანუ ევთანაზით. როდესაც მსხვერპლის
დაჟინებული თხოვნით ხორციელდება მკვლელობა. ევთანაზია
ბერძნული წარმოშობის სიტყვაა და ქართულ ენაზე ნიშნავს ,, კარგ
სიკვდილს" . ეს არის შემამსუბუქებელ გარემოებაში ჩადენილი
მკვლელობა.
მსხვერპლის თხოვნით ჩადენილი მკვლელობის ნიშნები.
იმისთვის, რომ ქმედება დაკვალიფიცირდეს 110-ე მუხლით, სახეზე
უნდა იყოს შემდეგი პირობები:
1. მსხვერპლის დაჟინებული(არაერთგიზი) თხოვნა
სახეზე უნდა იყოს დაჟინებული თხვონა. ეს იმას ნიშნავს, რომ
არაერთგზის უნდა განხორციელდეს მსხვერპლისგან მკვლელობის
თხოვნა. ეს უნდა იყოს არანაკლებ 3-ჯერ ნათქვამი მომაკვდავის
მხრიდან.
2. მსხვერპლის ნამდვილი ნება
მსხვერპლის ნება უნდა იყოს ნამდვილი, ის უნდა აცნობიერებდეს, საღ
გონებაზე უნდა იყოს და მისგან უნდა მომდინარეობდეს. არ უნდა იყოს
ვინმეს ძალადობით ან იძულებით.
3. მსხვერპლი არის მომაკვდავი
მსხვერპლი უნდა იყოს მომაკვდავი, ეს გულისხმობს იმას, რომ პირი
უნდა იმყოფებოდეს სიკვდილის პირას, ხოლო თუ პირი არ არის
სიკვდილის პირას, მაშინ ეს ქმედება ვერ დაკვალიფიცირდება
ევთანაზიით.
4. დამნაშავის მიზანია მომაკვდავის ძლიერი ფიზიკური ტკივილისგან
გათავისუფლება.
დამნაშავის მიზანია პირი გაათავისუფლოს ძლიერი ფიზიკური
ტკივილისგან. აქ საუბარია ისეთ ტკივილზე, როდესაც პირი ვეღარ
უძლებს, რა დროსაც პირს ჭირდება ტკვილიგამაყუჩებელი საშუალება, ეს
შეიძლება იყოს მორფი ან სხვა ნარკოტიკი. აქ არ იგულისხმება სულიერი
ტკვილი, ეს ქმედება აქცენტს აკეთებს მხოლოდ ფიზიკურ ტკივილზე.
ზოგადად ევთანაზია სამედიცინო სფეროში არსებული საკითხია, თუმცა
სამართლებრივ შეფასებასაც მოითხოვს. ევთანაზიასთან დაკავშირებით
არსებობს ქვეყნების 3 ჯგუფი, რომლებსაც განსხვავებული მოსაზრება
აქვთ:
1 ჯგუფი: ინგლისი, საფრანგეთი და რუსეთი, სადაც ევთანაზია ისჯება
როგორც განზრახ მკვლელობა.
2 ჯგუფი: გერმანია, შვეიცარია, ავსტრია და საქართველო, რომლებიც
შემამსუბუქებელ გარემოებაში ჩადენილ მკვლელობად
აკვალიფიცირებენ.
3 ჯგუფი: პერუ, ურუგვაი, ჰოლანდია და ბელგია, ამ ქვეყნებში საერთოდ
არ არის დასჯადი, ანუ ლეგალიზებულია და არ იწვევს სისხლის
სამართლის პასუხისმგებლობას.
ევთანაზიის სახეები
არსებობს მრავალი სახის ევთანაზია, რომლებიც შეიძლება დავყოთ ორ
ჯგუფად:
1. აქტიური ევთანაზია
2. პასიური ევთანაზია
აქტიური ევთანაზია ნიშნავს, როდესაც კეთდება ისეთი პრეპარატი
რომელიც აჩქარებს ადამიანის სიკვდილს. პასიური კი ნიშნავს, როდესაც
ექიმი წყვეტს პაციენტის მკურნალობას და გამორთავს აპარატიდან.
პასიური ევთანაზია არ ისჯება, ექიმს შეუძლია აღარ გააგრძელოს
მკურნალობა თუკი გამორიცხულია, რომ ადამიანი დაუბრუნდება
პირვანდელ მდგომარეობას. სისხლისამართლებრივი პასუხისმგებლობა
დგება აქტიური ევთანაზიის დროს. ევთანაზიის მოტივი არის
ერთადერთი, დაზარალებულის სიბრალულის გრძნობა. ევთანაზია
ხორციელდება პირდაპირი განზრახვით, პირს გაცნობიერებული აქვს,
რომ ჩადის მკვლელობას მსხვერპლის თხოვნით და მას სურს ეს შედეგი
განზრახ მკვლელობა უეცარი, ძლიერი სულიერი
აღელვების მდგომარეობაში (111-ე მუხლი)
აფექტის დროს პიროვნება ნაწილობრივ ვერ აცნობიერებს, თუ რა
ქმედებას ჩადის , ანუ შეზღუდულ შერაცხადობასთან გვაქვს საქმე.
აფექტში ჩადენილი მკვლელობის ნიშნები
განზრახ მკვლელობა უეცარი, ძლიერი სულიერი აღელვების
მდგომარეობაში რაც გამოიწვია, დამნაშავის ან მისი ახლო ნათესავის
მიმართ მსხვერპლის მართლსაწინააღმდეგო ძალადობამ, მძიმე
შეურაცხყოფამ ან სხვა მძიმე ამორალურმა ქმედებამ, აგრეთვე
მსხვერპლის არაერთგზისი მართლსაწინააღმდეგო ან ამორალური
ქცევით განპირობებულმა ფსიქიკურმა ტრავმამ. ქმედების აფექტში
მკველოლბად კვალიფიკასისას აუცილებელია სახეზე იყოს 3 ძირითადი
კომპონენტი.
1. სასამართლო ფსიქიატრიული ექსპერტიზის დასკვნა.
ექსპერტიზის დასკვნის გარეშე, ვერ დავადგენთ იყო თუ არა დამნაშავე
აფეტში. აუცილებელია ჩატარდეს კომპლექსურ ფსიქიატრიულ
ექსპერტიზა.
2. მსხვერპლის მიერ განხოცრიელებულია მართლსაწინააღმდეგო
ძალადობა, მძიმე შეურაცხყოფა, მძიმე ამორალური ქმედება ან
არაერთგზისი მართლსაწინააღმდეგო ან ამორალური ქცევით
განპირობებული ფსიქიკური ტრავმა.
მეორე კომპონენტიდან აუცილებელია ერთ-ერთი მაინც იყოს სახეზე.
აფექტის დროს მსხვერპლის მიერ ხდება დამნაშავის პროვოცირება, აქ
იგულისხმება, როგორც ფიზიკური ისე ფსიქიკური ძალადობა.
3. ზემოთ ჩამოთვლილი ქმედებები განხოცრიელებულია დამნაშავის ან
მისი ახლო ნათესავის მიმართ...
1. მაგ: მივიდივარ ქუჩაში, შემაგინა გამვლელმა, ჩავვარდი აფექტში და
მოვკალი.
2. მაგ: მე და ჩემი მეუღლლე მივდივართ ქუჩაში, გამვლელმა შეაგინა,
ჩავვარდი აფექტში და მოვკალი.
შესაძლებელია, რომ აფექტში მაშინვე არ ჩავარდე, წლების შემდეგ
გაიხსენო მომხდარი და შემდეგ ჩავარდე აფექტში და მოკლა პიროვნება.
აფექტის სახეები
არსებობს ორი სახის აფექტი:
1. ფიზიოლოგიური აფექტი
ნიშნავს, რომ ნაწილობრივ აცნობიერებს პირი, ამიტომ პიროვნება ისჯება
მსუბუქად, იმასთან შედარებით ვინც სრულად აცნობიერებს.
2. პათოლოგიური აფექტი
ამ დროს პირი ვერაფერს აცნობიერებს, ანუ სრულად შეურაცხადა. თუ
ექსპერტიზა დაადგენს, რომ იყო პათოლოგიურ აფექტში არ დაისჯება,
საერთოდ გამოერიცხება სისხლისამართლებრივი პასუხსიმგებლობა.
დედის მიერ ახალშობილის განზრახ მკვლელობა(112-ე მუხლი)
სისხლის სამართლის კოდექსის 112-ე მუხლი ითვალისწინებს დედის
მიერ ახალშობილის განზრახ მკვლელობას. ადრე მოქმედ კოდექსში ეს
მუხლი არ იყო და ეს ქმედება კკავილიფიცირდებოდა 109-ე მუხლით.
ახალშობილის მკვლელობის ბრალი შემამსუბუქებელია თუ დედა
იმყოფება მძიმე ფსიქოლოგიურ მდგომარეობაში და ნაწილობრივ ვერ
აცნობიერებს რას ჩადის. მაგრამ თუ დედამ დაგეგმა ბავშვის წინასწარ
სიკვდილი, მაშინ იქნება 109-ე მუხლი, წინასწარი შეცნობით უმწეო
მდგომარეობაში მყოფის მკვლელობა.
დედის მიერ ახალშობილის განზრახ მკვლელობის ნიშნები
ახალშობილის განზრახ მკვლელობა, მშობიარობისას ან მშობიარობის
შემდეგ უმალვე. რაც შეეხება ბებია ქალს, რომელიც ეხმარება დედას
ბავშვის მკვლელობაში, დაკვალიფიცირდება 109-ე მუხლით, წინასწარი
შეცნობით უმწეო მდგომარეობაში მყოფი პირის მკვლელობაში
დახმარებისათვის.
მკვლელობა აუცილებელი მოგერიების ფარგლებს
გადაცილებით(113-ე მუხლი)
აუცილებელი მოგერიების დროს უნდა იყოს შემდეგი ნიშნები:
1. ხელყოფა უნდა იყოს მართლსაწინააღმდეგო.
მართლსაწინააღმდეგო ხელყოფა წარმოშობს აუცილებელი მოგერიების
უფლებას. მაგ: თავს დამესხა ადამიანი და მოვკალი, არ აქვს
მნიშვნელობა შერაცხადი იქნება თუ შეურაცხადი, ჩემზე უნდა
განხორციელდეს თავდასხმა.
2. ხელყოფა უნდა იყოს რეალური.
ხელყოფა უნდა იყოს ნამდვილი და არა მოჩვენებითი. მაგ: მეგობარმა
გადაწყვიტა გამეხუმროს თავდასხმით, მე ნამდვილი თავდასხმა მეგონა
და მოვკალი, ეს არისმოჩვენებითი მოგერიება, მე არ ვიცოდი , ამიტომ
ქმედება დაკვალიფიცირდება როგორც ბრალის გამომრიცხველი
გარემოება.
3. ხელყოფა უნდა იყოს იმწუთიერი.
ეს ნიშნავს იმას, რომ ხელყოფა უნდა დაიწყოს, გრძელდებოდეს და არ
უნდა იყოს დამთვარებული. მაგ: მოვკალი ადამიანი წინასწარ, რომელიც
ჩემს მოკვლას აპირებს, ეს არ არის აუცილებელი მოგერიება, რადგან
ნაადრევია.
4. ხელყოფა უნდა იყოს რელევანტური.
ხელყოფა უნდა იყოს სოციალურად მნიშვნელოვანი. მაგ: ბავშვი
გადმოვიდა ჩემს ბაღში და მოიპარა ვაშლი და მოვკალი. უმნიშვნელო
ზიანია.
5. არ უნდა ჰქონდეს ადგილი აუცილებელი მოგერიების ფარგლებს
გადაცილებას.
არ უნდა მოხდეს გადაცილება, ანუ მომგერიებლის მიერ თავდაცვის
აშკარა შეუსაბამობას მასზე განხორციელებულ თავდასხმასთან. მაგ:
მოდის ადამიანი,ჩამარტყა თავში, ამოვიღე იარაღი და მოვკალი.
რათქმაუნდა დარღვეულია თავდაცვასა და თავდასხმასთან პროპორცია.
აუცილებელია დადგინდეს ბევრი გარემოება. მაგ: თუ 3 ადამიანი მესხმის
თავს და მე ერთი ვარ, შემიძლია ამოვიღო იარაღი , ვესროლო და ძალა
გავუთანაბრო. აუცილებელი მოგერიების ფარგლების გადაცილებით
მკვლელობა ხორციელდება არაპირდაპირი განზრახვა.
მკვლელობა დამნაშავის შეპყრობისთვის აუცილებელი ზომის
გადაცილებით (114-ე მუხლი)
დამნაშავის შეპყრობა გამორიცხავს მართლწინააღმდეგობას და მიზანია
დამნაშავის პოლიციაში წარდგენა.
სიტყვა დამნაშავე არასწორი ტერმინია, კანონში უნდა ეწეროს
სავარაუდო დამნაშავე, რადგან არ ვიცით დამნაშავეა თუ არა. სიტყვა
დამნაშავე არღვევს უდანაშაულობის პრეზუმციას ანუ სანამ სასამართლო
არ დაადგენს მის დამნაშავეობას იქამდე ვერ ვუწოდებთ დამნაშავეს.
მკვლელობა დამნაშავის შეპყრობისთვის აუცილებელი ზომის
გადაცილებით ნიშნავს, შესაპყრობი პირის მიერ ჩადენილი დანაშაულის
სიმძიმესთან და შეპყრობის გარემოებებთან აშკარა შეუსაბამობას. მაგ:
ტერორისტული აქტის ჩამდენი პირი გარბის, ვესროლე და მოვკალი, აქ
არ იქნება გადაცილება. გადაცილება იქნება მაშინ თუ არ გარბის და
ვესვრი.
თვითმკვლელობამდე მიყვანა (115-ე მუხლი)
იმიასათვის, რომ ქმედება დაკვალიფიცირდეს თვითმკვლელობამდე ან
თვითმკვლელობის ცდამდე მიყვანით სახეზე უნდა იყოს შემდეგი
ნიშნები:
1. მუქარით
2. სასტიკი მოპყრობით
3. პატივისა და ღირსების სისტემატიური დამცირებით
თუ ამ ნიშნებიდან არც ერთი არ გვაქვს სახეზე, მაშინ ეს ქმედება ვერ
დაკვალიფიცირდება 115-ე მუხლით
გაუფრთხილებლობით სიცოცხლის მოსპობა (116-ე მუხლი)
გაუფრთხილებლობით სიცოცხლის მოსპობის 2 სახე არსებობს:
1. თვითიმედოვნება
2. დაუდევრობით
1. თვითიმედოვნებით არის ჩადენილი ქმედება თუ პირს
გაცნობიერებული ქონდა, წინდახედულობის ნორმით, აკრძალული
ქმედება, ითვალისწინებდა მართლსაწინააღმდეგო შდეგის დადგომის
შესაძლებლობას მაგრამ უსაფუძლოდ იმედოვნებდა რომ შედეგს
თავიდან აიცილებდა. თვითიმედოვნების დროს პირი
დარწმუნებულია რო შედეგი არ დადგება.
2. დაუდევრობა
დაუდევრობის დროს პირს არ აქვს გაცნობიერებული, წინდახედულობის
ნორმით გათვალისწინებული აკრძალული ქმედება. არ ითვალისწინებს
მაგრამ უნდა გაეთვალისწინებინა
ჯანმრთელობის წინააღმდეგ მიმართული დანაშაულის ზოგადი
დახასიათება.
ადრე მოქმედი კოდექსით, ჯანმრთელობის წინააღმდეგ მიმართულ
დანაშაულს ეწოდებოდა სხეულის წინააღმდეგ მიმართული დანაშაული.
დღევანდელი რედაქცია უფრო სწორი და მართებულია. ჯანმრთელობის
დაზიანება, ეს უფრო ფართო ცნებაა, რადგან ადამიანის ჯანმრთელობის
დაზიანების შემთხვევაში შეიძლება დაზიანდეს, ფსიქიკური
ჯანმრთელობა, რაც სხეულს არ აყანებს ზიანს.
ერთმანეთისგან უნდა გაიმიჯნოს დაზიანება და დაავადება.
დაავადება - ეს არის შინაგანად,ბუნებრივად მიმდინარე პროცესი,
როდესაც ადამიანს აქვს რაიმე სახის დაავადება.
დაზიანება - ეს გამოწვეულია გარეგანი ზემოქმედების შედეგად. (ფეხში
ჩავარტყი დანა, ვესროლე იარაღი და ა. შ)
არსებობს 3 სახის ჯანმრთელობის დაზიანება:
1. მძიმე
2. ნაკლებად მძიმე
3. მსუბუქი
თუ რა დაზიანება მიიღო ადამიანმა, ადგენს არა მოსამართლე არამედ
სასამართლო სამედიცინო ექსპერტიზა.
რაც შეეხება ჯანმრთელობის დაზიანებას, ისეთ დროს, როდესაც
მომეტებული რისკის მატარებელია რომელიმე სპორტის სახეობა. თუ კი
ადამიანს ამ დროს დაუზიანდება ჯანმრთელობა, დამნაშავე არ დაისჯება
სისხლის სამართლის წესით ( ამ დროს სპორტსმენი შეიძლება დაისაჯოს
ადმინისტრაციული წესით). მაგრამ, თუ ერთი მოთამაშე, მეორეს
განზრახ დაუზიანებს ჯანმრთელობას, აქ რათქმაუნდა დადგება სისხლის
სასამართლის პასუხისმგებლობა. საკუთარი თავის ჯანმრთელობის
დაზიანება არ იწვევს სისხლისსამართლებრივ პასუხისმგებლობას. რაც
შეეხება იმ ქმედებას, როცა პირი თავს იზიანებს იმის გამო, რომ თავიდან
აირიდოს სამხედრო სამსახურის მოვალეობის შესრულება, ამ დროს ის
დასიჯება სპეციალური მუხლით. (სამხედრო სამსახურისთვის თავის
არიდება)
ჯანმრთელობის განზრახ მძიმე დაზიანების სახეები
1. სიცოცხლისათვის სახიფათო.
სიცოცხლისათვის სახიფათოა ჯანმრთელობის დაზიანება, რომელმაც
შეიძლება გამოიწვიოს ადამიანის სიკვდილი.
მაგ: დაზიანებულია ისეთი ორგანო, რომელმაც შეიძლება გამოიწვიოს
ადამიანის გარდაცვალება.
2. სიცოცხლისათვის არა სახიფათო
მხედველობის, სმენის, მეტყველების ან სხვა ორგანოს, ან მისი ფუნქციის
დაკარგვა, ფსიქიკური ავადმყოფობა, ორსულობის შეწყვეტა, სახის
წარუშლელი დამახინჯება.
მიუხედავად იმისა, რომ ეს დაზიანებები არ არის სიცოცხლისათვის
სახიფათო, არის ჯანმრთელობის მძიმე დაზიანება. ასევე შეიძლება პირმა
არ დაკარგოს ორგანო, მაგრამ ფუნქცია ჰქონდეს დაკარგული. ფსიქიკური
ავადმყოფობა შეიძლება გამოიწვიოს, როგორც ფიზიკურმა ძალადობამ
(ცემამ) , რის შედეგადაც პირს შეასძლოა დაემართოს შიზოფრენია, ასევე
შეიძლება გამოიწვიოს დაშინებამაც.
იმისათვის, რომ ქმედება შეფასდეს სახის წარუშლელ დამახინჯებად,
სახეზე უნდა იყოს 3 ძირითადი კომპონენტი:
1. დაზიანება უნდა იყოს სახეზე.
აუცილებელია, რომ დაზიანება იყოს სახის მიდამოში.
2. დაზიანება უნდა იყოს წარუშლელი.
ნიშნავს მას, რომ მკურნალობის/ოპერაციის შედეგადაც კი, სახე ვერ
დაუბრუნდება პირვანდელ მდგომარეობას.
3. უნდა ამახინჯებდეს სახეს.
ნიშნავს, რომ ეს ყოველივე უნდა იწვევდეს ზიზღს, სიბრალულს. სახის
წარუშლელ დამახინჯებას ადგენს ექსპერტიზა და სასამართლო.
3. ჯანმრთელობის სხვაგვარი დაზიანება.
ისეთი დაზიანება, რომელიც სახიფათოა სიცოცხლისთვის და
დაკავშირებულია საერთო შრომისუნარიანობის მყარ, არანაკლებ ერთი
მესამედით დაკარგვასთან, ან წინასწარი შეცნობით პროფესიული
შრომისუნარიანობის სრულ დაკარგვასთან.
აქ არის ორი კრიტერიუმი:
1. უნდა იყოს სახიფათო.
2. ერთი მესამედით უნდა იყოს ჯანმრთელობა დაკარგული.
პროფესიული საქმიანობის სრული დაკარგვა - მაგ: მევიოლინე,
რომელიც მუშაობს თავისი პროფესიით , მოაჭრეს თითი, ის ვეღარ
განაგრძობს მუშაობას თავისი პროფესიით. თითის დაკარგვა არ არის
სახიფათო და აქედან გამომდინარე ჯანმრთელობის მძიმე დაზიანებად
ვერ ჩაითვლება.
ჯანმრთელობის განზრახ მძიმე დაზიანება, რამაც გამოიწვია სიცოცხლის
მოსპობა.
მაგ: ადამიანს, ჩავარტყი დანა, რის შედეგადაც გარდაიცვალა. მოკვლის
განზრახვა არ მქონდა, ჩემი მიზანი იყო დამეზიანებინა მისი
ჟანმრთელობა. ჯანმრთელობის დაზიანება და მკვლელობის მცდელობა
განსხვავდება იმის მიხედვით, თუ რომელი ორგანოა დაზიანებული.
დაზიანებულია სასიცოცხლო ორგანო თუ არასასიცოცხლო ორგანო.
თუ დანა გულშია ჩარტყმული, სავარაოდოდ მკვლელობის
მცდელობასთან გვაქვს საქმე, ხოლო თუ ფეხში ჯანმრთელობის
დაზიანებასთან, მაგრამ ყოველთვის ეს პრინციპი არ მოქმედებს.
შესაძლებელია ადამიანს დანა გულში ჰქონდეს ჩარტყმული, მაგრამ
დამნაშავეს არ ჰქონდეს მკვლელობის განზრახვა. იმ შემთხვევაში, თუ
მტკიცებულებები, მოწმეთა ჩვენებები ამბობენ, რომ ეს ყოველივე მოხდა
შემთხვევით, ქმედება დაკვალიფიცირდება როგორც ჯანმრთელობის
მძიმე დაზიანება.
სიკვდილის მიმართ გაუფრთხილებლობა
ამ დროს გვაქვს დროის მომენტი. მაგ: მე ჩავარტყი ადამიანს ფეხში დანა
და ის ერთი კვირის მერე გარდაიცვალა. ამ დროს სიკვდილის მიმართ
განზრახვა არ მქონია, განზრახვა მქონდა იმის, რომ მისი ჯანმრთელობა
დამეზიანებინა. როდესაც ადამიანი დავჭერი და იგი შედეგად
გარდაიცვალა, 2 ან მეტი კვირის შემდეგ სახეზე მაქვს ორმაგი ბრალი:
1. განზრახვა - ჯანმრთელობის დაზიანების მიმართ
2. გაუფრთხილებლობა - სიკვდილის მიმართ
მაგრამ თუ ადამიანი მაშინვე გარდაიცვალა დაჭრის შედეგად, ქმედება
დაკვალიფიცირდება არაპირდაპირი განზრახვით მკვლელობით.
იმიტომ, რომ შედეგი მაშინვე დადგა.
ყოველთვის დროში წყვეტა არ არის საკმარისი იმისათვის, რომ ქმედება
დაკვალიფიცირდეს ჯანმრთელობის მძიმე დაზიანებით, რასაც მოჰყვა
სიცოცხლის მოსპობა. აუცილებელია დადგინდეს რა დამოკიდებულება
ჰქონდა პირს სიკვდილის მიმართ.
მაგ: ადამიანი დავჭერი ფეხში და დავტოვე ტყეში, სადაც არავინაა. 2
დღის შემდეგ გარდაიცვალა, მიუხედავად იმისა, რომ დროში წყვეტაა,
მაინც იქნება არაპირდაპირი განზრახვით მკვლელობა, იმიტომ რომ
დავტოვე ტყეში და არაპირდაპირი განზრახვა მამოძრავებს შედეგის
მიმართ (გულგრილი ვარ). ხოლო იმ შემთხვევაში, თუ დაჭრილს
დავტოვებ დღისით, ისეთ ადგილას სადაც ხალხი მოძრაობს და
გარდაიცვლება მესამე დღეს, იქნება ჯანმრთელობის მძიმე დაზიანება
რასაც მოჰყვა სიცოცხლის მოსპობა.
ჯანმრთელობის მძიმე დაზიანება არაერთგზის
ნიშნავს, რომ პირი იმავე მუხლით უნდა იყოს ნასამართლევი.
არაერთგზისი დანაშაული გვექნება როდესაც:
1. წინათ ჩადენილია ჯანმრთელობის მძიმე დაზიანება და კვლავ იგივეს
ჩადის.
2. წინათ ჩადენილი იყო 108 მუხლი და ახლა ჩადის ჯანმრთელობის
დაზიანებას.
3. წინათ ჩადენილი იყო 109-ე მუხლი და ახლა ჩადის ჯანმრთელობის
დაზიანებას.
ჯანმრთელობის განზრახ ნაკლებად მძიმე დაზიანება(118-ე მუხლი)
ჯანმრთელობის განზრახ ნაკლებად მძიმე დაზიანება, რაც
სიცოცხლისათვის სახიფათო არ არის და არ გამოუწვევია ამ კოდექსის
117-ე მუხლით გათვალისწინებული შედეგი, მაგრამ დაკავშირებულია
ჯანმრთელობის ხანგრძლივ მოშლასთან ან საერთო შრომისუნარიანობის
მყარ, ერთ მესამედზე ნაკლებად დაკარგვასთან. ერთ მესამედზე
ნაკლებად დაკარგვა ნიშნავს, როდესაც მკურნალობის პროცესი
მიმდინარეობის 21 დღიდან 120 დღემდე.
ჯანმრთელობის განზრახ მსუბუქი დაზიანება (120-ე მუხლი)
ჯანმრთელობის განზრახ მსუბუქი დაზიანება, რამაც მისი ხანმოკლე
მოშლა ან საერთო შრომისუნარიანობის უმნიშვენლო ან არამყარი
დაკარგვა გამოიწვია. მსუბუქი დაზიანების დროს მკურნალობა
მიმდინარეობს 6-იდან 21 დღემდე.
1. მძიმე დაზიანების დროს - 120 დღეზე მეტი. 33%-ზე მეტი.
2. ნაკლებად მძიმე დაზიანება - 21იდან-120 დღემდე. 10-33%.
3. მსუბუქი დაზიანება- 6იდან-21 დღემდე. 5-10%.
4. ცემა - 6 დღეზე ნაკლები. 5%-ზე ნაკლები
ჯანმრთელობის განზრახ მძიმე, ან ნაკლებად მძიმე დაზიანება, უეცარი
ძლიერი სულიერი აღელვების მდგომარეობაში (121-ე მუხლი)
ჯანმრთელობის განზრახ მძიმე, ან ნაკელბად მძიმე დაზიანება, უეცარი,
ძლიერი სულიერი აღელვების მდგომარეობაში, რაც გამოიწვია
დამნაშავის ან მისი ახლო ნათესავის მიმართ, დაზარალებულის
მართლსაწინააღმდეგო ძალადობამ, მძიმე შეურაცხყოფამ ან სხვა მძიმე
ამორალურმა ქმედებამ, აგრეთვე დაზარალებულის არაერთგზისი
მართლსაწინააღმდეგო ან ამორალური ქცევით განპირობებულმა
ფსიქიკურმა ტრავმამ.
ისევე როგორც, 111-ე მუხლის დროს, ამ შემთხვევაშიც, სახეზე უნდა
იყოს 3 ნიშანი.
1. ექსპერტიზის დასკვნა
2. სახეზე უნდა იყო მართლსაწინააღმდეგო ძალადობა, მძიმე
შეურაცხყოფა და ა.შ
3. მიმართული უნდა იყოს დამნაშავის, ან მისი ახლო ნათესავის მიმართ.
განსხვავება:
1. 111-ე და 121-ე მუხლს შორის განსხვავება არის, პირის განზრახვა
2. შედეგი.
3. აფექტში მკვლელობის დროს გვიწერია ,, მსხვერპლი ", რადგან პირი
მკვლელობის დროს გარდაიცვალა, ხოლო ამ მუხლში გვიწერია
,,დაზარალებული" რადგან დაზარალებულია პირი, ვინც მიიღო მძიმე ან
ნაკლებად მძიმე ჯანმრთელობის დაზიანება, მაგრამ გადარჩა.
ჯანმრთელობის მსუბუქი დაზიანება არ ისჯება, რადგან:
1. ჯანმრთელობის მსუბუქი დაზიანება არ წარმოადგენს
სიცოცხლისთვის სახიფათო დაზიანებას.
2. აფექტის დროს პირი იმყოფება შეზღუდულ შერაცხად
მდგომარეობაში.
3. აღნიშნული ქმედება გამოწვეულია დაზარალებულის
მაპროვოცირებელი ქმედებით.
ჯანმრთელობის მძიმე ან ნაკლებად მძიმე დაზიანება აფექტში, ბრალის
ფორმა არის პირდაპირი განზრახვა
ჯანმრთელობის მძიმე ან ნაკლებად მძიმე დაზიანება აუცილებელი
მოგერიების ფარგლებს გადაცილებით (122-ე მუხლი)
მომგერიებლის მიერ თავდაცვის აშკარა შეუსაბამობა მასზე
განხორციელებულ თავდასხმაზე.
113-ე და 122-ე მუხლის შორის განსხვავება არის შედეგში. 113-ე მუხლის
მიხედვით, პირი იღუპება. 122-ე მუხლის მიხედვით კი პირს უზიანდება
ჯანმრთელობა.
113-ე და 122-ე მუხლებში, პირს აქვს არაპირდაპირი განზრახვა,
გულგრილია შედეგის მიმართ.
თუ აუცილებელი მოგერიების ფარგლებს გადაცილების დროს, შედეგი
არ დადგა, პირი არ ისჯება.
მაგ: მოვიდა ადამიანი, თავში წამომარტყა ხელი , მე მას ვესროლე, თუმცა
ტყვია ასცდა. ამდროს არ დავისჯები, რადგან არაპირდაპირი
განზრახვით მცდელობა არ არსებობს
ჯანმრთელობის მძიმე, ან ნაკლებად მძიმე დაზიანება დამნაშავის
შეპყრობისთვის აუცილებელი ზომის გადაცილებით. ( 123-ე მუხლი )
ამ ზომის აშკარა შეუსაბამობა შესაპყრობი პირის მიერ ჩადენილი
დანაშაულის სიმძიმესთან და შეპყრობის გარემოებებთან. რაც უფრო
მძიმე დანაშაულია ჩადენილი, მით უფრო მძიმე საშუალება შეიძლება
იქნას გამოყენებული დამნაშავის შესაპყრობად და რაც უფრო ნაკლებად
მძიმე დანაშაულია ჩადენილი, მით უფრო ნაკლები ზომა უნდა იქნას
გამოყენებული დამნაშავის შესაპყრობად.
124-ე და 114-ე მუხლს შორის, განსხვავება არის ის , რომ 114-ე მუხლის
დროს პირი იღუპება, ხოლო 124-ე მუხლის დროს ჯანმრთელობას
ვუზიანებ. ორივე შემთხვევაში პირი მოქმედებს არაპირდაპირი
განზრახვით.
ჯანმრთელობის მძიმე ან ნაკლებად მძიმე დაზიანება
გაუფრთხილებლობით (124-ე მუხლი)
1. თვითიმედოვნება - პირი დარწმუნებულია, რომ შედეგი არ დადგება
2. დაუდევრობა - არ არის დარწმუნებული, არ ითვალისწინებს, არ აქვს
გაცნობიერებული, თუმცა ვალდებულია გაითვალისწინოს.
116-ე და 124-ე მუხლებს შორის განსხვავება არის შედეგში.
დრე მოქმედ სისხლის სამართლის კოდექსში, ჩვენ გვქონდა ცემა
(125-ე მუხლი) და ძალადობა (126-ე მუხლი). დღეს მოქმედ სისხლის
სამართლის კოდექსში გაერთიანდა ეს ორი მუხლი და გვაქვს მხოლოდ
126-ე მუხლი (ძალადობა).
ცემა ან სხვაგვარი ძალდობა, რამაც დაზარალებულის ფსიქიკური
ტკივილი გამოიწვია, მაგრამ არ გამოუწვევია ამ კოდექსის 120-ე მუხლით
გათვალისწინებული შედეგი.
1. ცემა - ნიშნავს ერთდროულად რამდენიმე დარტყმას.
2. სხვაგვარი ძალადობა - შეიძლება იყოს ერთჯერადი ( ძლიერი მუშტის
დარტყმა, თმით თრევა )
სისტემატიური ცემა ან სხვაგვარი ძალადობა, რამაც დაზარალებულის
ფიზიკური ან ფსიქიკური ტანჯვა გამოიწვია, მაგრამ არ მოჰყოლია ამ
კოდექსის 117-ე ან 118-ე მუხლით გათვალისწინებული შედეგი.
ცემისა და ძალადობის გამიჯვნა
1. ცემა - ერთჯერადი.
ძალადობა - სისტემატიური.
2. ცემა - იწვევს ფიზიკურ ტკივილს.
ძალდობა - იწვევს ფიზიკურ და ფსიქიკურ ტანჯვას.
3. ცემა -არ უნდა მოჰყვეს,ჯანმრთელობის მსუბუქი დაზიანებაც კი.
ძალადობა - შესაძლოა მოჰყვეს ჯანმრთელობის მსუბუქი დაზიანება.
ადრე მოქმედ სისხლის სამართლის კოდექსში ჩვენ არ გვქონდა ოჯახში
ძალადობის მუხლი. რაც მოიმატა ოჯახში ძალადობის ფაქტებმა
სისხლის სამაართლის კოდექსში შემოდის ახალი 126 პრიმა მუხლი.
ოჯახის ერთი წევრის მიერ, ოჯახის სხვა წევრის მიმართ:
1. ძალადობა
2. სისტემატიური შეურაცხყოფა
3. შანტაჟი
4. დამცირება
5. შედეგი - ფიზკური ტკვილი ან ტანჯვა, არ უნდა მოჰყვეს
ჯანმრთელობის მსუბუქი დაზიანებაც კი.
განსაცდელში მიტოვება და სიცოცხლისათვის საშიშ მდგომარეობაში
ჩაყენების გამიჯვნა
1. სიცოცხლისათვის საშიშ მდგომარეობაში ჩაყენება ხორციელდება
მოქმედებით. მაგ: როდესაც დედამ ახალშობილი დატოვა ქუჩაში. ამ
შემთხვევაში სახეზე გვაქვს მოქმედებით ჩადენილი დანაშაული.
განსაცდელში მიტოვება წარმოადგენს უმოქმედობით ჩადენილ
დანაშაულს.
2. სიცოცხლისათვის საშიშ მდგომარეობაში ჩაყენების დროს, შენ აგდებ
საფრთხეში, განსაცდელში მიტოვების დროს, შეიძლება თვითონ იყოს
საფრთხეში.
მაგალითები:
1. მძღოლი, რომელიც ღამის პირველ საათზე მოდის გადაჭარბებული
სიჩქარით, დაეჯახა ქვეითად მოსიარულეს. ნახა რომ სისხლი მოსდის და
არ დაეხამრა და ეს ადამიანი გარდაიცვალა. სახეზე იყო სამართლებრივი
დარღვევა. მძღოლი დაეჯახა ქვეითად მოსიარულეს, რის შედეგადაც
მიიღო სამართლებრივი ვალდებულება დაეხმაროს, ეს არის
უმოქმედობით ჩადენილი არაპირდაპირი განზრახვით მკვლელობა.
უმოქმედობის დროს სახეზე უნდა იყოს 3 წინაპირობა:
1. სამართლებრივი გარანტი
2. უნდა ჰქონდეს მოქმედების შესაძლებლობა
3. უნდა შეეძლოს შედეგის თავიდან აცილება
ამ მაგალითში, ექსპერტიზამ დაადინა, რომ დროული დახმარების
აღმოჩენის შედეგად დაზარალებული გადარჩებოდა. ეს ქმედება
დაკვალიფიცირდება არაპირდაპირი განზრახვით ჩადენილ
მკვლელობად. მძღოლს ამ დროს ჰქონდა:
1. პირდაპირი განზრახვა - განსაცდელში მიტოვების მიმართ
2. არაპირდაპირი განზრახვა ან თვითიმედოვნება - სიკვდილის მიმართ
2. რუსთაველზე, სადაც უამრავი ხალხი მოძრაობს, მძღოლი დაეჯახა
ქვეითად მოსიარულეს, მიატოვა და წავიდა. რა თქმა უნდა იგი
თვითიმედოვნებდა, რომ სხვა დაეხმარებოდა დაზარალებულს და
გადაარჩენდა.
მძღოლი როცა არღვევს მოძრაობის წესებს, ღამის პირველ საათზე,
დაეჯახება ქვეითად მოსიარულეს,ნახავს რომ ესაჭიროება გადაუდებელი
დახმარება, არ დაეხმარა და პირი გარდაიცვალა. ამ დროს აუცილებელია
ექსპერტიზა, რომელიც იტყვის, რომ დროული დახმარების შედეგად
გადარჩებოდა თუ ვერა. თუ ექსპერტიზა იტყვის, რომ მძღოლის მიერ
დახმარების გაწევის შემთხვევაში გადარჩებოდა, სახეზე გვაქვს
მკვლელობა არაპირდაპირი განზრახვით, იმიტომ რომ გვაქვს
უმოქმედობის სამივე პირობა, მაგრამ თუ ექსპერტიზა ამბობს, რომ
დახმარების შედეგადაც კი გარდაიცვლებოდა, მაშინ რა თქმაუნდა
უმოქმედობაა და სახეზე იქნება განსაცდელში მიტოვება.
სიცოხლისათვის საშიშ მდგომარეობაში მყოფისთვის აუცილებელი და
აშკარად გადაუდებელი დახმარების გაუწევლობა, თუ დამნაშავეს
შეეძლო მისი დახმარება თავისთვის, ან სხვისთვის სერიოზული
საფრთხის შემქნის გარეშე, აგრეთვე დახმარების საჭიროების შესახებ
სათანადო დაწესეულებისთვის ან პირისათვის შეუტყობინებლობა.
იმისათვის, რომ ქმედება დაკვალიფიცირდეს 129-ე მუხლით,
აუცილებელია, რომ საშიშ მდგომარეობაში იმყოფებოდეს პირი, ასევე
მნიშვნელოვანია რომ დაუხმარებლად ტოვებ ადამიანს, შეგიძლია მისი
დახმარება და ვალდებული ხარ შეატყობინო შესამაბის ორგანოს.
დაუხმარებლობის დროს არსებობს მოქალაქეობრივი ვალდებულება. მაგ:
დავეჯახე პირს და არ დავეხმარე. მე ვალდებული ვარ დავეხმარო,
იმიტომ რომ ჩემმა ქმედებამ გამოიწვია, მაგრამ გამვლელმა, რომელმაც
ჩაიარა და არ დაეხმარა ის დაისჯება დაუხმარებლობისთვის, რადგან მას
აქვს მოქალაქეობრივი ვალდებულება.
განსაცდელში მიტოვებისა და დაუხმარებლობის გამიჯვნა
1. განსაცდელში მიტოვების დროს მიმტევებელს გააჩნია სამართლებრივი
გარანტის ფუნქცია, ხოლო დაუხმარებლობის დროს ასეთი
ვალდებულება არ არსებობს, მაგრამ არსებობს მოქალაქეობრივი
ვალდებულება. მაგ: მეხანძრე, რომელიც არ ეხმარება ცეცხლმოკიდებულ
სახლში მყოფ ადამიანს, ის დაისჯება განსაცდელში მიტოვებისთვის,
იმიტომ რომ სამართლებრივი ვალდებულება აქვს, ხოლო თუ რიგითი
მოქალაქე არ შეატყობინებს შესაბამის ორგანოს დაისჯება
დაუხმარებლობისთვის.
2. დაუხმარებლობის დროს პირს შესაძლოა გააჩნდეს დაზარალებულის
სიკვდილის მიმართ პირდაპირი განზრახვა, ხოლო განსაცდელში
მიტოვებისას სიკვდილის მიმართ, პირდაპირი განზრახვა
გამორიცხულია.
3. განსაცდელში მიტოვების დროს, დაზარალებულის გარდაცვალების
შემთხვევაში კვალიფიკაცია ხდება, დამდგარი შედეგის მიხედვით,
ხოლო დაუხმარებლობის დროს კვალიფიკაცია არ იცვლება. მაგ: მაშველი
უყურებს, რომ წყალში იხრჩობა ბავშვი, გულგრილია შედეგის მიმართ
და ბავშვი გარდაიცვალა. ამ შემთხვევაში მაშველი დაისჯება
მკვლელობისთვის, იმიტომ რომ შედეგის დადგომის დროს ხდება
სიცოცხლისთვის საშიშ მდგომარეობაში მყოფი ავადმყოფისთვის
მედიცინის მუშაკის მიერ გადაუდებელი სამედიცინო დახმარების
არასაპატიო მიზეზით გაუწევლობა.
ავადმყოფის განსაცდელში მიტოვების ნიშნები
1. ავადმყოფი იმყოფება სიცოცხლისთვის საშიშ მდგომარეობაში
გულისხმობს, რომ შესაძლებელია მისი გარდაცვალება, სიცოცხლისთვის
სახიფათო მდგომარეობაში. თუ კი პირს აქვს მსუბუქი, ან ნაკლებად
მძიმე დაზიანება, ეს პიროვნება არ იქნება საშიშ მდგომარეობაში.
იმისათვის, რომ პირი იყოს საშიშ მდგომარეობაში უნდა ჰქონდეს მძიმე
დაზიანება.
2. დანაშაულის ამსრულებელი არის მედიცინის მუშაკი.
მედიცინის მუშაკი წარმოადგენს ფართო ცნებას. მედიცინის მუშაკში არ
მოიაზრება მხოლოდ ექიმი, ასევე შეიძლება იყოს ექთანი, ბებია ქალი.
3. მედიცინის მუშაკი არ უწევს გადაუდებელ სამედიცინო დახმარებას.
გადაუდებელი სამედიცინო დახმარებაში იგულისხმება, ისეთი
შემთხვევა როდესაც შესაძლებელია დახმარების გაუწევლობამ
გამოიწვიოს მისი გარდაცვალება, ან ჯანმრთელობის მდგომარეობის
სერიოზული გაუარესება.
4. დაუხმარებლობა ხორციელდება არასაპატიო მიზეზით.
არასაპატიო მიზეზში იგულისხმება, მაგ: ექიმი გამოიძახეს
ერთდროულად 2 პაციენტთან, მივიდა ერთთან, მეორე კი გარდაიცვალა.
რათქმაუნდა აქ არის საპატიო მიზეზი. სახეზე იყო მოვალეობადა
კოლიზია, რომელიც გამორიცხავს სამართლებრივ პასუხისმგებლობას.
არასაპატიო მიზეზია, თუ კი ექიმს შეუძლია დახმარება აღმოუჩინოს და
არ ეხმარება
საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 131-ე მუხლი,
ითვალისწინებს სისხლის სამართლებრივ პასუხისმგებლობას შიდსის
შეყრისთვის.
შიდსი არის, იმუნოდეფიციტის ვირუსი, რომელიც დღემდე არ არის
ბოლომდე შესწავლილი და პრაქტიკულად განუკურნებელია.
შესაძლებელია შიდსით დაავადებულმა ადამიანმა იცოცხლოს, მაგრამ
რამდენიმე წლის შემდეგ ლეტალური შედეგი მაინც დადგება. შიდსის
შეყრის დროს დაზიანება ადგება არამხოლოდ ჯანმრთელობას, არამედ
ადამიანის სიცოცლხესაც. შიდსის ობიექტი ძირითადად არის
ჯანმრთელობა. შიდსი ძირითადად გადადის სისხლის მეშვეობით, ასევე
გადადის არასტერილური ნივთების გამოყენებით, სქესობრივი
კავშირით, დედის რძით და ა.შ.
შიდსის შეყრა იყოფა 3 ჯგუფად:
1. სხვისთვის შიდსის განზრახ შეყრის საფრთხის შექმნა.
ამ შემთხვევაში ადამიანმა იცის, რომ შიდსი ჭირს და სქესობრივ კავშირს
დაამყარებს მეორე ადამიანთან მაგრამ მას შიდსი არ შეეყრება.
2. სხვისთვის შიდსის განზრახ შეყრა.
როცა პირმა იცის, რომ შიდსი ჭირს და განზრახ შეყრის მეორეს.
იგულისხმება როგორც პირდაპირი, ისე არაპირდაპირი განზრახვა.
3. სხვისთვის შიდსის გაუფრთხილებლობით შეყრა, პროფესიული
მოვალეობის შესრულებისას.
სხვისთვის შიდსის გაუფრთხილებლობით შეყრის დროს, საუბარია 2
საკითხზე.
1. შიდსის შეყრა ხორციელდება გაუფრთხილებლობით,
თვითიმედოვნებით.
2. პროფესიული მოვალეობის შესრულება.
მაგ: როდესაც ექიმმი დარწმუნებული იყო, არ გადაამოწმა სიხლი
როდესაც მას ევალებოდა გაეთვალისწინებინა, დაუდევრად მოიქცა და
გადაუსხა სხვა ადამიანს სისხლი. გაუფრითხილებლობით შიდსის შეყრა
არ არის დასჯადი, დასჯადია მხოლოდ პროფესიული მოვალეობის
შესრულების დროს.
მაგ: გიორგიმ არ იცის, რომ დაავადებულა შიდსით და
დაამყარასქესობრივი კავშირი სხვა პირთან, ამ შემთხვევაში გიორგი არ
დაისჯება, რადგან განზრახვა არ გვქონია და გაუფრთხილებლობით იყო
განსაკუთრებით საშიში დაავადებებია: ღორის გრიპი, ებოლა, ჭლექი,
შავი ჭირი.
იყოფა ორ ჯგუფად:
1. სხვისთვის განსაკუთრებით საშიში ინფექციური დაავადების შეყრის
საფრთხის შექმნა.
როცა პირმა იცის, რომ ჭირს ვირუსული ჰეპატიტი, რომელიც
წარმოადგენს განსაკუთრებით საშიშ ინფექციურ დაავადებას. დაამყარებს
სქესობრივ კავშირს პირთან, მაგრამ არ შეეყრება ეს ვირუსული ჰეპატიტი.
2. სხვისთვის განსაკუთრებით საშიში ინფექციური დაავადების შეყრა.
როცა პირმა იცის, რომ აქვს განსაკუთრებით საშიში ინფექციური
დაავდება და სქესობრივი კავშირის შედეგად შეყრის სხვას.
განსაკუთრებული საშიში ინფექციის დროს, სიტყვა განზრახვა არ არის
გამოყენებული, ხოლო შიდსის დროს საუბარია განზრახ შეყრაზე. შეყრის
დროს იგულისხმება, როგორც განზრახვა,ისე გაუფრთხილებლობა. პირს
შეუძლია განსაკუთრებით საშიში ინფექცია გადადოს განზრახვით ან
გაუფრთხილებლობით.
სისხლის სამართლის 133-ე მუხლის მიხედვით, დასჯადია უკანონო
აბორტი. აბორტი არის როგორც კანონიერი, ასევე უკანონო.
საქართველოს კანონმდებლობით აბორტი ლეგალიზებულია, თუმცა
არსებობს აბორტი, რომელიც ისჯება.
აბორტი ნებადართულია, თუ ჩატარდა ლიცენზირებულ
დაწესებულებაში, ლიცენზირებული ექიმის მიერ, ნაყოფი არ არის 12
კვირაზე მეტის. ქალთან ჩატარდა წინასწარი გასაუბრება და გასულია
მოსაფიქრებელი ვადის 3 დღე. ხოლო ნებადართული არ არის და ისჯება,
თუ ჩატარდა არალიცენზირებულ დაწესებულებაში
არალიცენზირებული ექიმის მიერ, ნაყოფი 12 კვირაზე მეტისაა, არ
ჩაუტარდა ქალს გასაუბრება, ან ჩაუტარდა და არ გასულა
მოსაფიქრებელი ვადა 3 დღე.
12-იდან 22 კვირამდე ნებადართულია აბორტი, როდესაც არსებობს
სამედიცინო და არასამედიცინო ჩვენებები.
სამედიცინო ჩვენება - ქალს აქვს ისეთი მძიმე დაავადება, რომელიც ხელს
უშლის მშობიარობას, ასევე 12-ზე მეტი კვირის თუ არის ორსულობა და
ქალს სურს მისი შეწყვეტა ნებადართულია იმ შემთხვევაში, თუ ჭირს
მძიმე დაავადება, როგორიცაა შაქრიანი დიაბეტი, სიმსივნე და ა.შ.
არასამედიცინო ჩვენება - 1. როცა ორსულობა გამოწვეულია
გაუპატიურებით და სასამართლომ დაამტკიცა გაუპატიურების ფაქტი. 2.
ასევე თუ დედის ასაკი არ აღემატება 15 წელს 3.ან
დედა გადაცილებულია 49 წელს. 22 კვირის შემდეგ აბორტი
ნებადართულია, როდესაც არსებობს გამოუვალი სიტუაცია და ამ დროს
ხდება ინდივიდუალური მიდგომის საფუძველზე. უკანონო აბორტს
აქვს დამამძიმებელი გარემოება . უკანონო აბორტისთვის
მსჯავრდებული პირის მიერ უკანონო აბორტის განხორციელება.
მაგ: პირი გასამართლდა უკანონო აბორტისთვის და მიესაჯა
თავისუფლების აღკვეთა, მოიხადა სასჯელი, გამოვიდა და ჩაიდინა
უკანონო აბორტი
წინასწარი თანხმობის გარეშე, ისეთი ოპერაციის ან მანიპულაციის
ჩატარება, რომლის მიზანია პირის რეპროდუქციის უნარის მოშლა. 133
პრიმა მუხლი დაემატა 2017 წელს, სტამბულის კონვენციიდან
გამომდინარე.
მაგ: საშვილოსნოს ამოღება, როდესაც პიროვნებისთვის ხდება ოპერაციის
ან მანიპულაციის ჩატარება, რომლის მიზანია გამრავლების მოშლა.
რელიგიური, რიტუალური, ეთნიკური ან სხვა ტრადიციის გავლენით, ან
ამგვარი გავლენის გარეშე ქალის სასქესო ორგანოს მთლიანად ან
ნაწილობრივ ამოკვეთა, ინფიბულაცია ან სხვაგვარი დასახიჩრება, ქალის
იძულება ან დაყოლიება ჩაიტაროს ამგვარი ოპერაცია.
წინდაცვეთასა და ქალის სასქესო ორგანოების ამოღებას შორის
განსხვავება არის ის, რომ წინდაცვეთის დროს მამაკაცის სასქესო
ორგანოზე ხდება კანის ათლა, ხოლო ქალის სასქესო ორგანოს მთლიანად
იღებენ ან ნაწილობრივ.
ინფიბულაცია - ეს არის, ქალის სასქესო ორგანოს ბაგეების ამოღება.
სხვაგვარი დასახიჩრების დროს ხდება ნემსით დაჩხვლეტა, დაშანთვა და
ა.შ. სასქესო ორგანოს დასახიჩრების დროს მიზანი არის, ქალის
სიწმინდის შენარჩუნება, ანუ მას უნდა ჰქონდეს მხოლოდ გამრავლების
საშუალება, დასახიჩრების დროს ხდება ლტოლვის უნარის დაქვეითება
და სწორედ ეს მიზანი ამოძრავებთ.
გაუპატიურება, ეს არის ყველაზე მძიმე სქესობრივი დანაშაული.
გაუპატიურება, ე.ი პირის სხეულში ნებისმიერი ფორმით სექსუალური
ხასიათის შეღწევა, სხეულის ნებისმიერი ნაწილის, ან ნებისმიერი საგნის
გამოყენებით, ჩადენილი ძალადობით, ძალადობის მუქარით ან
დაზარალებულის უმწეო მდგომარეობის გამოყენებით. გაუპატიურების
მუხლში ცვლილებები შევდა 2 წლის წინ. მანამდე ეწერა მხოლოდ
სქესობრივი კავშირი, ანუ იგულისხმებოდა ქალისა და მამაკაცის
ბუნებრივი სქესობრივი კავშირი.
გაუპატიურების ნიშნები
1. ძალადობა
იგულისხმება ფიზიკური ძალადობა. მაგ: ცემა. გიორგიმ ცემა ნინო და
ძალადობით დაამყარა სქესობრივი კავშირი. ასევე მოიაზრება
ჯანმრთელობის მსუბუქი ან ნაკლებად მძიმე დაზიანება. მაგრამ თუ
გაუპატიურების დროს, პირმა დაზარალებულს მიაყენა ჯანმრთელობის
მძიმე დაზიანება, ქმედება დაკვალიფიცირდება დანაშაულთა
ერთობლიობით. მაგრამ თუ სახეზე მსუბუქი, ან ნაკლებად მძიმე
დაზიანება გვაქვს, ქმედება დაკვალიფიცირდება მხოლოდ
გაუპატიურებით.
2. ძალადობის მუქარა
იგულისხმება ფსიქიკური ძალადობა. მაგ: გიორგი ეუბნება ნინოს, რომ
თუ არ დაამყარებს მასთან სქესობრივ კავშირს მოკლავს. ეს მუქარა არის
იმწუთიერი. თუ მუქარა იმწუთიერი არ იქნება სახეზე გვექნება იძულება.
3. დაზარალებულის უმწეო მდგომარეობის გამოყენება
ამ დროს, დაზარალებულს არ აქვს წინააღმდეგობის გაწევის უნარი. ეს
შეიძლება იყოს ძლიერად მთვრალი ადმიანი, ავადმყოფი,
მცირეწლოვანი, ძილში მყოფი ადამიანი და ა.შ
გაუპატიურებას აქვს დამამძიმებელი გარემოება, რამაც გამოიწვია
ჯანმრთელობის მძიმე დაზიანება, ან სხვა მძიმე შედეგი. აქ იგულისხმება
ისეთი შემთხვევა, როდესაც გაუპატიურების შედეგად პირმა მიიღო,
ჯანმრთელობის მძიმე დაზიანება. გაუპატიურების დროს პირს არ აქვს
განზრახვა ჯანმრთელობა დაუზიანოს ადამიანს. მაგ: შემთხვევით
გადმოვარდა დაზარალებული და მოიტეხა ფეხი. აქ სახეზე გვაქვს
გაუფრთხილებლობა ჯანმრთელობის დაზიანების მიმართ.
გაუპატიურების დროს თუ დგება მძმე შედეგი, მაგ: დაორსულება. ამ
დროს არასასურველი პირისგან დგება ორსულობა და პირი
იძულებულია ჩაიტაროს აბორტი. ასევე მძიმე შედეგში იგულისხმება
შიდსის შეყრა. თუ პირმა იცის, რომ სჭირს შიდსი და ისე დაამყარებს
სექსუალურ კავშირს პირთან და გააუპატიურებს, ამ შემთხვევაში პირის
ქმედება დაკვალიფიცირდება დანაშაულთა ერთობლიობით,
გაუპატიურებითა და შიდსის შეყრით. ხოლო თუ არ იცის,
დაკვალიფიცირდება გაუპატიურებით, რასაც მოჰყვა მძიმე შედეგი. ასევე
მძიმე შედეგში იგულისხმება თვითმკვლელობა. მაგ: გაუპატიურების
შედეგად პირმა მოიკლა თავი. ქმედება დაკვალიფიცირდება
გაუპატიურებით, რასაც მოჰყვა მძიმე შედეგი.
ჯგუფური გაუპატიურების დროს, ან წინასწარ შეთანხმებულ ჯგუფთან
გვაქვს საქმე, ან წინასწარ შეუთანხმებელ ჯგუფთან.
წინასწარ შეუთანხმებელი - გიორგი და ირაკლი წინასწარ შეთანხმდნენ
რომ გააუპატიურონ ნინი.
წინასწარ შეუთანხმებელი - გიორგი აუპატიურებს ნინის, ირაკლი
მიუსწრებს და ისიც გააუპატიურებს.
როდესაც ორი ადამიანი, აუპატიურებს პირს და ამ ორი ადამიანიდან
ერთი არის შეურაცხადი, ხოლო მეორე შერაცხადი სახეზე არ გვაქვს
ჯგუფური გაუპატიურება, რადგან შეურაცხად ადამიანს არ ეკისრება
სისხლის სამართლის პასუხისმგებლობა.
გაუპატიურება, წარმოადგენს მატერიალურ(შედეგიანი)დანაშაულს,
რადგან ამ დროს ხდება სქესობრივი კავშირის დამყარება. მაგ: გიორგიმ
გადაწყვიტა ნინისთან დაამყაროს იძულებითი სქესობრივი კავშირი,
ჩაარტყა თავში, მიაყენა ჯამრთელობის მძიმე დაზიანება და ჯერ კიდევ
არ აქვს სქესობრივი კავშირი დაწყებული. ეს არ დაკვალიფიცირდება
გაუპატიურებად რადგან შედეგი არ მოჰყოლია, პირი დაისჯება
ჯანმრთელობის მძიმე დაზიანებისთვის, დაისჯება იმისთვის რაც
ჩაიდინა.
გაუპატიურების დროს ასევე იკვეთება თანამონაწილეობა.
თანამონაწილეობა შეიძლება იყოს უმოქმედობით. მაგ:სამართლებრივი
გარანტი, მშობელი უყურებს როგორ აუპატიურებენ მის შვილს და არ
იღებს არავითარ ზომებს. მშობელი არის გაუპატიურების
თანამონაწილე კერძოდ, დამხმარე გაუპატიურებაში, იმიტომ რომ
მშობელი, კანონიდან გამომდინარე ვალდებულია იზრუნოს შვილზე.
შეიძლება შუალობითი ამსრულებლობა იყოს უმოქმედობით. მაგ:
ფსიქიატრიული საავადმყოფოს ექიმი უყურებს როგორ აუპატიურებს
ერთი შეურაცხადი პირი, მეორე შეურაცხადს და არ იღებს შესაბამის
ზომებს. ამ შემთხვევაში დაისჯება მხოლოდ ექიმი
სქესობრივი ხელშეუხებლობა - ნიშნავს იმას, რომ სქესობრივი კავშირი
დაუშვებელია 16 წელს მიუღწეველ პირთან, თუნდაც თანახმა იყოს
სქესობრივი კავშირის დამყარებაზე, ასევე დაუშვებელია შეურაცხად
პირთან, რომელიც ვერ აცნობიერებს რას ჩადის.
სქესობრივი თავისუფლება - ნიშნავს იმას, რომ პირს აქვს უფლება
თვითონ აირჩიოს სქესობრივი პარტნიორი, ანუ თვითონ გადაწყვიტოს
ვისთან დაამყარებს კავშირს. სქესობრივად თავისუფალია ნებისმიერი
პირი, გარდა ფსიქიკურად დაავადებული და 16 წელს მიუღწეველი
პირისა.
სქესობრივი დანაშაული იყოფა ორ ჯგუფად:
1. ძალმომრეობითი სქესობრივი დანაშაულები.
ძალმომრეობითია სქესობრივი დანაშაული, რა დროსაც გამოყენებულია
ძალადობა, მუქარა ან უმწეო მდგომარეობა. მაგ: გაუპატიურება
ძალმომრეობითია, რადგან კავშირი მყარდება ძალდატანებით. 137- 139
მუხლები არის ძალმომრეობითი დანაშაულები.
2. არაძალმომრეობითი სქესობრივი დანაშაულები.
არაძალმომრეობითი დანაშაულის დროს, არანაირი ძალა არ გამოიყენება.
140-141 მუხლები, სქესობრივი კავშირი 16 წელს მიუღწეველთან და
გარყვნილი ქმედება არაძალმომრეობითია, რადგან სექსუალური კავშირი
ხორციელდება ნებაყოფლობით.
სექსუალური ხასიათის სხვაგვარი ქმედება, რომელიც არ შეიცავს
სისხლის სამართლის კოდექსის 137-ე მუხლით გათვალისწინებული
დანაშაულის ნიშნებს, ჩადენილი ძალადობით, ძალადობის მუქარით ან
დაზარალებულის უმწეობის გამოყენებით.
ეს მუხლი, 137ე მუხლისგან განსხვავდება იმით , რომ 137-ე მუხლის
დროს ხდება პირის სხეულში სექსუალური ხასიათის შეღწევა, ხოლო
138 მუხლის დროს გამორიცხულია სექსუალური ხასიათის შეღწევა, ამ
დროს შეიძლება იყოს ინტიმურ ადგილას შეხება.
ამ მუხლის დროსაც, სახეზე უნდა იყოს სამი ნიშანი:
1. ძალადობა
2. ძალადობის მუქარა
3. დაზარალებულის უმწეო მდგომარეობის გამოყენება
პირის სხეულში სექსუალური ხასიათის შეღწევის ან სექსუალური
ხასიათის სხვაგვარი ქმედების იძულება, ჩადენილი ქონების
დაზიანების, სახელის გამტეხი ინფორმაციის, პირადი ცხოვრების
ამსახველი ინფორმაციის ან ისეთი ცნობის მუქარით, რომელმაც
შეიძლება არსებითად დააზიანოს ამ პირის უფლება, ანდა
დაზარალებულის უმწეობის, მატერიალური, სამსახურეობრივი ან
სხვაგვარი დამოკიდებულების გამოყენებით.
ქონების დაზიანების მუქარა. მაგ: გიორგი ემუქრება ნინოს, რომ თუ არ
დაამაყრებს მასთან სექსუალურ კავშირს დაუზიანებს მანქანას ან ცეცხლს
წაუკიდებს სახლს. ამ დროს პირის ქონება ზიანდება.
სახელის გამტეხი ინფორმაცია, მაგ: თუ ნინო არ დაამაყრებს სქესობრივ
კავშირს გიორგისთან ის გაუვრცელებს, რომ ეწევა ამორალურ
საქმიანობას.
პირადი ცხოვრების ამსახველი ინფორმაცია, მაგ: ვისთან აქვს პირს
კავშირი. პირადი ცხოვრების ინფორმაცის გავრცელება. ინფორმაცია
შეიძლება არ იყოს ისეთი, რომ სახელს უტეხდეს პიროვნებას, მაგრამ
შეიძლება დააზიანოს მისი უფლებები. მაგ: შვილად აყვანის
საიდუმლოების გამჟღავნება. ეს დანაშაულები გაუპატიურებისგან
განსხვავებით არის ფორმალური და დამთავრებული იძულების
მომენტიდან.
მატერიალური დამოკიდებულება, მაგ: მამინაცვალი ემუქრება გერს,
რომ თუ ის არ დაამყარებს მასთან სქესობრივ კავშირს, გააგდებს
სახლიდან, ანუ გერი დამოკიდებულია მატერიალურად მამინაცვალზე
და იძულებულია დასთანხმდეს, რადგან არ გააგდოს, ეს არის
მდგომარეობის გაუარესება. ეს მატერიალური დამოკიდებულება
დაკავშირებული უნდა იყოს, მდგომარეობის გაუარესებისაკენ და არა
გაუმჯობესებისკენ.
სამსახურეობრივი მდგომარეობის გამოყენება, მაგ: ერთ-ერთი
დეპარტამენტის ხელმძღვანელი, კონსულტანტს ეუბნება, რომ თუ მასთან
არ დაამყარებს სქესობრივ კავშირს სამსახურიდან გააგდებს.
იძულებულია დასთანხმდეს, აქაც გაუარესებასთან გვაქვს საქმე, რაც
დანაშაულია. მაგრამ თუ შესთავაზებს გაუმჯობესებას, ეს იქნება
დისციპლინური გადაცდომა. შეიძლება ამ დროს ხელმძღვანელი
გაანთავისუფლონ.
სხვაგვარ დამოკიდებულებაში იგულისხმება სპორტსმენსა და
მწვრთნელს, მასწავლებლისა და მოსწავლეს შორის სქესობრივი კავშირი.
სექსუალური ხასიათის შეღწევა დამნაშავისათვის წინასწარი შენცობით
16 წლის ასაკს მიუღწევლის სხეულში. იმისათვის, რომ ქმედება
დაკვალიფიცირდეს 140-ე მუხლით, სახეზე უნდა გვქონდეს 4 ნიშანი:
1. დამნაშავე არის სრულწლოვანი
2. დაზარალებული არის 16 წელს მიუღწეველი
3. დამნაშავეს გაცნობირებული აქვს დაზარალებულის ასაკი
4. დაზარალებულს გაცნობიერებული აქვს, სქესობრივი კავშირის არსი
და შედეგები.
იმ შემთხვევაში თუ პირველი სამი ნიშანი გამოირიცხა, სახეზე არ
გვექნება დანაშაული, მაგრამ იმ შემთხვევაში თუ მეოთხე ნიშანი
გამოირიცხა და პირი ვერ აცნობიერებს(ანუ უმწეო მდგომარეობაშია),
სახეზე გვექნება გაუპატიურება.
1) 17 წლის გიორგიმ, 15 წლის ნინოსთან დაამყარა სქესობრივი კავშირი,
მან იცოდა რომ იყო 15 წლის და ნინოსაც გაცნობიერებული ჰქონდა არსი
და შედეგები. სახეზე არ არის პირველი ნიშანი, ამიტომ ქმედება ვერ
დაკვალიფიცირდება 140ე მუხლით.
2) 18 წლსი გიორგიმ, სქესობრივი კავშირი დაამყარა 16 წლის ნინოსთან.
გიორგის გაცნობიერებული ჰქონდა და ნინოსაც გაცნობიერებული
ჰქონდა შედეგი. ქმედება ვერ დაკვალიფიცირდება 140ე მუხლით, რადგან
სახეზე არ გვაქვს მეორე ნიშანი.
3) 18 წლის გიორგიმ, სქესობრივი კავშირი დაამყარა 15 წლის ნინოსთან,
თუმცა გიორგი შეცდა, მას ეგონა რომ ნინო იყო 16 წლის. ნინოს კი
გაცნობიერებული ჰქონდა რა შედეგი მოჰყვებოდა. ეს ქმედება ვერ
დაკვალიფიცირდება 140ე მუხლით, რადგან სახეზე არ გვაქვს მესამე
ნიშანი.
4) 18 წლის გიორგიმ სქესობრივი კავშირი დაამყარა 10 წლის ნინოსთან.
ნინოს არ ჰქონდა გაცნობიერებული რა შედეგი მოჰყვებოდა, ამიტომ ვერ
დაკვალიფიცირდება ეს ქმედება 140ე მუხლით. ამ დროს
დაზარალებული იმყოფება უმწეო მდგომარეობაში, შესაბამისად
კვალიფიკაცია მოხდება 137ე მუხლით.
5) 18 წლის გიორგიმ სქესობრივი კავშირი დაამყარა 15 წლის ნინოსთან,
გიორგიმ იცოდა, რომ 15 წლის იყო, ნინოსაც გაცნობიერებული ჰქონდა
შედეგი. ეს ქმედება დაკვალიფიცირდება 140ე მუხლით
ძალადობის გარეშე სრულწლოვანის გარყვნილი ქმედება,
დამნაშავისთვის წინასწარი შეცნობით 16 წლის ასაკს მიუღწეველთან.
140-ე მუხლში გვაქვს სექსუალური ხასიათის შეღწევა, ხოლო 141-ე
მუხლში ხორციელდება ფიზიკური შეხება სასქესო ორგანოზე და ა.შ
გარყვნილი ქმედების ნიშნები
1. დამნაშავე არის სრულწლოვანი
2. დაზარალებული არის 16 წელს მიუღწეველი
3. დამნაშავეს გაცნობიერებული აქვს დაზარალებულის ასაკი
4. გარყვნილი ქმედება ხორციელდება ძალადოობის გარეშე
არსებობს გარყვნილი ქმედების ორი სახე:
1. ფიზიკური - შეხება სასქესო ორგანოზე.
2. ინტელექტუალური - ეს არის საუბარი, რომელიც იწვევს სექსუალურ
ლტოლვას ან ერთი აყურებინებს მეორეს პორნო ფილმს და ა.შ
ადამიანის უფლებები და თავისუფლებები იყოფა 3 ჯგუფად:
1. პირადი უფლება
თავისუფლების უკანონო აღკვეთა, ადამიანით ვაჭრობა ,,ტრეფიკინგი",
მძევლად ხელში ჩაგდება, დანაშაულის პროვოკაცია.
2. პოლიტიკური უფლება
არჩევნების გაყალბება , ხმების არასწორად დათვლა
3. სოციალურ-ეკონომიკური უფლება
შრომის კანონმდებლობის დარღვევა, როდესაც ხდება პირის
სამსახურიდან უკანონოდ გათავისუფლება.