1. ეს კანონი აწესრიგებს საქართველოს ტერიტორიაზე შრომით და მის თანმდევ ურთიერთობებს, თუ ისინი განსხვავებულად არ რეგულირდება სხვა სპეციალური კანონით ან საქართველოს საერთაშორისო ხელშეკრულებებით.
2. შრომით ურთიერთობასთან დაკავშირებული საკითხები, რომლებსაც არ აწესრიგებს ეს კანონი ან სხვა სპეციალური კანონი, რეგულირდება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის ნორმებით.
3. შრომითი ხელშეკრულებით არ შეიძლება განისაზღვროს ამ კანონით გათვალისწინებულისაგან განსხვავებული ნორმები, რომლებიც აუარესებს დასაქმებულის მდგომარეობას.
საქართველოს 2013 წლის 12 ივნისის ორგანული კანონი №729 – ვებგვერდი, 04.07.2013წ.
მუხლი 2. შრომითი ურთიერთობა
1. შრომითი ურთიერთობა არის შრომის ორგანიზაციული მოწესრიგების პირობებში დასაქმებულის მიერ დამსაქმებლისათვის სამუშაოს შესრულება ანაზღაურების სანაცვლოდ.
2. შრომითი ურთიერთობა წარმოიშობა მხარეთა თანასწორუფლებიანობის საფუძველზე ნების თავისუფალი გამოვლენის შედეგად მიღწეული შეთანხმებით.
3. შრომით და წინასახელშეკრულებო ურთიერთობებში, მათ შორის, ვაკანსიის შესახებ განცხადების გამოქვეყნებისას და შერჩევის ეტაპზე, აკრძალულია ნებისმიერი სახის დისკრიმინაცია რასის, კანის ფერის, ენის, ეთნიკური და სოციალური კუთვნილების, ეროვნების, წარმოშობის, ქონებრივი ან წოდებრივი მდგომარეობის, საცხოვრებელი ადგილის, ასაკის, სქესის, სექსუალური ორიენტაციის, შეზღუდული შესაძლებლობის, რელიგიური, საზოგადოებრივი, პოლიტიკური ან სხვა გაერთიანებისადმი, მათ შორის, პროფესიული კავშირისადმი, კუთვნილების, ოჯახური მდგომარეობის, პოლიტიკური ან სხვა შეხედულების გამო ან სხვა ნიშნით.
4. (ამოღებულია - 29.09.2020, №7177) .
41. (ამოღებულია - 29.09.2020, №7177) .
5. (ამოღებულია - 29.09.2020, №7177) .
6. (ამოღებულია - 29.09.2020, №7177) .
7. (ამოღებულია - 29.09.2020, №7177).
საქართველოს 2013 წლის 12 ივნისის ორგანული კანონი №729 – ვებგვერდი, 04.07.2013წ.
საქართველოს 2019 წლის 19 თებერვლის ორგანული კანონი №4279 – ვებგვერდი, 25.02.2019წ.
საქართველოს 2019 წლის 3 მაისის ორგანული კანონი №4549 – ვებგვერდი, 10.05.2019წ.
საქართველოს 2020 წლის 29 სექტემბრის ორგანული კანონი №7177 – ვებგვერდი, 05.10.2020წ.
მუხლი 3. შრომითი ურთიერთობის სუბიექტები
1. შრომითი ურთიერთობის სუბიექტები არიან დამსაქმებელი ან დამსაქმებელთა გაერთიანება და დასაქმებული ან დასაქმებულთა გაერთიანება, რომელიც შექმნილია „პროფესიული კავშირების შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონითა და შრომის საერთაშორისო ორგანიზაციის №87 და №98 კონვენციებით გათვალისწინებული მიზნებითა და წესით (შემდგომ – დასაქმებულთა გაერთიანება).
2. დამსაქმებელი არის ფიზიკური ან იურიდიული პირი, ანდა პირთა გაერთიანება, რომლისთვისაც შრომითი ხელშეკრულების საფუძველზე სრულდება გარკვეული სამუშაო.
3. დასაქმებული არის ფიზიკური პირი, რომელიც შრომითი ხელშეკრულების საფუძველზე, დამსაქმებლისათვის ასრულებს გარკვეულ სამუშაოს.
4. ინდივიდუალური შრომითი ურთიერთობის სუბიექტები არიან დამსაქმებელი და დასაქმებული.
5. კოლექტიური შრომითი ურთიერთობის სუბიექტები არიან ერთი ან მეტი დამსაქმებელი ან ერთი ან მეტი დამსაქმებელთა გაერთიანება და ერთი ან მეტი დასაქმებულთა გაერთიანება.
საქართველოს 2013 წლის 12 ივნისის ორგანული კანონი №729 – ვებგვერდი, 04.07.2013წ.
საქართველოს 2018 წლის 30 ნოემბრის ორგანული კანონი №3826 – ვებგვერდი, 14.12.2018წ.
მუხლი 31. (ამოღებულია)
საქართველოს 2012 წლის 28 დეკემბრის ორგანული კანონი №195 – ვებგვერდი, 30.12.2012წ.
საქართველოს 2013 წლის 12 ივნისის ორგანული კანონი №729 – ვებგვერდი, 04.07.2013წ.
თავი II. შრომითი დისკრიმინაციის აკრძალვა
საქართველოს 2020 წლის 29 სექტემბრის ორგანული კანონი №7177 – ვებგვერდი, 05.10.2020წ.
მუხლი 4. შრომითი დისკრიმინაციის ცნება
1. ამ კანონის მიზნებისთვის დისკრიმინაცია არის განზრახ ან გაუფრთხილებლობით პირის განსხვავება ან გამორიცხვა ან მისთვის უპირატესობის მინიჭება რასის, კანის ფერის, ენის, ეთნიკური ან სოციალური კუთვნილების, ეროვნების, წარმოშობის, ქონებრივი ან წოდებრივი მდგომარეობის, შრომითი ხელშეკრულების სტატუსის, საცხოვრებელი ადგილის, ასაკის, სქესის, სექსუალური ორიენტაციის, შეზღუდული შესაძლებლობის, ჯანმრთელობის მდგომარეობის, რელიგიური, საზოგადოებრივი, პოლიტიკური ან სხვა გაერთიანებისადმი (მათ შორის, პროფესიული კავშირისადმი) კუთვნილების, ოჯახური მდგომარეობის, პოლიტიკური ან სხვა შეხედულების გამო ან სხვა ნიშნით, რომელიც მიზნად ისახავს ან იწვევს დასაქმებასა და პროფესიულ საქმიანობაში თანაბარი შესაძლებლობის ან მოპყრობის უარყოფას ან ხელყოფას.
2. ამ კანონის მიზნებისთვის პირდაპირია დისკრიმინაცია, როდესაც ამ მუხლის პირველი პუნქტით გათვალისწინებული რომელიმე ნიშნის გამო პირის მიმართ ხორციელდება არათანაბარი მოპყრობა სხვა პირთან შედარებით, რომელიც იმავე ან მსგავს მდგომარეობაში არის, იყო ან შეიძლებოდა ყოფილიყო უფრო ხელსაყრელი მოპყრობის ობიექტი.
3. ამ კანონის მიზნებისთვის ირიბია დისკრიმინაცია, როდესაც ნეიტრალური დებულება, კრიტერიუმი ან პრაქტიკა ამ მუხლის პირველი პუნქტით გათვალისწინებული რომელიმე ნიშნის გამო პირს სხვა პირთან შედარებით არახელსაყრელ მდგომარეობაში აყენებს, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც ასეთი დებულება, კრიტერიუმი ან პრაქტიკა ობიექტურად არის გამართლებული კანონიერი მიზნით და გამოყენებული საშუალებები ამ მიზნის მისაღწევად აუცილებელი და თანაზომიერია.
4. დამსაქმებელი ვალდებულია ქალი და მამაკაცი დასაქმებულების მიერ თანაბარი სამუშაოს შესრულების შემთხვევაში უზრუნველყოს მათთვის თანაბარი შრომის ანაზღაურების გადახდა.
5. სამუშაო ადგილზე შევიწროება (მათ შორის, სექსუალური შევიწროება) არის დისკრიმინაციის ფორმა, კერძოდ, პირის მიმართ ამ მუხლის პირველი პუნქტით გათვალისწინებული რომელიმე ნიშნით განპირობებული არასასურველი ქცევა, რომელიც მიზნად ისახავს ან იწვევს მისი ღირსების შელახვას და მისთვის დამაშინებელი, მტრული, დამამცირებელი, ღირსების შემლახველი ან შეურაცხმყოფელი გარემოს შექმნას.
6. სექსუალური შევიწროება არის პირის მიმართ არასასურველი სექსუალური ხასიათის ქცევა, რომელიც მიზნად ისახავს ან/და იწვევს მისი ღირსების შელახვას და ქმნის მისთვის დამაშინებელ, მტრულ, დამამცირებელ, ღირსების შემლახველ ან შეურაცხმყოფელ გარემოს.
შენიშვნა: ამ კანონის მიზნებისთვის სექსუალური ხასიათის ქცევა არის პირისთვის სექსუალური ხასიათის ფრაზების თქმა ან/და ასეთი ფრაზებით მიმართვა, გენიტალიების ჩვენება ან/და ნებისმიერი სხვა სექსუალური ხასიათის არასიტყვიერი ფიზიკური ქცევა.
7. აკრძალულია დასაქმებულისთვის შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტა ან/და დასაქმებულის მიმართ ნებისმიერი სახის უარყოფითი მოპყრობა და მასზე ზემოქმედება იმის გამო, რომ დასაქმებულმა დისკრიმინაციისგან დასაცავად განცხადებით ან საჩივრით მიმართა შესაბამის ორგანოს ან ითანამშრომლა მასთან.
საქართველოს 2020 წლის 29 სექტემბრის ორგანული კანონი №7177 – ვებგვერდი, 05.10.2020წ.
მუხლი 5. დისკრიმინაციის აკრძალვის ფარგლები
აკრძალულია დისკრიმინაცია შრომით ურთიერთობასა და წინასახელშეკრულებო ურთიერთობაში (მათ შორის, ვაკანსიის შესახებ განცხადების გამოქვეყნებისას და შერჩევის ეტაპზე), დასაქმებასა და პროფესიულ საქმიანობაში. დისკრიმინაციის აკრძალვა, მათ შორის, ვრცელდება:
ა) წინასახელშეკრულებო ურთიერთობისას შერჩევის კრიტერიუმებსა და დასაქმების პირობებზე, აგრეთვე კარიერული წინსვლის ხელმისაწვდომობაზე, პროფესიული იერარქიის ყველა საფეხურზე, საქმიანობის სფეროს მიუხედავად;
ბ) პროფესიული იერარქიის ყველა საფეხურზე პროფესიული ორიენტაციის, კვალიფიკაციის ამაღლების, პროფესიული მომზადებისა და პროფესიული გადამზადების ყველა ფორმის (პრაქტიკული პროფესიული გამოცდილების ჩათვლით) ხელმისაწვდომობაზე;
გ) შრომის, შრომის ანაზღაურებისა და შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის პირობებზე;
დ) დასაქმებულთა გაერთიანების, დამსაქმებელთა გაერთიანების ან ისეთი ორგანიზაციის წევრობასა და საქმიანობაზე, რომლის წევრებიც განსაზღვრულ პროფესიულ ჯგუფს განეკუთვნებიან, ამ ორგანიზაციიდან მიღებული სარგებლის ჩათვლით;
ე) სამსახურებრივი სოციალური დაცვის პირობებზე, მათ შორის, სოციალური უზრუნველყოფისა და ჯანმრთელობის დაცვის პირობებზე.
საქართველოს 2020 წლის 29 სექტემბრის ორგანული კანონი №7177 – ვებგვერდი, 05.10.2020წ.
მუხლი 6. სამუშაოსთვის დამახასიათებელი მოთხოვნები
დისკრიმინაციად არ მიიჩნევა პირის განსხვავების აუცილებლობა, რომელიც გამომდინარეობს სამუშაოს არსიდან ან სპეციფიკიდან ან მისი შესრულების პირობებიდან, ემსახურება კანონიერი მიზნის მიღწევას და არის მის მისაღწევად აუცილებელი და თანაზომიერი საშუალება.
საქართველოს 2020 წლის 29 სექტემბრის ორგანული კანონი №7177 – ვებგვერდი, 05.10.2020წ.
მუხლი 7. მტკიცების ტვირთი
დისკრიმინაციის აკრძალვასთან დაკავშირებული დავის შემთხვევაში მტკიცების ტვირთი დამსაქმებელს ეკისრება, თუ კანდიდატი ან დასაქმებული მიუთითებს იმ ფაქტებზე ან/და გარემოებებზე, რომლებიც ქმნის საფუძველს გონივრული ვარაუდისთვის, რომ დამსაქმებელმა დისკრიმინაციის აკრძალვის შესახებ მოთხოვნა დაარღვია.
საქართველოს 2020 წლის 29 სექტემბრის ორგანული კანონი №7177 – ვებგვერდი, 05.10.2020წ.
მუხლი 8. დაცვის ან მხარდაჭერის განსაკუთრებული ღონისძიებები
დისკრიმინაციად არ მიიჩნევა განსაკუთრებული ღონისძიებები, რომლებიც ხორციელდება იმ პირთა საჭიროებების დასაკმაყოფილებლად, რომლებიც, ჩვეულებრივ, აღიარებულია, რომ, ასაკის, სქესის, შეზღუდული შესაძლებლობის, ოჯახური პასუხისმგებლობის, სოციალური ან კულტურული სტატუსის გათვალისწინებით, განსაკუთრებულ დაცვას ან მხარდაჭერას საჭიროებენ.
საქართველოს 2020 წლის 29 სექტემბრის ორგანული კანონი №7177 – ვებგვერდი, 05.10.2020წ.
მუხლი 9. გონივრული მისადაგება
შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირის მიმართ თანაბარი მოპყრობის პრინციპის, კერძოდ, გონივრული მისადაგების პრინციპის, დაცვის მიზნით დამსაქმებელი ვალდებულია საჭიროების შემთხვევაში განახორციელოს შესაბამისი ღონისძიებები, რათა შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირს ჰქონდეს თანაბარი შესაძლებლობა დასაქმების, კარიერული წინსვლის, კვალიფიკაციის ამაღლების, პროფესიული მომზადებისა და პროფესიული გადამზადების ხელმისაწვდომობისთვის, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც ასეთი ღონისძიება დამსაქმებელს არაპროპორციულ ტვირთს აკისრებს. ეს ტვირთი არაპროპორციულად არ მიიჩნევა, თუ კონკრეტულ ღონისძიებასთან დაკავშირებით მოქმედებს შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა სახელმწიფო მხარდაჭერის პროგრამები, შეღავათები ან/და სხვა, ალტერნატიული საშუალებები.
საქართველოს 2020 წლის 29 სექტემბრის ორგანული კანონი №7177 – ვებგვერდი, 05.10.2020წ.
კარი II. ინდივიდუალური შრომითი ურთიერთობა
საქართველოს 2020 წლის 29 სექტემბრის ორგანული კანონი №7177 – ვებგვერდი, 05.10.2020წ.
თავი III. შრომითი ურთიერთობის წარმოშობა
საქართველოს 2020 წლის 29 სექტემბრის ორგანული კანონი №7177 – ვებგვერდი, 05.10.2020წ.
მუხლი 10. შრომითი ქმედუნარიანობის წარმოშობა და სამუშაოზე მიღების მინიმალური ასაკი
1. ფიზიკური პირის შრომითი ქმედუნარიანობა წარმოიშობა 16 წლიდან.
2. 16 წლამდე არასრულწლოვანის შრომითი ქმედუნარიანობა წარმოიშობა მისი კანონიერი წარმომადგენლის ან მზრუნველობის/მეურვეობის ორგანოს თანხმობით, თუ შესაბამისი შრომითი ურთიერთობა არ ეწინააღმდეგება არასრულწლოვანის ინტერესებს, ზიანს არ აყენებს მის ზნეობრივ, ფიზიკურ და გონებრივ განვითარებას და არ უზღუდავს მას სავალდებულო დაწყებითი და საბაზო განათლების მიღების უფლებასა და შესაძლებლობას. არასრულწლოვანის კანონიერი წარმომადგენლის ან მზრუნველობის/მეურვეობის ორგანოს თანხმობა ძალაში რჩება მსგავსი ხასიათის შემდგომი შრომითი ურთიერთობის მიმართაც.
3. 14 წლამდე არასრულწლოვანთან შრომითი ხელშეკრულება შეიძლება დაიდოს მხოლოდ სპორტის, ხელოვნების ან კულტურის სფეროში საქმიანობის განსახორციელებლად ანდა სარეკლამო სამუშაოს შესასრულებლად.
4. აკრძალულია არასრულწლოვანთან შრომითი ხელშეკრულების დადება სათამაშო ბიზნესთან, ღამის გასართობ დაწესებულებასთან, ეროტიკული და პორნოგრაფიული პროდუქციის, ფარმაცევტული და ტოქსიკური ნივთიერებების დამზადებასთან, გადაზიდვასა და რეალიზაციასთან დაკავშირებული სამუშაოების შესასრულებლად.
5. აკრძალულია არასრულწლოვანთან ანდა ორსულ, ახალნამშობიარებ ან მეძუძურ ქალთან შრომითი ხელშეკრულების დადება მძიმე, მავნე ან საშიშპირობებიანი სამუშაოს შესასრულებლად.
6. აკრძალულია „ადრეული და სკოლამდელი აღზრდისა და განათლების შესახებ“ საქართველოს კანონით ან „ზოგადი განათლების შესახებ“ საქართველოს კანონით განსაზღვრულ დაწესებულებაში, არასრულწლოვანთათვის ნებისმიერი სახის საგანმანათლებლო/სასწავლო/სააღმზრდელო მომსახურების გამწევ დაწესებულებაში (მათ შორის, სკოლისგარეშე საგანმანათლებლო და სააღმზრდელო დაწესებულებაში), ადამიანით ვაჭრობის (ტრეფიკინგის) მსხვერპლთა მომსახურების დაწესებულებაში (თავშესაფარში), „ქალთა მიმართ ძალადობის ან/და ოჯახში ძალადობის აღკვეთის, ძალადობის მსხვერპლთა დაცვისა და დახმარების შესახებ“ საქართველოს კანონით განსაზღვრულ თავშესაფარში/კრიზისულ ცენტრში, „სოციალური დახმარების შესახებ“ საქართველოს კანონით გათვალისწინებულ სპეციალიზებულ დაწესებულებად/სპეციალიზებულ დაწესებულებაში იმ პირის დასაქმება, რომელიც ნასამართლევია „სქესობრივი თავისუფლებისა და ხელშეუხებლობის წინააღმდეგ მიმართულ დანაშაულთან ბრძოლის შესახებ“ საქართველოს კანონით გათვალისწინებული სქესობრივი თავისუფლებისა და ხელშეუხებლობის წინააღმდეგ მიმართული დანაშაულის ჩადენისთვის, მიუხედავად ნასამართლობის მოხსნისა ან გაქარწყლებისა.
7. აკრძალულია საქართველოს კანონმდებლობით განსაზღვრულ შესაბამის დაწესებულებაში იმ პირის დასაქმება, რომელიც ნასამართლევია „სქესობრივი თავისუფლებისა და ხელშეუხებლობის წინააღმდეგ მიმართულ დანაშაულთან ბრძოლის შესახებ“ საქართველოს კანონით გათვალისწინებული სქესობრივი თავისუფლებისა და ხელშეუხებლობის წინააღმდეგ მიმართული დანაშაულის ჩადენისთვის ან რომელსაც იმავე კანონის საფუძველზე ჩამოერთვა აღნიშნულ დაწესებულებაში საქმიანობის უფლება.
საქართველოს 2020 წლის 29 სექტემბრის ორგანული კანონი №7177 – ვებგვერდი, 05.10.2020წ.
მუხლი 11. წინასახელშეკრულებო ურთიერთობა და ინფორმაციის გაცვლა შრომითი ხელშეკრულების დადებამდე
1. დამსაქმებელს უფლება აქვს, მოიპოვოს კანდიდატის შესახებ ინფორმაცია, გარდა იმ ინფორმაციისა, რომელიც არ არის დაკავშირებული სამუშაოს შესრულებასთან და არ არის საჭირო კანდიდატის მიერ კონკრეტული სამუშაოს შესრულების შესაძლებლობის შესაფასებლად და შესაბამისი გადაწყვეტილების მისაღებად.
2. კანდიდატი ვალდებულია დამსაქმებელს აცნობოს ნებისმიერი გარემოების შესახებ, რომელმაც შეიძლება ხელი შეუშალოს მას სამუშაოს შესრულებაში ან საფრთხე შეუქმნას დამსაქმებლის ინტერესებს.
3. დამსაქმებელს უფლება აქვს, შეამოწმოს კანდიდატის მიერ წარდგენილი ინფორმაციის სისწორე.
4. დამსაქმებლის მიერ მოპოვებული კანდიდატის შესახებ ინფორმაცია და კანდიდატის მიერ წარდგენილი ინფორმაცია არ შეიძლება კანდიდატის თანხმობის გარეშე იყოს ხელმისაწვდომი სხვა პირისთვის, გარდა საქართველოს კანონმდებლობით გათვალისწინებული შემთხვევებისა.
5. კანდიდატს უფლება აქვს, გამოითხოვოს მის მიერ წარდგენილი დოკუმენტები, თუ დამსაქმებელმა არ დადო მასთან შრომითი ხელშეკრულება.
6. დამსაქმებელი ვალდებულია კანდიდატს მიაწოდოს შემდეგი ინფორმაცია:
ა) შესასრულებელი სამუშაოს შესახებ;
ბ) შრომითი ხელშეკრულების ფორმის (ზეპირი ან წერილობითი) და ვადის (განსაზღვრული ან განუსაზღვრელი) შესახებ;
გ) შრომის პირობების შესახებ;
დ) შრომითი ურთიერთობისას დასაქმებულის უფლებრივი მდგომარეობის შესახებ;
ე) შრომის ანაზღაურების შესახებ.
7. კანდიდატთან წინასახელშეკრულებო ურთიერთობა დასრულებულად მიიჩნევა დამსაქმებლის მიერ მასთან შრომითი ხელშეკრულების დადებით ან დასაქმებაზე უარის შესახებ ინფორმირებით.
8. დამსაქმებელი არ არის ვალდებული, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება კანდიდატის დასაქმებაზე უარის თქმის თაობაზე.
9. წინასახელშეკრულებო ურთიერთობისას შრომითი ხელშეკრულების დადებამდე დამსაქმებელი ვალდებულია კანდიდატს გააცნოს საქართველოს კანონმდებლობით განსაზღვრული დებულებები პირთა მიმართ თანაბარი მოპყრობის პრინციპისა და მისი დაცვის საშუალებების შესახებ, აგრეთვე მიიღოს ზომები სამუშაო ადგილზე პირთა მიმართ თანაბარი მოპყრობის პრინციპის დაცვის უზრუნველსაყოფად, მათ შორის, დისკრიმინაციის ამკრძალავი დებულებები ასახოს შრომის შინაგანაწესში, კოლექტიურ ხელშეკრულებებსა და სხვა დოკუმენტებში და უზრუნველყოს მათი შესრულება.
საქართველოს 2020 წლის 29 სექტემბრის ორგანული კანონი №7177 – ვებგვერდი, 05.10.2020წ.
მუხლი 12. შრომითი ხელშეკრულების დადება
1. შრომითი ხელშეკრულება იდება ზეპირი ან წერილობითი ფორმით, განსაზღვრული ან განუსაზღვრელი ვადით.
2. თუ შრომითი ურთიერთობის ხანგრძლივობა 1 თვეს აღემატება, აუცილებელია შრომითი ხელშეკრულების წერილობითი ფორმით დადება.
3. გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც შრომითი ხელშეკრულების ვადა არის 1 წელი ან 1 წელზე მეტი, შრომითი ხელშეკრულება განსაზღვრული ვადით იდება მხოლოდ შემდეგი საფუძვლის არსებობისას:
ა) შესასრულებელია კონკრეტული მოცულობის სამუშაო;
ბ) შესასრულებელია სეზონური სამუშაო;
გ) სამუშაოს მოცულობა დროებით იზრდება;
დ) ხდება შრომითი ურთიერთობის შეჩერების საფუძვლით სამუშაოზე დროებით არმყოფი დასაქმებულის ჩანაცვლება;
ე) შრომითი ხელშეკრულება ითვალისწინებს „დასაქმების ხელშეწყობის შესახებ“ საქართველოს კანონით განსაზღვრულ შრომის ანაზღაურების სუბსიდირებას;
ვ) არსებობს სხვა ობიექტური გარემოება, რომელიც ამართლებს შრომითი ხელშეკრულების განსაზღვრული ვადით დადებას.
4. თუ შრომითი ხელშეკრულების ვადა 30 თვეზე მეტია, ან თუ შრომითი ურთიერთობა ვადიანი შრომითი ხელშეკრულების მიმდევრობით ორჯერ ან მეტჯერ დადების შედეგად გრძელდება და მისი ხანგრძლივობა 30 თვეს აღემატება, მიიჩნევა, რომ დადებულია უვადო შრომითი ხელშეკრულება. ვადიანი შრომითი ხელშეკრულებები მიმდევრობით დადებულად ჩაითვლება, თუ არსებული ვადიანი შრომითი ხელშეკრულება მისი ვადის გასვლისთანავე გაგრძელდა ან მომდევნო ვადიანი შრომითი ხელშეკრულება პირველი ვადიანი შრომითი ხელშეკრულების ვადის გასვლიდან 60 დღის ვადაში დაიდო.
5. თუ განსაზღვრული ვადით შრომითი ხელშეკრულება დადებულია ამ მუხლის მე-3 პუნქტით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძვლის გარეშე, მიიჩნევა, რომ დადებულია უვადო შრომითი ხელშეკრულება.
6. ვადიანი შრომითი ხელშეკრულების დადებაზე ამ მუხლით დაწესებული შეზღუდვები არ ვრცელდება „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონით გათვალისწინებულ მეწარმეზე, თუ მისი სახელმწიფო რეგისტრაციიდან 48 თვე არ გასულა (დამწყები საწარმო) და იგი აკმაყოფილებს საქართველოს მთავრობის მიერ დადგენილ დამატებით პირობებს (ასეთი პირობების დადგენის შემთხვევაში), იმ პირობით, რომ ამ პუნქტის მიზნებისთვის ვადიანი შრომითი ხელშეკრულების ხანგრძლივობა არ შეიძლება იყოს 3 თვეზე ნაკლები.
7. ამ მუხლის მე-6 პუნქტის მოქმედება არ ვრცელდება იმ მეწარმე სუბიექტზე, რომელიც შექმნილია რეორგანიზაციის შედეგად, სხვა მეწარმე სუბიექტის აქტივების საკუთრებაში ან სარგებლობაში გადაცემის ან თვალთმაქცური გარიგების საფუძველზე.
8. გარდა შრომითი ხელშეკრულების ამ მუხლის მე-3 პუნქტის „ა“–„ვ“ ქვეპუნქტებით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძვლით დადების შემთხვევისა, თუ შრომითი ურთიერთობა დაწყებულია ამ მუხლის მე-6 პუნქტით განსაზღვრულ 48-თვიან პერიოდში, ამ ვადის ამოწურვის შემდეგ მიიჩნევა, რომ დადებულია უვადო შრომითი ხელშეკრულება.
9. დამსაქმებელი ვალდებულია განსაზღვრული ვადით დასაქმებულ პირს აცნობოს არსებული ვაკანსიების შესახებ, რათა მას ჰქონდეს, სხვა დასაქმებულის მსგავსად, უვადო შრომითი ხელშეკრულების ფარგლებში არსებული პოზიციების დაკავების თანაბარი შესაძლებლობა.
საქართველოს 2020 წლის 29 სექტემბრის ორგანული კანონი №7177 – ვებგვერდი, 05.10.2020წ.
საქართველოს 2021 წლის 2 აგვისტოს ორგანული კანონი №899 – ვებგვერდი, 04.08.2021წ.
საქართველოს 2021 წლის 1 დეკემბრის ორგანული კანონი №1039 – ვებგვერდი, 06.12.2021წ.
მუხლი 13. შრომითი ხელშეკრულების ენა
წერილობითი შრომითი ხელშეკრულება იდება მხარეებისთვის გასაგებ ენაზე. წერილობითი შრომითი ხელშეკრულება შეიძლება დაიდოს რამდენიმე ენაზე. თუ წერილობითი შრომითი ხელშეკრულება დადებულია რამდენიმე ენაზე, იგი უნდა შეიცავდეს დათქმას იმის თაობაზე, თუ რომელ ენაზე დადებულ შრომით ხელშეკრულებას ენიჭება უპირატესობა შრომითი ხელშეკრულებების დებულებებს შორის განსხვავების არსებობის შემთხვევაში.
საქართველოს 2020 წლის 29 სექტემბრის ორგანული კანონი №7177 – ვებგვერდი, 05.10.2020წ.
მუხლი 14. შრომითი ხელშეკრულების შინაარსი
1. შრომითი ხელშეკრულების არსებითი პირობებია:
ა) ინფორმაცია შრომითი ხელშეკრულების მხარეთა შესახებ;
ბ) მუშაობის დაწყების თარიღი და შრომითი ურთიერთობის ხანგრძლივობა;
გ) სამუშაო დრო და დასვენების დრო;
დ) სამუშაო ადგილი და ინფორმაცია დასაქმებულის სხვადასხვა სამუშაო ადგილის შესახებ, თუ მისი მუდმივი ან ძირითადი სამუშაო ადგილი განსაზღვრული არ არის;
ე) თანამდებობა (არსებობის შემთხვევაში მიეთითება რანგი, თანრიგი, კატეგორია და სხვა) და შესასრულებელი სამუშაოს სახე ან აღწერილობა;
ვ) შრომის ანაზღაურება (მიეთითება ხელფასი, აგრეთვე არსებობის შემთხვევაში − დანამატი) და მისი გადახდის წესი;
ზ) ზეგანაკვეთური სამუშაოს ანაზღაურების წესი;
თ) ანაზღაურებადი შვებულების ხანგრძლივობა, ანაზღაურებისგარეშე შვებულების ხანგრძლივობა და ამ შვებულებების მიცემის წესი;
ი) დამსაქმებლისა და დასაქმებულის მიერ შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის წესი;
კ) კოლექტიური ხელშეკრულებების დებულებები − იმ შემთხვევაში, თუ ამ დებულებებით დასაქმებულთა შრომის პირობები განსხვავებულად რეგულირდება.
2. დამსაქმებელი ვალდებულია დასაქმებულის მოთხოვნის შემთხვევაში გასცეს დასაქმების შესახებ ცნობა. ეს ცნობა უნდა შეიცავდეს მონაცემებს შესრულებული სამუშაოს, შრომის ანაზღაურებისა და შრომითი ხელშეკრულების ვადის თაობაზე.
3. შრომითი ხელშეკრულებით შეიძლება განისაზღვროს, რომ შრომის შინაგანაწესი შრომითი ხელშეკრულების ნაწილია. ამ შემთხვევაში დამსაქმებელი ვალდებულია პირს შრომითი ხელშეკრულების დადებამდე გააცნოს შრომის შინაგანაწესი (არსებობის შემთხვევაში). დამსაქმებელი ვალდებულია დასაქმებულს გააცნოს შრომის შინაგანაწესში შეტანილი ცვლილება მისი შეტანიდან 14 კალენდარული დღის ვადაში.
4. თუ დასაქმებულთან დადებულია რამდენიმე შრომითი ხელშეკრულება, რომლებიც მხოლოდ ავსებს და მთლიანად არ ცვლის ერთმანეთს, ყველა შრომითი ხელშეკრულება ინარჩუნებს ძალას და ერთ შრომით ხელშეკრულებად მიიჩნევა.
5. წინა შრომითი ხელშეკრულება ძალას ინარჩუნებს იმდენად, რამდენადაც მისი დებულებები შეცვლილი არ არის მომდევნო შრომითი ხელშეკრულებით.
6. თუ დასაქმებულთან დადებულია რამდენიმე შრომითი ხელშეკრულება, რომლებიც ერთსა და იმავე პირობას ეხება, უპირატესობა ენიჭება ბოლო შრომით ხელშეკრულებას.
7. ბათილია დასაქმებულთან დადებული ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულების ის პირობა, რომელიც ამ კანონს ან იმავე დასაქმებულთან დადებულ კოლექტიურ ხელშეკრულებას ეწინააღმდეგება, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულება აუმჯობესებს დასაქმებულის მდგომარეობას.
საქართველოს 2020 წლის 29 სექტემბრის ორგანული კანონი №7177 – ვებგვერდი, 05.10.2020წ.
მუხლი 15. შრომითი ურთიერთობის წარმოშობა
შრომითი ურთიერთობა წარმოიშობა დასაქმებულის მიერ სამუშაოს შესრულების ფაქტობრივად დაწყების მომენტიდან, თუ შრომითი ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის განსაზღვრული.
საქართველოს 2020 წლის 29 სექტემბრის ორგანული კანონი №7177 – ვებგვერდი, 05.10.2020წ.
მუხლი 16. არასრული სამუშაო განაკვეთი
1. არასრულ სამუშაო განაკვეთზე დასაქმებული პირი არის დასაქმებული, რომლის ნორმირებული სამუშაო დრო კვირის განმავლობაში ან საშუალოდ 1 წლამდე ხანგრძლივობის შრომითი ურთიერთობის პერიოდში ანალოგიურ პირობებში სრულ სამუშაო განაკვეთზე დასაქმებული პირის ნორმირებულ სამუშაო დროზე ნაკლებია.
შენიშვნა: ამ მუხლის მიზნებისთვის სრულ სამუშაო განაკვეთზე დასაქმებული პირი არის დასაქმებული, რომელიც იმავე ფორმის შრომითი ხელშეკრულების ფარგლებში იმავე დამსაქმებლისთვის ასრულებს იმავე ან მსგავს სამუშაოს და დასაქმებულია იმავე მიმართულებით, იმავე დეპარტამენტში ან სამსახურში. იმავე მიმართულებით, იმავე დეპარტამენტში ან სამსახურში ანალოგიურ პირობებში სრულ სამუშაო განაკვეთზე დასაქმებული პირის არარსებობის შემთხვევაში გასათვალისწინებელია იმავე დამსაქმებელთან ანალოგიურ პირობებში სრულ სამუშაო განაკვეთზე დასაქმებული პირი. ასეთი პირის არარსებობის შემთხვევაში გასათვალისწინებელია საქმიანობის იმავე სფეროში სრულ სამუშაო განაკვეთზე დასაქმებული პირი.
2. აკრძალულია შრომის პირობებთან დაკავშირებით არასრულ სამუშაო განაკვეთზე დასაქმებული პირის მიმართ განსხვავებული მოპყრობა ანალოგიურ პირობებში სრულ სამუშაო განაკვეთზე დასაქმებულ პირთან შედარებით მხოლოდ იმის გამო, რომ ეს პირი დასაქმებულია არასრულ სამუშაო განაკვეთზე, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც განსხვავებული მოპყრობა გამართლებულია ობიექტური საფუძვლით.
3. დაუშვებელია დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტა მის მიერ სრული სამუშაო განაკვეთიდან არასრულ სამუშაო განაკვეთზე ან არასრული სამუშაო განაკვეთიდან სრულ სამუშაო განაკვეთზე გადასვლაზე უარის თქმის გამო, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც დამსაქმებელს უფლება აქვს, შესაბამისი წინაპირობების დაცვით შეწყვიტოს დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულება ამ კანონის 47-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული საფუძვლით.
4. ობიექტური შესაძლებლობის არსებობის შემთხვევაში დამსაქმებელი ვალდებულია:
ა) გაითვალისწინოს დასაქმებულის მოთხოვნა სრული სამუშაო განაკვეთიდან დამსაქმებელთან არსებულ არასრულ სამუშაო განაკვეთზე გადასვლის შესახებ;
ბ) გაითვალისწინოს დასაქმებულის მოთხოვნა შესაძლებლობის არსებობის შემთხვევაში არასრული სამუშაო განაკვეთიდან სრულ სამუშაო განაკვეთზე გადასვლის ან სამუშაო დროის გაზრდის შესახებ;
გ) დროულად გაავრცელოს არსებული სრული და არასრული სამუშაო განაკვეთების შესახებ ინფორმაცია სრული სამუშაო განაკვეთიდან არასრულ სამუშაო განაკვეთზე ან არასრული სამუშაო განაკვეთიდან სრულ სამუშაო განაკვეთზე გადასვლის ხელშეწყობის უზრუნველსაყოფად;
დ) გაითვალისწინოს წამახალისებელი ღონისძიებები ორგანიზაციის ყველა დონეზე (მათ შორის, წამყვან/მენეჯერულ თანამდებობებზე) არასრული სამუშაო განაკვეთის ხელმისაწვდომობისთვის, აგრეთვე, თუ ეს მიზანშეწონილია, არასრულ სამუშაო განაკვეთზე დასაქმებული პირის კარიერული წინსვლის, პროფესიული მომზადებისა და პროფესიული მობილობის ხელშეწყობისთვის.
5. დასაქმებულის უფლება, დასაქმდეს ერთზე მეტ სრულ ან არასრულ სამუშაო განაკვეთზე, შრომითი ხელშეკრულებით შეიძლება შეიზღუდოს, თუ პირი, რომლისთვისაც უნდა შესრულდეს შეთავსებითი სამუშაო, დამსაქმებლის კონკურენტია.
საქართველოს 2020 წლის 29 სექტემბრის ორგანული კანონი №7177 – ვებგვერდი, 05.10.2020წ.
მუხლი 17. გამოსაცდელი ვადა
1. შესასრულებელ სამუშაოსთან პირის შესაბამისობის დადგენის მიზნით, მხარეთა შეთანხმებით, შესაძლებელია მასთან მხოლოდ ერთხელ დაიდოს შრომითი ხელშეკრულება გამოსაცდელი ვადით არაუმეტეს 6 თვისა. შრომითი ხელშეკრულება გამოსაცდელი ვადით იდება მხოლოდ წერილობითი ფორმით.
2. გამოსაცდელ ვადაში შესრულებული სამუშაო ანაზღაურდება. ამ ანაზღაურების ოდენობა და გადახდის წესი განისაზღვრება მხარეთა შეთანხმებით.
3. დამსაქმებელს უფლება აქვს, გამოსაცდელი ვადის განმავლობაში ნებისმიერ დროს დადოს დასაქმებულთან ვადიანი ან უვადო შრომითი ხელშეკრულება ან შეწყვიტოს მასთან გამოსაცდელი ვადით დადებული შრომითი ხელშეკრულება.
4. გამოსაცდელი ვადით დადებული შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შემთხვევაზე არ ვრცელდება ამ კანონის 48-ე მუხლით გათვალისწინებული მოთხოვნები, თუ გამოსაცდელი ვადით დადებული შრომითი ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის განსაზღვრული. გამოსაცდელი ვადით დადებული შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შემთხვევაში დასაქმებულს შრომის ანაზღაურება მიეცემა ნამუშევარი დროის შესაბამისად.
საქართველოს 2020 წლის 29 სექტემბრის ორგანული კანონი №7177 – ვებგვერდი, 05.10.2020წ.
მუხლი 18. სტაჟირება
1. სტაჟიორი არის ფიზიკური პირი, რომელიც დამსაქმებლისთვის ასრულებს გარკვეულ სამუშაოს ანაზღაურების სანაცვლოდ ან მის გარეშე, კვალიფიკაციის ასამაღლებლად, პროფესიული ცოდნის, უნარის ან პრაქტიკული გამოცდილების მისაღებად.
2. დამსაქმებელს ეკრძალება სტაჟიორის შრომის გამოყენება იმ მიზნით, რომ თავი აარიდოს შრომითი ხელშეკრულების დადებას. სტაჟიორი არ ანაცვლებს დასაქმებულს. დამსაქმებელს არ აქვს უფლება, აიყვანოს სტაჟიორი იმ დასაქმებულის ნაცვლად, რომელთანაც შრომითი ურთიერთობა შეჩერდა ან/და შეწყდა.
3. ანაზღაურებისგარეშე სტაჟირების ვადა არ უნდა აღემატებოდეს 6 თვეს, ხოლო ანაზღაურებადი სტაჟირების ვადა − 1 წელს. პირს უფლება აქვს, ერთსა და იმავე დამსაქმებელთან ანაზღაურებისგარეშე სტაჟირება გაიაროს მხოლოდ ერთხელ.
4. სტაჟიორისა და დამსაქმებლის ურთიერთობას აწესრიგებს წერილობითი ხელშეკრულება. ამ ხელშეკრულებაში დეტალურად უნდა იყოს აღწერილი სტაჟიორის მიერ შესასრულებელი სამუშაო.
5. სტაჟიორთან დადებულ ხელშეკრულებაზე ვრცელდება ამ კანონით (გარდა ამ კანონის VII თავისა) გათვალისწინებული დაცვის ყველა მინიმალური სტანდარტი. სტაჟიორთან დადებული ხელშეკრულების შეწყვეტის შემთხვევაზე არ ვრცელდება ამ კანონის 48-ე მუხლით გათვალისწინებული მოთხოვნები, თუ სტაჟიორთან დადებული ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის განსაზღვრული.
6. ამ მუხლის ნორმები გამოიყენება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ სპეციალური კანონით სხვა რამ არ არის განსაზღვრული.
7. ამ მუხლის მოქმედება არ ვრცელდება საჯარო დაწესებულებებზე, მათ შორის, საჯარო სამართლის იურიდიულ პირებზე.
საქართველოს 2020 წლის 29 სექტემბრის ორგანული კანონი №7177 – ვებგვერდი, 05.10.2020წ.
თავი IV. სამუშაოს შესრულება
საქართველოს 2020 წლის 29 სექტემბრის ორგანული კანონი №7177 – ვებგვერდი, 05.10.2020წ.
მუხლი 19. სამუშაოს პირადად შესრულების მოვალეობა
დასაქმებული ვალდებულია სამუშაო პირადად შეასრულოს.
საქართველოს 2020 წლის 29 სექტემბრის ორგანული კანონი №7177 – ვებგვერდი, 05.10.2020წ.
მუხლი 20. შრომითი ხელშეკრულების პირობების შეცვლა
1. დამსაქმებელს უფლება აქვს, დასაქმებულისთვის შეტყობინებით დააზუსტოს შრომითი ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაოს შესრულების ცალკეული გარემოებები, რომლებიც არ ცვლის შრომითი ხელშეკრულების არსებით პირობებს.
2. შრომითი ხელშეკრულების არსებითი პირობები შეიძლება შეიცვალოს მხოლოდ მხარეთა შეთანხმებით. თუ შრომითი ხელშეკრულება არ შეიცავს რომელიმე არსებით პირობას, ასეთი პირობის განსაზღვრა შესაძლებელია დასაქმებულის თანხმობით.
3. შრომითი ხელშეკრულების არსებითი პირობების შეცვლა, რაც განპირობებულია საქართველოს კანონმდებლობის ცვლილებით, დასაქმებულის თანხმობას არ საჭიროებს.
4. შრომითი ხელშეკრულების არსებითი პირობების შეცვლად არ მიიჩნევა შემდეგი გარემოების შეცვლა:
ა) დამსაქმებლის მიერ დასაქმებულისთვის მითითებული სამუშაოს შესრულების ადგილის შეცვლა, თუ ხელმისაწვდომი საზოგადოებრივი სატრანსპორტო საშუალებებით დასაქმებულის საცხოვრებელი ადგილიდან სამუშაოს შესრულების ახალ ადგილამდე მისასვლელად და დასაბრუნებლად საჭიროა დღეში არაუმეტეს 3 საათისა, ამასთანავე, ეს არ მოითხოვს არაპროპორციულ ხარჯებს;
ბ) სამუშაოს დაწყების ან დამთავრების დროის შეცვლა არაუმეტეს 90 წუთით.
5. ამ მუხლის მე-4 პუნქტით გათვალისწინებული ორივე გარემოების ერთდროულად შეცვლა მიიჩნევა შრომითი ხელშეკრულების არსებითი პირობების შეცვლად.
6. თუ იმ დასაქმებულის ჯანმრთელობის მდგომარეობა, რომელიც არის ორსული, ახალნამშობიარები ან მეძუძური ქალი, სამედიცინო დასკვნის თანახმად, არ იძლევა შრომითი ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაოს შესრულების შესაძლებლობას, მას გონივრული მისადაგების ფარგლებში უფლება აქვს, მოითხოვოს იმავე დამსაქმებელთან თავისი ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესაბამისი სამუშაოს შესრულება.
7. იმ დასაქმებულის შრომის პირობების შემსუბუქების ან მსუბუქ სამუშაოზე გადაყვანის შეუძლებლობის შემთხვევაში, რომელიც არის ორსული, ახალნამშობიარები ან მეძუძური ქალი, სამედიცინო დასკვნაში მითითებული ვადის, აგრეთვე ორსულობის, ახალნამშობიარობის ან მეძუძურობის ფაქტის გათვალისწინებით, დასაქმებული თავისუფლდება შრომითი ხელშეკრულებით განსაზღვრული მოვალეობების შესრულებისგან. მას აღნიშნული პერიოდი არ ჩაეთვლება ამ კანონის 46-ე მუხლის მე-2 პუნქტის „ი“ ქვეპუნქტითა და 47-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ი“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებულ დროებითი შრომისუუნარობის ვადაში. შრომითი ხელშეკრულებით განსაზღვრული მოვალეობების შესრულებისგან გათავისუფლების პერიოდში დასაქმებულის შრომის ანაზღაურების საკითხი განისაზღვრება დასაქმებულისა და დამსაქმებლის შეთანხმებით.
8. დასაქმებულს უფლება აქვს, ორსულობისა და მშობიარობის გამო შვებულების, ბავშვის მოვლის გამო შვებულების, ახალშობილის შვილად აყვანის გამო შვებულების დასრულების შემდეგ დაბრუნდეს იმავე სამუშაოზე იმავე შრომის პირობებით, აგრეთვე ისარგებლოს ნებისმიერი გაუმჯობესებული შრომის პირობებით იმის ფარგლებში, რისი მიღების უფლებაც მას ექნებოდა, შესაბამისი შვებულებით რომ არ ესარგებლა.
საქართველოს 2020 წლის 29 სექტემბრის ორგანული კანონი №7177 – ვებგვერდი, 05.10.2020წ.
მუხლი 21. მივლინება
1. მივლინება არის დამსაქმებლის მიერ დასაქმებულის სამუშაო ადგილის დროებით შეცვლა, სამუშაოს ინტერესებიდან გამომდინარე.
2. დამსაქმებლის მიერ დასაქმებულის მივლინებაში გაგზავნა არ მიიჩნევა შრომითი ხელშეკრულების არსებითი პირობების შეცვლად, თუ მივლინების პერიოდი წელიწადში 45 კალენდარულ დღეს არ აღემატება.
3. დამსაქმებლის მიერ ამ მუხლის მე-2 პუნქტით გათვალისწინებული ვადის გადამეტება მიიჩნევა შრომითი ხელშეკრულების არსებითი პირობების შეცვლად.
4. დამსაქმებელი ვალდებულია დასაქმებულს სრულად აუნაზღაუროს მივლინებასთან დაკავშირებული ხარჯი.
5. ამ მუხლის ნორმები გამოიყენება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ შრომითი ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის განსაზღვრული.
საქართველოს 2020 წლის 29 სექტემბრის ორგანული კანონი №7177 – ვებგვერდი, 05.10.2020წ.
მუხლი 22. პროფესიული განვითარების ხელშეწყობა
1. დამსაქმებელი ხელს უწყობს დასაქმებულის კვალიფიკაციის ამაღლებას.
2. ორსულობისა და მშობიარობის გამო შვებულების, ბავშვის მოვლის გამო შვებულების, ახალშობილის შვილად აყვანის გამო შვებულების დასრულების შემდეგ, დასაქმებულის მოთხოვნის შემთხვევაში დამსაქმებელი ვალდებულია უზრუნველყოს დასაქმებულის კვალიფიკაციის ამაღლება, თუ ეს აუცილებელია მის მიერ შრომითი ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაოს შესასრულებლად და დამსაქმებლისთვის არაპროპორციულ ხარჯებს არ წარმოშობს.
3. თუ პროფესიული გადამზადების, კვალიფიკაციის ამაღლების ან სხვა სასწავლო კურსში დასაქმებულის მონაწილეობის თაობაზე გადაწყვეტილებას იღებს დამსაქმებელი, ამ კურსში დასაქმებულის მონაწილეობა სამუშაო დროში ითვლება და ანაზღაურდება.
საქართველოს 2020 წლის 29 სექტემბრის ორგანული კანონი №7177 – ვებგვერდი, 05.10.2020წ.
მუხლი 23. შრომის შინაგანაწესი
1. დამსაქმებელს უფლება აქვს, დაადგინოს შრომის შინაგანაწესი. იგი ვალდებულია შრომის შინაგანაწესი დასაქმებულს გააცნოს.
2. შრომის შინაგანაწესი არის წერილობითი დოკუმენტი, რომლითაც შეიძლება განისაზღვროს:
ა) სამუშაო კვირის ხანგრძლივობა, სამუშაო დღეს სამუშაოს დაწყების დრო და დამთავრების დრო, ცვლაში მუშაობისას – ცვლის ხანგრძლივობა;
ბ) დასვენების ხანგრძლივობა;
გ) შრომის ანაზღაურების გაცემის დრო, ადგილი და წესი;
დ) ანაზღაურებადი შვებულების ხანგრძლივობა და მიცემის წესი;
ე) ანაზღაურებისგარეშე შვებულების ხანგრძლივობა და მიცემის წესი;
ვ) შრომის პირობების დაცვის წესები;
ზ) წახალისების სახე, პასუხისმგებლობის სახე და მათი გამოყენების წესები;
თ) განცხადების/საჩივრის განხილვის წესი.
3. სამუშაოს სპეციფიკის გათვალისწინებით, დამსაქმებელმა შრომის შინაგანაწესით შეიძლება განსაზღვროს სპეციალური წესები.
4. დამსაქმებელი ვალდებულია მიიღოს ზომები დაწესებულებაში დასაქმებულთა მიმართ თანაბარი მოპყრობის პრინციპის დაცვის უზრუნველსაყოფად, მათ შორის, დისკრიმინაციის ამკრძალავი დებულებები ასახოს შრომის შინაგანაწესსა და სხვა დოკუმენტებში და უზრუნველყოს მათი შესრულება.
5. დამსაქმებელი ვალდებულია ხელი შეუწყოს დასაქმების ადგილზე შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა უფლებების რეალიზებას, მათ შორის, გონივრული მისადაგების ფარგლებში „შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა უფლებების შესახებ“ საქართველოს კანონის 36-ე მუხლით გათვალისწინებული სავალდებულო სტანდარტების/ნორმატივების დაცვითა და შესრულებით.
6. ბათილია შრომის შინაგანაწესის ის დებულება, რომელიც ამ კანონს, ინდივიდუალურ შრომით ხელშეკრულებას ან კოლექტიურ ხელშეკრულებას ეწინააღმდეგება. თემებიიიიიიიიიიიიიიიიიიიი 11111ქართული შრომის სამართლის ისტორიული განვითარების ათვლა იწყება საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის 1920 წლის 14 აგვისტოს კანონით შრომის ხელშეკრულების შესახებ კანონს ექვემდებარება შრომის ყოველი ხელშეკრულება, რომლითაც ერთი პირი დაქირავებული თავის სამუშაო ძალას აძლევს სხვა პირს დამქირავებელს განსაზღვრული ან განუსაზღვრელი ვადით, ან გარიგებულ სამუშაოს დამთავრებამდე და ვალდებული ხდება დამქირავებლის მიერ ნაჩვენები განსაზღვრული სახის მოქმედება შეასრულოს სასყიდლიანი სამუშაოს ფასით რომელიც აღირიცხება დროის მიხედვით, ნაჭრობით ან სხვა საშუალებით 2222222222წყაროებიი კონსტიტუციის 6 ის 1 მუხლის ნაწილის თანახმად საქართველოს კონსტიტუციასახელმწიფოს უზენაესი კანონია ყველა სხვა სამართლებრივი აქტი უნდა შეესაბამებოდეს კონსტიტუციას. საქართველოს კონსტიტუციით განპირებებულია ადამიანის უფლებები და თავისუფლებები. იგი აყალიბებს შრომის ურთიერთობის მარეგულირებელ ჩარჩოს, კონსტიტუციით არის განპირობებული შრომის თავისუფლება აღსანიშნავია საქართველოს კონსტიტუციის მე 14 მუხლი რომელიც ეხება თავისუფლებას და თანასწორობას.3333333ხელშეკრულების დადების თავისუფლების პრინციპი დისკრიმინაციის აღმოფხვრის პრინციპი ამონარიდები საერთა=შორისო ხელშეკრულებიდან ვენის კონვენციის მუხლი 26 ყოველი ძალაში მყპოფი საერთაშორისო ხელშეკრულება სავალდებულოა მისი მხარეებისთვის და მათ მიერ კეთილსინდისიერად უნდა შესრულდეს ხელშეკრულების მხარემ არ შეიძლება მიუთითოს თავის შიდასახელმწიფოებრივისამართლის დებულებებზე. მის მიერ საერთაშორისო ხელშეკრულების შეუსრულებლობის გასამართლებლად
1)ზღვის საერთაშორისო სამართლის შესახებ გაეროს
1982 წლის კონვენციის მიხედვით ტწრმინი
‘’ზონა’’ნიშნავს?
ყველა საზღვაო სივრცეს სადაც სახელმწიფო არ
ახორციელებს სუვერენულ უფლებებს
2)საერთაშორისო სამართალი არის
საერთაშორისო საზოგადოების სამართალი
3)სახელმწიფოს ტერიტორიის ფართობის დადგენისას
მხედველობაში უნდა მივიღოთ თუ არა მისი
საელჩოების ფართობის ერთობლიობა?
რა თქმაუნდა რადგან საელჩოები სახელმწიფოს
ტერიტორიად ივლება
4)თანამედროვე საერთაშორისო სამართლის სუბიექტი
არ არის
მულტინაციონალური კომპანია
5)ექსტრადაცია,როგორც საერთაშორისო
თანამშრომლობის ერთგვარი ფორმა საერთაშორისო
სამართალში გაჩნდა
გაეროს სისტემაში სახელმწიფოთა
თანამშრომლობის სისტემის შემუშავების ფარგლებში
6)მართლმსაჯულების საერთაშორისო სასამართლო
უფლებამოსილია მიიღოს
გადაწყვეტილება და საკონსულტაციო მოსაზრება
7)საერთაშორისო სამართალში შესაძლებელია თუ არა
სახელმწიფოს პასუხისმგებლობის დაყენება სხვა
სახელმწიფოს ქმედების გამო?
შეუძლებელია რადგან სახელმწიფომ შეიძლება
მხოლოდ საკუთარი ქმედების გამო აგოს პასუხი
8)დიპლომატიური ურთიერთობის შესახებ ვენის 1961
წლის კონვენციის მიხედვით სეხელმწიფოთა შორის
დიპლომატიური
ურთიერთობა.....წარმომადგენლობის დაფუძვნება
ხდება?
ურთიერთშეთანხმებით
9)საერთაშორისო სამართალი იცნობს თუ არა
საერთაშორისო კონფერენციების
სამართალსუბიექტობას?
არ აღიარებს
10)საერთაშორისო სამართლებრივი ნორმის შიდა
სახელმწიფოებრივ ურთიერთობებში
გამოსაყენებლად
ყოველთვის საჭიროა დამატებითი შიდა
სახელმწიფოებრივი ნორმა
11)საერთაშორისო სამართლის მიხედვით
მშვიდობიანი გავლის პრინციპიაღიარებულია?
სახელმწიფოს სახმელეთო,საზღვაო და საჰაერო
ტერიტორიაზე
12)შესაძლებელია თუ არა აგრესიული საგარეო
პოლიტიკის სახელმწიფოს გაერთიანებული ერების
ორჰგანიზაციაში გაწევრიანება?
გაეროს ქარტიის მიხედვით,შეუძლებელია
13)საერთაშორისო სამართალში სახელმწიფოს
საერთაშორისო პასუხისმგებლობის საფუძველია?
მისი საერთაშორისოდ მართლსაწინააღმდეგო
ქმედება
14)საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის
ძირითადი მიზანია
განსაზღვროს ძალის გამოყენებისას სახელმწიფოთა
ვალდებულებები
15)საერთაშორისო სამართალი ჩამოყალიბდა
ცნობილი დიპლომატიასა და იურისტის ჰუგო
გროციურის ნაშრომის’’ზღვის თავისუფლების
შესახებ’’გამოქვეყნების
16)გაეროს წესდების
(ქარტიის)მიხედვით,საერთაშორისო სამართლის
ძირითადი პრინციპები:
ყველაზე უფრო მნიშვნელოვანი
ნორმებია,რომელსაც უნდა შეესაბამებოდეს როგორც
წესდებისსხვა დებულებები,ისე ნებისმიერი
საერთაშორისო ვალდებულებები
17)ვენის 1969 წლის კონვენციის მიხედვით
საერთაშორისო ხელშეკრულების შესახებ პაქტა სუნტ
სერვანდა ნიშნავს?
ნიშნავს ძალაში მყოფიხელშეკრულების
კეთილსინდისიერად შესასრულების ვალდებულებას
18)დიპლომატიური ურთიერთობის შესახებ ვენის
1961 წლის კონვენციის მიხედვით დიპლომატიური
აგენტის კერძო რეზიდენცია
ისევე ხელშეუხებელია და დაცულია,როგორც
წარმომადგენლობის შენობები
19)საერთაშორისო სამართლის ძირითადი სუბიექტია?
სახელმწიფო
20)ვენის 1969 წლის კონვენციის მიხედვით
ხელშეკრულებების შესახებ,ხელშეკრულების ტესტი
ხდება აუთენტური და საბოლოო
ხელშეკრულების ტექსტით
გათვალისწინებულიპროცედურის ან სახელმწიფოთა
შორის სხვაგვარად შეთანხმებული პირობის
მიხედვით
21)თქვენ ხართ თუ არა საერთაშორისო სამართლის
სუბიექტი?
კი რადგან თანამედროვე საერთაშორისო სამართალი
ამას აღიარებს
22)არსებობს თუ არა საერთაშორისო ორგანიზაციების
შიდა სამართალი?
საერთაშორისო ორგანიზაცია იქმნება სახელმწიფოს
მიერ საერთაშორისო ხელშეკრულების საფუძველზე
და შესაბამისად საერთაშორისო ორგანიზაციის
ყოველგვარი საქმიანობა თავისი არსით
საერთაშორისოა
23)საერთაშორისო სამართლისა და შიდა შიდა
სახელმწიფოებრივი სამართლის თანაფარდობა
ნიშნავს
ამ ორი სამართლის მეცნიერულ შედარებას კვლევის
მიზნით
24)სახელმწიფოს საერთაშორისო პასუხისმგებლობის
შესახებ გაეროს 2001 წლის დოკუმენტის
მიხედვით,სახელმწიფოს პასუხისმგებლობის
გამომრიცხავ გარემოებას არ წარმოადგენს?
შეცდომა
25)საერთაშორისო სახელშეკრულებლო სამართლის
მიხედვით რებუს სიქ სტანტიბუს?
ხელშეკრულებაში ხელშემკვრელი სახელმწიფოს
მხრიდან ცალმხრივად ცვლილებების შეტანის
აკრძალვა
26)საერთაშორისო ორგანიზაციებს გააჩნიათ თუ არა
მოქალაქეობა?
არ გააჩნიათ მოქალაქეობა,როგორც
სახელმწიფოებს,განსხვავებით ფიზიკური
პირებისაგან რომლებიც არიან საერთაშორისო
სამართლის სუბიექტები
27)საერთაშორისო სამართლის ძირითადი პრინციპები
არის ცივი ომის პირობებში ევროპაში მშვიდობის
უზრუნველყოფის მიზნით სამშვიდობო
კონფერენციაზე შემუშავებული პრინციპები
28)ვენის 1969 წლის კონვენციის თანახმად
ხელშეკრულებაში ცვლილებების შეტანა
ნებადართულია მხარეთა თანხმობის შემთხვევაში
29)დიპლომატიური ურთიერთობის შესახებ ვენის
1961 წლის კონვენციის მიხედვით
წარმომადგენლობის მეთაური არის ?
პირი,რომელსაც მააკრედიტებელი სახელმწიფო
ავალებს იმოქმედოს როგორ ც ასეთმა
30)საერთაშორისო მართლმსაჯულების სასამართლოს
სტატუსის 38-ე მუხლის თანახმად საერთაშორისო
სამართლის წყარო არ არის?
სახელმწიფოს ცალმხრივი ატები
31)დიპლომატიური იმუნიტეტი და მისი
დანიშნულება
დიპლომატიური წარმ ომადგენლის უფლებაა რომ
მას ქონდეს იმუნიტეტი,ყოველ დიპლომატიურ
წარმომადგენელს და მის რეზიდენციას თავისი
ფუნქციის ნორმალური შესრულებისათვის მიეცემა
განსაკუთრებული უფლებები.ისინი მას
ათავისუფლებენ ადგილსამყოფელი სახელმწიფოს
ყვე;ა ახის იურისდიქციისაგან.
32)საერთაშორისო საჯარო სამართლის თეორიაში
დუალიზმი აღნიშნავს
მოსაზრებას რომლის თანახმად საერთაშორისო და
შიდასახელმწიფოებრივი სამართალი ორ სხვადახვა
ერთმანეთისაგან დამოუკიდებელ სისტემას
წარმოადგენს.
33)საქართველოს კანონის მიხედვით საერთაშორისო
ხელშეკრულებების შესახებ,საქართველოს
საერთაშორისო ხელშეკრულება
საქართველოს კანონმდებლობის განუყოფელი
ნაწილია და ქვს კონსტიტუციის მსგავსი
სამართლებრივი ძალა
34)ჰელსინკის 1975 წლის სამშვიდობო კონფერენციის
დასრულებისას მიღებული დასკვნითი
აქტით,სახელმწიფოებმა მიიღეს
საერთაშორისო სამართლის ძირითადი პრინციპები
35)შესაძლებელია თუ არა სახელმწიფოს ერთ
სახელმწიფოში ჰქონდეს რამენიმე საკონსულო
წარმომადგენლობა?
შესაძლებელია
36)
საერთაშორისო სამართლის ძირითადი პრინციპები
36)თანამედროვე საერთაშორისო სამართლის
სუბიექტი არ არის
მულტინაციონალური კომპანიები
37)2001 წლის გაეროს მიერ მიღებული დოკუმენტის
მიხედვით სახელმწიფოს პასუხისმგებლობის შესახებ,
საერთაშორისოდ მართლსაწინააღმდეგო ქმედება
სახეზეა:
როდესაც სახელმწიფო არღვევს ადამიანის
უფლებათა ევროულ კონვენციას
38)საერთაშორისო სამართალი ფიზიკური პირის
მოქალაქეობის საკითხს
სრულიად მიანდობს სახელმწიფოების სუვერენულ
კომპეტენციას,თუმცა ადგენს ზოგად პრინციპებს ამ
საკითხთან დაკავშირებით საერთაშორისო დავების
შემთხვევებისთვის
39)ვენის 1969წლის კონვენციის თანახმად
ხელშეკრილების შესახებ საერთაშორისო
ხელშეკრულების რატიფიკაცია ნიშნავს?
საერთაშორისო აქტს,რომლის საშუალებითაც
სახელმწიფო საერთაშორისოდ აცხადებს თანხმობას
მისთვის ხელშეკრულების სავალდებულოდ
აღიარებაზე.
40)საკონსულო ურთიერთობების შესახებ ვენის 1963
წლის კონვენციის მიხედვით საკონსულო
დაწესებულების მეთაური ნიშნავს?
პირს,რომელსაც დავალებული აქვს იმოქმედოს
როგორც ასეთმა.
41)საერთაშორისო სამართალი არის
მხოლოდ სახელმწიფოთაშორისი სამართალი
42)საერთაშორისო სამართღალში,სახელმწიფოს
საერთაშორისო პასუხისმგებლობის საფუძველია?
მისი საერთაშორისოდ მართლსაწინააღმდეგო
ქმედება
43)საერთაშორისო ორგანიზაცია არის ?
სახელმწიფოთა საერთაშორისო ხელშეკრულებაზე
დამყარებული ასოციაცია საკუთარი
სამართალსუბიექტებით
44)საერთაშორისო მართლმსაჯულების სასამართლოს
იურისპრუდენციის მიხედვით,საერთაშორისო
სამართალი შიდასახელმწიფოებრივ სამართალთან
მიმართებაში?
არის უპირატესი ძალის მქონე
45)დიპლომატიური ურთიერთობის შესახებ ვენის
1961 წლის კონვენციის მიხედვით,დიპლომატიური
აგენტის კერძო რეზიდენცია
ისევე ხელშეუხებელი და დაცულია,როგორც
წარმომადგენლობის შენობები
46)საერთაშორისო სამართლისა და შიდა
სახელმწიფოებრივი სამართლის თანაფარდობა
ნიშნავს?
საერთაშორისო სამართლებრივი ნორმის
ცხოვრებაში გატარებისას, შიდასახელმწიფოებრივი
სამართლის პოზიციისა და მისი მნიშვნელობის
გარკვევას. 1. ს აე რ თაშ ო რ ის ო ს ამ არ თალ ი და ს აე რ თაშ ო რ ის ო ს ის ტე მ ა
ს აერთაშორისო სისტემა, ფარ თო გაგე ბით, მოიცავს ყველა იმ ურთიერთობას, რომელიც სახელმწიფოს გარეთ წარმოქმნილი
ურთიერთბების კომპონენტებს შეიცავს, განურჩევლად იმისა, ატარებს კონკრეტული ურთიერთობა სამთავრობათაშორისო თუ
არასამთავრობათაშორისო ხასიათს, მონაწილეობს მასშიფიზიკური თუ იურიდიული პირი, პოლიტიკური პარტია თუ სახელმწიფო,
როგორც სუვერენული უფლებების მატარებელი. ამგვარად, საერთაშორისო სისტემის ამცნებაში შედის ყველა საერთაშორისო მოვლენა,
სახელმწიფოთა შორის არსებული ყველა ურთიერთობა. ს აე რ თაშ ო რ ის ო ს ის ტე მ ა , ვ იწ რ ო გაგე ბით, მოიცავს მხოლოდ
სახელმწიფოთაშორისურთიერთობებს, ე. ი. ისეთ ურთიერთობებს, რომლებშიც ძირითადადმოქმედ პირებად, სუბიექტებად, გამოდიან
სახელმწიფოები, როგორც სუვერენული პოლიტიკური ერთეულები, აგრეთვე სახელმწიფოთა მიერ შექმნილი საერთაშორისო
სამთავრობათაშორისო ორგანიზაციები. სახელმწიფოთაშორისი ურთიერთობების სუბიექტების გარდა, ეს სისტემა მოიცავს აგრეთვე ამ
ურთიერთობების შედეგად წარმოშობილსამართლებრივ, მორალურ და სხვა ნორმებს (საერთაშორისო სამართალს, საერთაშორისო
ადათს, საერთაშორისო მორალს, საერთაშორისო თავაზიანობას), რომლებიც თავის მხრივ, აქტიურ ზეგავლენას ახდენენ არსებულ
საერთაშორისო ურთიერთობებზე.
ს აერთაშორისო სამართალი კონკრეტული საერთაშორისო სისტემის - სახელმწიფოთაშორისისისტემის განუყოფელი ნაწილია და უნდა
განიხილებოდეს მთელი სისტემის ყველა კომპონენტთან მჭიდრო კავშირში. საერთაშორისოსამართალი საერთაშორისო პოლიტიკური,
ეკონომიკური, სავაჭრო, კულტურული და სხვა ურთიერთობების იურიდიული ჩარჩოა, რაც ამ ურთიერთობებს სპეციფიკურ, სხვა
სოციალური მოვლენებისგან განსხვავებულხასიათს ანიჭებს. საერთაშორისო სამართალი ეწოდება მხოლოდ იმ ნორმებს , ან უ ქც ე ვ ის
წ ესებს, რომლებიც სახელმწიფოთა ან სხვა სუბიექტთა ურთიერთშეთანხმების საფუძველზეც იქმნებიან და რომ ე ლ თა შ ე ს რ ულ ე ბის
უზრუნველყოფა თვით სახელმწიფოთა ან სხვა სუბიექტთა მიერ ინდივიდუალურად ან კოლექტიურად ხორციელდება.საერთაშორისო
სამართლის ძირითად სუბიექტს წარმოადგენს სახელმწიფოები. ფიზიკური პირი ინდივიდუალური საერთაშორისო სისხლის
სამართლის სუბიექტი ხდება მხოლოდ საერთაშორისო დანაშაულის ჩადენის შემთხვევაში. საერთაშორისო სამართლის რეგულირების
საგანი მხოლოდ სახელმწიფოთა მთავრობათაშორისი ურთიერთობებია. საერთაშორისო სამართლის ობიექტად შეიძლება იყოს
მხოლოდ: ა) სახელმწიფოს მოქმედება; ბ) მოქმედებისგან თავის შეკავება; გ) სახელმწიფოს ტერიტორია. საერთაშორისო სამართის
წყაროებია სახელმწიფოთაშორისი შეთანხმების შედეგად ჩამოყალიბებული ნორმები - საერთაშორისო ხელშეკრულებები და
საერთაშორისო ჩვეულებანი, ე. ი. საერთაშორისო სამართლის ნორმებს ქმნის არა რაიმე ზესახელმწიფოებრივი საკანონმდებლო
ორგანოები, არამედ თვით საერთაშორისოსამართლის სუბიექტები. ყველა ლოკალური საერთაშორისო სამართლებრივი ნორმა,
მიუხედავად თავისუებურებებისა, უნდა შეესაბამებოდეს საყოველთაო საერთაშორისო სამართის ძირითად პრინციპებს. საერთაშორისო
სამართლებრივი ნორმები და პრინციპები შესრულებულ უნდა იქნას საერთაშორისო სამართლის სუბიექტების მიერ.
2. გან ს ხვ ავ ე ბა ს აე რ თაშ ო რ ის ო და შ იდას ახე ლ მ წ იფო ე ბრ ივ ს ამ არ თალ ს შ ო რ ის
საერთაშორისო და შიდასახელმწიფოებრივ სამართალს შორის განსხვავება შემდეგშია:1. საერთაშორისო სამართლის ძირითად
სუბიექტს წარმოადგენს სახელმწიფოები. ფიზიკურ პირს მხოლოდ გარკვეულ სფეროებში ვხვდებით: მან შეიძლება დამოუკიდებლად
იმოქმედოს, გამოიყენოს საერთაშორისო სამართალი ადამიანის უფლებების დარღ ვევისას. ფიზიკური პირი ინდივიდუალური
საერთაშორისო სისხლის სამართლის სუბიექტი ხდება მხოლოდ საერთაშორისო დანაშაულის ჩადენის შემთხვევაში. 2. საერთაშორისო
სამართლისრეგულირების საგანი მხოლოდ სახელმწიფოთა მთავრობათაშორისი ურთიერთობებია,ე. ი. ისეთი ურთიერთბები, სადაც
სახელმწიფოები მონაწილეობს, როგორც ერთიანი, უზენაესი, სუვერენული უფლებების მქონე ძალა, ანუ ხელისუფლების მქონე
სუბიექტი. ურთიერთობანი, რომელნიც საზოგადოებრივი, რელიიგური და სხვა ამგვარი ხაზით ხორციელდება, არ ექვემდებარება
საერთაშორისო სამართალს. 3. საერთაშორისო სამართლის ობიექტად შეიძლება იყოს მხოლოდ: ა) სახელმწიფოს მოქმედება; ბ)
მოქმედებისგან თავის შეკავება; გ) სახელმწიფოს ტერიტორია. 4. საერთაშორისო სამართის წყაროებია სახელმწიფოთაშორისი
შეთანხმების შედეგად ჩამოყალიბებული ნორმები - საერთაშორისო ხელშეკრულებები და საერთაშორისო ჩვეულებანი, ე. ი.
საერთაშორისო სამართლის ნორმებს ქმნის არა რაიმე ზესახელმწიფოებრივი საკანონმდებლო ორგანოები, არამედ თვით საერთაშორისო
სამართლის სუბიექტები. 5. იგივე სუბიექტები უზრუნველყოფენ საერთაშორისო სამართლის შესრულებას.
3. ს აე რ თაშ ო რ ის ო ს ამ არ თლ ის ნ ო რ მ ე ბის იე რ არ ქია
საერთაშორისო სამართლის ნორმების იერარქია ამგვარად შევიძლია ჩამოვაყალიბოთ:1. საყოველთაოდ აღიარებული ძირითადი
პრინციპები, რომელნიც ყველა ან თითქმის ყველა სახელმწიფოს მიერაა ცნობილი, ამ ქვეყნების სოციალური სისტემების არსის
მიუხედავად. 2. საყოველთაო საერთაშორისო სამართლის ცალკეულ დარგში გაბატონებული პრინციპები, რომელნიც ძირითად
პრინციპებთან შესაბამისობაში უნდაიყვნენ. 3.ძირითადი და დარგობრივი პრინციპების შესაბამისოში არსებული დარგობრივი ნორმები,
რომელნიცაღნიშნული პრინციპების კონკეტიზაციას წარმოადგენენ. 4. ლოკალური საერთაშორისო-სამართლებრივი პრინციპები და
ნორმები, რომელნიც ორი ანრამდენიმე სახელმწიფოს ურთიერთობებს არეგულირებს და ზემოაღნიშნულპრინციპებს და ნორმებსუნდა
შეესაბამებოდეს.
4. იმ პე რ ატიულ ი და დის პო ზიტიურ ი ნ ო რ მ ე ბი
განასხვავებენ იმპერატიულდა დისპოზიტიურ ნორმებს. დისპოზიტიური საერთაშორისო სამართლებრივი ნორმა ანიჭებს სუბიექტს
უფლებას ურთიერთშეთანხმებითშექმნან განსხვავებულიქცევის წესი, გადაუხვიონ მას. მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ მხარეებმა არ
ისარგებლეს ამუფლებით, მათი ურთიერთობა მოწესრიგდება არსებული დისპოზიტიური ნორმით. მაგალითად, ღ ია ზღ ვაში ყველა
სახელმწიფოს ხომალდინაოსნობს თავისი ქვეყნის ალმით და სხვა ქვეყნის ხომალდს არა აქვსუფლება მისი გაჩერების, გაჩხრეკის, თუკი
მეკობრეობის, მონათვაჭრობის და სხვა მსგავსი ეჭვი არ არის, მაგრამ ორან რამდენიმე სახელმწიფოს შეთანხმებით შეუძლიათ მისცენ
უფლება თავიანთსამხედრო ხომალდებს ნებისმიერდროს ჩაატარონ ჩხრეკა სახელმწიფოების სამოქალაქო გემებზე. არსებობს
ნორმები, რომელთა გადახვევა ურთიერთშეთახნმებითაც არ შეიძლება, რადგან მათ მიერ დადგენილი ქცევის წესი ყევლა
სახელმწიფოსათვის, მთელი საერთაშორისოსაზოგადოებისათვის სასიცოცხლო, უმნიშვნელოვანეს ფასეულობას წარმოადგენს. ასეთ
ნორმას იმ პე რ ატიულ ი ხასიათი აქვს.
5. ს აე რ თაშ ო რ ის ო ს ამ არ თლ ის ს ო ც იალ ურ ი ბუნ ე ბა
საერთაშორისო სამართალს, რომელიც მონათმფლობელურ, ფეოდალურ და ბურჟუაზიულ სამყაროს ემსახურებოდა, ეკონომიკურ
ბაზისად ედო ყოველი სოციალურ-ეკონომიკური ფორმაციისთვის დამახასიათებელი საწარმოოურთერთობანი. ესურთიერთობანი ორ
საფეხურიან ხასიათს ატარებდა - ყოველ სახელმწიფოში გაბატონებული ბაზისი განაპირობებდა კონკრეტული სოციალურ-
ეკონომიკური ფორმაციისთვის დამახასიათებელ საერთაშორისო ეკონომიკურ და პოლიტიკურ ურთერთობებს. უკანასკნელთა შორის
საერთაშორისო ეკონომიკური ურთიერთობანი ისეთივე მატერიალური ძალის მქონენი იყვნენ, როგორც სახელმწიფოების შიგნით
გაბატონებული საწარმოო ურთიერთობანი. რასაკვირველია, კაცობრიობის განვითარებასთან ერთად საერთაშორისო ეკონომიკური
ურთიერთობანი ფართოვდებოდადა მრავალფეროვანი ხდებოდა, უფრო და უფრო ბევრ ქვეყანას ახვევდა ქსელში, რაც განაპირობებდა
მთელი პოლიტიკური და იურიდიული ზედნაშენის ხასიათს.ამგვარად შეიძლება ვისაუბროთ მონათმპლობელურ, ფეოდალურ და
ბურჟუაზიულსაერთაშორისო სამართალზე, აგრეთვე ე. წ. „სოციალისტური“ და „კაპიტალისტური“ სახელმწიფოების თანაარსებობის
პერიოდისთვის დამახასიათებელ საერთაშორისო სამართალზე. ახალგაზრდა საბჭოთა სახელმწიფომ საერთაშორისო
ასპარეზზე გასვლისთანავე ხაზი გაუსვა არსებული საერთაშორისო სამართლის დემოკრატიული პრინციპების და ნორმების
მნიშვნელობას და აღ იარა მათი იურიდიული ძალა. ობიექტურად საბჭოთა კავშირის არსებობამ ხელი შეუწო საერთაშორისო
სამართლის შემდგომ ჰუმანიზაციას და დემოკრატიზაციას, კოლონიალიზმის სისტემის დაშლას, თუმცა ყველაფერიეს მიმდინარეობდა
დასავლეთის დიდ სახელმწიფოებთან ზეგავლენის სფეროების განაწილებისთვის გააფთრებული ბრძოლის პირობებში „ცივის ომის“
ნიშნის ქვეშ.
თანამედროვე ეტაპზე ჩამოყალიბდა პროგრესული კაცობრიობის ერთიანი მართლშეგნება, რომელმაც შეიმუშავა ნორმების
კომპლექსი სავალდებულო საერთაშორისო-სამართლებრივ ურთიერთოებებში მონაწილე ყველა სახელმწიფოსათვის. მრავალი მათგანი
დღ ეს საერთაშორისო სამართის შემადგენელ ნაწილად იქცა, ნაწილი კი ჯერჯერობით კვლავ პროგრესული კაცობრიობის
მართლშეგნების სფეროს მიეკუთვნება და იურიდიულად სავალდებულო ძალას მოკლებულია. დღ ეისთვის საყოველთაო
საერთაშორისო სამართალში განმტკიცებულია ყველაფერი საუკეთესო, რაც მოგვცა კაცობრიობის ისტორიულმა განვითარებამ. იგი
გვევლინება იმ პრინციპებისა და ნორმების სისტემად, რომლებიც განამტკიცებენ სახელმწიფოების თანამედროვე საერთაშორისო
საზოგადოების მორალურ ფასეულობებს. ამ ფასეულობებს ზოგადდემოკრატიული ხასიათი აქვთ: ისინი ემსახურებიან სახელმწიფოთა
თანამეგობრობის ნორმალურ ფუნქციონირებას, ყველა სახელმწიფოს, მიუხედავად მისი სოციალურ-პოლიტიკური წყობისა,
კეთილმეზობლური და მშვიდობიანი თანამშრომლობის უზრუნველყოფას.
თანამედროვე საერთაშორისო სამართალი, თავისი სოციალური ბუნებით, ზოგად-დემოკრატიული ხასიათისაა , ყ ო ვ ე ლ ი ნ ო რ მ ა
მ ხოლოდ თანასწორუფლებიანი შეთანხმების შედეგი შეიძლება იყოს იქ, სადაც მხარის ნება სხვა ნებასთან თანასწორია. დაუშ ვ ე ბე ლ ია
ერთი ან რამდენიმე სახელმწიფოს დიქტატი სხვა სახელმწიფოთა მიმართ. სწორედ ამით აიხსნება საერთაშორისო სამ არ თის ზო გად-
დე მ ო კრ ატიულ ი ხას იათი.
6. ს აე რ თაშ ო რ ის ო ს ამ არ თლ ის წ ყ არ ო ე ბი ( ძ ირ ითადი და დამ ხმ არ ე )
საერთაშორისო სამართლის ძირითადი წყაროებია სახელმწიფოთშორისი შეთანხმების შედეგად ჩამოყალიბებული ნორმები -
საერთაშორისო ხელშეკრულებები და საერთაშორისო ჩვეულებები.
ს აერთაშორისო-სამართლებრივი ჩვეულება დაუწერელი ქცევის წესია. იგი ყალიბდება სახელმწიფოთშორისი პრაქტიკის შედეგად,
რომლებიც აღიარებენ ამ ქცევის წესის სავალდებულო ძალას დუმილით ან ოფიციალური განცხადებით. სახელმწიფოთა ქცევის წესი
საერთაშორისო სამართლის ჩვეულებით ნორმად რომ იქცეს, აუცილებელიაგარკვეული პერიოდი (თვე, წელი, ზოგჯერსაუკუნეებიც კი),
რომლის განმავლობაში სახელმწიფოები ერთნაირად იყენებენ ამ ქცევის წესს საერთაშორისო სამართლებრივ პრაქტიკაში. მხოლოდ მას
შემდეგ, რაც სახელმწიფოთაუმრავლესობა აღიარებს ამ ქცევის წესს, იგი იქცევასაერთაშორისო სამართლის წყაროდ. ეს ნორმა მხოლოდ
მათთვისაა სავალდებულო, ვინც მას ცნობს. ლოკალური საერთაშორისო - სამართლებრივი ჩვეულებითი ნორმა არ უნდა
ეწინააღმდეგებოდეს საყოველთაოდ აღიარებულჩვეულებითდა სახელშეკრულებო იმპერატიულ ნორმებს. ს აე რ თაშ ო რ ის ო
ხელშეკრულება თანამედროვე საერთაშორისო სამართლის მთავარი წყაროა, რადგანაც მხოლოდ დაწერილი ნორმა ქმნის სტაბილურ,
მყარ ქცევის წესს. ს აერთაშორისო სამართლის პრინ ც იპე ბი იურიდიული ძალის მქონე ზოგადი სახელმძღ ვანელო საწყისია,
რომელსაც უნდა ემორჩილებოდეს ან საერთაშორისოსამართლის მთელი სისტემა ან ცალკეული დარგების ნორმები. ეს პრინციპები
საერთაშორისო სამართლის წყაროს წარმოადგენს. საერთაშორისო სამართალი იცნობს ე.წ. დამხმარე წყაროებსაც. ასეთი სახის წყაროები
უშუალოდ არ წარმოადგენს საერთაშორისო სამართლის წყაროს, მაგრამ მნიშვნელოვან ზემოქმედებას ახდენენ საერთაშორისო
სამართლებრივი ნორმის ჩამოყალიბების პროცესზე. ესენია: შიდასახელმწიფოებრივი კანონი, საერთაშორისო ორგანიზაციის
დადგენილებანი და სასამართლო პრეცედენტები და მეცნიერთა ნაშრომები.შ იდასახელმწიფოე ბრ ივ ი კან ო ნ ი. ასეთი კანონ ი
თავისთავად არ შეიძლებაიყოს საერთაშორისო სამართლის წყარო, მაგრამ, თუ სხვა სახელმწიფოები აღ იარებენ ამ ქცევის წესს, იგი
შეიძლება გადაიქცეს საერთაშორისო ხელშეკრულების ან საერთაშორისო ჩვეულების ძალით. ს აე რ თაშ ო რ ის ო ო რ გან იზაც იის
დადგენილებანი. თავისთავად, შიდასახელმწიფოებრივი კანონების მსგავსად, ისინი არ წარმოადგენენ საერთაშორისო სამართლის
წყაროს. ასეთი ორგანზიაციების გადაწყვეტილებანი მიიღება არსებული წესდების შესაბამისად და ვრცელდება მხოლოდ ორგანიზაციის
წევრებზე. საერთაშორისო ორგანიზაციების დადგენილებები, რომელბიც საერთაშორისო სამართლის ქცევის წესებს შეიცავენ,
ძირითადში რეკომენდაციის სახეს ატარებენ და წარმოადგენენ სამართლის წყაროს ნაირსახეობას. სასამარ თლ ო პრ ე ც ე დე ნ ტე ბი და
მ ეცნიერთა შრომები, დასკვნები, გამოკვლევანი, მხოლოდ საერთაშორისო სამართლის ნორმათა არსებობის დადგენის დამხმარე
საშუალებაა, რასაც იყენებენ საერთაშორისო ორგანოები სახელმწიფო დავების გადაწყვეტის დროს.
7. ს აე რ თაშ ო რ ის ო და შ იდას ახე ლ მ წ იფო ე ბრ ივ ი ს ამ არ თლ ის თან აფარ დო ბის თე ო რ იე ბი
მეცნიერებაში ჩამოყალიბდა საერთაშორისო და შიდასახელმწიფოებრივი სამართლის თანაფარდობის სამი თეორია: აქედან ორი
მ ონისტური ხასიათისაა, ე. ი. ორივე სამართალს ერთ სამართლებრივ სისტემაში ათავსებს: 1. ა) XIX საუკუნის მეორე ნახევარში
გერმანიაში ჩამოყალიბდა თეორია, რომელიც შიდასახელმწიფოებრივი სამართლის პრიმატს (უპირატესობას) ქადაგებდა. ამ თეორიის
თანახმად, საერთაშორისო სამართალი „საგარეო სახელმწიფოებრივ სამართლად“ ცხადდებოდა, რადგანაც ყოველნორმაში სახელმწიფო
უფლებამოსილი იყო სურვილისამებრ დაერღვია საერთაშორისო-სამართლებრივი ნორმა, როგორც შესაძლო იყო ეს საშინაო სამართის
ნორმის მიმართ. ეს თეორია მოწოდებული იყო იურიდიულად დაესაბუთებინა გერმანული იმპერიალიზმის აგრესიული ზრახვები
მსოფლიოს გადანაწილების მიზნით. ბ)საერთაშორისო სამართის შიდასახელმწიფოებრივზე პრიმატი ზოგიერთისთვის ნიშნავს
საერთაშორისო სამართლის ნორმას, როგორც უფრო მაღლა მდგომი სამართებრივი სისტემის ქცევის წესი. 2. ე. წ. დუალისტური თეორია
ორივე სისტემის დამოუკიდებლობას აღ იარებს, თუმცა შესაძლებლად მიაჩნია მათი ურთიერთზეგავლენა. ამ თეორიის ნაკლი
მდგომარეობს იმაში, რომ იგი იურიდიული კონსტრუქციებით იზღუდება და უგულებელყოფს ამ რგოლის ფუნქციონირების სოციალურ
მხარეს.
8. „თვ ითშ ე მ ს რ ულ ე ბე ლ ი“ და „არ ათვ ითშ ე მ ს რ ულ ე ბე ლ ი“ ნ ო რ მ ე ბი
საერთაშორისო სამართლის ნორმებს, განსაკუთრებითკი საერთაშორისოსახელშეკრულებო ნორმებს, ყოფენ „თვითშემსრულებელ“ და
„არათვითშემსრულებელ“ სამართლებრივ ქცევით ქცევით წესებად. პირველი ტერმინი აღ ნიშნავს ნორმებს, რომლის შინაარსი
ფორმულირებულია ისე, რომ სახელმწიფოს მიერმათი იურიდიული ძალის აღიარების შემდეგ, შესაძლებელი ხდება მათი უშუალო
გამოყენება სასამართლოების და სხვა ორგანოების მიერ, თუ ამას შიდასახელმწიფოებრივი კანონი ითვალისწინებს.
„არათვითშემსრულებელი“ ნორმების იმპლემენტაციისათვის საჭიროა ახალი შიდასახელმწიფოებრივი სამართლებრივი აქტის ან
კონკრეტული ნორმის შექმნა. პრაქტიკაში ხშირად საერთაშორისო სამართლებრივი აქტების ეს ორი სახეობა დაიყვანება მხოლოდ
ერთამდე -„არათვითშემსრულებელი“ ნორმის მცნებამდე, რაც გამოიყენება მნიშვნელოვანი საერთაშორისო-სამართლებრივი
ხელშეკრულების უგულვებელსაყოფად ან გამოშიგვნისათვის ეროვნული კანონმდებლობის მეშვეობით.
9. ტრ ან ს ფო რ მ აც ია
საერთაშორისო სამართლის ნორმების შესრულების პროცესს შიდასახელმწიფოებრივი ნორმების მეშვეობით ხშირად აღ ნიშნავენ
ტერმინ „ტრანსფორმაციით“. პირდაპირი ტრანსფორმაციის დროს ძალაში შესული საერთაშორისო ხელშეკრულების ტექსტი იძენს
კანონის ძალას. ამ აქტის სათანადო გამოქვეყნების შემდეგყველა სასამართლო და სხვა სახელმწიფო ორგანო მოვალეაგამოიყენოს იგი
როგორც უზენაესი სამართლებრივი ნორმა. არაპირდაპირი ტრანსფორმაციის დროს ხელშეკრულების დებულებანი იძენენ კანონის
ძალას მხოლოდ საკანონმდებლო ორგანოს სპეციალური აქტის გამოცემის შემდეგ.
ამ ტერმინოლოგიის მიხედვით, ხელშეკრულების გამოყენებისთვის ქვეყნის შიგნით მოქმედი სუბიექტების მიმართ,ყოველთვის საჭიროა
ამ აქტის შიდასახელმწიფოებრივ ნორმად გადაქცევა. ამიტომუფრომართებულად მიგვაჩნია შეხედულება, რომელიც ხელშეკრულების
იმპლემენტაციის პროცესის საშუალებად ასახელებს მითითებასა და ინკორპორაციას.
10. იმ პლ ე მ ე ნ ტაც ია ( მ ითითე ბითი ნ ო რ მ ა და ინ კო რ პო რ აც ია )
ხელშეკრულების გამოყენებისათვის ქვეყნის შიგნით მოქმედი სუბიექტების მიმართ, ყოველთვის საჭიროა ამ აქტის
შიდასახელმწიფოებრივ ნორმად გადაქცევა. ხელშეკრულების იმპლემენტაციის პროცესის საშუალებებია მითითება და ინკორპორაცია.
მ ითითებითი ნორმა (ან ნორმები) ეროვნული სამართლის შემადგენელი ნაწილია, მაგრამ შიდასახელმწიფოებრივი ურთიერთობების
მოწესრიგებისას იყენებს საერთაშორისო სამართალს, რითაც უკანასკნელი ნორმები „წვდებიან“ შიდასახელმწიფოებრივი
სამართლებრივი ურთიერთობების სუბიექტებს და შეეფარდებიან ამურთიერთბებს. გვხვდებაროგორც ზოგადი მითითება, რომელიც
მთელ საერთაშორისო სამართალს გულისხმობს, ასევე მითითება, რომელიც ეროვნული სამართლის ნორმათა გარკვეულ ჯგუფს
აკავშირებს საერთაშორისო სამართის გარკვეულ ნაწილთან. არსებობს აგრეთვე სპეციალური მითითება, რომელიც კონკრეტულ
საერთაშორისო-სამართებრივ აქტზე მიგვანიშნებს. არცერთზემოაღნიშნულ შემთხვევაში არ ხდება საერთაშორისო-სამართებრივი
ნორმის ტრანსფორმაცია შიდასახელმწიფოებრივში, არამედ სასამართოებსა და სხვა ორგანოებს ეძლევა უფლება გამოიყენონ
საერთაშორისო სამართლის, ე. ი. სხვა სამართლებრივი სისტემის ნორმები კონკრეტულ არასამთავრობათაშორისი სამართლებრივი
ურთიერთობის მოსაწესრიგებლად. სახელმწიფოს ტერიტორიაზე გამოიყენება არა მხოლოდ საერთაშორისო სამართლის ნორმები,
არამედ უცხო სახელმწიფოს სამართლებრივი ნორმებიც, თუკი ამას ითვალისწინებს შიდასახელმწიფოებრივი კანონმდებლობა და
არცერთი მათგანი არ ხდება შიდასახელმწიფოებრივი სამართლის შემადგენელ ნაწილად. აქ ხდება სპეციფიკური სამართლებრივი
ურთიერთობების სპეციალური წესით მოწესრიგება. ინ კორპორაცია საერთაშორისო სამართლის ნორმების იმპლემენტაციის მეორე
საშუალებად გვევლინება. ინკორპორაცია არის არსებული, ძალაში შესული ხელშეკრულების ან აღ იარებული საერთაშორისო-
სამართლებრივი ჩვეულების საფუძველზე ახალი შიდასახელმწიფოებრივი სამართლებრივი ნორმების შექმნა, ან არსებულის შეცვლა, ან
სრულიად გაუქმება. სახელმწიფოს შეუძია გამოსცეს სამართლებრივი აქტი, რომელიც ტექსტუალურად იმეორებს საერთაშორისო-
სამართლებრივ ნორმებს (ინდივიდუალური ინკორპორაცია), ან შეუფარდოს უკვე არსებული შიდასახელმწიფოებრივი ნორმები
ხელშეკრულების დებულებათა შესრულების პროცესს (ადაპტაცია), ან მიიღ ოს აქტი საერთაშორისო-სამართლებრივი ნორმების
ფორმულირების კოპირების გარეშ ე (ლეგიტიმაცია). ახალი ნორმების შიდასახელმწიფოებრივისამართლის სისტემაში ჩართვის ყველა
ეს საშუალება ინკორპორაციის ფორმად გვევლინება.
11. ს აე რ თაშ ო რ ის ო და შ იდას ახე ლ მ წ იფო ე ბრ ივ ი ს ამ არ თლ ის ს აკითხი ს აქარ თვ ე ლ ო ს კან ო ნ მ დე ბლ ო ბით
საქართველოს დამოკიდებულება საერთაშორისო სამართლისადა შიდასახელმწიფოებრივი სამართის თანაფარდობისადმი მკაფიოდ
გამოხატულია ფორმულაში: „საერთაშორისო სამართლის პრიმატი საქართველოს რესპუბლიკის კანონების მიმართ და მისი ნო რ მ ე ბის
პირდაპირი მოქმედება საქართველოს ტერიტორიაზე ცხადდება საქართველოს რესპუბლიკის ერთ-ერთ ძირ ითად კო ნ ს ტიტუც იურ
პრ ინციპად“. კონსტიტუციის მე-6 მუხლის თანახმად, „საქართველოს კანონმდებლობა შეესაბამება საერთაშორისო სამართლის
საყოველთაოდ აღიარებულპრინციპებსა და ნორმებს. საქართველოს საერთაშორისო ხელშეკრულებას ან შეთანხმებას, თუ იგი არ
ეწინააღმდეგება საქართველოს კონსტიტუციას, აქვსუპირატესი იურიდიული ძალაშიდასახელმწიფოებრივი ნორმატიული აქტების
მიმართ“. ამას გარდა „სახელმწიფო ცნობს და იცავს ადამიანის საყოველთაოდ აღიარებულუფლებებსა და თავისუფლებებს , როგორც
წარუვალდა უზენაეს ადამიანურ ღირებულებებს. ხელისუფლების განხორციელებისას ხალხი და სახელმწიფო შეზღ უდულია ამ
უფლებებითა და თავისუფლებებით, როგორც უშუალოდ მოქმედი სამართალი“ (მუხ. 7).
12. ს ა ე რ თაშ ო რ ის ო ს ამ არ თლ ის ძ ირ ითადი პრ ინ ც იპე ბი(ზო გადად და ყ ვ ე ლ ა პრ ინ ც იპი ს ათითაო დ)
ს აე რ თაშ ო რ ის ო ს ამ არ თლ ის პრ ინ ც იპე ბი ზო გადად
ს აერთაშორისო სამართლის ძირითადი პრინციპები - ყველაზე უფრო ზოგადი, უმნიშვნელოვანესი და საყოველთაოდ აღ იარებული
საერთაშორისო სამართლებრივინორმებია, რომლებიც იქმნებიან საერთაშორისო ხელშეკრულებების ან საერთაშორისო ჩვეულებების
სახით, მაგრამ თავისი ხასიათით სხვა ნორმების მიმართ ისეთივე თანაფარდობაში არიან, როგორც კონსტიტუციური და ჩვეულებრივი
კანონები. საერთაშორისო სამართლის ჩვეულებრივი ნორმები უნდა შეესაბამებოდეს სამართლის ძირითად პრინციპებს. ის ნორმები,
რომლებიც არ შეესაბამებიან ძირითად პრინციპებს, მართლსაწინააღ მდეგო აქტებია და ვერ წარმოშობენ იურიდიულ უფლება-
მოვალეობებს. საერთაშორისო სამართლის ძირითად პრინციპებში ზოგჯერურევენ ”სახელმწიფოთა ძირითად უფლება - მოვალეობებს”.
სახელმწიფოს ძირითადი უფლებები ის უფლებებია, რომლის გარეშე ვერიარსებებს ვერც ერთი სახელმწიფო, როგორც დამოუკიდებელი
პოლიტიკური ორგანიზაცია. ესუფლებები მიენიჭება ყოველ ერს პოლიტიკური დამოუკიდებლობის მიღ წევისას. ენიჭება იგი არა
რომელიმე ორგანიზაციის ან სახელმწიფოს მიერ, არამედ ავტომატურად.
დღ ეისათვის არსებობს მძლავრი მორალურ - პოლიტიკური ფაქტორი - სახელმწიფოს (ხალხთა) ძირითადი უფლებები. ეს ის
უფლებებია, რომელიც ეკუთვნის ყველა ერს ან სახელმწიფოს არსებობის ფაქტიდან გამომდინარე და არავის აქვს უფლება ძალით
წაართვას მათ ეს უფლებები. ამავე დროს აღ ნიშნული უფლებები აკისრებს სახელმწიფოებს მთელ რიგ მოვალეობებს სხვა
სახელმწიფოების მიმართ: სხვა ხალხების თვითგამორკვევის უფლების აღ იარებას, სხვა სახელმწიფოების პოლიტიკური
დამოუკიდებლობისა და სუვერენიტეტის პატივისცემას, მათი ტერიტორიული მთლიანობის ხელშეუხებლობას და ა.შ .
ყ ველა ეს უფლება-მოვალეობა დღეს ქცეულია საყოველთაო საერთაშორისო სამართლის ძირ ითად პრ ინ ც იპე ბად.
ყოველი ეს პრინციპი მოიცავს მთელ რიგ სხვა მნიშვნელოვან პრინციპებსა და ნორმებს, ამიტომ ევროპაში უშიშროებისა და
თანამშრომლობის ჰელსინკის თათბირზე (1975 წ.) გამოყოფილიქნა 3 დამატებითი პრინციპი - ტერიტორიული მთლიანობა, საზღვრების
დაურღვევლობა, ადამიანის უფლებათა დაცვა. ეს პრინციპები საერთაშორისო სამართლის სისტემის უმნიშვნელოვანესი საწყისებია,
რომლებიც გამოვლინებას პოულობს საერთაშორისო ხელშეკრულებებში, შეთანხმებებსა თუ სხვა წყაროებში. ეს ის ნორმებია,
რომლებსაც უნდაშეესაბამებოდეს ყველა დანარჩენი საერთაშორისო - სამართლებრივი ნორმა. ყველა ძირითადი პრინციპი ამკრძალავი
ნორმის ხასიათს ატარებს და კრძალავს ერთი ან რამდენიმე სახელმწიფოს ყველა იმ ქმედობას და ქმედობისგან თავის შეკავებას,
რომელიც სხვა სახელმწიფოების მიმართ გამოიყენება ამუკანასკნელების სუვერენული უფლებების გათელვა-შევიწროების მიზნით.
ს ახე ლ მ წ იფო თა ს უვ ე რ ე ნ ულ ი თან ას წ ო რ ო ბის პრ ინ ც იპი
ყოველი სახელმწიფო მიუხედავად მისი ტერიტორიული სიდიდისა და მოსახლეობის რაოდენობისა, სამხედრო - ეკონომიკური
სიძლიერისა ან სისუსტისა, ყველა დანარჩენ ქვეყნებთან ერთად თანაბრად სარგებლობს საერთაშორისო სამართლებრივი
უფლებაუნარიანობით. არც ერთ ძლიერსახელმწიფოს უფლება არა აქვს თავს მოახვიოს სუსტს თავისი ბატონობა ან პრივილეგიურ
მდგომარეობაში დააყენოს თავისი თავი. ყველა საერთაშორისო კონფერენციაზე ყოველ სახელმწიფოს თითო ხმა მიეკუთვნება,
მიუხედავად მისი ეკონომიკური, პოლიტიკური თუ სამხედროსიძლიერისა. ყოველი სუვერენული სახელმწიფო უფლებამოსილია
მიიღ ოს მონაწილეობა საყოველთაო საერთაშორისო სამართლის ნორმების შემუშავებაში, დაესწროს იმ საერთაშორისო კონფერენციებს,
სადაც წყდება ის საკითხები, რომლებიც უშუალოდ ეხება მის ინტერესებს. ამგვარად, ყველა სუვერენული სახელმწიფო იურიდიულად
თანასწორია, ე.ი. თანაბარია საერთაშორისო სამართლის წინაშე. მხოლოდ გაეროს უშიშროების საბჭოში ხუთი დიდი სახელმწიფო (აშშ,
ინგლისი, საფრანგეთი, ჩინეთი, რუსეთი) სარგებლობს გარკვეული პრივილეგიებით. ყოველმათგანს მუდმივი წევრის ადგილი უკავია,
ხოლო მშვიდობის დაცვასთან დაკავშირებულღონისძიებათა მიღების დროს ხუთივე დიდი სახელმწიფოს თანხმობაა საჭირო. გაეროს
წესდება მთავარ პასუხისმგებლობას მშვიდობის დაცვის საქმეში სწორედ დიდ სახელმწიფოებს აკისრებს.
ძ ალ ის გამ ო ყ ე ნ ე ბაზე ან ძ ალ ით დამ უქრ ე ბაზე უარ ის თქმ ა
თანამედროვე საერთაშორისო სამართალი აგრესიულომს კანონგარეშე აცხადებს. აკრძალულია არამარტო ომის დაწყება, არამედ
ნებისმიერი სახის სამხედრო, ეკონომიკური, ფინანსური, სავაჭრო და სხვაზომების გამოყენება სხვა სახელმწიფოს დაპყრობის ან მისი
პოლიტიკის დაქვემდებარების მიზნით. მეოცე საუკუნის დასაწყისამდე საერთაშორისო სამართალი ომის ინსტიტუტს დავის
გადაჭრ ის ერთ-ერთ საშუალებად ცნობდა. ყოველი სახელმწიფო მოვალეა საერთაშორისო ურთიერთობებში თავს იკავებდეს
ძალისმიერი მუქარის ან ძალის გამოყენებისაგან. აგრესიული ომის წამოწყებისაგან. აგრესიული ომი არის მშვიდობის საწინააღ მდეგო
დანაშაული, რომელიც იწვევს პასუხისმგებლობას საერთაშორისო სამართლით. ყოველი სახელმწიფო მოვალეა თავს იკავებდეს
არარეგულარული ძალების ან შეიარაღებული ბანდების შექმნისაგან ან შექმნის წაქეზებისაგან სხვა სახელმწიფოს ტერიტორიაზე
შესაჭრელად. სახელმწიფოს ტერიტორია არ უნდა იყოს სხვა სახელმწიფოს მიერ შეძენის ობიექტი ძალისმიერი მუქარის ან ძალის
გამოყენების შედეგად. არავითარი ტერიტორიული შეძენა, რომელიც ძალისმიერი მუქარის ან ძალის გამოყენების შედეგია, არ უნდა
იქნეს ცნობილი კანონიერად. აგრე ს იად ჩაითვლება სახელმწიფოს შეიარაღ ებული ძალების გამოყენება სხვა სახელმწიფოს
სუვერენიტეტის, ტერიტორიული ხელშეუხებლობის, ან პოლიტიკური დამოუკიდებლობის წინააღ მდეგ ან გაერო-ს წესდებით
დაუშვებელი სხვარომელიმე სახით. აგრესიულაქტად ითვლება ერთი სახელმწიფოს შეიარაღებული ძალების შეჭრა ან თავდასხმა სხვა
სახელმწიფოს ტერიტორიაზე და მისი ანექსია, სხვატერიტორიის დაბომბვა, შეიარაღებული ძალების თავდასხმა სხვა სახელმწიფოების
სახმელეთო, საზღვაო ან საჰაერო ძალებზე და ა.შ. თანამედროვე საერთაშორისო სამართალი ყოველსახელმწიფოს უფლებას ანიჭებს
მასზე თავდასხმის შემთხვევაში გამოიყენოს ”ინდივიდუალური ან კოლექტიური თავდაცვის” უფლება, ე.ი შეიარაღ ებულ თავდასხმას
დაუპირისპიროს ან საკუთარი შეიარაღებული ძალები ან მოკავშირე ქვეყნების ძალები. როდესაც ჩაგრული კოლონიური ერი ან ხალხი
განთავისუფლებისთვის მშვიდობიანი საშუალებების ამოწურვის შემდეგ მიმართავს იარაღს, ეს ბრძოლა არ შეიძლება კვალიფიცირებულ
იქნეს როგორც აგრესიული ომი, იგი სამართლიანი შეიარაღ ებული ბრძოლაა, თავდაცვითი ომია.
ს ახე ლ მ წ იფო ს ტე რ იტო რ იულ ი მ თლ იან ო ბის ხე ლ შ ე უხე ბლ ო ბის პრ ინ ც იპი
ყოველი სუვერენული სახელმწიფოს ტერიტორია შეუვალია სხვა სახელმწიფოს ხელისუფლებისათვის. არც ერთსხვა სახელმწიფოს არ
აქვს უფლება დაარღ ვიოს ეს უზენაესობა და შეუფარდოს საკუთარი იურისდიქცია სხვა სახელმწიფოში მცხოვრებ თავისსავე
მოქალაქეებს, თუ გამონაკლისის სახით თვით ეს სახელმწიფო არ მისცემს ამის თანხმობას.
ტერიტორიული უზენაესობა განუყოფელი ცნებაა,იგი მოიცავს როგორც სახელმწიფოს სუვერენულ უფლებებს ტერიტორიაზე
მცხოვრებ ადამიანებზე,ასევე თვითტერიტორიის მიმართუზენაესი განკარგვის უფლებას. ხმელეთი, მისი წიაღი, შიდა ტერიტორიული
წყლები, ტერიტორიის თავზე მდებარე საჰაერო სივრცე მოცემული სახელმწიფოს სუვერენიტეტის ქვეშ იმყოფება.ყოველი აქტი,
რომელიც ზღუდავს ადგილობრივი სახელმწიფოს იურისდიქციას მისი ტერიტორიის რომელიმე ნაწილში ძლიერი სახელმწიფოს
სასარგებლოდ, ეწინააღმდეგებათანამედროვე საერთაშორისო სამართლის ძირითად პრინციპებს. სახელმწიფოს ტერიტორიული
უზენაესობის შეზღუდვადაიშვება მხოლოდ მხარეთათანასწორუფლებიანი, ჭეშმარიტად ნებაყოფლობითი ხასიათის შეთანხმების
საფუძველზე. ასევე ხელშეუხებელია სახელმწიფოს ტერიტორიული მთლიანობა. ყოველი აქტი, რომელიც ლახავს
სახელმწიფოს საზღვრების მყუდროებას, მართლსაწინააღმდეგოა და უფლებას ანიჭებს დაზარალებულ სახელმწიფოს გამოიყენოს
საერთაშორისო სამართლით გათვალისწინებული საშუალებანი. სახელმწიფოს საზღ ვრების შეცვლა შეიძლება მხოლოდ
თანასწორუფლებიანი შეთანხმების საფუძვლზე. როგორც ვხედავთ, ტერიტორიული მთლიანობისა და
ტერიტორიული უზენაესობის ცნებებიგანსხვავდებიან ერთმანეთისგან. ტერიტორიული უზენაესობაუფროფართო, ყოვლისმომცველი
კატეგორიაა, ტერიტორიული მთლიანობა კი - მისი შემადგენელი ნაწილი. ამიტომ შეიძლება ირღვეოდეს ტერიტორიული უზენაესობა,
ხოლო ტერიტორიული მთლიანობა ხელშეუხებელი რჩებოდეს.
ს აზღ ვ რ ე ბის ურ ღ ვ ე ვ ო ბის პრ ინ ც იპი
ეს პრინციპი ტერიტორიული მთლიანობის ხელშეუხებლობისა და ძალის გამოყენების პრინციპებთან მჭიდრო კავშირში უნდა
განიხილებოდეს. იგი ევროპაში მეორე მსოფლიო ომის შედეგად მიღწეული პოლიტიკური და ტერიტორიული საკითხების მოგვარების
შედეგების გარანტიის საშუალებაა. ცნობილია, რომ დღ ესაც დასავლეთ ევროპაში განსაკუთრებით გერმანიის ფედერაციულ
რესპუბლიკაში არსებობს ძალები, რომლებიც მოითხოვენ პოლონეთის, ჩეხეთისა და სლოვაკეთის საზღ ვრების გადასინჯვას.
ჰელსინკის თათბირზე საზღვრების ურღვევობის პრინციპი ცალკე პრინციპად გამოიყო. სახელმწიფოებს ურღ ვევად მიაჩნია
ერთმანეთის მთელი საზღვრები და ამიტომ ისინი ახლაც და მომავალშიც თავს შეიკავებენ ამ საზღვრების ყოველგვარი ხელყოფისაგან.
ისინი შესაბამისად თავს შიკავებენ აგრეთვე ყოველგვარი მოთხოვნებისა და მოქმედებებისაგან, რომელთა მიზანი იქნება ნებისმიერი
მონაწილე სახელმწიფოს ნაწილის თუ მთელი ტერიტორიის დაპყრობა, უზურპაცია.
ს ხვ ა ს ახე ლ მ წ იფო ს ს აშ ინ აო ს აქმ ე ე ბშ ი ჩ აურ ე ვ ლ ო ბის პრ ინ ც იპი
არც ერთ სახელმწიფოს არ აქვს უფლება ჩაერიოს სხვა სახელმწიფოს „საშინაო საქმეებში“. სახელმწიფოს საშინაო საქმეებში შედის ის
საკითხები, რომლებიც ყოველი ერის ან ხალხის სოციალურ-პოლიტიკურიფორმის არჩევასთან მჭიდროდ არის დაკავშირებული და
განპირობებულია ამ უფლებით. ყოველი სახელმწიფოს საშინაო ცხოვრება მისი „საშინაო საქმეა“ სანამ თვითონ არ აქცევს მას
საერთაშორისო სამართლებრივინორმის ობიექტად. მაგრამ არსებობს შემთხვევები,როცა სახელმწიფოს „საშინაო საქმე“ საერთაშორისო
სამართლის ნორმას არღვევს და საერთაშორისო კონფლიქტს იწვევს. ეს მაშინ ხდება, როცა „საშინაო საქმე“ საფრთხეს უქმნის მშვიდობისა
და ხალხის უშიშროებას, არღვევს საყოველთაოდ აღიარებულსაერთაშორისო-სამართლებრივ ნორმებს. ამ თვალსაზრისით ყველაზე
თვალსაჩინომაგალითი იყო სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა აპარტეიდის რეჟიმის წინააღ მდეგ.
ჩაურევლობის პრინციპის დარღვევას ინ ტე რ ვ ე ნ ც ია ეწოდება. მის ყველაზე ტიპიურ მაგალითს სამხედრო ჩარევა
წარმოადგენს. არცერთ სახელმწიფოს ან სახელმწიფოთაჯგუფს არ აქვსუფლება ჩაერიოს პირდაპირ თუ არაპირდაპირ, რა მიზეზითაც
უნდა იყოს, სხვა სახელმწიფოს საშინაო და საგარეო საქმეებში. ამგვარი ქმედება, საერთაშორისო სამართლის პრინციპის დარღვევაა. არც
ერთი სახელმწიფო აგრეთვე არ უნდა აწყობდეს, ეხმარებოდეს, აღვივებდეს, აფინანსებდეს, აქეზებდეს შეიარაღ ებულ, ტერორისტულ
საქმიანობას.ყოველსახელმწიფოს აქვსუფლება აირჩიოს თავისი პოლიტიკური, ეკონომიკური, სოციალური და კულტურული სისტემა
ყოველი სხვა სახემწიფოს მხრივ ამა თუ იმ ფორმით ჩარევის გარეშე.
ხალ ხთა ( ე რ თა ) თან ას წ ო რ უფლ ე ბიან ო ბის ა და თვ ითგამ ო რ კვ ე ვ ის პრ ინ ც იპი
ყველახალხს აქვს თვითგამორკვევის უფლება - ამ უფლების ძალით ისინი თავისუფლად აწესებენ თავიანთ პოლიტიკურ
სტატუსს და თავისუფლად უზრუნველყოფენ თავიანთ ეკონომიკურ, სოციალურ და კულტურულ განვითარებას.გაეროს
წესდების პრეამბულა მოითხოვს ყველა სახელმწიფოსგან განავითარონ მეგობრული ურთიერთობანი სახელმწიფოთა შორის ხალხთა
თანასწორობისა და თვითგამორკვევის პატივისცემის პრინციპებზე დაყრდნობით. თანამედროვე საერთაშორისო სამართალი
საწინააღმდეგო აქტად თვლის ყოველხელშეკრულებას, რომელიც ზღ უდავს ერის,ხალხის პოლიტიკურ დამოუკიდებლობას, მისი
თვითგამორკვევის უფლებას.
ხალხის დამონება და ექსპლოატაციაუცხო სახელმწიფოს მიერუარყოფს ადამიანის ძირითად უფლებებს და ეწინააღ მდეგება გაეროს
წესდებას. ყოველი სამხედროან რეპრესიული ზომები, რომლებიც მიზნად ისახავენ დამოუკიდებელი ხალხის მონობაში დატოვებას -
მართლსაწინააღმდეგო აქტია და უნდა შეწყდეს, რათა მისცეს ხალხს საშუალება თავისუფლად, მშვიდობის პირობებში განახორციელოს
თავისი სრული დამოუკიდებლობის მოპოვების უფლება. ყოველი ერი, რომელიც გარკვეულ ტერიტორიაზე ცხოვრობს, ამ
ტერიტორიაზე არსებულ ბუნებრივ სიმდიდრეთა და რესურსების ერთადერთი პატრონია. მხოლოდ თვით ერს აქვს უფლება
განსაზღვროსრა პირობითდა რაწესითშეიძლება ბუნებრივი რესურსების ექსპლოატაცია. არც ერთ ხალხს არავითარ შემთხვევაში არ
შეიძლება წაერთვას სახსრები, რომლებიც მას ეკუთვნის. ამგვარად, ყოველიერის თვითგამორკვევის უფლებათა რეალიზაცია სამ
ძირითად კომპონენტს უნდა შეიცავდეს: ეროვნული და ტერიტორიული მთლიანობა, პლუს ბუნებრივი რესურსების უზენაესი
მესაკუთრეობა. ხალხებს, როცაისინი ცდილობენ განახორციელონ თავიანთი თვითგამორკვევის უფლება, შეუძლიათ გაერთიანებული
ერების ორგანიზაციის წესების მიზნებისა და პრინციპების შესაბამისად გამოითხოვონ და მიიღონ მხარდაჭერა ამგვარი ძალმომრეობითი
ზომების საწინააღმდეგო მოქმედებასა და მათდამი წინააღ მდეგობის გაწევაში.თვითგამორკვევა და გამოყოფა, დამოუკიდებელი
სახელმწიფოს შექმნა, არ არის დღეს დასაშვები, თუ იგი არ იცავს სუვერენული სახელმწიფოს ტერიტორიულ მთლიანობას, არღ ვევს
ისტორიულად შექმნილ საზღვრებს, აზიანებს სახელმწიფოს უშიშროებას და სხვა.
ამიტომ ეწინააღმდეგება საერთაშორისო სამართალს აგრესიული სეპარატიზმი, რომლის მიზანიაცალმხრივად, ძალის გამოყენებით
ხელყოს სუვერენული დამოუკიდებელი სახელმწიფოს ტერიტორიული მთლიანობა,ერის თვითგამორკვევის უფლების რეალიზაციის
მოტივით. ამის ნათელი მაგალითია კონფლიქტი, რომელიც მოახვიეს საქართველოს აფხაზმა სეპარატისტებმა.
ადამ იან ის უფლ ე ბე ბის და ძ ირ ითად თავ ის უფლ ე ბათა პატივ ის ც ე მ ის პრ ინ ც იპი
ადამიანის ძირითადი უფლებები კაცობრიობის განვითარების დღ ევანდელ ეტაპზე განუსხვისებელია ყოველგვარი გონიერი
არსებისაგან, მიუხედავად მისი სქესისა, კანისფერისა, რჯულისა, რასისადა ეროვნებისა. მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ მნიშვნელოვანი
ნაბიჯები გადაიდგა ადამიანის ძირითადი უფლებების საერთაშორისო-სამართლებრივი აღიარებისა და დაცვის თვალსაზრისით.
ჰელსინკის თათბირის მონაწილე სახელმწიფოებმა შემდეგნაირად განსაზღ ვრეს ამ პრინციპის შინაარსი. სახელმწიფოები
პატივისცემითმოეკიდებიან ადამიანის ძირითად უფლებებსა და თავისუფლებებს ყველასთვის, განუსაზღვრელად რელიგიისა, სქესისა
და რასისა. ამ ფარგლებში სახელმწიფოები ცნობენ და პატივს სცემენ პიროვნების თავისუფლებას იწამოს მარტო ან სხვებთან ერთად
რელიგია, იმოქმედოს საკუთარი სინდისის კარნახის თანახმად სახელმწიფოები, რომელთა ტერიტორიაზე არიან ეროვნული
უმცირესობანი, პატივისცემით მოეკიდებიან კანონის წინაშე ასეთ უმცირესობათა წარმომადგენელი პირების თანასწორობის უფლებას
და ამრიგად დაიცავენ მათკანონიერინტერესებს ამ დარგში. სახელმწიფოები აღ იარებენ ადამიანის უფლებებს და ძირითადი
თავისუფლებების საყოველთაო მნიშვნელობას,რომელთა პატივისცემა არსებითი ფაქტორია მშვიდობის, სამართლიანობის და
კეთილდღ ეობისა. მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ გაეროს კომპეტენტური ორგანოები ჩათვლიან, რომ სახელმწიფოში ადგილი აქვს
ადამიანის უფლებათა მასობრივ და სისტემურ დარღვევას, მათ შეუძლიათ მიმართონ წესდებით გათვალისწინებულ საშუალებებს
შეიარაღ ებული ძალების გამოყენების ჩათვლით.
ს აე რ თაშ ო რ ის ო დავ ე ბის მ შ ვ იდო ბიან ი მ ო წ ე ს რ იგე ბის პრ ინ ც იპი
თუ საერთაშორისო დავის წარმოშობის შემთხვევაში ყოველი სახელმწიფო მოვალეათავი შეიკავოს ძალის გამოყენებისგან, მხარეების
ერთადერთი გზა რჩებათ - მიმართონ მხოლოდ დავის გადაწყვეტის მშვიდობიან საშუალებას.
თანამედროვე საერთაშორისო სამართალი შეიცავს დავების მშვიდობიანი გადაწყვეტის სპეციალურ ინსტიტუტს, რომელიც მრავალ
საშუალებას ითვალისწინებს - მოლაპარაკება, გამოძიება, შუამავლობა, შერიგება, არბიტრაჟი, სასამართლო პროცესი და სხვ.
ყოველი სახელმწიფო თავის საერთაშორისო დავებს სხვა სახელმწიფოებთან წყვეტს მშვიდობიანი საშუალებებით ისე, რომ საფრთხე
არ შეუქმნას მშვიდობას, უშიშროებას და სამართლიანობას. მოდავე მხარეები ვალდებული არიან, იმ შემთხვევაში, თუ ვერ მიაღ წიეს
დავის გადაწყვეტას ერთ-ერთი ზემოხსენებული მშვიდობიანი საშუალებით, განაგრძონ მისწრაფება დავის მოსაწესრიგებლად
ურთიერთშორის შეთანხმებული სხვა მშვიდობიანი საშუალებით. საერთაშორისო დავების გადაწყვეტა ხდება სახელმწიფოთა
სუვერენული თანასწორობის საფუძველზე და დავების მშვიდობიანიგადაწყვეტის საშუალებათა არჩევის პრინციპების შესაბამისად.
ს ახე ლ მ წ იფო თა მ ო ვ ალ ე ო ბა ითან ამ შ რ ო მ ლ ო ნ ე რ თმ ან ე თთან წ ე ს დე ბის შ ე ს აბამ ის ად
სახელმწიფოები ვალდებულნი არიან ითანამშრომლონ ერთმანეთთან, მიუხედავად მათი პოლიტიკური, ეკონომიკური და სოციალური
სისტემებისა, საეთაშორისო ურთიერთობათა სხვადასხვადარგებშიიმ მიზნით, რომ დაიცვან საერთაშორისო მშვიდობა და უშიშროება
და ხელი შეუწყონ საერთაშორისო ეკონომიკურ სტაბილურობასადა პროგრესს, ხალხთა საერთო კეთილდღ ეობასა და საერთაშოროს
თანამშრომლობას, რომელიც თავისუფალია ასეთ განსხვავებაზე აღმოცენებული დისკრიმინაციისგან. ამ მიზნით:
ა) სახელმწიფოები თანამშრომლობენ სხვასახელმწიფოებთან საერთაშორისო მშვიდობისა და უშიშროების დაცვაში; ბ)
სახელმწიფოები თანამშრომლობენ ადამიანის ძირითად უფლებათა და თავისუფლებათა საყოველთაო პატივისცემისა და დაცვის
დადგენაში ყველასთვის და რასობრივი დისკრიმინაციისა და რელიგიური შეუწყნარებლობის ყველა ფორმის ლიკვიდაციაში; გ)
სახელმწიფოები ახორციელებენ თავიანთ საერთაშორისო ურთიერთობებს ეკონომიკურ, სოციალურ, კულტურულ, ტექნიკურ და
სავაჭროდარგებშისუვერენული თანასწორობისა და ჩაურევლობის პრინციპების შესაბამისად;დ) გაერთიანებული ერების
ორგანიზაციის წევრი სახელმწიფოები მოვალენი არიან, გაერთიანებული ერების ორგანიზაციასთან თანამშრომლობით მიიღ ონ
ერთობლივი და ინდივიდუალური ზომები, რომლებსაც წესდების შესაბამისი დებულებანი ითვალისწინებენ.
ს აე რ თაშ ო რ ის ო ს ამ არ თლ ით გან ს აზღ ვ რ ულ ვ ალ დე ბულ ე ბათა კე თილ ს ინ დის იე რ ი შ ე ს რ ულ ე ბა
სახელმწიფოები კეთილსინდისიერად უნდა ასრულებდნენ საერთაშორისო სამართითგანსაზღვრულთავიანთ ვალდებულებებს, ისევე
როგორც იმ ვალდებულებებს, რომლებიც საერთაშორისო სამართლის საყოველთაოდ აღ იარებული პრინციპებიდან და ნორმებიდან
გამომდინარეობს, აგრეთვე იმ ვალდებულებებს, რომლებიც გამომდინარეობს საერთაშორისო სამართლის შესაბაიმისი
ხელშეკრულებებიდან თუ სხვა შეთანხმებებიდან, რომელთა მონაწილენიც ისინი არიან.
თავიანთ სუვერენულუფლებებს, მათ შორის იმ უფლებებს, რომელთა განხორციელებისათვის საჭიროა შემოიღ ონ თავიანთი
კანონები და ადმინისტრაციული წესები, ისინი უფარდებენ თავიანთ იურიდიულ ვალდებულებებს საერთაშორისო სამართლის
ფარგლებში. თუ გაეროს წევრთა ვალდებულებანი, რომლებიც გათვალისწინებულია გაეროს წესდებით, ეწინააღ მდეგება სხვა
რომელიმე ხელშეკრულებით თუ სხვა საერთაშორისო შეთანხმებით ნაკისრ ვალდებულებებს, გაეროს წესდების თანახმად, უპირატესი
ძალა ეძლევა წესდებით გათვალისწინებულ ვალდებულებებს.
1 3 . ს აე რ თაშ ო რ ის ო ს ამ არ თლ ის ს უბიე ქტის ც ნ ე ბა და ს ახე ე ბი
საერთაშორისო სამართლის ერთ-ერთი ძირითადი თავისებურება ისაა, რომ მისი ძირითადი სუბიექტები სახელმწიფოებია.
ს აერთაშორისო სამართლის სუბიექტი წარმოადგენს სამართლებრივი ურთიერთობის ისეთ მონაწილეს, რომელიც არა მარ ტო ფლ ო ბს
ს აერთაშორისო ნორმებით გათვალისწინებულ უფლება-მოვალეობებს, არამედ ურთიერთობის სხვა მონაწილეებთან ერ თად ქმ ნ ის ამ
ნ ორმებს და უზრუნველყოფს მ ათ შ ე ს რ ულ ე ბას . თანამედროვე საერთაშორისო სამართალი გარკვეული მოცულობით სუბიექტად
ცნობს აგრეთვე თავისუფლებისათვის მებრძოლ ერს, ან ხალხს. ერი ან ხალხი, რომელიც ითხოვს დამოუკიდებლობას, მაგრამ
მეტროპოლის წინააღმდეგობის გამო იძულებულია მიმართოს იარაღს, თანამედროვე საერთაშორისო სამართლის თვალსაზრისით
აწარმოებს „შეიარაღებულთავდაცვას“ კოლონიზატორთა აგრესიის წინააღმდეგ. ასეთერს ან ხალხს მიენიჭება მთელი რიგი უფლებანი
და ეკისრება ვალდებულებანი. გაერომოვალეა რაც შეიძლება სწრაფად მოუღ ოს ბოლო წარმოშობილ კონფქლიტს და აიძულოს
კოლონიზატორი ცნოს თავისუფლებისათვის მებრძოლო ერის დამოუკიდებლობა.
თუ ეროვნულ-გამათავისუფლებელი მოძრაობა მშვიდობიან ფორმებში მიმდინარეობს, ერის ინტერესებს გამოხატავენ ის
არსებული წარმომადგენლობითი დაწესებულებები, რომლებიც ბრძოლის გარდამავალ ეტაპზე ყალიბდებიან როგორც შინაგანი
თვითმმარველობის ორგანოები. დამოუკიდებლობის მოპოვებამდე აღნიშნული ორგანიზაციები და ორგანოები უფლებამოსილნი არიან:
დაამყარონ საერთაშორისო სამართლებრივი ურთიერთობა სხვა სახელმწიფოებთან. დააარსონ თავისი მუდმივი წარმომადგენლობა
დიპლომატიური სტატუსით, ხელი მოაწერონ საეთაშორისო ხელშეკრულებებს და ა.შ.
ასევე საერთაშორისო სამართლის არაძირითად,განსაკუთრებულსუბიექტს წარმოადგენს საერთაშორისო გაერთიანებანი -
გაერო, მისი სპეციალიზებული დაწესებულებანი. ეს ორგანიზაციები საერთაშორისო ასპარეზზე მათი წესდებით მოქმედებენ.
სახელმწიფო არის პირველადი, ძირითადი სუბიექტი, საერთაშორისო ორგანიზაცია კი მეორადი, არაძირითადი, წარმოებული
სუბიექტია, რომლის უფლებაუნარიანობა ზუსტადაა განსაზღ ვრული საერთაშორისო სამართლის ძირითადი პრინციპებით.
საერთაშორისო სამართლის სპეციფიკურ სუბიექტს წარმოადგენს ვატიკანი,რომელიც აღიარებულია დამოუკიდებელ სახელმწიფოდ.
იტალიის მთავრობაიძლევაგარანტიას, რომ არ ჩაერევა ვატიკანის საშინაო და საგარეოსაქმეებში, იტალიის ტერიტორიაზე ტრანზიტისა
და კომუნიკაციების გამოყენების ჩათვლით. ვატიკანში ან საზღვარგარეთმიმავალი უცხო სახელმწიფოს ელჩები სარგებლობენ იტალიის
ტერიტორიაზე სრული დიპლომატიური იმუნიტეტით, თუნდაც ამ სახელმწიფოს არ ჰქონდეს დიპლომატიური ურთიერთობა
იტალიასთან. ვატიკანი აქტიურად თანამშრომლობს იმ სახელმწიფოებთან, სადაც ძლიერია კათოლიკური რელიგია, იჩენს ინტერესს
მშვიდობისა და ხალხთაუშიშროების დაცვის პრობლემისადმი, ადამიანის უფლებებისა და სხვა საკითხისადმი.
და ბოლოს, მეცნიერთა მოსაზრების მიხედვით, შესაძლებელია საერთაშორისო სამართლის სუბიექტი იყოს ფიზიკური
პირიც. თანამედროვე საერთაშორისო სამართალში ფიზიკური პირი სარგებლობს გარკვეული უფლებებით მხოლოდ
სახელმწიფოთშორისი შეთანხმების საფუძველზე.ფიზიკური პირები მოკლებულნი არიან საერთაშორისო სამართლის ნორმათა შექმნისა
და დაცვის უფლებას. ფიზიკური პირები მოქმედებენროგორც გარკვეული სახელმწიფოს მოქალაქენი და მხოლოდ ამიტომ სარგებლობენ
ამ უფლებით. ამ უფლებათადაცვას ახორციელებს არა თვით ფიზიკური პირი, არამედ მისი სახელმწიფო. ფიზიკურ პირს არ აქვს
უფლება მიმართოსრომელიმე საერთაშორისო ორგანიზაციას პრეტენზიებით თავისი ანუცხო სახელმწიფოს მიმართ. მხოლოდ მაშინ,
როცა ფიზიკური პირი აგრესიული სახელმწიფოს ხელმძღვანელიადა მისიბოროტმოქმედება მშვიდობისა და ადამიანობის წინააღ მდეგ
საერთაშორისო ხასიათს ატარებს, მისი გასამართლება ხდება საერთაშორისო სასამართლოში (ტრიბუნალში) და საერთაშორისო
სამართლის ნორმათა საფუძველზე. ამგვარად, თანამედროვე საერთაშორისო სამართლის ძირითად სუბიექტს მხოლოდ სახელმწიფო
წარმოადგენს.
1 4 . ს უვ ე რ ე ნ ულ ი ს ახე ლ მ წ იფო , რ ო გო რ ც ს აე რ თაშ ო რ ის ო ს ამ არ თლ ის ს რ ულ უფლ ე ბიან ი ს უბიე ქტი
ნ იშან თვისებას, რომელიც გვიჩვენებს სახელმწიფოს ხელისუფლების უზენაესობას, ქვეყნის საშინაო საქმეებში და დამ ო უკიდე ბო ბა ს
რომელიმე უცხო სახელმწიფოსგან საერთაშორისო ასპარეზზე, სახელმწიფო სუვერენიტეტი ეწოდება, ხოლო ამ ნიშან თვისების მ ქო ნ ე
ს ახელმწიფო ს - ს უვ ე რ ე ნ ულ ი ს ახე ლ მ წ იფო . სახელმწიფო სუვერენიტეტისგან განასხვავებენ ეროვნულ სუვენიტეტს - ერის ან
ხალხის თვითგამორკვევის უფლებას. თუ ერი (ხალხი) მოიპოვებს პოლიტიკურ დამოუკიდებლობას, ასგილი ექნება ეროვნული და
სახელმწიფო სუვერენიტეტის შერწყმას. თუ ერი (ხალხი) განმათავისუფლებელ ბრძოლას ეწევა, ეს კოლონიის ეროვნული
სუვერენიტეტისა და მეტროპოლიის სახელმწიფო სუვერენიტეტის ურთიერთშეუთავსებლობას მოწმობს. როგორც უკვე აღ ვნიშნეთ,
სახელმწიფო სუვენიტეტისგან განასხვავებენ სახალხო სუვერენიტეტსაც - ხალხის უფლებას, აირჩიოს, განამტკიცოს და განავითაროს ის
სოციალურ-პოლიტიკური სისტემა და სახელმწიფო ფორმა, რომელიც მას სურს. ამგვარად, სახელმწიფო სუვერენიტეტი არის
ერის(ხალხის) პოლიტიკური ორგანიზაციის უმაღ ლესი ფორმის ნიშან–თვისება, მისი პოლიტიკური დამოუკიდებლობის
სამართლებრივი გამოხატულება.
1 5 . რ თულ ი ს ახე ლ მ წ იფო ე ბი (ფე დე რ აც ია და კო ნ ფე დე რ აც ია )
ფედერაც ია სახელმწიფოებრივი მოწყობის ფორმაა. ფედერალური სახელმწიფო წარმოადგენს ფედერაციის იმ სუბიექტების
გაერთიანებას, რომლებსაც საკუთარი სახელმწიფო ორგანოები აქვთ. თანამედროვე საერთაშორისოპარქტიკაში ვხვდებით ფედერალურ
სახელმწიფოთა განსხვავებულმოდელებს. არის ისეთიფედერაციები, სადაც სუბიექტთა კომპეტენცია მინიმუმამდეა დაყვანილი, და
ისეთებიც, რომელთა სუბიექტებს აქვთ საკუთარი კონსტიტუციები, კანონმდებლობა,მოქალაქეობაც კი. საერთაშორისო სამართლის
მიხედვით, საერთაშორისო სამართის სუბიექტად მხოლოდ ფედერაცია გვევლინება. რაც შეეხებაფედერაციის სუბიექტებს, მათ სრული
სუვერენიტეტი არ აქვთ: მართალია, ისინი გარკვეულშემთხვევაში უფლებამოსილნი არიან მონაწილეობა მიიღ ონ საერთაშორისო
ურთიერთობებშ, მაგრამ იქ, სადაც ასეთი წესი მოქმედებს,ფედერაციის სუბიექტთა საერთაშორისო უფლებამოსილება აფუძნებულია
ფედერაციის შიდა კანონმდებლობაზე. შეუზღუდავი, პირველადი, სრულყოფილი სუბიექტის უფლება შეიძლება ჰქონდეს მხოლოდ
სუვერენულ სახელმწიფოს, ამ შემთხვევაშ - მთელ ფედერაციას. კონფედერაცია არის ორი ან რამდენიმე სახელმწიფოს ისეთი
კავშირი, როდესაც მასში შემავალი სახელმწიფოები სრული სახით ინარჩუნებენ საკუთარ სუვერენიტეტს და რჩებიან სუბიექტებად
საერთაშორისო სამართლისა. ცხადია კონფედერაციათვითონაც მონაწილეობს საერთაშორისო ურთიერთობებში როგორც სუბიექტი და
აქვს საერთაშორისო სამართალსუბიექტობის ნიშნები, მაგრამ შეზღ უდული სახით. კონფედერაციის ჩამოყალიბება ფორმდება
საერთაშორისო ხელშეკრულებით,რომლის საფუძველზეც კონფედერაციას გადაეცემა უფლებამოსილება გარკვეულ სფეროებში,
ჩვეულებრივ ეს სფეროები: ომი და ზავი, საგარეო პოლიტიკა, შეიარაღ ბული ძალები, შესაძლოა მათ განეკუთვნებოდეს აგრეთვე
საფინანსო პოლიტიკა და ა. შ. მაგრამ იმის გამო, რომ კონფედერაციის წევრი სახელმწიფოები სუვერენიტეტს ინარჩუნებენ,
გადაწყვეტილებები კონფედერაციისთვის გადაცემული კომპეტენციის ფარგლებში იქმნება იმის მიხედვით, თუ რა კომპეტენცია
განუსაზღვრეს კონფედერაციის სახელმწიფოებმა, რომლებიც მისი სუბიექტები არიან, თუმცა კონფედერაციის ცნტრალური ორგანოები
სრული სახით მაინც არ ემსგავსბიან სახელმწიფო ხელისუფლების ორგანოებს, რადგან მათი გადაწყვეტილებების იმპლემენტაცია
დამოკიდებულია კონფედერაციის სუბიექტების ნებაზე, რომლებსაც შეუძლიათ უარი განაცხადონ კონფედერაციის მიერ მიღ ებული
გადაწყვეტილებისრეალიზაციაზე. კონფედერაციის გარდამავალი ტიპის რთული სახელმწიფოა, რომელიც ზოგიერთი გამონაკლისის
გარდა ან ფედერაციაშ გადაიზრდება ან იშლება.
1 6 . ს ახე ლ მ წ იფო ს , რ ო გო რ ც ს აე რ თაშ ო რ ის ო ს ამ არ თლ ის ს უბიე ქტის , წ არ მ ო შ ო ბა და გაქრ ო ბა
დროთაგანმავლობაში იქმნება ახალი სახელმწიფოები, ხოლო სხვა სახელმწიფოები ქრებიან ან განიცდიან მნიშვნელოვან ცვლილებას.
საერთაშორისო ურთიერთობების პრაქტიკაგვიჩვენებს ახალი სახელმწიფოების „დაბადების“ სხვადასხვა საშუალებებს. განვიხილოთ
რამდენიმე მათგანი.
ე რ თი ს ახე ლ მ წ იფო ს რ ამ დე ნ იმ ე ს ახე ლ მ წ იფო დ დაყ ო ფა
1948-1949 წწ. ყოფილი ერთიანი გერმანიის ადგილზე შეიქმნაორი სახელმწიფო - გერმანიისფედერაციული რესპუბლიკა და გერმანიის
დემოკრატიული რესპუბლიკა. 1919 წელს ავსტრია-უნგრეთის ადგილზე შეიქმნა სახელმწიფოები:
უნგრეთი,ჩეხოსლოვაკია,რუმინეთი,იუგოსლავია,პოლონეთი და ავსტრია.
ე რ ო ვ ნ ულ-გან მ ათავ ის უფლ ე ბე ლ ი ბრ ძ ო ლ ე ბის შ ე დე გად
1989-1991 წწ. დაიშალა სსრ კავშირი და საერთაშორისო ასპარეზზე 15 დამოუკიდებელი სახელმწიფო გამოვიდა.
რ ამ დე ნ იმ ე ს ახე ლ მ წ იფო ს ე რ თ ს ახე ლ მ წ იფო დ გაე რ თიან ე ბა
1867 წელს ავსტირამ და უნგრეთმა შექმნეს ერთი სახელმწიფო - ავსტრია- უნგრეთი. 1991 წელს გერმანიის დემოკრატიული რესპუბლიკა
შეუერთდა გერმანიის ფედერაციულ რესპუბლიკას.
* * *
რაც შეეხება სახელმწიფოს, როგორც საერთაშორისო სუბიექტის გაქრობას, აღ სანიშნავია შემდეგი ძირითადი შემთხვევები:
1. რ ამ დე ნ იმ ე ს ახე ლ მ წ იფო ს ე რ თ ს ახე ლ მ წ იფო დ გაე რ თიან ე ბა
1867 წელს ავსტრია-უნგრეთის შექმნის შემდეგ ავსტირამ და უნგრეთმა შეწყვიტეს დამოუკიდებელი არსებობა, დაკარგეს თავისი
საერთაშორისო-სამართლებრივი სუბიექტურობა და ერთიან სუბიექტად იქცნენ.
2. ე რ თი ს ახე ლ მ წ იფო ს რ ამ დე ნ იმ ე ს ახე ლ მ წ იფო დ დაყ ო ფა
ავსტრია-უნგრეთის დაშლის შემდეგავსტიამ და უნგრეთმა კვლავ შეიძინეს საერთაშორისო-სამართლებრივი სუბიექტის სტატუსი.
სამაგიეროდ, ავსტია-უნგრეთმა,როგორც საერთაშორისო-სამართლებრივმა სუბიექტმა შეწყვიტა არსებობა. იგივე ითქმის
ჩეხოსლოვაკიაზე.
ასეთია სახელმწიფოს გაქრობის ის გზები,რომელიც არ ეწინააღმდეგება საერთაშორისო სამართლის ნორმებს. ზოგიერთი მეცნიერი
მიუთითებს ანექსიას,მაგრამ ასეთი შეხედულება ვერჩაითვლება გამართლებულად. მართალია ანექსიის შედეგად სახელმწიფო კარგავს
თავის დამოუკიდებლობას, მაგრამ ეს აქტი ეწინააღმდეგება თანამედროვე საერთაშორისო სამართლის პრინციპებს და არ შეიძლება იყოს
აღ იარებული სახელმწიფოს, როგორც სუბიექტის გაქრობის საშუალებად. ანექსია დღ ეს კანონგარეშედაა გამოცხადებული.
1 7 . ც ნ ო ბის ს ახე ე ბი
როგორც ვიცით, საერთაშორისო ასპარეზზე დროთა განმავლობაში ჩნდება ახალი სახელმწიფოები, რომლებიც აქტიურად ებმება
საერთაშორისო ურთიერთობებში.
ხშირია შემთხვევები, როცა თვითონ სახელმწიფო რჩებაუცვლელი, მაგრმ ადგილი აქვს სახელმწიფო გადატრიალებას. როდესაც
სახელმწიფოში ამგვარი ვითარებაა, რთულდება მოცემული სახელმწიფოსროგორც საშინაო, ისე საგარეოვითარება და არანორმალური
მდგომარეობაიქმნება მსოლიოს ამათუ იმ რეგიონში. იმისათვის, რომ ახლადწარმოშობილმა სახელმწიფომ ან მთავრობამ დაიკავოს
საერთაშორისო-სამართლებრივ ურთიერთობაში ნორმალური ადგილი, საჭიროადანარჩენი სახელმწიფოები თანახმაიყვნენ დაამყარონ
მასთან საერთაშორისო ურთიერთობა, ანუ ცნონ იგი.
საერთაშორისო სამართალში ცნობის ქვეშიგულისხმება მოცემული სახელმწიფოს ნების გამომჟღ ავნება, რომელიც მიმართულია
ახლად წარმოშობილი სახელმწიფოსთან ურთიერთობის ნორმალიზაციისკენ. აღნიშნულიდან ჩანს თუ რა როლს ასრულებს ცნობის
ინსტიტუტი საერთაშორისო–სამართლებრივი ურთიერთობის ნორმალურად წარმართვის საკითხში. ზოგჯერ, როდესაც ადგილი აქვს
არა უბრალოამბოხებას, არამედ ფართო მასშტაბის შეიარაღებულბრძოლას,სხვა სახელმწიფოებმა შეიძლება აჯანყებული ორგანიზაცია
ცნონ აჯანყებულმხარედ. იმ შემთხვევაში, თუ აჯანყებულმხარედ ცნობს თვითონ დაინტერესებული სახელმწიფო, იგი ავრცელებს
აჯანყებულებზე სამხედრო ტყვეობისრეჟიმს და მას არ აქვსუფლებაგანიხილოს ისინი როგორც სამართალდამრღვევები.
როდესაც აჯანყებაგადადის სამოქალაქო ომში და ძალები შედარებით თანაბრდება, შეიძლება ადგილი ჰქონდეს მეომარ მხარედ
ცნობას. მეომარ მხარედ ცნობახდება ოფიციალური დეკლარაციის საშუალებით. სახელმწიფო, რომელიც ცნობს აჯანყებულებს მეომარ
მხარედ, მოვალეა დაიცვას ნეიტრალიტეტი, წინააღმდეგშემთხვევაში ადგილი ექნება საერთაშორისო სამართლის ნორმების დარღვევას.
ამ სახის ცნობა წარმოიშვა პირველი მსოფლიო ომის დროს. ომის პერიოდში ქვეყნებმა გამოთქვეს დამოუკიდებელი სახელმწიფოს
შექმნის სურვილი. აჯანყებულდა მეომარ მხარედ ცნობადღ ეს არ არის გამართლებული, რადგან საერთაშორისო სამართალი
მოითხოვს ყველა სახელმწიფოსგან აჯანყებისგან თავის შეკავებას.
1 8 . ც ნ ო ბის თე ო რ იე ბი
დე კლარაციული თეორია ჩამოყალიბდა კაპიტალიზმის განვითარების საწყის სტადიაზე, როცა ფეოდალურ სახელმწიფოებს შორის აქა-
იქ წარმოიშობოდა ახალი, ბურჯუაზიული ტიპის სახელმწიფოები.ეს სახელმწიფოები წარმოიშობოდა ან ახალი სახელმწიფოს
ჩამოყალიბებით ანუკვე არსებულსახელმწიფოში ბურჟუაზიული რევოლუციის გზით. დაკლარაციული თეორიის თანახმად, ცნობა
მხოლოდდამხოლოდ აკანონებს ახლად წარმოქმნილი სახელმწიფოს საერთაშორისო ურთიერთობის მონაწილედ გახდომის ფაქტს. ამ
თეორიის მიხედვით, ახლად შექმნილი სახელმწიფო ხდება საერთაშორისოსამართლის სუბიექტიარა იმიტომ, რომ მას ცნობენ, არამედ
იმიტომ, რომ ყოველ ახლად შექმნილ სახელმწიფოს უფლება აქვს გამოვიდეს საერთაშორისო ასპარეზზე და დაიცვას თავისი
ინტერესები. კონსტიტუციური თეორია ამტკიცებს, რომ თითქოს ახლად შექმნილი სახელმწიფო მხოლოდ მაშინ ხდება საერთაშორისო
სამართლის სუბიექტი, როცაროცა მას ცნობენ სხვა სახელმწიფოები. წინააღ მდეგ შემთხვევაში იგი მოკლებულია უფლებას, გახდეს
საერთაშორისო საამრთლის სრულუფლებიანი წევრი. იგი ცდილობს ხელი შეეშალოს ერების თვითგამორკვევის უფლების
განხორციელებას და საექვემდებაროს ყოველი ახალი სახელმწიფოს ,,სამართლიანობის და კანონიერების’’ შეფასებას დიდი
სახელმწიფოებისთვის. სახელმწიფოს ცნობასთან ძალიან ახლოს დგას მთავრობის ცნობის საკითხი. ეს საკითხი დაისმის მაშინ, როდესაც
ახალი მთავრობახელში იღებს ხელისუფლებას არაკონსტიტუციური ანუ სახელმწიფოს გადატრიალების გზით. მაშინ სახელმწიფოები
თავად განსაზღ ვრავენ, რამდენად მიზანშეწონილია ახალი მთავრობის ცნობა.
1 9 . ც ნ ო ბის ფო რ მ ე ბი
საერთაშორისო ურთიერთობების პრაქტიკის ანალიზი საშუალებას გვაძლევს ცნობის ფორმები 2 კატეგორიად დავყოთ-ფაქტობრივი და
ოფიციალური ცნობა.ფაქტო ბრ ივ ი ც ნ ო ბა გულისხმობს ისეთ შემთხვევას, როცა სახელმწიფო ამყარებს ახლად შექმნილ
სახელმწიფოსთან საქმიან კავშირს, მაგრამ ამავე დროს თავს იკავებს მისი ოფიციალური ცნობისგან. მათ შორის წარმოებს მხოლოდ
მოლაპარაკება ამათუ იმ საკითხზე. ოფიციალური იურიდიულ ი ცნობა განსხვავდება ფაქტობრივი ცნობისგან იმით, რომ ახლად
შექმნილი სახელმწიფოს ცნობის ფაქტი გამოხატული უნდაიყოსრომელიმე დოკუმენტში.ოფიციალური ცნობა შეიძლება ორი სახის
იყოს: de factoდა de iure, რომლებიც ერთმანეთისგან განსხვავდებიან სამართლებრივი შედეგების მიხედვით. მთავარი განსხვავება მათ
შორის არის ის, რომ პირველ შემთხვევაში მთვრობა იცნობა როგორც სინამდვილეში არსებული, მაგრამ მასთან არ ამყარებენ
დიპლომატიურ და ზოგჯერსაკონსულოურთიერთობებსაც კი. ურთიერთობა სავაჭრ ო ხელშეკრულებით ამოიწურება. დე ფაქტო
ცნობის დროს დამყარებულურთიერთობას აქვს დროებითი, არასტაბილური ხასიათი. დეფაქტო ცნობა მოკლე ხანში იცვლება დე იურე
ცნობით, რის შემდეგაც ორ სახელმწიფოს შორის სტაბილური ურთიერთობა მყარდება. მყარდება დიპლომატიური და საკონსულო
ურთიერთობანი. ამგვარად, მხოლოდ დე იურე ცნობა ქმნის ჭეშმარიტ ურთიერთობას.
ცნობის ინსტიტუტი ემსახურება მშვიდობიანი თანაარსებობის პრინციპის განმტკიცებას. იგი მოწოდებულია
ხელი შეუწყოს ხალხთა მეგობრული და კეთილმეზობლური ურთიერთობების ჩამოყალიბებას.აღ სანიშნავია, რომ გაეროში
საქართველოს მიღების ფაქტი არ ნიშნავს ჩვენი ქვეყნის ავტომატურ ცნობას ამ ორგანიზაციის ყველა წევრის მიერ. არსებული წესის
მიხედვით სახელმწიფოს გაეროში ან სხვაორგანიზაციაში გაწევრიანება არ ნიშნავს ამ ორგანიზაციის წევრების მიერ ახალი წევრ-
სახელმწიფოს ოფიციალურ ცნობას. ლაპარაკი შეიძლება საქმიან ცნობაზე, რომელიც არავითარ იურიდიულ ვალდებულებას არ
წარმოშობს დე იურე ან დე ფაქტო ცნობისთვის.
2 0 . ს ახე ლ მ წ იფო ს ს ამ არ თალ მ ე მ კვ იდრ ე ო ბა
სახელმწიფოები იბადებიან და კვდებიან. ეს პროცესი წარმოშობს მეტად რთულდა პოლიტიკურად ძალზე მნიშვნელოვან პრობლემას -
ახალი სახელმწიფოს უფლებამემკვიდრეობის საკითხს. ე.ი. საერთაშორისო-სამართლებრივი უფლებამოსილებანი გადადის ძველი
სახელმწიფოდან ახლად შექმნილზე. უფლებამემკვიდრეობის საკითხი შეიძლება წარმოიშვას ასევე ერთი სახელმწიფოს მიერ
მეორისათვის ტერიტორიის გადაცემის შემთხვევაში.
ა . უფლ ე ბამ ე მ კვ იდრ ე ო ბა ს აე რ თაშ ო რ ის ო ხე ლ შ ე კრ ულ ე ბე ბის მ იმ არ თ
უფლებამემკვიდრეობა სოციალური რევოლუციის პირობებში. მხოლოდ მაშინ, როცა ერთი სახელმწიფოს ფარგლებში ადგილი აქვს
სოციალურ რევოლუციას, წარმოიქმნება უფლებამემკვიდრეობის საკითხი. რაც უფრო ძირფესვიანია რევოლუცია, მით უფრო
რადიკალურია ყოფილი სუბიექტის უფლებათა და მოვალეობათა შემოწმება-გადასინჯვა ახალი სუბიექტის მხრიდან.
დე კოლონიზაციით გამ ო წ ვ ე ულ ი უფლ ე ბამ ე მ კვ იდრ ე ო ბა . ყოველი სახელმწიფო, რომელიც იძენს დამოუკიდებლობას
მეტროპოლისგან ან სხვა სახით არსებულკოლონიური რეჟიმისაგან, თავისუფლდება ყველა სხვახელშეკრულებისაგან, რომელიც დადო
მმართველმა მთავრობამ ამ ტერიტორიის სახელით ან გაავრცელა მასზე. აქ მოქმედებს ე.წ ”ტაბულა რაზას” პრინციპი,რომელიც
ათავისუფლებს მემკვიდრე სახელმწიფოს მეტროპოლის მიერ თავს მოხვეული ვალდებულებისაგან. ყოველი ახალი სახელმწიფო
უფლებამოსილია გადაწყვიტოსრომელხელშეკრულებებს ტოვებს ძალაში და რომელს უარყოფს. ეს როდის ნიშნავს,რომ
სახელმწიფო მემკვიდრე მოვალეა უარყოს ყველა ხელშეკრულება. პირიქით, ახალი სახელმწიფოები უარყოფდნენ მხოლოდ
არათანასწორუფლებიან ხელშეკრულებებს, რომელთა მიხედვით ხდებოდა მათი ტერიტორიის, ბუნებრივი რესურსების უმოწყალო
განიავება და ხალხის სასტიკი ექსპლოატაცია. ორი ან რამდენიმე სახელმწიფოს გაერთიანებით ან ერთი სახელმწიფოს რამდენიმე
ერთეულად გაყოფით გამოწვეულ ი უფლ ე ბამ ე მ კვ იდრ ე ო ბა . პირველ შემთხვევაში გაერთიანებულ სახელმწიფოზე გადადის
წინამორბედი სახელმწიფოს ყველა ხელშეკრულება და შეთანხმება. ავტომატურად გადადის შენაერთზე ის ხელშეკრულებანი,
რომლებიც არეგულირებენ გაერთიანებაში შემავალი ერთეულების სასაზღ ვრო და სხვა ტერიტორიალურ საკითხებს.
იმ შემთხვევაში, როდესაც ერთი სახელმწიფო რამდენიმე სახელმწიფოდ იყოფა, მიუხედავად იმისა განაგრძობს თუ არა წინამორბედი
სახელმწიფო არსებობას, ყველა მის მიერდადებული ხელშეკრულება, რომელიც მთელტერიტორიას ეხებოდა, რჩება ძალაში ყოველი
გამოყოფილი ნაწილის მიმართ, ხოლო კონკრეტული ტერიტორიის მიმართ მოქმედი ხელშეკრულება გადადის მხოლოდ ამ
ტერიტორიის მქონე სახელმწიფოზე.
ბ. უფლებამემკვიდრეობა სახელმწიფო ქონებისა და სახელმწიფო არქივის მიმართ - რასაშუალებითაც არ უნდა ჩამოყალიბდეს ახალი
სახელმწიფო, მასზე გადადის სახელმწიფო საკუთრების ყველა სახე( მოძრავი და უძრავი ქონება) შემდეგი წესით: სახელმწიფო-
მემკვიდრის ტერიტორიაზე მდებარე უძრავი ქონება მასვერჩება. უძრავი ქონეება, რომელიც ამ ტერიტორიას ეკუთვნის, მაგრამ მის
გარეთმდებარეობს და მას თავის დროზე დაეპატრონა წინამორბედი სახელმწიფო, სახელმწიფო-მემკვიდრეს მიეკუთვნება.
მოძრავი ქონება,რომელიც გამოყოფილ ტერიტორიას ეკუთვნოდა, მაგრამ შემდგომ გახდა წინამორბედი სახელმწიფოს ქონება,
უბრუნდება სახელმწიფო-მემკვიდრეს.
სახელმწიფო არქივების საკითხი რთულია და ძირითადად ურთიერთშეთანხმებით წყდება. მაგრამ უდავოდ ითვლება
დებულება,რომელიც მოითხოვს წინამორბედ სახელმწიფოსგან გადასცეს სახელმწიფო-მემკვიდრეს მის ტერიტორიასთან
დაკავშირებული დოკუმენტური და ისტორიული არქივები ან თუ ისინი ორივე მხარეს ეხება, მისაწვდომი გახადონ სახელმწიფო-
მემკვიდრისათვის. უნდა დაისვას საკითხი რუსეთში მყოფი საქართველოს საგანძურისა და არქივების დაბრუნების შესახებ.
გ. უფლ ე ბამ ე მ კვ იდრ ე ო ბა ვ ალ ე ბის მ იმ არ თ
როდესაც ერთი სახელმწიფო იყოფა რამდენიმე ერთეულად, ვალების საკითხი წყდება სახელმწიფოების ურთიერთშეთანხმებით,
როგორც წესი, არსებული ვალი იყოფა გამოყოფილი ერთეულების ეკონომიკური პოტენციალისა და მოსახლეობის რაოდენობის
გათვალისწინებით. თუ კონკრეტული თანხა მთლიანად იყო მოხმარებული გარკვეული ტერიტორიის საკეთილდღ ეოდ, მისი გადახდა
დაეკისრება ამ ტერიტორიის მქონე სახელმწიფოს. მიუხედავად იმისა,რომ საქართველო ძალით იყო გაერთიანებული სსრ კავშირში,
ამ უკანასკნელის დაშლის შემდეგ საქართველოს მიეცა უფლებადაპატრონებოდა ყოფილი საბჭოთა კავშირის ქონების გარკვეულ წილს,
რადგანაც ქართველი ხალხი მონაწილეობდა სსრ კავშირის ეკონომიკურ და სამხედრო პოტენციალის მშენებლობაში.
ამავე დროს საქართველოსრესპუბლიკამ აიღო ვალდებულება გადაიხადოს სსრკავშირის საზღ ვარგარეთული ვალის გარკვეული
ნაწილი, რომელიც მოხმარდა საქართველოს საჭიროებას.
2 1 . „ტაბულ ა რ აზას “ პრ ინ ც იპი
ყოველი სახელმწიფო, რომელიც იძენდა დამოუკიდებლობას მეტროპოლისგან ან სხვა სახის კოლონიური რეჟიმისგან,
თავისუფლდებოდა ყველა სხვახელშეკრულებსგან, რომელიც დადო მმართველმა მთავრობამ ამტერიტორიის სახელით ან გაავრცელა
მასზე. აქ მოქმედებს ე.წ. „ტაბულარაზას“ („სუფთა დაფა“) პრინციპი, რომელიც ათავისუფლებს მემკვიდრე სახელმწიფოს მეტროპოლიის
მიერ თავ მოხვეული ვალდებულებებისგან. ყოველი ახალი სახელმწიფო უფლებამოსილია თავად გადაწყვიტოსრომელხელშეკრულებას
დატოვებს ძალაში და რომელსუარყოფს. ეს არ ნიშნავს, რომ სახელმწიფო მემკვიდრე მოვალეა უარყოს ყველა ხელშეკრულება. ახალი
სახელმწიფოები უარყოფდნენ მხოლოდ არათანასწორუფლებიან, კაბალურ ხელშეკრულებებს, რომელთა მიხედვით ხდებოდა მათი
ტერიტორიის უმოწყალოდ განიავება. „ტაბულა რაზას“ პრინციპი არ ვრცელდება საერთაშორისო სამართლის ძირითად
პრინციპებზე და სხვა ამკრძალავ ნორმებზე. არც ერთ სახელმწიფოს არა აქვსუფლებაუარყოს საერთაშორისო მართლწესრიგის საყრდენი
პირინციპები და ნორმები, რომელთა გარეშე შეუძლებელი ხდებახალხთაუშიშროების უზრუნველყოფა.საქართველოს რესპუბლიკაც ამ
გზით მიდის. მან აღ იარა გაეროს წესდების ძირითადი პრინციპები და ორგანიზაციაში შესვლის სურვილი გამოთქვა.
2 2 . ს აე რ თაშ ო რ ის ო ხე ლ შ ე კრ ულ ე ბა , მ ხარ ე ე ბი და მ ათშ ი მ ო ნ აწ ილ ე ო ბის უფლ ე ბა
საერთაშორისო ხელშეკრულებათანამედროვე საერთაშორისო სამართლის ძირითადი წყაროა. საერთაშორისო სახელშეკრულებო
სამართალი არის იმ ნორმათა ერთობლიობა, რომლებიც განსაზღვრავენ საერთაშორისო ხელშეკრულებათა დადებისა და შეწყვეტის წესს,
მ ათი იურიდიული ძალის ნამდვილობის პირობებს. ამ საკითხთან დაკავ შ ირ ე ბულ ი დავ ე ბის მ ო წ ე ს რ იგე ბის ს აშ უალ ე ბე ბს .
საერთაშორისო ხელშეკრულებების მხარედ გვევლინება მხოლოდ საერთაშორისო სამართლის სუბიექტები - სახელმწიფოები,
საერთაშორისო ორგანიზაციები, რომლებსაც აქვთ საერთაშორისო-სამართლებრივი უფლებაუნარიანობა.
საერთაშორისო ხელშეკრულება აკისრებს უფლება-მოვალეობებს მხოლოდ მასში მონაწილე მხარეებს. მესამე სახელმწიფოებზე
უფლება-მოვალეობანი არ ვრცელდება. მაგრამ, თუ საერთაშორისო სამართლის სუბიექტი, რომელიც არის კონკრეტული
ხელშეკრულების მხარე, გამოიყენებს ამ ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ უფლებებს, მას ავტომატურად ეკისრება ამ
ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მოვალეობებიც.
გამონაკლისს წარმოადგენს ხელშეკრულებანი, მიმართული აგრესიის წინააღ მდეგ. ვენის კონვენცია აღ იარებს სახელმწიფოთა
უფლებას დადონ ხელშეკრულება აგრესორის პასუხისმგებლობისა და სხვა საკითხების ფიქსაციის მიზნით. ამავე დროს, ყოველი
ხელშეკრულება, რომელიც იდება აგრესორებისადა მათი მოკავშირეების მიერსხვა სახელმწიფოს საზიანოდ, იმთავითვე ჩაითვლება
ბათილად.
ხელშეკრულებები განსხვავდება ერთმანეთისგან მხარეთა რაოდენობის მიხედვით. ო რ მ ხრ ივ ი ხე ლ შ ე კრ ულ ე ბე ბი
სახელმწიფოთშორისი ურთიერთობების ყველაზე ტიპური სახეა. დღეისთვის მისი რაოდენობა რამდენიმე ასეულ ათასს შეადგენს.
თანამედროვე ეტაპზე სულუფროდიდ და ფართო გამოყენებას პოულობს მრავალმხრივი ხელშეკრულ ე ბე ბი, რომელთა მეშვეობით
იქმნება საერთაშორისო უნივერსალური და რეგიონალური ორგანიზაციები, წესდებები და ა.შ.ხელშეკრულებაში მონაწილეობა
არ ნიშნავს მხარეებთან დიპლომატიური ურთიერთობის დამყარებას, ხოლოხელშეკრულების შეწყვეტა არ ნიშნავს სხვა მხარეებთან
ასეთი ურთიერთობის გაწყვეტას.
2 3 . ალ ტე რ ნ ატის წ ე ს ი (ხე ლ შ ე კრ ულ ე ბის დადე ბის წ ე ს ი და ს ტადიე ბი)
საერთაშორისო ხელშეკრულების დადების უფლება სუვერენული სახემწიფოს ერთ–ერთი ძირითად უფლებათაგანია. ყოველი
სახელწიფო უფლებამოსილია მიიღოს მონაწილეობა ხელშეკრულების შემმუშავებელ კონფეენციაზე,ან შეუერთდეს უკვე არსებულ
ხელშეკრულებას, თუ იგი დაინტერესებულია ასეთი შეთანხმებით. სახელმწიფო თვითონ განსაზღვრავს რომელორგანოს აქვს უფლება
იმოქმედოს საერთაშორისო ასპარეზზე მისი სახელით და დადოს საერთაშორისო ხელშეკრულება. როგორც წესი ეს უფლება
სახელმწიფოს ან მთავრობის მეთაურს ეკუთვნის ან საგარეო საქმეთა მინისტრი ან სპეც. უფლებამოსილებით რწმუნებული.
საერთაშორისო ხელშეკრულებაიდება ან უშუალო დიპლომატიური მოლაპარაკების შედეგად, ან საერთაშორისო კონფერენციის
მოწვევით. მხარეთა მიერ შეთანხმებული და დაზუსტებული ტექსტი ხელმოწერის ობიექტად იქცევა. საერთაშორისო ხელშეკრულების
ხელმოწერა სპეციალური წესის დაცვით ხდება, რომლის მიზანია ასახოს სახელმწიფოთა სუვერენული თანასწორობის პრინციპი. ამ წესს
ალ ტერნატი ეწოდება.ორმხრივი ხელშეკრულების ხელმოწერის დროს მხარეები სვამენ თავის ხელმოწრას ერთმანეთის გასვწრივ,
მარცხნიდან მარჯვნივ, ან ერთიმეორის ქვევით.პირველშემთხვევაში მარცხენა ადგილი პირველადგილად ითვლება, მეორე შემთხვევაში
ასეთ ადგილად ზედა ადგილი ითვლება. ყოველ ეგზემპლარს პირველ ადგილას აწერს ის მხარე, რომელთანაც რჩება წინამდებარე
ხელშეკრულება. მრავალმხრივი ხელშეკრულების ხელმოწერისას მხარეები სვამენ თავის ხელმოწერას ქვეყნების სახელწოდების
ანბანურიწესის მიხედვით,როგორც წესი, გამოიყენებაინგლისური ანბანი. აღმოსავლეთ ევროპის ქვეყნებს შორის გამოიყენება რუსული
ანბანი. ხელშეკრულების დანართს ხელს აწერენ დელეგაციის მეთაურები მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ იგი ხელშკრულების
განუყოფელ ნაწილად ჩაითვლება (დამატებითი მუხლები და ა. შ.) რაც შეეხება დანართებს, რომლებიც საქონლის ნუსხას, საბუთების
ნიმუშებსადა სხვა ამგვარ აქტებს წარმოადგენს, მათ, როგორც წესი, ან სულარ აწერენ ხელს, ანდა ხელს აწერენ დელეგაციის მდივნები.
2 4 . ხე ლ შ ე კრ ულ ე ბის ძ ალ აშ ი შ ე ს ვ ლ ის ს აფუძ ვ ლ ე ბი
ხელშეკრულება ძალაში შედის: ა) ხელმოწერის დღიდან; ბ) ხელმოწერიდან გარკვეული ვადის გასვლის შემდეგ; გ) სარატიფიკაციო
სიგელების გაცვლის დღიდან ან ამ დღიდან გარკვეული ვადის გასვლის შემდეგ; დ) სარატიფიკაციო სიგელების სათანადო რაოდენობის
დაგროვების დღიდან ან ამ სღ იდან გარკვეული ვადის გასვლის შემდეგ; ე)ხელშეკრულების დამტკიცების (მიღ ების) დღ იდან ან
გარკვეული ვადის გასვის შემდეგ.
ასეთია ხელშეკრულების როგორც კონკრეტული საერთაშორისო-სამართლებრივი უფლება-მოვალეობის აღ მნუსხველი
აქტის ძალაში შესვლის ძირითადი საშუალებანი, მაგრამ ხელშეგრულების ძალაში შესვლა როდი ნიშნავს იმას, რომ იგი სავალდებულო
ხდება ყველა მხარისთვის. ასეთი ხელშეკრულება სავალდებულო ხდება მხოლოდ მათთვის, ვინც შეასრულა აქტის ძალაში შეყვანისთვის
გათვალისწინებული ყველა პროცედურა, მაგალითად, მოახდინა მისი რატიფიკაცია, შეუერთდა მას და ა. შ. მაგრამ, სხვებისთვის,
რომლებსაც ასეთი აქტი არ ჩაუტარებიათ, ეს ხელშეკრულება სავალდებულო ძალას არ იძენს, მანამ სანამ ისინი არ გადადგამენ სათანადო
ნაბიჯს.
რ ატიფიკაციის ქვეშიგულისხმება ხელშეკრულების დამტკიცება სახელმწიფოს უზენაესი ხელისუფლების მიერ.სახელმწიფოს უფლება
აქვს უარითქვასრატიფიკაციაზე და ეს ვერჩაითვლება მართლსაწინააღმდეგო აქტად. ყოველი სახელმწიფო თვითონ განსაზღ ვრავს
რატიფიკაციის წესებს და იმ ორგანოს, რომლის კომპეტენციაშიც შედის რატიფიკაციის უფლება. რატიფიკაციის აქტი ფორმდება
სარატიფიკაციოსიგელის სახეით, რომლითაც მეთაური ატყობინებს მეორე მხარეს ხელშეკრულების დამტკიცებისფაქტს და არწმუნებს,
რომ ხელშეკრულება პირნათალად შესრულდება. რატიფიკაციისგან განასხვავებენ ხელშეკრულების დამტკიცებას ანუ მიღ ებას, რასაც
ქვეყნის კონსტიტუცია მიაკუთვნებს ამა თუ იმ კომპეტენტურ ორგანოს, თუკი ხელშეკრულება არ მოითხოვს სარატიფიკაცია
პროცედურას. თუ ხელშეკრულებაღია ხასიათისაა, ყოველ სახელმწიფოს უფლება აქვს „შეუერთდეს“ უკვე ხელმოწერილ
ხელშეკრულებას, რისთვისაც ის სპეციალურ განცხადებას აკეთებს და შეერთების აქტს სახელმწიფო-დეპოზიტორს აბარებს.
ხელშეკრულება ძალაში შედის „სარატიფიკაციო სიგელების გაცვლისას“ ან „დეპონირებისთვის გადაცემ ის ას “.
ორმხრივი ხელშეკრულების დადებისას, ერთ ქვეყანაში ხდება ხელშეკრულების ხელმოწერა, ხოლო სარატიფიკაციო სიგელების
გადაცემა ხდება მეორე სახელმწიფოს დედაქალაქში.მრავალმხრივ ხელშეკრულებათა რატიფიკაციის დროს სარატიფიკაციო სიგელის
შესანახად ამოირჩევა სახელმწიფო-დეპოზიტორი ან სათანადო საერთაშორისო ორგანიზაციის აღ მასრულებელი ორგანო. ყოველი
სახელმწიფო ხელმოწერისას ანრატიფიკაციის დროს უფელბამოსილია გააკეთოს შენიშვნები ანუ დათქმ ა . თუ არცერთმა მხარემ არ
განაცხადა პროტესტი, შენიშვნაიურიდიულ ძალას იძენს ყველა მონაწილის მიმართ. დადებული ხელშეკრულება უნდა იყოს სათანადო
წესით გამოქვეყნებული ანუ პრ ო მ ულ გირ ე ბულ ი ყოველი მხარის მიერ.
2 5 . დათქმ ა
ყოველი სახელმწიფო ხელმოწერისას ან რატიფიკაციის დროსუფლებამოსილია გააკეთოს შენიშვნები ანუ დათქმა, რომლის მიზანია
შეზღ უდოსზოგიერთი მუხლის მოქმედება ან შემოფარგლოს მათი მოქმედებაგარკვეული პირობებით. თუ არც ერთმა სხვა მხარემ არ
განაცხადა პრტესტი, შენიშვნა იურიდიულ ძალას იძენს ყველა მონაწილის მიმართ და ამიერიდან შენიშვნის გამკეთებელსა და
ხელშეკრულების სხვა მონაწილეებს შორის ხელშეკრულება მოქმედებს დათქმის აღ ნიშნული შესწორებებით. თუ მის წინააღ მდეგ
პროტესტს აცხადებს მხოლოდ რამდენიმე სახელმწიფო, დათქმა ვრცელდება დანარჩენ მონაწილეებზე. ერთსულოვანი პროტესტის
შემთხვევაში დათქმა იურიდიულ ძალას არ იძენს და ბათილდება, თუ თავისი ხასიათი დეკლარაციული არ არის.
ზოგჯერ, იშვიათ შემთხვევაში, თვით ხელშეკრულება ნაწილობრივ ან სრულებით კრძალავს შენიშვნის გაკეთებას, რაც შეთანხმების
დემოკრატიული საწყისების ხელშუხებლობის უზრუნველსაყოფად კეთდება.
2 6 . ხე ლ შ ე კრ ულ ე ბის მ ო ქმ ე დე ბის ვ ადა
ხელშეკრულების მოქმედების ვადა მხარეთა მიერ განისაზღ ვერება. უვადოდ იდება მხოლოდ ის ხელშეკრულებანი, რომლებიც
საერთაშორისო სამართლის კოდიფიკაციის აქტებს წარმოადგენენ ან ომის მდგომარეობას წყვეტენ (საზავო ხელშეკრულეანი). ამ
ხელშეკრულებათა დენონსაცია (გაუქმება)დაუშვებელია. პოლიტიკური სახის ხელშეკრულებანი იდება როგორც წესი 10, 20 და
მეტი წლით, ეკონომიკური, კულტურული და სამართლებრივი სახისა 1-5 წლით, ზოგჯერ განუსაზღ ვრელი ვადით.
ხელშეკრულების ვადა შეიძლებაგაგრძელდეს, რასაც პროლონგაცია ეწოდება. პროლონგაცია ავტომატურ ხასიათს ატარებს მაშინ,
როცა ამას თვითხელშეკრულებაითვალისწინებს. თუ ხელშეკრულების ვადის გასვლამდერამდენიმე თვით ან წლით ადრე არც ერთი
მხარე არ გამოთქვამს მისი გაუქმების სურვილს, იგი ავტომატურად განაგრძნობს მოქმედებას გარკვეული ვადის განმავლობაში.
საერთაშორისო ხელშეკრულების ნამდვილობა გულისხმობს მის საერთაშორისო-სამართლებრივ სრულფასოვნებას, მართლზომიერ
ხასიათს. ყოველი აქტი, რომელსაც ჩადის ერთი სახელმწიფო სხვა სახელმწიფოს ნების გამომჟღ ავნების თავისუფლების შეზღ უდვის
მიზნით, მართლსაწინააღმდეგო ქმედებად ითვლება. პირველ რიგში, ასეთ ქმედებად ჩაითვლება ძალით დამუქრების გამოყენება
სახელმწიფოს ან მისი წარმომადგენლობის მიმართ. სადავოდ ხდის ხელშეკრულების ნამდვილობას მოლაპარაკების მონაწილე
სახელმწიფოს წარმოამდგენელთა მოტყუება ან მოსყიდვა, ხელშეკრულებაში გაპარული შეცდომა და ა.შ.
ყველაზე მძიმე დანაშაულად ითვლება ძალის გამოყენება ან სხვარაიმე იძულებითი საშუალებისთვის მიმართვა. ცალკე საკითხს
წარმოადგენს ხელშეკრულების ბათილობა მხარეთა მიერ იმპერატიული ნორმების გადახვევის გამო. ამ შემთხვევაში ორივე
სახელმწიფოს ნების გამომჟღავნების თავისუფლება ეჭვს არ იწვევს, თუმცახელშეკრულებით დადგენილი ქცევითი წესები ”უხვევენ”
არსებულსაყოველთაოდ აღიარებულნორმებს, რომელთა იმპერატიული ხასიათის უგულებელყოფა აკრძალულია. იმპერატიული ნორმა
უკრძალავს მხარეებს ისეთ გადახვევას, რომელიც მათ ურთიერთობას ეხება და ერთმანეთის მიმართ უფლება-მოვალეობებს ადგენს.
ამიტომ ხელშეკრულება, რომელიც ორივე სახელმწიფოს აგრესიულპაქტს წარმოადგენს და მესამე სახელმწიფოს წინააღ მდეგ არის
მიმართული, ჩაითვლება ბათილად არა იმიტომ, რომ ძალის გამოყენების დაუშვებლობას იმპერატიული ხასიათი აქვს, არამედ იმიტომ,
რომ ეს აქტი არღვევს, ლახავს საერთაშორისო სამართლის ამ ძირითად პრინციპს. მაგრამ თუ ორმა სახელმწიფომ დადო ხელშეკრულება,
რომლითაც აღიარებენ მათშორის დავის მოწესრიგების შეიარაღებული ძალების გამოყენების საშუალებით, ასეთი ხელშეკრულება
იმთავითვე ბათილად გვევლინება, რადგანაც ძალის გამოუყენებლობის პრინციპის შეცვლა ურთიერთშეთანხმებითაც არ შეიძლება.
2 8 . ხე ლ შ ე კრ ულ ე ბის შ ე წ ყ ვ ე ტა
როდესაც მხარე ან მხარეები ერთმანეთის მიმართ აქტიურად იყენებენ შეძენილუფლებებს, ხოლო ვალდებულებების შესრულებაზე თავს
არ იწუხებენ, ხელშეკრულება მერყევიხდება და შეიძლება მოხდეს მისიმოქმედების ვადის შეწყვეტა ვადის გასვლამდე. საერთაშორისო
ხელშეკრულების მოქმედების შეწყვეტის რამდენიმე საშუალება არსებობს:ა) როდესაც ხელშეკრულებაში აღ ნიშნული წესის
გათვალისწინებით, ერთი მხარე ატყობინებს მეორე მხარეს ან სახელმწიფო-დეპოზიტორს, რომ მას არ სურს ხელშეკრულების ვადის
გაგრძელება, ამას ხელშეკრულების დე ნ ო ნ ს აც ია ეწოდება. ბ) შესაძლებელია ხელშეკრულების მოქმედების შეწყვეტა მხარეთა
შეთანხმებით მოხდეს. ამ შემთხვევაში ყოველი მხარის თანხმობაა სავალდებულო. თუ ამ შეთანხმებას ახალი შესწორებული
ხელშეკრულების დადება მოყვება შედეგად, ადგილი აქვს საერთაშორისო ხელშეკრულების ნოვაციას. გ) ხელშეკრულება წყდება ასევე
მის მიერ გათვალისწინებული პირობების შესრულებისას ან აღ ნიშნული ვადის ამოწურვისა შესაძლებელია ხელშეკრულების
ცალმხრივიგაუქმებაც,ა) როდესაც ერთ-ერთი მხარე არ იცავს ხელშეკრულებით გათვალისწინებულპირობებს და უხეშად არღვევს მათ,
მეორე მხარესუფლება აქვს გააუქმოს ასეთი შეთანხმება, უკანასკნელის ამ მოქმედებას ხელშეკრულების ან ულ ირ ე ბა ეწოდება.
ბ)ავტომატურად უქმდება ის ხელშეკრულება, რომელიც საერთაშორისო ასპარეზიდან გამქრალ სუბიექტთან იყო დადებული.
ს აერთაშორისო ხელშეკრულების სტრუქტურა და ფორმა
ფორმის მხრივ საერთაშორისოხელშეკრულება წერილობით სახეს ატარებს, ხოლოსტრუქტურის მხრივ სამ ძირითად ნაწილად:
ა) პრეამბულა ანუ შესავალი ნაწილი შეიცავს მხარეთადასახელებას და შეთანხმების მიზანზე მითითებას.
ბ) ძირითადი ნაწილი მუხლობრივად აღნუსხავს მიღწეული შეთანხმების შინაარსს.
გ) დასკვნითი ნაწილი პეოცედურულსაკითხებს შეიცავს: ხელშეკრულების ძალაში შესვლის დრო, მისი მოქმედების ვადა, ვადის
გაგრძელების წესი, ხელშეკრულებასთან შეერთების წესი, ხელშეკრულების გაუქმების ( დენინსაციის ) წესი, რა ენაზეაშედგენილი
ხელშეკრულების ტექსტი, ხელშეკრულების დადების თარიღი და ადგილი. სულბოლოში დაისმის მხარეტა ხელმოწერა და ბეჭდები.
წინათ ხელშეკრულება ან მხოლოდ ლათინურ ანფრანგულან ინგლისურ ენებზე იწერებოდა. დღეს ხელშეკრულების ენა გარკვეულწესს
ემორჩილეაბ – მრავალმხრივი ხელშეკრულებანი იდება ე.წდიპლომატიურ (ინგლისურ, ფრანგულ და რუსულ) ენებზე, ორმხრივი –
მხარეთა არჩევით.
საქართველოს რესპუბლიკაიყენებს ორმხრივი ხელშეკრულების ედგენისას ქართულდა მეორე მხარის ენას,
გაეროშიმიღებულია ექვსი ოფიციალური ენა– რუსული, ინგლისური, ფრანგული, ჩინური, ესპანური, არაბული.
ს აერთაშორისო ხელშეკრულებათა კლასიფიკაცია
საერთაშორისო ხელშეკრულებათა კლასიფიკაცია შეიძლება მოვახდინოთ სამი ნიშნის მიხედვით:
ს აერთაშორისო ხელშეკრულებათა ტიპები. საერთაშორისო ხელშეკრულებათა მრავალათასიანი აქტები თავისი მნიშვნელობითადა
საერთაშორისო მასშტაბურობის თვალსაზრისიტ ყველა თანაბარი როდია. განასხვავებენ საერთაშორისო სამართლის სუბიექტთა
ზოგადი ქცევის მარეგულირებელ შეთანხმებებს, რომლებიც თანამედროვე საერთაშორისო სამართლის ძირითად ნორმებსა და
პრინციპებს განამტკიცებენ და ხელშეკრულებებს, რომელნიც სახელმწიფოთა შორის კონკრეტულ საკითხებს არეგულირებენ.
ს აერთაშორისო ხელშეკრულებათა სახელწოდებანი. არსებობს საერთაშორისოხელშეკრულებათაუამრავი სახელწოდება:
ხელშეკრულება, ტრაქტატი, პაქტი, კონვენცია, შეთანხმებადა ა.შ. პრინციპში ყველა ამ სახელწოდების ხელშეკრულება არ განსხვავდება
ერთმანეთისაგან იურიდიული ძალის თვალსაზრისით და მხარეებისათვის სათანადო უფლებამოვალეობებს წარმოშობს, ცვლის ან
სპობს, მაგრამ არც ის იქნება სწორი, რომუგულებელვყოთ ის ნიუანსები, რომელსაც ყოველი სახელწოდება ატარებს. განვიხილოთ
ზოგიერთი მათგანი:
ხელშეკრულება ყველაზეფართოდ მიღებული ტერმინია, რომელიც ყველა სახის სახელმწიფოტაშორისო შეთანხმებებს ასახავს.
პაქტი, როგორც წესი, ეწოდებაორმხრივ ან მრავალმხრივ სახელმწიფოთაშორისო აქტებს, რომლებიც იდება მთავრობის მიერან მათი
რწმუნების საფუძველზე და, როგორც წესი,რატიფიკაციას არ საჭიროებენ. მაგრამ იდება ისეთი შეთანხმებებიც, რომელთა რატიფიკაციაც
სავალდებულოა.
შ ეთანხმება – ამ სიტყვის ზუსტი მნიშვნელობით ეწოდება იმ სახელმწიფოთაშორისო აქტებს, რომლებიც იდება მთავრობის მიერან მათი
რწმუნების საფუძველზე და როგოეც წესი, რატიფიკაციას არ საჭიროებენ, მაგრამ იდება ისეთი შეთანხმებებიც, რომელთარატიფიკაციაც
სავალდებულოა.
კონვენცია ძირითადად ისეთი სახის სახელმწიფოთაშორისო შეთანხმებას ეწოდება, რომელიც რაიმე სპეციალური დარგს და სპეციალურ
დანიშნულებით ხასიათს ატარებს.
დე კლარაცია ეწოდებაორი ან რამდენიმე სახელმწიფოს ისეთგანცხადებას, რომელიც მხარეთა საგარეოპოლიტიკის გარკვეულ გეზს
სახავს ან მათშეხედულებას გამოხატავს პოლიტიკურ, ეკონომიკურ და სხვასფეროში; დეკლარაცია, როგორც წესი, შეიცავს
საერთაშორისო სამართლის ახალ, ძირითად პრინციპებს ან მხარეთა დამოკიდებულებას არსებული პრინციპებისადმი.
ნ ოტების გაცვლა ეწოდება შეთანხმების დადების ისეთ წესს, როდესაც მხარეები ერთმანეთსუგზავნიან იდენტური ტექსტის მქონე
განცხადებებს.
კომპრომისი ეწოდებაისეთ შეთანხმებას, რომლითაც მხარეები თანხმდებიან გადასცენ საერთაშორისოსასამართლოს მათ შორის
წარმოშობილი დავა.
ო ქმის საშუალებით ფორმდება სხვადასხვა სახის შეთანხმებანი, რომელთა მეშვეობით მხარეები ცხადებენ თავის სურვილს შეუერთდნენ
ხელშეკრულებას, განავადონ მისი მოქმედება; ოქმის მეშვეობით მთავრობები აკეთებენ ამათუ იმ დათქმას ხელშეკრულების მიმართ და
ა.შ.
ზოგჯერ ოქმის სახელწოდებას ატარებს შეთანხმება, რომელიც არაფრით არ განსხვავდება ჩვეულებრივი ხელშეკრულებისგან.
1)ზღვის საერთაშორისო სამართლის შესახებ გაეროს
1982 წლის კონვენციის მიხედვით ტწრმინი
‘’ზონა’’ნიშნავს?
ყველა საზღვაო სივრცეს სადაც სახელმწიფო არ
ახორციელებს სუვერენულ უფლებებს
2)საერთაშორისო სამართალი არის
საერთაშორისო საზოგადოების სამართალი
3)სახელმწიფოს ტერიტორიის ფართობის დადგენისას
მხედველობაში უნდა მივიღოთ თუ არა მისი
საელჩოების ფართობის ერთობლიობა?
რა თქმაუნდა რადგან საელჩოები სახელმწიფოს
ტერიტორიად ივლება
4)თანამედროვე საერთაშორისო სამართლის სუბიექტი
არ არის
მულტინაციონალური კომპანია
5)ექსტრადაცია,როგორც საერთაშორისო
თანამშრომლობის ერთგვარი ფორმა საერთაშორისო
სამართალში გაჩნდა
გაეროს სისტემაში სახელმწიფოთა
თანამშრომლობის სისტემის შემუშავების ფარგლებში
6)მართლმსაჯულების საერთაშორისო სასამართლო
უფლებამოსილია მიიღოს
გადაწყვეტილება და საკონსულტაციო მოსაზრება
7)საერთაშორისო სამართალში შესაძლებელია თუ არა
სახელმწიფოს პასუხისმგებლობის დაყენება სხვა
სახელმწიფოს ქმედების გამო?
შეუძლებელია რადგან სახელმწიფომ შეიძლება
მხოლოდ საკუთარი ქმედების გამო აგოს პასუხი
8)დიპლომატიური ურთიერთობის შესახებ ვენის 1961
წლის კონვენციის მიხედვით სეხელმწიფოთა შორის
დიპლომატიური
ურთიერთობა.....წარმომადგენლობის დაფუძვნება
ხდება?
ურთიერთშეთანხმებით
9)საერთაშორისო სამართალი იცნობს თუ არა
საერთაშორისო კონფერენციების
სამართალსუბიექტობას?
არ აღიარებს
10)საერთაშორისო სამართლებრივი ნორმის შიდა
სახელმწიფოებრივ ურთიერთობებში
გამოსაყენებლად
ყოველთვის საჭიროა დამატებითი შიდა
სახელმწიფოებრივი ნორმა
11)საერთაშორისო სამართლის მიხედვით
მშვიდობიანი გავლის პრინციპიაღიარებულია?
სახელმწიფოს სახმელეთო,საზღვაო და საჰაერო
ტერიტორიაზე
12)შესაძლებელია თუ არა აგრესიული საგარეო
პოლიტიკის სახელმწიფოს გაერთიანებული ერების
ორჰგანიზაციაში გაწევრიანება?
გაეროს ქარტიის მიხედვით,შეუძლებელია
13)საერთაშორისო სამართალში სახელმწიფოს
საერთაშორისო პასუხისმგებლობის საფუძველია?
მისი საერთაშორისოდ მართლსაწინააღმდეგო
ქმედება
14)საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის
ძირითადი მიზანია
განსაზღვროს ძალის გამოყენებისას სახელმწიფოთა
ვალდებულებები
15)საერთაშორისო სამართალი ჩამოყალიბდა
ცნობილი დიპლომატიასა და იურისტის ჰუგო
გროციურის ნაშრომის’’ზღვის თავისუფლების
შესახებ’’გამოქვეყნების
16)გაეროს წესდების
(ქარტიის)მიხედვით,საერთაშორისო სამართლის
ძირითადი პრინციპები:
ყველაზე უფრო მნიშვნელოვანი
ნორმებია,რომელსაც უნდა შეესაბამებოდეს როგორც
წესდებისსხვა დებულებები,ისე ნებისმიერი
საერთაშორისო ვალდებულებები
17)ვენის 1969 წლის კონვენციის მიხედვით
საერთაშორისო ხელშეკრულების შესახებ პაქტა სუნტ
სერვანდა ნიშნავს?
ნიშნავს ძალაში მყოფიხელშეკრულების
კეთილსინდისიერად შესასრულების ვალდებულებას
18)დიპლომატიური ურთიერთობის შესახებ ვენის
1961 წლის კონვენციის მიხედვით დიპლომატიური
აგენტის კერძო რეზიდენცია
ისევე ხელშეუხებელია და დაცულია,როგორც
წარმომადგენლობის შენობები
19)საერთაშორისო სამართლის ძირითადი სუბიექტია?
სახელმწიფო
20)ვენის 1969 წლის კონვენციის მიხედვით
ხელშეკრულებების შესახებ,ხელშეკრულების ტესტი
ხდება აუთენტური და საბოლოო
ხელშეკრულების ტექსტით
გათვალისწინებულიპროცედურის ან სახელმწიფოთა
შორის სხვაგვარად შეთანხმებული პირობის
მიხედვით
21)თქვენ ხართ თუ არა საერთაშორისო სამართლის
სუბიექტი?
კი რადგან თანამედროვე საერთაშორისო სამართალი
ამას აღიარებს
22)არსებობს თუ არა საერთაშორისო ორგანიზაციების
შიდა სამართალი?
საერთაშორისო ორგანიზაცია იქმნება სახელმწიფოს
მიერ საერთაშორისო ხელშეკრულების საფუძველზე
და შესაბამისად საერთაშორისო ორგანიზაციის
ყოველგვარი საქმიანობა თავისი არსით
საერთაშორისოა
23)საერთაშორისო სამართლისა და შიდა შიდა
სახელმწიფოებრივი სამართლის თანაფარდობა
ნიშნავს
ამ ორი სამართლის მეცნიერულ შედარებას კვლევის
მიზნით
24)სახელმწიფოს საერთაშორისო პასუხისმგებლობის
შესახებ გაეროს 2001 წლის დოკუმენტის
მიხედვით,სახელმწიფოს პასუხისმგებლობის
გამომრიცხავ გარემოებას არ წარმოადგენს?
შეცდომა
25)საერთაშორისო სახელშეკრულებლო სამართლის
მიხედვით რებუს სიქ სტანტიბუს?
ხელშეკრულებაში ხელშემკვრელი სახელმწიფოს
მხრიდან ცალმხრივად ცვლილებების შეტანის
აკრძალვა
26)საერთაშორისო ორგანიზაციებს გააჩნიათ თუ არა
მოქალაქეობა?
არ გააჩნიათ მოქალაქეობა,როგორც
სახელმწიფოებს,განსხვავებით ფიზიკური
პირებისაგან რომლებიც არიან საერთაშორისო
სამართლის სუბიექტები
27)საერთაშორისო სამართლის ძირითადი პრინციპები
არის ცივი ომის პირობებში ევროპაში მშვიდობის
უზრუნველყოფის მიზნით სამშვიდობო
კონფერენციაზე შემუშავებული პრინციპები
28)ვენის 1969 წლის კონვენციის თანახმად
ხელშეკრულებაში ცვლილებების შეტანა
ნებადართულია მხარეთა თანხმობის შემთხვევაში
29)დიპლომატიური ურთიერთობის შესახებ ვენის
1961 წლის კონვენციის მიხედვით
წარმომადგენლობის მეთაური არის ?
პირი,რომელსაც მააკრედიტებელი სახელმწიფო
ავალებს იმოქმედოს როგორ ც ასეთმა
30)საერთაშორისო მართლმსაჯულების სასამართლოს
სტატუსის 38-ე მუხლის თანახმად საერთაშორისო
სამართლის წყარო არ არის?
სახელმწიფოს ცალმხრივი ატები
31)დიპლომატიური იმუნიტეტი და მისი
დანიშნულება
დიპლომატიური წარმ ომადგენლის უფლებაა რომ
მას ქონდეს იმუნიტეტი,ყოველ დიპლომატიურ
წარმომადგენელს და მის რეზიდენციას თავისი
ფუნქციის ნორმალური შესრულებისათვის მიეცემა
განსაკუთრებული უფლებები.ისინი მას
ათავისუფლებენ ადგილსამყოფელი სახელმწიფოს
ყვე;ა ახის იურისდიქციისაგან.
32)საერთაშორისო საჯარო სამართლის თეორიაში
დუალიზმი აღნიშნავს
მოსაზრებას რომლის თანახმად საერთაშორისო და
შიდასახელმწიფოებრივი სამართალი ორ სხვადახვა
ერთმანეთისაგან დამოუკიდებელ სისტემას
წარმოადგენს.
33)საქართველოს კანონის მიხედვით საერთაშორისო
ხელშეკრულებების შესახებ,საქართველოს
საერთაშორისო ხელშეკრულება
საქართველოს კანონმდებლობის განუყოფელი
ნაწილია და ქვს კონსტიტუციის მსგავსი
სამართლებრივი ძალა
34)ჰელსინკის 1975 წლის სამშვიდობო კონფერენციის
დასრულებისას მიღებული დასკვნითი
აქტით,სახელმწიფოებმა მიიღეს
საერთაშორისო სამართლის ძირითადი პრინციპები
35)შესაძლებელია თუ არა სახელმწიფოს ერთ
სახელმწიფოში ჰქონდეს რამენიმე საკონსულო
წარმომადგენლობა?
შესაძლებელია
36)
საერთაშორისო სამართლის ძირითადი პრინციპები
36)თანამედროვე საერთაშორისო სამართლის
სუბიექტი არ არის
მულტინაციონალური კომპანიები
37)2001 წლის გაეროს მიერ მიღებული დოკუმენტის
მიხედვით სახელმწიფოს პასუხისმგებლობის შესახებ,
საერთაშორისოდ მართლსაწინააღმდეგო ქმედება
სახეზეა:
როდესაც სახელმწიფო არღვევს ადამიანის
უფლებათა ევროულ კონვენციას
38)საერთაშორისო სამართალი ფიზიკური პირის
მოქალაქეობის საკითხს
სრულიად მიანდობს სახელმწიფოების სუვერენულ
კომპეტენციას,თუმცა ადგენს ზოგად პრინციპებს ამ
საკითხთან დაკავშირებით საერთაშორისო დავების
შემთხვევებისთვის
39)ვენის 1969წლის კონვენციის თანახმად
ხელშეკრილების შესახებ საერთაშორისო
ხელშეკრულების რატიფიკაცია ნიშნავს?
საერთაშორისო აქტს,რომლის საშუალებითაც
სახელმწიფო საერთაშორისოდ აცხადებს თანხმობას
მისთვის ხელშეკრულების სავალდებულოდ
აღიარებაზე.
40)საკონსულო ურთიერთობების შესახებ ვენის 1963
წლის კონვენციის მიხედვით საკონსულო
დაწესებულების მეთაური ნიშნავს?
პირს,რომელსაც დავალებული აქვს იმოქმედოს
როგორც ასეთმა.
41)საერთაშორისო სამართალი არის
მხოლოდ სახელმწიფოთაშორისი სამართალი
42)საერთაშორისო სამართღალში,სახელმწიფოს
საერთაშორისო პასუხისმგებლობის საფუძველია?
მისი საერთაშორისოდ მართლსაწინააღმდეგო
ქმედება
43)საერთაშორისო ორგანიზაცია არის ?
სახელმწიფოთა საერთაშორისო ხელშეკრულებაზე
დამყარებული ასოციაცია საკუთარი
სამართალსუბიექტებით
44)საერთაშორისო მართლმსაჯულების სასამართლოს
იურისპრუდენციის მიხედვით,საერთაშორისო
სამართალი შიდასახელმწიფოებრივ სამართალთან
მიმართებაში?
არის უპირატესი ძალის მქონე
45)დიპლომატიური ურთიერთობის შესახებ ვენის
1961 წლის კონვენციის მიხედვით,დიპლომატიური
აგენტის კერძო რეზიდენცია
ისევე ხელშეუხებელი და დაცულია,როგორც
წარმომადგენლობის შენობები
46)საერთაშორისო სამართლისა და შიდა
სახელმწიფოებრივი სამართლის თანაფარდობა
ნიშნავს?
საერთაშორისო სამართლებრივი ნორმის
ცხოვრებაში გატარებისას, შიდასახელმწიფოებრივი
სამართლის პოზიციისა და მისი მნიშვნელობის
გარკვევას.
დანაშაულის დროს ორი სახე გვაქვს მომზადება და მცდელობა 1. დანაშაულის მომზადების დროს ნახევარზე ნაკლებად მძიმე დანაშაულის დროს არ ისჯება, დანაშაულის ჩასადენად პირობის განზრახ შექმნა. 2. დანაშაულის მცდელობა საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის თანახმად ისჯება განსაკუთრებით მძიმე, მძიმე და ნაკლებად მძიმე დანაშაულის მომზადება. ზოგიერთ ქვეყანაში დანაშაულის მომზადებისთვის პირი არ ისჯება, რადგან მომზადების დროს შესაძლებელია პირმა ნებაყოფლობით აიღოს ხელი დანაშაულზე. ადრე მომზადების დროს სასჯელის დანიშვნა იყო სხვანაირად, მცდელობის დროს სხვანაირად მაგ მომზადების დროს არ შეიძლება ყოფილიყო სასჯელი მქსიმალურ სასჯელის ნახევარზე მეტი. ხოლო მცდელობისთვის მაგ მკვლელობა ისჯება 15 წლამდე თავისუფლების აღკვეთით, მცდელობა ადრე დაისჯებოდა 7 წლისა და 6თვის ვადით. მომზადებისა და მცდელობის განსჯადობა- ჩვენი კანონმდებლობით ჩვენი კანონმდებლობით დასჯადია განსაკუთრებით მძიმე, მძიმე და ზოგიერთი ნაკლებად მძიმე დანაშაულის მომზადება ხოლო რაც შეეხება მცდელობას მცდელობა ყველა შემთხვევაში დასჯადია. თანამონაწილეობის დროს სასჯელის დანიშვნა- თანამონაწილეობის სამი სახე არსებობს ორგანიზატორი, წამქეზებელი და დამხმარე. კანონმდებელი არ ითვალისწინებს იმას თუ როგორ უნდა გავმიჯნოთ სასჯელი თანამონაწილეობის დროს. პირველ რიგში დასჯადია ორგანიზატორი, რადგან ის გეგმავს დანაშაულს, ანაწილებს როლებს და იძლევა მითითებებს. წამქეზებლის როლი ნაკლებად მძიმეა,რადგან წამქეზებელმა შესაძლოა მხოლოდ ერთხელ წააქეზოს პირი, ხოლო დამხმარის როლი კიდევ უფრო ნაკლებია. 2საკითხი 1
1.სასჯელის მიზნები და სამართლიანობის აღდგენა
სასჯელის მიზნების 3 სახე არსებობს:
1 - სამართლიანობის აღდგენა
2- ახალი დანაშაულის თავიდან აცილება
3 - დამნაშავის რესოციალიზაცია
სამართლიანობის აღდგენა - ზოგადად არის შეფასებითი კატეგორია,სამართლიანობის ერთიანი დეფინიცია არ არსებობს.
სამართლიანია განაჩენი - თუ სასჯელი შეესაბამება მსჯავლდებულის პიროვნებას და მის მიერ ჩადენილი დანაშაულის სიმძიმეს.
სამართლიანობის აღდგენის დროს,აქცენტი უნდა გავაკეთოთ ამ ორ კრიტერიუმზე.
თუ ეს ორი კრიტერიუმი არ იქნება დაცული,მაშინ განაჩენი არ იქნება სამართლიანი.
განაჩენი უნდა - კანონიერი,დასაბუთებული და სამართლიანი იყოს.
მაგალითად: თუ ორმა პირმა ერთიდაიგივე დანაშაული ჩაიდინა და ერთერთი ამ დანაშაულს აღიარებს,აუცილებელია,რომ სასჯელი დანიშვნა მოხდეს მსჯავდებულის პიროვნების,შესაბამისად და მეორე პირის აღიარებითი ჩვენება არ გაუტულოდეს იმ პირს,რომელიც დანაშაულს არ აღიარებს.
3.შინაპატიმრობა
შინაპატიმრობა - შინაპატიმრობა ნიშნავს მსჯავრდებულისათვის დღე-ღამის განსაზღვრულ პერიოდში თავის საცხოვრებელ ადგილას ყოფნის ვალდებულების დაკისრებას.
შინაპატირმობის 3 ფორმა არსებობს :
1.შინაპატიმრობის მკაცრი ფორმა - დროს მსჯავრდებულს ეკძალება დატოვოს სახლი.ის 24 საათის განმავლობაში იმყოფება სახლში,თუმცა არსებობს გამონაკლისი შემთხვევა,როდესაც პირს სჭირდება გადაუდებელი სამედიცინო დახმარება.
2.შინაპატიმრობის ნაკლებად მკაცრი ფორმა - დროს მსჯავდებულს უფლება იწავლოს და იმუშაოს,თუმცა როდესაც დაამთავრებს ლექციებს და სამუშაოს,მაშინვე სახლში უნდა წავიდეს.
სხვა რამის გაკეთებულის უფლება არ აქვს.
3.შინაპატიმრობის მსუბუქი ფორმა - დროს მსჯავდებული მხოლოდ გარკვეულ საათებში უნდა იყოს სახლში.მაგალითად საღამოს 9 დან დილის 9 საათამდე.ღამის საათების ესეთი კონკრეტიზაცია არ არის,ამაზე გადაწყვეტილებას იღებს მოსამართლე ინდივიდუალურად.
ჩვენ მივეკუთვებით შინაპატიმრობის მსუბუქ ფორმას.
თუ პირი დაარღვევს შინა პატიმრობას მას თავისუფლების აღკვეთა ენიშნება.
4.სასჯელის ნიშნები
1.სასჯელი, როგორც სახელმწიფო იძულების განსაკუთრებული ღონისძიება
სასჯელი განსაკუთრებული ღონისძიება იმიტომ არის,რომ არის ყველაზე მკაცრი სხვა ღონისძიებებისგან განსხვავებით
2. სასჯელის ინდივიდუალური, პირადი ხასიათი - პირადი ხასიათი გულისხმობს იმას,რომ დამნაშავემ თვითონ უნდა აგოს პასუხი სხვა პიროვენებამ.
მაგალითად: ადრე მოქმედი კოდექსით არასრუწლოვანის მაგივრად მშობელები აგებდა პასუხს ( ჯარიმის შემთხვევაში )ხოლო დღევანდელი კოდექსით თვითონ არასრუწლოვანი აგებს პასუხს.
3. სასჯელის დანიშვნა სასამართლოს მიერ და მისი საჯაროსამართლებრივი ხასიათი - ნებისმიერი სხდომის შემდეგ ღია არის თუ დახურული არ აქვს მნიშვნელობა,საჯაროდ ცხადდება განაჩენის გამოტანა
4. მსჯავრდებულისათვის უფლებებისა და თავისუფლებების შეზღუდვა და ჩამორთმევა - გულისხმობს მიმოსვლა გადაადგილების შეზღიდვას,ასევე იარაღის ჩამორთმევას.
5.ნასამართლობა, როგორც სასჯელის ნიშანი - გულისმხობს,პირის განაჩენის გამოტანიდან მის გაქარწყლებამდე.
მოხსნას აწარმოებს მოსამართლე
გაქარწყლება ხდება კანონით განთვალისიწნებულ ვადებში
სასჯელის ცნება და ნიშნები - სასჯელი არის სახელმწიფო იძულების განსაკუთრებული ღონისძიება,რომელიც გამოიყენება დანაშაულის ჩამდენი პირის მიმართ,ინიშნება მოსამართლის მიერ,აქვს საჯარო სამართლებრივი ხასიათი და იწვევს ძირითადი უფლებების და თავისუფლებების შეზღუდვა-ჩამორთმევას და იწვევს ნასამარტლობას.სასჯელის ნიშნებია:.1.განსაკუთრებული იძულებითი ღონისძიება,რადგან ყველაზე მძიმეა.2.სასჯელის პირადი ხასიათი,რაც გულისხმობს,რომ გამოიყენება მის მიმართ ვინც დანაშაული ჩაიდინა,განსხვავებით სამოქალაქოსგან,სადაც მშობელს ეკისრება პასუხისმგებლობა.3.იწვევს უფლებების და თავისუფლებების შეზღუდვას,მაგალითად თავისუფლების აღკვეთა ან იარაღის ტარების უფლების ჩამორთმევა.4.ნიშნავს მხოლოდ მოსამართლე და საჯარო სამართლებრივი ხასიათი აქვს,განსხვავებით ადმინისტრაციულისა,სადაც ინდაქტს გამოსცემს პატრული-ინსპექტორი.5.ნასამართლობა,რომელიც აითვლება სასჯელის დანიშვნის მომენტიდან და გრძელდება მოხსნამდე ან გაქარწყლებამდე.გაქარწყლება,ხდება კანონით დადგენილ ვადაში,მაგალითად ნაკლებად მძიმეზე 3 წელი,ოღონდ მოხდიდან.მოხსნა,ხორციელდება ვადების გასვლამდე,მაგალითად გამოვიდა და მეხუტე წელს მოეხსნა როდესაც 8 წელია ყოფაქცევიდან გამომდინარე და არასრწულოვნის შემთხვევაში,სასჯელის მოხსნისთანავე ქარწყლდება,ოღონდ ერთხელ ეძლევა ეს შანსი
სასჯელის თეორიები - სასჯელის მიზნების 3 თეორიაა:.1.აბსოლიტური.2.შეფარდებითი და 3.შემაერთებელი.აბსოლიტური ამბობს,რომ სასჯელის მიზანია შურისძიება ანუ სამაგიეროს გადახდა,რომელსაც მისდევს კანტი,ადამიანი ისჯება რადგან ჩაიდინა დანაშაული.შეფარდებითი ამბობს,რომ სასჯელის მიზანია დანაშაულის თავიდან აცილება და მოქმედებს როგორც ზოგადად,აგრეთვე კონკრეტულ მსჯავრდებულზე.შემაერთებელი ამბობს,რომ შურისძიებაც და პრევენცია მთავარია.სასჯელის 3 მიზანია:.1.სამართლიანობის აღდგენა.2.ახალი დანაშაულის აცილება და 3.რესოციალიზაცია.2015-მდე ეს მიზნები,იყო არასრულწლოვნაზეც,მაგრამ სხვანაირად ჩამოყალიბდა შემდეგ.სამართლიანობის აღდგენა,ზოგიერთი ავტორისთვის არის დაზარალებულის დაკმაყოფილება,რაც არასწორია რადგან ვერასდროს დაკმაყოფილდება ადამიანი,რომელსაც შვილი მოუკლეს,თუმცა კრიტერიუმები მაინც მოიძებნება და სამართლიანია მაშინ თუ სასჯელი შეესაბამება:.1.დამნაშავის პიროვნებას და 2.დანაშაულის სიმძიმეს,მაგალითად ორმა ადამიანმა ჩაიდინა ერთი დანაშაული მკვლელობა შურისძიებით,აქედან ერთი თანამშრომლობს,მეორე ნასამართლევია,ჩვენ თუ ორივეს ერთნაირად დავსჯით არიქნება სამართლიანი.დანაშაულის სიმძიმეში,იგულისხმება,მაგალითად რომ დაენიშნოს შინაპატიმრობა არიქნება სამართლიანი ან ჯარიმა ან პირიქით ქურდობისთვის 10 წელი,სხვადასხვა საშიშროებაა.სამართლიანიობის აღდგენა,არასრულწლოვანთა კოდექსში არ გვხვდება,ზოგი მიიჩნევს რომ მთავარი მიზანია რესოციალიზაცია და არა შურისძიება,მაგრამ ჩვენ არ განვიხილავთ სამართლიანობის აღდგენას შურისძიებად.ახალი დანაშაულის აცილების 2 ნაწილია:.1.ზოგადი და 2.კერძო პრევენცია.ზოგადი პრევენცია,მიმართულია საზოგადოებისკენ,რათა გაითავისოს რა ითვლება დანაშაულად და არ ჩაიდინონ.კერძო პრევენცია,მიმართულია კონკრეტულ მსჯავრდებულზე,რათა გამოირიცხოს კვლავ ჩადენა.ზოგადი პრევენცია იყოფა 2 ნაწილად:.1.პოზიტიური და 2.ნეგატიური.პოზიტიური ნიშნავს,რომ არ ჩადინოს რადგან ეწინააღმდეგება მორალს,ადრე სიკვდილით დასჯა რომ გაუქმდა შემცირდა დანაშაული რადგან სისასტიკე შობს სისასტიკეს.ნეგატიური გულისხმობს,დაშინებას.პოზიტიური სპეციალური,გულისხმობს,გამოსწორებას რომ აღარ ჩაიდინოს და ნეგატიური სპეციალური,აშინებს მსჯავრდებულს.დამნაშავის რესოციალიზაცია,არასწორია რადგან არაა ტერმინი დამნაშავე და ჯობია იყოს მსჯავრდებული.რესოციალიზაცია ზოგგან განიმარტება,მორალის ნორმების პატივისცემა,რაც არასწორია,მაგალითად მოიხადა მკვლელობისთვის სასჯელი და ადმინისტრაციულად დაარღვია და დაჯარიმდა,ეს არნიშნავს რომ არ გამოსწორდა,მთავარია დანაშაული არ ჩაიდინოს.რესოციალიზაცია არის,სისხლში და რეაბილიტაცია,არასრულწლოვანში.რეაბილიტაცია არის,პროცესი განკურნვა დანაშაულებრივი ნიშნებისგან და რესოციალიზაცია არის,შედეგი.
შინაპატიმრობა,თავისუფლების აღკვეთა,პრობაციცია,იარაღთან დაკავშირებული,სამხედრო წოდება - შინაპატიმრობა ნიშნავს,დღე-ღამის განსაზღვრულ მომენტში საცხოვრებელ ადგილას ყოფნას,ადგილი ზუსტად მითითებული არ არის და პრაქთიკიდან გამომდინარე ღამის საათებია,რომ ხელი არ შეეშალოს,მაგალითად საღამოს 20-დან დილის 8-მდე.შინაპატიმრობა შემოვიდა,2015 ში არასრულწლოვნებში და 2018 დან სრულწლოვნებშიც,მანამდე იყო აღკვეთის ღონისძიება.შინაპატიმრობის 3 ფორმაა:.1.მკაცრი.2.ნაკლებად მკაცრი და 3.მსუბუქი.მკაცრისას,24 საათის განმავლობაში სახლშია და არ აქვს დატოვების უფლება გამონაკლისების გარდა,მაგალითად ახლობლის გარდაცვალება ან ჯანმრთელობა.ნაკლებად მკაცრისას,მუშაობის და სწავლის უფლება აქვს,ოღონდ რომ მორჩება სახლში მიდის.მსუბუქისას,მხოლოდ გარკვეულ საათებშია,მაგალითად 20:00 დან 08:00 მდე.აღსრულებისთვის,ელექტრონული სამაჯური მაგრდება მარცხენა კიდურზე,რომელიც შეერთებულია სამსახურთან და თუ დაარღვევს დაიწყებს განგაშს,თუ ქვედა კიდურზე ვერ მაგრდება მაშინ ზედაზე.შინაპატიმრობისას 2 სახის გადასახადია:.1.5K და 2.100 ლარი.5K არის,აპარატის გადასახადი და თუ არ დააზიანია უკან დაუბრუნდება როგორც გირაო,აგრეთვე შეიძლება სადაზღვეომ გადაიხადოს.თავისუფლდებიან,სოციალურად დაუცველები და არასრულწლოვნის შემთხვევაში,კანონიერ წარმომადგენელს ეკისრება.100 ლარი არის,ცვეთის ხარჯები,რომელიც არ ბრუნდება.შინაპატიმრობა გამოიყენება,ნაკლებად მძიმე დანაშაულისას თუ 5 წლამდეა.დადებითი მხარეა,სახლში ყოფნა და სახელმწიფო არ იხდის ხარჯებს.უარყოფითია,რომ სამაჯური შეიძლება უჩანდეს და სოციალურ კონტაქტებს კარგავს.პრობრაციის სამსახურის ინსპექტორი,მიდის და ამოწმებს დაუგეგმავად 6 თვეში მინიმუმ 1 ხელ.დარღვევისას,თუ 1 საათამდე დაარღვია,მაგალითად 20:00ზე უნდა იყოს და 50 წუთით დააგვიანა,3ჯერ აქვს გაფრთხილება და თუ განმეორდა,სამსახური მოითხოვს შეცვლას.შინაპატიმრობა არ ენიშნება,სამხედრო მოსამსახურეს და ოჯახური დანაშაულის ჩამდენ პირს,რაც სწორი არ არის,რადგან ოჯახური შეიძლება გავიდეს ისეთ ნათესავთან,რომელთანაც არ ცხოვრობს.ვადიანი თავისუფლების აღკვეთა ნიშნავს,მსჯავრდებულის იზოლაციას და სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში მოთავსებას 6 თვიდან 20 წლით ერთ დანაშაულზე.6-ზე ნაკლებია,თუ დადებულია საპროცესო.არასრულწლოვნისას,14 დან 16 წელამდე უმცირდება ნახევარზე და მაქსიმუმ 10 წელია რაც არ უნდა ჩაიდინოს და 16 დან 18-მდე 12 წელი,ოღონდ უმცირდება ¼,მაგალითად 15 წლისამ მოკლა განსაკუთრებული სისასტიკით ადამიანი,რაც 109-ეა,ამ დროს ვუნიშნავთ 16 წელს,ვუმცირებთ ¼ზე რაც 10-ზე მეტია და ჩამოგვყავს 10 წელზე.პირობითი იყოფა 2 ნაწილად:1.ნაწილობრივ პირობითი და 2.პირობითი.ნაწილობრივისას,მოსამართლეს შეუძლია დაუნიშნოს 4 წელი,აქედან 2 ციხეშია.პირობითის პირობებია:.1.აღიარებდეს დანაშაულს,ოღონდ წაუსწრებლად,რაც ჯობია შეიცვალოს განზრახ დანაშაულზე წასწრებით,რადგან გაუფრთხილებლობისას შეიძლება ეხმარებოდეს დაზარალებულს.2.თანამონაწილეს ასახელებდეს,რაც ჯობია შეიცვალოდ,რადგან შეიძლება არ ყავდეს თანამონაწილე და 3.თანამშრომლობდეს გამოძიებასთან.უვადო თავისუფლების აღკვეთა,განსაკუთრებით მძიმე დანაშაულზე ინიშნება.არ ენიშნება,არასრულწლოვანს და ვისაც განაჩენის გამოტანისას შეუსრულდა 60 წელი.კანონში წერია უვადო თავისუფლების აღკვეთა,რაც არასწორია და უნდა ეწეროს თავისუფლების უვადო აღკვეთა.ქონების ჩამორთმევაში შედის,საგანი,დანაშაულის იარაღი.აქ ხარვეზია,რომ წერია მფლობელობაში,რადგან შეიძლება ნათხოვარს ფლობდეს და მესაკუთრემ არ იცოდეს.იარაღთან დაკავშირებული შეზღუდვა ინიშნება,დამატებით სასჯელად,მაგალითად დავუნიშნე 10 წლით სასჯელი და ჩამოვართვი უფლება 5 წლით.ვადა აითვლება გამოსვლის დღიდან,თუ პატიმრობაში,ხოლო განაჩენის კანონიერ ძალაში შესვლისას თუ,მაგალითად საზოგადოებისთვის სასარგებლო შრომას ეწევა.სამხედრო წოდების ჩამორთმევა ხდება,სამუდამოდ სახელმწიფოს და კაცობრიობის წინააღმდეგ მიმართულ დანაშაულზე.
შემამსუბუქებელი,დამამძიმებელი - დანიშვნა სწორი ტერმინია,სასჯელთან მიმართებაში,ხოლო შეფარდება უფრო გამოიყენება საპროცესო კოდექსში,გირაოსას აღკვეთი ღონისძიებაში.ადრე არ იყო გარემოებები,რომელი ითვლებოდა დამამძიმებლად და შემამსუბუქებლად,ზოგი ფიქრობს,რომ იყოს გაწერილი რადგან იცოდეს ადრესატმა და მეორე მოსაზრებით,არ უნდა იყოს რადგან შეიძლება პრაქტიკაში ისეთი რამ მოხდეს რასაც არ მოელი.მოსამართლე ითვალისწინებს პასუხისმგებლობის,დამამძიმებელ და შემამსუბუქებელ გარემოებებს:.1.მოტივი.2.წარსული ცხოვრება.3.ზიანის ანაზღაურება და 4.შერიგება.დამამძიმებელი გარემოება ორ ეტაპად შევიდა,თავდაპირველად რამდენიმე იყო და ნელნელა დაემატა და შემამსუბუქებელი,არაა კოდექსში.კოდექსში ემატება ასეთი ნორმა,დანაშაულის ჩადენა საცხოვრებელი ადგილის,რასის,კანის ფერის ნიშნით,შემდეგ დაემატა,ოჯახის წევრის მიმართ,განსაკუთრებული სისასტიკით,უმწეო მდგომარეობის გამოყენებით და არასრულწლოვნის თანდასწრებით.თუ შამამსუბუქებელი ან დამამძიმებელი არის სასჯელის შემადგენელი ნაწილი,აღარ მიიღება მხედველობაში,მაგალითად აფექტში მკვლელობა ისედაც შემამსუბუქებელია და სასჯელის დანიშვნისას აღარ მიიღება.დამამძიმებელისას,მაგალითად უმწეოს გამოყენებით,ისედაც დამამძიმებელია,ვუმძიმებთ როდესაც,მუხლი არ ითვალისწინებს დამამამძიმებელ გარემოებას,მაგალითად იძულება.მუხლში არ უნდა ეწეროს გარემოება,მაგალითად ყაჩაღობაზე ნასამართლევმა ჩაიდინა ყაჩაღობა,დაკვალიფიცირდა არაერთგზის და კიდევ დაუმძიმდა ნასამართლობის გამო რაც არასწორია,რადგან არაერთგზის უკვე მოიცავს ნასამართლევს და ორჯერ არ უნდა დამძიმდეს.დამამძიმებელისას მინიმალურ სასჯელს,ემატება 1 წელი,მაგალითად 10-დან 15-მდე თუა 11 იქნება,მაგრამ თუ შემადგენლობაშია აღარ დაემატება,მაგალითად განსაკუთრებული სისასტიკეზე ისედაც 16ა,მაგრამ თუ 108-ე მუხლია დაემატება 1 წელი.კანონში წერია ყველა დანაშაული,რაც არასწორია,რადგან მოიცავს გაუფრთხილებლობასაც რაც უნდა შეიცვალოს განზრახით,მაგალითად მამას გაუვარდა და მოკლა შვილი,ამ დროს მოსამართლეები სიტყვა-სიტყვით განმარტავენ.შემამსუბუქებლად არ ითვლება,როდესაც ნასამართლევი არ არის.სასამართლოში არ გამოცხადება,არ არის დამამძიმებელი,რადგან მისი უფლებაა,აგრეთვე თვითინკრიმინაცია.შემამსუბუქებელ გარემოებას 3 წინაპირობა აქვს:.1.აღიარება.2.დანაშაულის გახსნისთვის ხელშეწყობა და 3.დამამძიმებლის არარსებობა.შემამსუბუქებელი არ უნდა იყოს,¾ზე ნაკლები.აღიარებაა,მაგალითად პოლიციაში წასვლა და აღიარება.გამოძიების დახმარებაა,მაგალითად თანამონაწილის დასახელება და საგამოძიებო მოქმედებებში მონაწილეობა,მაგალითად დათვალიერებაში.დამამძიმებელი გარემოებანი არასწორია,რადგან მინიმუმ 2 უნდა იყოს სახეზე და მოსამართლემ უნდა განმარტოს ბრალდებულის სასარგებლოდ.კანონით გათვალისწინებულზე უფრო მსუბუქი სასჯელის დანიშვნისას,მოსამართლეს შუძლია დანიშნოს უმდაბლეს ზგვარზე ნაკლები,მაგალითად მუხლი ითვალისწინებს აღკვეთასაც და შინაპატიმრობასაც და ლავირების საშუალება აქვს.
ჯარიმა - ჯარიმა ფულადი გადასახადია. ჯარიმის დანიშვნის დროს მოსამართლე ორ გარემოებას აქცევს ყურადღებას: დანაშაულის სიმძიმეს და მსჯავრდადებულის მატერიალურ მდგომარეობას.
კანონმდებლობით დაწესებულია ჯარიმის ორი ქვედა ზღვარი – მინიმუმ, 2000 ლარის ოდენობით და, მინიმუმ, 500 ლარის ოდენობით. 500 ლარი ჯარიმის მინიმალური ოდენობაა მაშინ, თუ პირის მიერ ჩადენილი დანაშაულის შესაფერისი მუხლი ითვალისწინებს თავისუფლების აღკვეთას მხოლოდ 3 წლამდე ვადით (მაქსიმალური ვადა უნდა იყოს 3 წელი). იგივე წესი მოქმედებს იმ შემთხვევაშიც, თუ მუხლი საერთოდ არ ითვალისწინებს თავისუფლების აღკვეთას.
მინიმალური ოდენობისგან განსხვავებით, კანონმდებლობით არ არის დადგენილი ჯარიმის მაქსიმალური ოდენობა. ჯარიმის მაქსიმალური ოდენობის განსაზღვრასთან დაკავშირებით ორგვარი მოსაზრება არსებობს:
პირველი მოსაზრების თანახმად, კანონი უნდა განსაზღვრავდეს ჯარიმის მაქსიმალურ ოდენობას, რათა ბრალდებულისთვის განჭვრეტადი იყოს, ჯარიმის რა მაქსიმალური ოდენობა შეიძლება დაეკისროს.
მეორე მოსაზრების თანახმად, კანონი არ უნდა განსაზღვრავდეს ჯარიმის მაქსიმალურ ოდენობას, რადგან ჯარიმის დანიშვნის დროს ინდივიდუალურ გარემოებებს ექცევა ყურადღება და, ამ გარემოებების გათვალისწინებით, მოსამართლეს უნდა ჰქონდეს ლავირების საშუალება.
საზოგადოებისთვის შრომა - სასჯელის ეს სახე მოიაზრებს მსჯავრდადებულის უსასყიდლო შრომას, შრომის სახეს კი პრობაციის ბიურო განსაზღვრავს. საზოგადოებისათვის სასარგებლო შრომა ინიშნება 40-იდან 800 საათამდე და დღე-ღამის განმავლობაში მსჯავრდადებული უნდა მუშაობდეს, არაუმეტეს, 8 საათი.
საზოგადოებისათვის სასარგებლო შრომა არ დაენიშნება პირველი და მეორე ჯგუფის შეზღუდული შესაძლებლობის პირებს, ორსულ ქალს, ქალს, რომელსაც ჰყავს 7 წლამდე ასაკის შვილი, საპენსიო ასაკის პირს, სამხედრო მოსამსახურეს.
თანამდებობა - სასჯელის ეს სახე მსჯავრდადებულს უკრძალავს, ეკავოს დანიშნული თანამდებობა სახელმწიფოს სამსახურში და მუნიციპალიტეტის ორგანოებში, ეწეოდეს პროფესიულ ან სხვაგვარ საქმიანობას. ეს სასჯელი შეიძლება დაინიშნოს როგორც ძირითადი, ისე დამატებითი სასჯელის სახით. ძირითადი სასჯელის სახით ინიშნება, მინიმუმ, 1 წლიდან, მაქსიმუმ, 5 წლამდე ვადით, ხოლო დამატებით სასჯელად დანიშვნისას – მინიმუმ, 6 თვიდან, მაქსიმუმ, 3 წლამდე ვადით.
იმ შემთხვევაში, თუ მსჯავრდადებულის მიმართ არასაპატიმრო ძირითადი სასჯელია გამოყენებული, მაშინ თანამდებობის დაკავების ან საქმიანობის უფლების ჩამორთმევაც აითვლება განაჩენის კანონიერ ძალაში შესვლის მომენტიდან; თუმცა, თუ ძირითად სასჯელად მსჯავრდადებულს თავისუფლების აღკვეთა აქვს შეფარდებული, მაშინ თანამდებობის დაკავების ან საქმიანობის უფლების ჩამორთმევის ვადის ათვლა დაიწყება საპატიმრო სასჯელის მოხდის შემდეგ.
ქონების ჩამორთმევა - დამატებითი სასჯელის სახით მსჯავრდადებულს შესაძლოა, სახელმწიფოს სასარგებლოდ უსასყიდლოდ ჩამოერთვას:
დანაშაულის საგანი ან/და იარაღი;
დანაშაულის ჩასადენად გამიზნული ნივთი;
ან/და დანაშაულებრივი გზით მოპოვებული ქონება.
ბრალდებულისთვის, მსჯავრდადებულისთვის მის საკუთრებაში ან კანონიერ მფლობელობაში არსებული, განზრახი დანაშაულის ჩასადენად გამოყენებული ან ამისთვის რაიმე სახით გამიზნული ქონების ჩამორთმევა ხდება სასამართლოს მიერ. ქონების ჩამორთმევა შესაძლებელია ყველა განზრახი დანაშაულისათვის, იმ შემთხვევაში, თუ ასეთი ქონებაა სახეზე და ამ ქონების ჩამორთმევა განპირობებულია სახელმწიფოებრივი თუ საზოგადოებრივი აუცილებლობით, ან ცალკეულ პირთა უფლებებისა და თავისუფლებების დაცვის ინტერესებიდან გამომდინარე, ან ახალი დანაშაულის თავიდან ასაცილებლად.
ასევე, ყველა ნივთი/ქონება (ყველა ნივთი და არამატერიალური ქონებრივი სიკეთე, ასევე იურიდიული დოკუმენტები, რომლებიც იძლევა უფლებას ქონებაზე), რომელიც მსჯავრდადებულმა დანაშაულებრივი გზით მიიღო, აგრეთვე ამ ქონებიდან მიღებული ნებისმიერი ფორმის შემოსავლების ან მათი ღირებულების ეკვივალენტური ქონება სახელმწიფოს სასარგებლოდ უსასყიდლოდ ჩამორთმევას ექვემდებარება, თუ დამტკიცდება, რომ ეს ქონება დანაშაულებრივი გზითაა მოპოვებული.
ამ სასჯელის სახის ნორმატიული შინაარსი, როგორც ზემოთ უკვე აღინიშნა, ითვალისწინებს კანონიერ მფლობელობაში არსებული ნივთის ჩამორთმევასაც. ეს ჩანაწერი შეიძლება პრობლემური იყოს პრაქტიკაში, ვინაიდან შესაძლოა, ქონების კანონიერი მფლობელია მსჯავრდადებული, თუმცა ამ ქონების მესაკუთრე იყოს სხვა პირი, რომელსაც არაფერი აკავშირებს დანაშაულთან, თუმცა რადგან მსჯავრდადებულის კანონიერ მფლობელობაშია ქონება, ის მაინც ექვემდებარება ჩამორთმევას.
1.ჰიპოთეზა - შესაძლოა ჩაიდინა ს.ს.ს.კ გათვალისწინებული ქმედება 2.ქმედების შემადგენლობა 3.ობიექტური შემადგენლობა 4.სუბიექტი- მაგ. ვინც არის დამნაშა ა 5.ობიექტი- ვის მიმართაც განხირციელდა დანაშაული 6.ქმედება - ქმედება ან უმოქმედობა, ამ შემთხვევაში გამოიხატება ( ქმედებაში ან უმოქმედობაში) როდესაც სუბიექტმა მაგ( ა-მ) განახორციელა ქმედება (მაგ დაჭრა) ობიექტი (ბ) და განახორციელა სისხლის სამართლებრივად რელებანტური ქმედება 7.შედეგი - შედეგი დადგა (მაგ - ბ გარდაიცვალა) 8.მიზეზობრივი კავშირი - ქმედებასა და შედეგ შორის კავშირს ვწერ ( მაგ ა-ს რომ არ ესროლა ბ-სთვის ბ არ გარდაიცვლებოდა) 9.ობიექტური შერაცხვა - ობიექტურად დამნაშავეს შეერაცხება ბრალი ( მაგ ა-ს დამდგარი შედეგი ობიექტურად შეერაცხება ) 10. სუბიექტური შემადგენლობა - (მოქმედი პირი მაგ ა ) მოქმედებდა განზრახად ეს თვალნათლივ ჩანს კაზუსში ( განზრახვაზე უნდა ვიმსჯელოთ) 11.მართლწინააღმდეგობა - მართლწინააღმდეგობის გამომრიცხავი არცერთი გარემოება მოცემულ კაზუსში არ გვხვდება ( მაგ ა მოქმედებდა მართლსაწინააღმდეგოდ ) 12.ბრალი - ბრალის გამომრიცხავი არცერთი გარემოება მოცემულ კაზუსში არ გვხვდება ( მაგ ა მოქმედებდა ბრალიანად) 13.დასკვნა - დასკვნაში ვწერ მუხლითაც დავიწყე იმით ვამთავრებ ( მაგ ა დაისჯება სისხლის სამართლის კოდექსის 108 - ე მუხლით გათვალისწინებული განზრახ მკვლელობითვის)
1.ჰიპოთეზა - შესაძლოა ჩაიდინა ს.ს.ს.კ გათვალისწინებული ქმედება 2.ქმედების შემადგენლობა 3.ობიექტური შემადგენლობა 4.სუბიექტი- მაგ. ვინც არის დამნაშა ა 5.ობიექტი- ვის მიმართაც განხირციელდა დანაშაული 6.ქმედება - ქმედება ან უმოქმედობა, ამ შემთხვევაში გამოიხატება ( ქმედებაში ან უმოქმედობაში) როდესაც სუბიექტმა მაგ( ა-მ) განახორციელა ქმედება (მაგ დაჭრა) ობიექტი (ბ) და განახორციელა სისხლის სამართლებრივად რელებანტური ქმედება 7.შედეგი - შედეგი დადგა (მაგ - ბ გარდაიცვალა) 8.მიზეზობრივი კავშირი - ქმედებასა და შედეგ შორის კავშირს ვწერ ( მაგ ა-ს რომ არ ესროლა ბ-სთვის ბ არ გარდაიცვლებოდა) 9.ობიექტური შერაცხვა - ობიექტურად დამნაშავეს შეერაცხება ბრალი ( მაგ ა-ს დამდგარი შედეგი ობიექტურად შეერაცხება ) 10. სუბიექტური შემადგენლობა - (მოქმედი პირი მაგ ა ) მოქმედებდა განზრახად ეს თვალნათლივ ჩანს კაზუსში ( განზრახვაზე უნდა ვიმსჯელოთ) 11.მართლწინააღმდეგობა - მართლწინააღმდეგობის გამომრიცხავი არცერთი გარემოება მოცემულ კაზუსში არ გვხვდება ( მაგ ა მოქმედებდა მართლსაწინააღმდეგოდ ) 12.ბრალი - ბრალის გამომრიცხავი არცერთი გარემოება მოცემულ კაზუსში არ გვხვდება ( მაგ ა მოქმედებდა ბრალიანად) 13.დასკვნა - დასკვნაში ვწერ მუხლითაც დავიწყე იმით ვამთავრებ ( მაგ ა დაისჯება სისხლის სამართლის კოდექსის 108 - ე მუხლით გათვალისწინებული განზრახ მკვლელობითვის)
1.ჰიპოთეზა - შესაძლოა ჩაიდინა ს.ს.ს.კ გათვალისწინებული ქმედება 2.ქმედების შემადგენლობა 3.ობიექტური შემადგენლობა 4.სუბიექტი- მაგ. ვინც არის დამნაშა ა 5.ობიექტი- ვის მიმართაც განხირციელდა დანაშაული 6.ქმედება - ქმედება ან უმოქმედობა, ამ შემთხვევაში გამოიხატება ( ქმედებაში ან უმოქმედობაში) როდესაც სუბიექტმა მაგ( ა-მ) განახორციელა ქმედება (მაგ დაჭრა) ობიექტი (ბ) და განახორციელა სისხლის სამართლებრივად რელებანტური ქმედება 7.შედეგი - შედეგი დადგა (მაგ - ბ გარდაიცვალა) 8.მიზეზობრივი კავშირი - ქმედებასა და შედეგ შორის კავშირს ვწერ ( მაგ ა-ს რომ არ ესროლა ბ-სთვის ბ არ გარდაიცვლებოდა) 9.ობიექტური შერაცხვა - ობიექტურად დამნაშავეს შეერაცხება ბრალი ( მაგ ა-ს დამდგარი შედეგი ობიექტურად შეერაცხება ) 10. სუბიექტური შემადგენლობა - (მოქმედი პირი მაგ ა ) მოქმედებდა განზრახად ეს თვალნათლივ ჩანს კაზუსში ( განზრახვაზე უნდა ვიმსჯელოთ) 11.მართლწინააღმდეგობა - მართლწინააღმდეგობის გამომრიცხავი არცერთი გარემოება მოცემულ კაზუსში არ გვხვდება ( მაგ ა მოქმედებდა მართლსაწინააღმდეგოდ ) 12.ბრალი - ბრალის გამომრიცხავი არცერთი გარემოება მოცემულ კაზუსში არ გვხვდება ( მაგ ა მოქმედებდა ბრალიანად) 13.დასკვნა - დასკვნაში ვწერ მუხლითაც დავიწყე იმით ვამთავრებ ( მაგ ა დაისჯება სისხლის სამართლის კოდექსის 108 - ე მუხლით გათვალისწინებული განზრახ მკვლელობითვის)
1) ანა და გივი8 წლის განმავლობაში იმყოფებონენ არარეგისტრირებულ ქორწინებაში.
ბოლო ერთი წლის განმავლობაში მათ ურთიერთობა დაეძაბათ, ჰქონდათ ხშირი კონფლიქტები, რაც გამოიხატებოდა გივის მიერ ანას მიმართ განხორციელებულ
ძალადობაში კერძოდ, გივი თავის მეღლეს ბოლო ერთი წლის განმავლობაში ხშირად სცემდა, ხელებისა და ფეხების გამოყენებიტ - 11 პრიმა- 126-ე მუხლის 1ზემოდან 2ანი ნაწილი
თანაცხოვრების მე-8 წელს ანა დაშორდა მეუღლეს წამოვიდა სახლიდან და თავის მშობლებთან გადავიდა საცხოვრებლად, რადგან ვეღარ გაუძლო გივის მხრიდან
განხორციელებულ ძალადობებს თუმცა წამოსვლისას გივი დაემუქრა ანას, რომ ისე დაამახინჯებდა, რომ არავის მოუნდებოდა მასთან ურთიერთობა - 11 პრიმა - 151- ემუხლის მე-2 ნაწილის ,,დ ქვეპუნქტი
დაშორების მიუხედავად, გივი ანას მოსვენებას არ აძლევდა 2022 წლის 5 სექტემბერს ,
151-ე მუხლის 1-ლი ნაწილი.
2 )2022 წლის 6 ნოემბერს 25 წლის ლილე გახდა ძალადობის მსხვერპლი ფაქტობრივ ქორწინებაში მყოფი მეუღლის , რაილის კონკვედის მხრიდან
კერძოდ დაახლოებით 22:00 საათზე ალკოჰოლის ზემოქმედების ქვეშ მყოფმა რაილიმა მის მელეს 126-ე პრიმა მუხლის 1-ლი ნაწილი 11 პრიმა 151-ე მუხლის მე2 ნაწილის ,,დ ქვეპუნქტი
3. 2022 წლის 20 ნოემბერს, დაახლოებით 19:00 საათზე, ირაკლიმ რამდენჯერმე დაარტყა ხელი მეუღლეს სახისა და თავის არეშე, რა დროსაც თეკლამ განიცადა ფიზიკური ტკივილი. აღნიშნულ ფაქტს შეესწრო მათი 17 წლის შვილი 126-ე პრი მუხლის მე-2 ნაწილის ,,ბ ქვეპუნქტი
11 პრიმა 126-ე მუხლის 1 მეორე ნაწილი
კითხვა: იკვეთება თუ არა ირაკლის ქმედებაში დანაშაულის ნიშნების დადები შემთხვევაში, დააკვალიფიცირეთ ირაკლის ქმედება/ქმედებები
4) პასუხი დაასაბუთეთ
კაზუსი
ალეხანდრო და ესმერალდა იმყოფებოდნენ რეგისტირებულ ქორწინებაში - მეუღლე
ერთად თანაცხოვრების პერიოდში, ალეხანდრო გარკვეული პერიოდულობით ფიზიკურად ძალადობდა ესმერალდაზე. ესმერალდა ერთი თვის განმავლობაში ხშირად გამხდარა ფიზიკური ძალადობის მსხვერპლი, თუმცა კონკრეტულ თარიღებსა და პერიოდს ვერ იხსენებს - 11 პრიმა - 126-ე მუხლის 1 მეორე ნაწილი
ფიზიკურ ძალადობას თან სდევდა სიტყვიერი შეურაცხყოფაც, ალეხანდრო მეუღლეს თითქმის ყოველდღე უმეორებდა, რომ არაფრის მაქნისი არ იყო და ასეთი ცოლი არ სჭირდებოდა - 126-ე პრიმა მუხლის 1-ლი ნაწილი
კითხვა: იკვეთება თუ არა ალეხანდროს ქმედებაში დანაშაულის ნიშნები? დადებით შემთხვევაში, დააკვალიფიცირეთ ალეხანდროს ქმედება/ქმედებები,
პასუხი დაასაბუთეთ
5)
აღნიშნულ წყვილს ხშირად აქვთ კონფლიქტი, ერთ საღამოს სახლში დაბრუნებულმა ლერიმ, სრულიად უსაფუძვლოდ, ჩხუბი დაუწყო მეუღლეს, ესმამ სცადა სიტუაციის განმუხტვა, თუმცა ლერიმ ორჯერ დაარტყი მუშტი სახისა და თავის არეში 126-ე პრიმა მუხლის 1-ლი ნაწილი. ასევე, დაუმტერის მობილური ტელეფონი, რომლის ღირებულებამ 150 ლარი შეადგინა
ამ დროს, ოთახში შემოვიდა მათთან სტუმრად მყოფი ესმას 15 წლის დისშვილი, რომელმაც დაისახა, თუ როგორ დაარტყა მუშტი ლერიმ თავის მეუღლეს. ლერიმ აგრესია ბავშვის მიმართაც გადაიტანა და ძლიერად მოქაჩა თმები არასრულწლოვანს, რამაც ამ უკანასკნელის ფიზიკური ტკივილი გამოიწვია 126-ე მუხლის 1 მესამე ნაწილის ,ა ქვეპუნქტი
კითხვა: იკვეთება თუ არა ლერის ქმედებაში დანაშაულის ნიშნები? დადებით
6) ქორწიებაში მყოფი პირები
ერთად თანაცხოვრების პერიოდში, შალვა ხშირად სიტყვიერ შეურაცხყოფას აყენებდა
მიაჩნდა, რომ ქალის მთავარი მოვალეობა იყო საოჯახო საქმეების კეთება და ჩავშვის აღზრდა მორიგი კონფლიქტის შემდეგ, ლეილამ სცადა თავის მოკვლა და დიდი რაოდენობით წნევის დამწევი საშუალებები დალია. თუმცა, დროული სამედიცინო ჩარევის შედეგად, მოხერხდა მისი გადარჩენა აღნიშნული შემთხვევის შემდეგ. ლეილა ქმარს გაშორდა და საცხოვრებლად თავისი მშობლების სახლში გადავიდა 11 პრიმა 115-ე მუხლის მე 2 ნაწილის ა "ქვეპუნქტი
მაღვასთვის ესეც არ აღმოჩნდა საკმარისი ერთ დღეს ნასვამ მდგომარეობაში მყოფი შალვა მივიდა ლეილას მშობლების სახლში, თუმცა იქ არავინ დახვდა. ამის შემდეგ, შალვა მივიდა ლეილას მშობლების მეზობელთან და უთხრა. შობლებისთვის გადაეცა, რომ სახლს გადაუწვავდა. მეზობელმა იმავე დღეს გადასცა ლეილას მშობლებს შალვას დანაბარები, რომლებმაც მაშინვე მიმართეს პოლიციას, რადგან იფიქრეს, რომ შალვას რეალურად შეეძლო ამ ყველაფრის გაკეთება.
საკუთრების წინააღმდეგ მიმართული დანაშაულები არის, პრაქტიკაში ყველაზე მეტად გავრცელებული დანაშაულები. ადრე თუ ყველაზე მეტად იყო გავრცელებული ქურდობა, დღეს დაემატა ასევე ოჯახში ძალადობა. ეს ორი დანაშაული არის ყველაზე მეტად გავრცელებული დანაშაული, სასამართლო პრაქტიკაში.
საკუთრების წინააღმდეგ მიმართული დანაშაულები იყოფა ორ ნაწილად:
1. დაუფლებითი დანაშაულები.
2. არადაუფლებითი დანაშაულები.
დაუფლებითი დანაშაულებია: ქურდობა, ძარცვა, ყაჩაღობა, თაღლითობა, რადგან ამ შემთხვევაში ხდება კონკრეტული ნივთის დაუფლება.
არადაუფლებითი დანაშაულებია: ქონებირივი დაზიანება მოტყუებით. მაგ: მე ვიქირავე ტაქსი, ტაქსის მძღოლს ვუთხარი, რომ მე გადაგიხდი 200 ლარს და წამიყვანე დანიშნულების ადგილას და მე მას არ გადავუხადე თანხა. ეს არ არის დაუფლებითი დანაშაული, რადგან მე არ დავუფლებივარ არავის ქონებას. ეს არის ქონებირივი დაზიანება მოტყუებით, ანუ ტაქსის მძღოლის ქონება დავაზიანე. მაგ2: მე დავაზიანე სხვისი მანქანა, დავამტვირე ან ცეცხლი წავუკიდე, ესეც იქნება არადაუფლებითი დანაშაული.
დაუფლებითი დანაშაულები ხასიათდება შემდეგი 6 ნიშნით:
1. ფიზიკური პარამეტრები.
ნივთს უნდა ჰქონდეს ზომა, წონა. ხელშესახები უნდა იყოს ნივთი.
2. დახარჯულია ადამიანის შრომა.
აუცილებელია, რომ ადამიანის შრომა იყოს დახარჯული იმ კონკრეტულ ნივთზე, რომელსაც ვეუფლებით. მაგ: გიორგის ბოსტანში გადავალ და მოვჭრი ხეს და დავეუფლები. ეს იქნება დაუფლებითი რადგან ამ ხეზე დახარჯულია გიორგის შრომა. თუმცა ყოველთვის ასე არ არის. მაგ: ხელოვნური ტყე, არის ადამიანის მიერ გაშენებული. თუ მე დავეუფლები რაიმეს ამ ხელოვნური ტყიდან, ამ შემთხვევაში ქმედება დაკვალიფიცირდება გარემოს წინააღმდეგ მიმართული დანაშაულით, რადგან მართალია, ადამიანის შრომა არის დახარჯული მაგრამ, მაინც ეკოსისტემის ნაწილი არის ტყე და გარემოს ეკუთვნის და არა კონკრეტულ პირს.
3. ნივთი იმყოფება ვინმეს საკუთრებაში.
აუცილებელია, რომ ნივთი რომელსაც ვეუფლებით, იყოს კონკრეტული პირის საკუთრებაში/მფლობელობაში. თუ ნივთი არ იმყოფება კონკრეტული პირის საკუთრებაში/მფლობელობაში, ქმედება ვერ დაკვალიფიცირდება დაუფლებით დანაშაულად. მაგ: გიორგიმ გამოიატანა ძველი ავეჯი და დააწყო ეზოს გარეთ. ჩამოიარა კონკრეტულმა ადამიანმა და წაიღო. აქ არ არის სახეზე დაუფლებითი დანაშაული, რადგან ნივთი არ იმყოფებოდა არავის საკუთრებაში, გიორგიმ თავისივე ნებით გაიტანა ნივთები და დააწყო გარეთ.
აქ მნიშვნელოვანია ორი საკითხი, რას ნიშნავს დაკარგული ნივთი და დავიწყებული ნივთი.
დაკარგულია ისეთი ნივთი, რომელიც დაუცველ ადგილას არის ამოვარდნილი. დავიწყებულია ნივთი, რომელიც პიროვნებას დაავიწყდა დაცულ ადგილას, მაგალითად სამუშაო კაბინეტში.
მაგ: მე ვმუშაობ იუსტიციის სამინისტროში და სამუშაო კაბინეტში დამრჩა ოქროს ბეჭედი. დამლაგებელმა, ოთახის დალაგების დროს ნახა ბეჭედი და მიისაკუთრა. ეს იქნება ქურდობა, რადგან იუსტიციის სამინისტრო არის დაცული ადგილი, მასზე ზედამხედველობა ხორცილედება შესაბამისი დაცვის სამსახურის მიერ და თუ კი ნივთს იპოვის კონკრეტული პირი, აუცილებლად უნდა გადაეცეს მესაკუთრეს. ამიტომ, თუ კი დაცულ სივრცეში მოხდება დაუფელბა ნივთის, ქმედება კვალიფიცირდება ქურდობით.
მაგ2: მე ამომივარდა ქუჩაში ნივთი (საფულე) და კონკრეტულმა პირმა იპოვა და დაეუფლა. აქ არ იქნება ქურდობა, რადგან დაუცველ ტერიტორიაზე მოხდა ნივთის დაუფლება, მიუხედავად იმისა, რომ ვალდებულია განაცხადოს დაკარგული ნივთის შესახებ, შესაბამის ორგანოში. თუ იდენტიფიცირება არის შესაძლებელი, მესაკუთრეს უნდა დაუბრუნოს პირმა, სამოქალქო კანონმდებლობის შესაბამისად და თუ იდენტიფიცირება არის შეუძლებელი, მაშინ პოლიციას უნდა მიმართოს და განცახდების გაკეთების დღიდან, 1 წლის განმავლობაში თუ არ გამოჩნდება მესაკუთრე, მაშინ მპოვნელი იძენს უფლებას ამ ნივთზე.
მითვისების დროს მართლზომიერად უნდა ფლომდე ნივთს, რომ მიითვისო. მაგ: მე ვარ მოლარე და მართლზომიერად მაქვს მინდობოლი პროდუქტი, თანხა და ა.შ. ამ დროს იქნება მითვისება, მაგრამ თუ ქუჩაში ვიპოვი ნივთს, ეს არ იქნება მითვისება,რადგან მართლზომიერად არ ვფლობ ნივთს.
4. ნივთის ამოღება ხორციელდება უკანონოდ
სიტყვა უკანონო ნიშნავს იმას, რომ არავითარი უფლებამოსილება დამნაშავეს არ აქვს ნივთთან დაკავშირებით. ანუ ხდება მესაკუთრისგან ყოველგვარი თანხმობის გარეშე, არამართლზომიერად ეუფლება პირი კონკრეტულ ნივთს.
5. ნივთის ამოღება ხორციელდება უსასყიდლოდ
მაგ: მე თუ შევედი მაღაზიაში, გამყიდველი არ არის მაღაზიაში, ავიღე პროდუქტები და იმ პროდუქტების ღირებულება დავტოვე სალაროსთან და წავედი, ქმედება არ დაკვალიფიცირდება ქურდობით, რადგან უსასყიდლოთ არ ყოფილა ნივთის დაუფლება. აუცილებელია, რომ ნივთის დაუფლება განხოცრიელდეს უსასყიდლოდ.
6. მისაკუთრების მიზანი
აუცილებელია, რომ დამნაშავეს ამოძრავებდეს მისაკუთრების განზრახვა და თუ არ გვაქვს მისაკუთრების მიზანი, ქმედება ვერ დაკვალიფიცირდება დაუფლებით დანაშაულად.
ადრე მოქმედი სიხლის სამართლის კოდექსში, გქვონდა ასეთი მუხლი ,,ავტომობილის დაუფლება, დროებითი გამოყენების მიზნით" (184-ე მუხლი) თუ მე ავტომობილს დავეუფლებოდი დროებით და შემდეგ 24 საათის განმავლბოაში დავაბრუნებდი, სასჯელი გამინახევრდებოდა. ახლა აღარ არის ეს მუხლი და პირი შეიძლება დაისაჯოს ავტომობლის დაზიანებისთვის, თუ რათქმაუნდა ექნება ადგილი მსგავს ფაქტს.
ქურდობა (177-ე მუხლი)
ქურდობა, ესეიგი სხვისი მოძრავი ნივთის ფარული დაუფლება მართლსაწინააღმდეგო მისაკუთრების მიზნით.
აუცილელებლია, რომ ნივთი იყოს სხვის საკუთრებაში და არანაირი შეხება არ ჰქონდეს დამნაშავეს ამ ნივთთან.
მაგ: ცოლ-ქმარი განქორწინდნენ, განქორწინების შემდეგ მათ უნდა გაიყონ ქონება. სანამ სამოქალაქო დავა დაიწყებოდა, იქამდე ქმარი მივიდა ცოლის სახლში და ქორწნების პერიდოში შეძენილი სარეცხი მანქანა აიღო და წაიღო. სასამართლომ ეს ქმედება დააკვალიფიცირა ქურდობით. რათქმაუნდა ეს არ არის ქურდობა, რადგან ეს სარეცხი მანქანა მასაც ეკუთვნოდა. სხვისი ნიშნავს იმას, რომ საერთოდ ამ ქონებასთან შემხებლობა არ უნდა გააჩნდეს დამნაშავეს. ეს ქმედება იქნება თვითნებობა. რადგან ამ კაცს ეგონა, რომ რადგან ქორწინების შემდეგ ჰქონდათ შეძენილი, შეეძლო წამოეღო ეს ნივთი. თვითნებობა არის როცა პირს ჰგონია, რომ სამოქალქო დავის გარეშე უფლება აქვს კონკრეტული ნივთი მიისაკუთროს.
ქურდობის დროს აუცილებელია, რომ ნივთი იყოს სხვის საკუთრებაში, ნივთი იყოს მოძრავი, ფარულად მოხდეს მისი დაუფლება და მისაკუთრების მიზანი მქონდეს. თუ ნივთის დაუფლება არის აშკარა, ქმედება დაკვალიფიცირდება ძარცვად. ქურდობა და დარძცვა ერთმანთისგან განსხვავდება იმით, რომ ქურდობა არის ფარული დაუფლება, ხოლო ძარცვა ეს არის აშკარა დაუფლება. ქურდობის დროს მნიშვნელოვანია, ობიექტური და სუბიექტური კრიტერიუმი. ობიექტრი კრიტერიუმია, როცა ვერავინ ვერ მხედავს, ობიექტურად ფარულად ვიპარავ კონკრეტულ ნივთს, ხოლო სუბიექტური ნიშნავს იმას, რომ დამნაშავეს აქვს შეცნობილი, რომ ვერავინ ვერ ამჩნევს. თუ მე შეცნობილი მაქვს რომ ვიღაც მიყურებს და მაინც ვიპარავ, ეს არის ძარცვა, მაგრამ თუ მიყურებს ვინმე და მე არ მაქვს შეცნობილი, ეს არის ქურდობა.
ქურდობა არის მატერიალური დანაშაული, ანუ უნდა დადგეს კონკრეტული შედეგი, უნდა დავეუფლო ადამიანის ქონებას. ყაჩაღობა ეს არის ფორმალური დანაშაული, ანუ თავდასხმის განხორციელებისთანავე არის დასრულებული.
არსებობს ორი პოზიცია, თუ როდის ითვლება ქურდობა დასრულებულად.
1. ნივთის დაუფელბისთანავე
2. განკარგვის შესაძლებლობის მომენტიდან
მაგ: თუ მე, ჩავუყავი ჯიბეში ხელი გიორგის და ამოვაცალე თანხა და ეს თანხა ჩემს ხელშია, ეს არის ქურდობა თუნდაც პოლიციამ იქვე დამაკავოს. მაგრამ არსებობს მეორე პოზიცია, ქურდობა არ არის დამთავრებული იმ შემთხვევაში, თუ განკარგვის შესაძლებლობა არ მაქვს. მაგალითად თუ მე გავიქეცი და შემდეგ დამაკავა პოლიციამ ეს არის უკვე დამთავრებული. ზოგიერთი ფქირობს რომ ქურდობა დამთავრებულად ითვლება დაუფლებისთანავე, მაგრამ ზოგიერთი ფიქრობს რომ ქურდობა დამთავრებულია განკარგვის შესაძლებლობისთნავე.
მაგ: იმ შემთხვევაში თუ მე შევედი კონკრეტული პირის სახლში და ავიღე ოქრო, ხელში მიჭირავს და ამ დროს შემოვიდა პოლიცია და დამაკავა. მუხედავად იმისა, რომ ხელში მაქვს ეს ნივთები, ქმედება მაინც იქნება ქურდობის მცდელობა, რადგან სახლიდან არ ვარ გასული. მაგრამ როგორც კი ბინას დავტოვებ ამ შემთხვევაში უკვე დამთავრებული იქნება ქურდობა.
არ აქვს მნიშვნელობა, მართლზომიერად არსებულ ქონებას ვიპარავ თუ არა. მაგ: გიორგის საკუთრებაში არის ბეჭედი და მოვპარე, ეს იქნება ქურდობა. მაგრამ თუ გიორგის ბეჭედი აქვს მოპარული და შემდეგ მე მოვპარავ, ესეც იქნება ქურდობა.
ქურდობის დამამძიმებელი გარემოება
ერთ-ერთი დამამძიმებელი გარემოება არის, ქურდობა, რამაც გამოიწვია მნიშვნელოვანი ზიანი. მნიშვნელოვან ზიანად ითვლება თუ ზიანის ღირებულება აღემატება 150 ლარს.
ასევე დამამძიმებელი გარემოება არის, დიდი ოდენობით ქურდობა. როცა ნივთის ღირებულება აღემატება 10 000 ლარს.
დამამძიმებელი გარემოებაა ასევე, ქურდობა არაერთგზის, როცა პირი წინათ სანასამართლევია ქურდობისთვის და ნასამართლობა არ აქვს გაქარწყლებული. მაგრამ ასევე, ქურდობა არაერთგზის იქნება,იმ შემთხვევაშიც როცა პირმა წინათ ჩაიდინა ქურდობა, გამოძალვა, თაღლითობა, ყაჩაღობა და ა.შ. ანუ მსგავსი ტიპის დანაშაულები.
დამამძიმებელი გარემობა იქნება ასევე, ბინაში შეღწევით ქურდობა, სადგომში ან საცავში (მაგ: სეიფი) შეღწევით ქურდობა.
თუ სახეზე გვექნება რამდენიმე დამამძიმებელი გარემოება, დამნაშავეს განაჩენში აესახება ყველა დამამძიმებელი გარემოება, მაგრამ სასჯელი უნდა დავუნიშნოთ ყველაზე მძიმე დანაშაულით.
ასევე ქურდობა შეიძლება იყოს ჩადენილი, წინასწარ შეთანხმებული ჯგუფის მიერ. იმ შემთხვევაში თუ ორი პირიდან ერთი არის შეურაცხადი, არ იქნება სახეზე ჯგუფური ქურდობა, რადგან შეურაცხად პირს არ დაეკისრება სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობა. იგივენაირად იქნება იმ შემთხვევაშივ თუ ერთი პირი არის არასრულწლოვანი.
კაზუსი 1: ქურდობა
ფაქტები: მამუკა, ერთ-ერთი სოფლის მცხოვრები, სახლში მყოფი იპოვა, რომ მისი მეზობელი, გიორგი, ნებართვის გარეშე შეაღწია მის სახლში და გაუჩუმებლად წაიღო მისი ლეპტოპი. შემთხვევა მოხდა მაშინ, როდესაც მამუკა სამსახურში იყო. მამუკამ დაუყოვნებლივ მიმართა პოლიციას და მიხვდა, რომ მისი მეზობელი ამ გზით ცდილობდა თანხების შოვნას.
დასკვნა: ეს ქმედება შეესაბამება სისხლის სამართლის კოდექსის 177-ე მუხლს, რომელიც ქურდობას ეხება. აქ საქმე გვაქვს ჩვეულებრივ ქურდობასთან, რადგან გიორგი უკანონოდ გაიტანა მამუკას ქონება (ლეპტოპი) იმის მიზნით, რომ მოიპოვოს ფინანსური სარგებელი. გიორგი დაისჯება როგორც ქურდი.
კაზუსი 2: ძარცვა
ფაქტები: ნიკა, ერთ-ერთი ქალაქის მცხოვრები, შეუვარდა მაღაზიაში და იძულებით მოიპარა 20,000 ლარის ღირებულების საქონელი. მაღაზიის მფლობელი, რომელიც ამ დროს ადგილზე იმყოფებოდა, ცდილობდა შეეჩერებინა ნიკა, მაგრამ ის მის წინააღმდეგ ძალადობასაც მოიმოქმედებდა, რომ არ გააჩეროს. ნიკა მაღაზიიდან გაიქცა და მისი დასახელებული საქონელი გაყიდა.
დასკვნა: ეს ქმედება წარმოადგენს ძარცვას, რადგან არ მხოლოდ ქონების უკანონო მოპარვას ეხება, არამედ თან სდევს ძალადობა ან ძალადობის მუქარა. ნიკა უნდა დაისაჯოს როგორც ძარცვაში მონაწილე პირი, რაც საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსით მძიმე სასჯელს ითვალისწინებს.
კაზუსი 3: ყაჩაღობა
ფაქტები: მიხეილმა, რომელიც ეკონომიკურად გაჭირვებული მდგომარეობაში იყო, გადაწყვიტა ბანკში თაღლითურად მიეღო ფული. მან შეამჩნია, რომ ბანკში იყო მხოლოდ ერთი დაცვის თანამშრომელი. შუა დღეს, როცა მძღოლმა შესული კლიენტებისთვის ფული გადაურიცხა, მიხეილმა შეიპყრო ბანკში შესული დამხმარე და თავისი დანით მუქარა დაიწყო, რომ ფული მიეღო. მან სთხოვა, რომ გადაიხადოს ფული, სხვა შემთხვევაში, დაემუქრა კლიენტების სიცოცხლეს.
დასკვნა: ეს ქმედება წარმოადგენს ყაჩაღობას, რადგან მძარცველმა არა მხოლოდ უკანონოდ შეიძინა ქონება (ფული), არამედ ძალადობისა და მუქარასაც მიმართა. მიხეილი უნდა დაესაჯოს საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის შესაბამისად, სადაც ყაჩაღობა განიხილება როგორც მძიმე დანაშაული, რომელიც ითვალისწინებს თავისუფლების აღკვეთას დიდი ხნით.
საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 178-ე მუხლი, ითვალისწინებს სისხლის სამართლებრივ პასუხისმგებლობას ძარცვისათვის. ძარცვა ეს არის მატერიალური დანაშაული.
ძარცვის ობიექტური შემადგენლობის ნიშნები
ძარცვა, ესეიგი სხვისი მოძრავი ნივთის აშკარა დაუფლება მართლსაწინააღმდეგო მისაკუთრების მიზნით. ძარცვა და ქურდობა, ერთმანეთისგან განსხვავდება დანაშაულის ჩადენის ხერხში. ქურდობა არის ფარული ხასიათის, ხოლო ძარცვა აშკარა ხასიათის. იმისათვის რომ ქმედება დაკვალიფიცირდეს ძარცვად, სახეზე უნდა გვქონდეს 4 ნიშანი.
1. ნივთი უნდა იყოს სხვისი
2. უნდა იყოს მოძრავი
3. უნდა მოხდეს აშკარა დაუფლება
4. მისაკუთრების მიზანი
ძარცვას აქვს ორი კრიტერიუმი:
1. ობიექტური კრიტერუმი
ნივთის დაუფლების დროს მიყურებს ვიღაც, ხილულია ჩემი ქმედება.
2. სუბიექტური კრიტერიუმი
შეცნობილი მაქვს რომ ვიღაც მიყურებს.
ქურდობა ძარცვაში შეიძლება გადაიზარდოს, იმ შემთხვევაში სანამ ქურდობა დასრულებულ სახეს მიიღებს. ხოლო იმ შემთხვევაში თუ ქორდობა დასრულდა, მაგ: გიორგის ამოვაცალე ტელეფონი ფარულად. შემდეგ რამდენიმე საათის შეემდეგ შეამჩნია გიორგიმ ტელეფონი და დაბრუნება მომთხოვა და მე გავიქეცი. ეს არ იქნება ძარცვა რადგან ქურდობა იყო დასრულებული და დასრულებული ქურდობა, ძარცვაში ვეღარ გადაიზრდება.
ძარცვის დამამძიმებელი გარემოებები
ძარცვის დამამძიმებელი გარემოებები, იდენტურია ქურდობის დამამძიმებელი გარემოებებისა. ქურდობა დიდი ოდნებით არის 10 000 ლარს ზევით და ასევეა ძარცვის დროს, ძარცვა დიდი ოდენობით არის 10 00 ლარს ზევით. ერთ-ერთი დამამძიმებელი გარემოებაა, როდესაც გამოყენებულია ძალადობა ან ძალადობის მუქარა, რომელიც არ არის საშიში სიცოცხლისა და ჯანმრთელობისათვის. არსებობს 2 სახის ძარცვა.
1. მარტივი ძარცვა
მივდივარ, გამყიდველს გამოტანილი აქვს ნივთი გასაყიდად, ავიღე და გავიქეცი
2. კვალიფიციური ძარცვა.
დამამძიმებელ გარემოებაში ჩადენილი ძრაცვა, რა დროსაც პირი იყენებს ძალადობას ან ძალადობის მუქარას, მაგრამ არ არის საშიში ჯანმრთელობისა და სიცოცხლისათვის.
ძალადობის ხარისხი, განასხვავებს ძარცვას ყაჩაღობისგან, თუ მუქარა რომელსაც ვიყენებთ ნივთის დასაუფლებად, საშიშია სიცოცხლისა და ჯანმრთელობისთვის, სახეზეა ყაჩაღობა.
იურიდიულ ლიტერატურაში მითითებულია, რომ თუ ძარცვას მოყვა ჯანმრთელობის მსუბუქი დაზიანება, ქმედება უნდა დაკვალიფიცირდეს დანაშაულთა ერთობლიობით.
ყაჩაღობა (179-ე მუხლი)
სისხლის სამართლის კოდექსის 179-ე მუხლი, ითვალისწინებს სისხლისსამართლებრივ პასუხიმსგებლობას ყაჩაღობისათვის.
ყაჩაღობის ობიექტური შემადგენლობის ნიშნები
ყაჩაღობა, ესეიგი თავდასხმა სხვისი მოძრავი ნივთის მართლსაწინააღმდეგო მისაკუთრების მიზნით, ჩადენილი სიცოცხლისათვის ამ ჯანმრთელობისათვის საშიში ძალადობით, ანდა ასეთი ძალადობის გამოყენების მუქარით. იმისათვის, რომ ქმედება დაკვალიფიცირდეს ყაჩაღობად, სახეზე უნდა იყოს შემდეგი ნიშნები.
1. სახეზე უნდა იყოს თავდასხმა
2. უნდა მოხდეს სხვისი მოძრავი ნივთის დაუფლება
3. მისაკუთრების მიზანი
4. ძალადობა ან ძალადობის მუქარა, რომელსაც დამნაშავე იყენებს, უნდა იყოს საშიში სოცოცხლისა და ჯანმრთელობისთვის.
ყაჩაღობა წარმოადგენს ფორმალურ დანაშაულს და დამთავრებულია თავდასხმის მომენტიდან.
ძარცვისა და ყაჩაღობის გამიჯვნა
განსხვავება ამ ორ დანაშაულს შორის, არის ძალადობის ხარისხი. ძარცვა არის მატერიუალური დანაშაული, რაც ნიშნავს იმას, რომ უნდა დავეუფლო ნივთს, ხოლო თუ ვერ დავეუფლე ეს იქნება ძარცვის მცდელობა. ხოლო ყაჩაღობა ეს არის ფორმალური დანაშაული და მას არ აქვს მცდელობა.
ყაჩაღობა არის 2 ობიექტიანი დანაშაული.
1. საკუთრება.
2. სიცოცხლე და ჯანრმთელობა.
ყაჩაღობისა და ანგარებით მკვლელობის კვალიფიკაციის პრობლემები.
ძალიან მნიშვნელოვანია, როგორ უნდა დავაკვალიფიციროთ ქმედება, როდესაც სახეზე გვაქვს ყაჩაღობა და დამატებით მკვლელობა. აღნიშნულ საკითხთან დაკავშირებით არ არსებობს ერთიანი მოსაზრება. ზოგიერთი ფიქრობს, რომ თუკი ნივთის დაუფლება ხორციელდება იმწუთიერად და შემდეგ კლავს დაზარაებულს, სახეზე გვაქვს ყაჩაღობა და ანგარებით მკვლელობა. მაგრამ თუ კი ნივთის დაუფლება ხდებაა გარკვეული დროის გსვლის შემდეგ, სახეზე გვექნება ანგარებით მკვლელობა. ასეთი მოსაზრება არასწორია, რადგან არ აქვს მნიშვნელობა როდის დავეუფლებით ნივთს, მთავარია თავდასხმის ფაქტი, აღიქვა თუ არა დაზარალებულმა თავდასხმა. თუ დაზარალებული აღიქვამს თავდასმხმის ფაქტს, სახეზე იქნება ყაჩაღობა, მაგრამ თუ ვერ აღიქვა და ისე მოკლა დამნაშავემ, მაშინ სახეზე იქნება ანგარებით მკვლელობა.
ყაჩაღობა და ანგარებით მკვლელობა გვაქვს იმ შემთხვევაში, თუ პირი იყენებს თავდასხმას და მისგან უარის მიღების შემთხვევაში კლავს ამ პირს. მაგრამ თუ კი თავდასხმის გარეშე პირდაპირ ვესვრი ადამიანს და მოვკლავ, რომ მივისაკუთრო კონკეტული ნივთი, ეს იქნება ანგარებით მკვლელობა.
მაგ: გიორგი მივიდა ირაკლისთან, შუბლზე იარაღი მიადო, მოსთხოვა ფული და დაემუქრა სიცოცხლის მოსპობით. სახეზე გვაქვს ყაჩაღობა. თუ დაზარალებულმა არ მისცა თანხა და დამნაშავემ მოკლა, სახეზეა დანაშაულთა ერთობლიობა, ყაჩაღობა და ანგარებით მკვლელობა. მაგრამ თუ დამნაშავემ იცის, რომ დაზარალებულს ფული აქვს, არ მოთხოვს და პირდაპირ მოკლავს, სახეზე იქნება ანგარებით მკვლელობა.
ყაჩაღობის დამამძიმებელი გარემოებები
ყაჩაღობის დამამძიმებელი გარემოებები თითქმის გავს ქურდობისა და ძარცვის დამამძიმებელ გარემოებებს, თუმცა არის განსხვავებაც, ქურდობისა და ძარცვის დროს, დამამძიმებელ გარემოებად გვაქვს ქურდობა/ძარცვა ჩადენილი წინასწარი შეთანხმებული ჯგუფის მიერ, მაგრამ ყაჩაღობაში გვიწერია ,,ჯგუფურად''. ჯგუფურში იგულისხმება, წინასწარ შეთანხმებული, წინასწარ შეუთანხმებელი და ორგანიზებული ჯგუფი.
უვარგისი იარაღით თავდასხმა
უვარგისი იარაღით თავდასხმა შეიძლება მოხდეს: გადაჭრილი თოფით, თოფით რომელშიც ტყვიები არ არის, სათამაშო თოფით.
მაგ: ღამის პირველ საათზე მივდივარ ქუჩაში, დამნაშავემ მომადო შუბლზე უვარგისი/სათამაშო იარაღი და მომთხოვა ფული. როგორ დაკვალიფიცირდება ქმედება?
არსებობს რამდენიმე მოსაზრება, თუ როგორ უნდა დაკვალიფიცირდეს ეს ქმედება.
1. სახეზე უნდა იყოს ძარცვა, რომელიც საშიში არ არის, რადგან ეს ძალადობა და მუქარა ობიექტურად საშიში არ არის.
2. არ აქვს მნიშვნელობა იყო თუ არა საშიში. მთავარია, რომ დაზარალებულს გაუჩნდა საფუძვლიანი შიში. მან აღიქვა, რომ იარაღი იყო რეალური. აქედან გამომდინარე ქმედება უნდა დაკვალიფიცირდეს ყაჩაღობაად.
საკუთრების წინააღმდეგ მიმართული დანაშაულები, როგორიცაა თაღლითობა, გამოძალვა, მითვისება, გაფლანგვა და სხვა მსგავსი ქმედებები, გულისხმობს ისეთი აქტების ჩადენას, რომლებიც ემსახურება სხვისი ქონების ან ფინანსური რესურსების უკანონო გადაჭრის მიზნით. თითოეული დანაშაული წარმოადგენს კანონთან დაუშვებელ ქმედებას, რომელიც შეიძლება როგორც ფინანსური, ისე მატერიალური ზიანის მიყენებას გამოიწვიოს.
### 1. **თაღლითობა**
**თაღლითობა** გულისხმობს სხვისი ქონების მოპოვებას ფულის ან სხვა აქტივის უკანონოდ მიღების მიზნით, როცა ამასთანაც პირი მაცდურად მოიქცევა, ან შეცდომაში შეიყვანს სხვა პირს.
**კაზუსი**:
გიორგიმ გადაწყვიტა თაღლითურად დაემუშავებინა ერთ-ერთი მსხვილი ბანკის კლიენტი, რომელსაც პრესტიჟული სახლი ჰქონდა. მან შეთქმულებით, ფალსიფიცირებული დოკუმენტებით მოიპარა სახლის გადატანა და მოახდინა აღრიცხვა მის სახელზე. მისმა პარტნიორებმა ბინაში ექსპლუატაცია დაიწყეს, შემდეგ კი გაყიდეს.
**დასკვნა**:
გიორგი და მისი თანამონაწილეები უნდა დაისაჯონ როგორც თაღლითები. ისინი გააკეთეს მნიშვნელოვანი მატერიალური ზიანი, რომელსაც ზიანის კომპენსაცია მოჰყვება. ეს დანაშაული მოითხოვს მსჯავრს და შესაძლოა უზარმაზარ ჯარიმას.
---
### 2. **გამოძალვა**
**გამოძალვა** გულისხმობს სხვისი ქონების ან სხვა ფასეულობის ხელში ჩაგდებას ძალადობის ან მუქარის გზით, რის გამოც მსხვერპლს უფიქრია, რომ მისთვის საზიანო შედეგები დადგება, თუ მოთხოვნას არ დააკმაყოფილებს.
**კაზუსი**:
მიხეილმა, რომელიც ხანგრძლივი პერიოდის განმავლობაში იყო ბოროტად მოქცეული ბიზნესმენთან, ის სთხოვა 10,000 ლარი იმუქრებოდა, რომ თუ ის თანხას არ გადაუხდიდა, მისი ბიზნესი ჩავარდება, რადგან თითქოსდა დაწერილი ჰქონდა საჩივრები და მას შეუძლია საქმის მოგება სასამართლოში.
**დასკვნა**:
მიხეილის ქმედება წარმოადგენს გამოძალვას, რადგან მან მუქარის და ძალადობის გამოყენებით მოითხოვა თანხა. მას დაეკისრება დანაშაულის მიხედვით შესაბამისი სასჯელი.
---
### 3. **მითვისება**
**მითვისება** გულისხმობს სხვისი ქონების უკანონოდ გააქტიურებას ან თავისთვის გამოყენებას, რაც სამართლებრივი ქონების ცვლილებას არ ითვალისწინებს.
**კაზუსი**:
ალექსანდრიმ ერთ-ერთ კომპანიაში გაატარა მანქანა, რომელიც ეკუთვნოდა კომპანიას, მაგრამ მას ჰქონდა პირადი რამის სურვილი. მან გადაწყვიტა მანქანით პირადად გაემგზავრა, როდესაც მისი უფროსი გაიგო, რომ მანქანა არ დაბრუნდა დროულად.
**დასკვნა**:
ალექსანდრე უნდა პასუხობდეს მითვისებაში, რადგან ის მოქმედებდა თვითნებურად და უკანონოდ დატოვა კომპანიას ბენეფიტი, რომელიც არ ჰქონდა.
---
### 4. **გაფლანგვა**
**გაფლანგვა** არის ქმედება, როცა პირი ხელში ჩაიგდებს ქონებას, რაც მას არ ეკუთვნის და ზიანს აყენებს, თუ ის პოზიტიურად ვერ მართავს ქონებას.
**კაზუსი**:
მარიამი მუშაობდა ერთ-ერთ ორგანიზაციაში როგორც ფინანსური მენეჯერი, სადაც ჰქონდა პასუხისმგებლობა ორგანიზაციის ფულის მართვაზე. მან სამსახურის პირობებით დასთანხმება დათქვა, მაგრამ მან დაიწყო თანხის სარფო მიმოქცევით მიღებული ფულის დიდი ნაწილი მიეღო და საკუთარი მიზნებისთვისაც გამოიყენა.
**დასკვნა**:
მარიამი პასუხობს გაფლანგვაზე, რადგან მან თვითნებურად მოახდინა ფინანსების გამოყენება, რაც ორგანიზაციაში კანონდარღვევაა.
---
ამ დანაშაულების უმეტესობა საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსით მკაცრად ისჯება, რადგან ისინი არა მხოლოდ კერძო პირებს, არამედ ზოგადად საზოგადოებასაც უდიდესი საფრთხე მოაქვთ. ყველა დანაშაული მიმართულია საკუთრების უფლებების დარღვევაზე და არა მხოლოდ ფინანსური ზარალის შექმნას, არამედ საზოგადოებრივი წესრიგის დარღვევასაც იწვევს.
საკუთრების წინააღმდეგ მიმართული დანაშაულები (180-188 მუხლები)
თაღლითობა
თაღლითობა, ეს არის მართლსაწინააღმდეგო მისაკუთრების მიზნით, სხვისი ნივთის დაუფლება ან ქონებრივი უფლების მიღება მოტყუებით.
სახეზე უნდა იყოს:
1. მართლსაწინააღმდეგო მისაკუთრების მიზანი
2. სხვისი ნივთის დაუფლება უნდა მოხდეს
3. ან ქონებრივი უფლების მიღება უნდა მოხდეს და აუცილებელია, რომ მოტყუების განზრახვა ჰქონდეს პირს.
დაღლითობა, ხორციელდება მოტყუების გზით. ანუ მოტყუება არის მთავარი, თაღლითობის კვალიფიკაციის დროს.
ნივთში იგულისხმება, როგორც მოძრავი, ისე უძრავი ნივთი(სახლი,მიწის ნაკვეთი) განსხვავებით ქურდობის, ძარცვის და ყაჩარობისა, ამ დანაშაულების დროს აუცილებელია რომ ნივთი იყოს მოძრავი.
დაღლითის დროს საუბარია, ქონებირივი უფლების მიღებაზე, ანუ შესაძლებელია მოხდეს ნივთის დაუფლება ან ქონებრივი უფლების მიღება. მაგ: მე გადმომიფორმებენ კონკრეტულ ქონებას. მაგრამ ყველაფერს ამას უნდა ერთვოდეს მოტყუება და იმ შემთხვევაში თუ მოტყუება არ გვაქვს, სახეზე არ გვექნება დაღლითობა. აუცილებილია, რომ მოტყუება წინ უსწრებდეს ნივთის დაუფლებას. მაგ: მე გიორგის ვეუბნები რომ მომეცი 1000 დოლარი და შემდეგ მე დაგიბრუნებ ამ თანხას ერთ თვეში.
თაღლითობის დროს საგანი, არის ან ნივთი, ან ქონებრივი უფლება.
გვაქვს მოტყუების ორი სახი:
1. აქტიური მოტყუება
აქტიური მოტყუება გვაქვს მაშინ, როცა პირი, ყალბი დოკუმენტის საფუძველზე ჩადის თაღლითობას. ანუ ყალბი ინფორმაციის საფუძველზე ხდება დაღლითობის ჩადენა. მაგ: გიორგის ვეუბნები, რომ მომეცი 10 000 დოლარი და ერთ თვეში დაგიბრუნებ უკან და ყალბი დოკუმენტი მაქვს წარდგენილი, რომ ვითო მე მაქვს მაღალანაზღაურებადი სამსახური.
2. პასიური მოტყუება.
იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ფაქტების დამალვა. მაგ: მე გამოვართვი გიორგის 10 000 დოლარი, ირაკლის 15 000 და ა.შ და მაქვს ძალიან ბევრი ვალი და ამის შესახებ მათ არ ვატყობინებ, ანუ ვუმალავ იურიდიული მნიშვნელობის ფაქტებს რადგან წინააღმდეგ შემთხვევაში ისინი თანხას არ მომცემდნენ.
მაგ: მე ვიყიდე კონკრეტული ნივთი და ფული მივეცი გამყიდველს, მაგრამ შემეშალა და 200 ლარის ნაცვლად მივეცი 400 ლარი. მივიდა ეს პიროვნება სახლში, დათვალა და აღმოჩნდა რომ 200 ლარით მეტი მაქვს მიცემული და ის არაფერს აცხადებს, არ შემატყობინა. არ იქნება ამ შემთხვევაში პასიური დაღლითობა რადგან ნივთის დაუფლებამდე მას არ ჰქონია მოტყუების განზრახვა. ამ შემთხვევაში სამოქალაქო პასუხისმგებლობის საკითხი შეიძლება დადგეს და არა სისხლის. მაგრამ ვითარება შეიცვლება თუ კი ადგილი ექნება ასეთ შემთხვევას. მაგ: მე ვიყიდე რაღაც ნივთი, მივეცი 200 ლარი გამყიდველს, შემდეგ მივეცი კიდევ 100 ლარი, შემდეგ კიდევ მივეცი. მიხვდა გამყიდველი რომ ზედმეტად ვაძლევ თანხას მაგრამ მაინც გამომართვა. ეს იქნება უკვე პასიური მოტყუება, რადგან აქ უკვე თანხის დაუფლებამდე გაუჩნდა მოტყუების განზრახვა, რადგან იცოდა რომ ზედმეტს ვაძლევდი და რეაგირება არ ჰქონია.
თუ კი ადგილი აქვს ყალბი დოკუმენტის გამოყენებას, ქმედება დაღლითობით კვალიფიცირდება და არა ყალბი დოკუმენტის გამოყენებით. მაგ. პირმა დაამზადა ყალბი დოკუმენტი და ამ დუკიმენტის საფუძველზე ჩავიდინე თაღლითობა, ქმედება დაკვალიფიცირდება მხოლოდ თაღლითობით, რადგან მოტყუება თაღლითბის შემადგენლობაში შედის და დამატებითი კვალიფიკაცია, ყალბი დოკეუმენტის გამოყნებით აღარ ხდება, რადგან თაღლითობა მოტყუების გარეშე წარმოუდგენელია. მაგრამ ვითარება შეიცლვება თუ კი ადგილი აქვს ასეთ შემთხვევას: პირმა დაამზადა თვითონ ყალბი დოკუმენტი და შემდეგ გამოიყენა და ჩაიდინა თაღლითობა. ამ შემთხვევაში ქმდება დაკვალიფიცრდება ორი მუხლით, 1. თაღლითობა(რადგან მოტყუებით განახორციელაბ ქმედება) და 2. ყალბი დოკუმენტის დამზადება, რადგან მან დაამზადა ყალბი დოკუმენტი, დამზადება თავისთავად სცლიდება თაღლითობის შემადგენლობას. დამზადება არის ცალკე დანაშაული და გამოყენება აღარ არის ცალკე რადგან თაღლითობაში შედის უკვე. ანუ, თუ პირი დაამზადებს ყალბ დოკუმენტს და შემდეგ თვითონ გამოიყენებს, სახეზე ორი მუხლი იქნება, დაღლითობა და ყალბი დოკუმენტის გამოყენება. მაგრამ თუ ყალბი დოკუმენტი სხვამ დაამზადა და თაღლითობა ჩაიდინა სხვამ, ამ დოკუმენტის გამოყენებით, ვინც თაღლითობა ჩაიდინა მისი ქმედება მხოლოდ თაღლითობით დაკვალიფიცირდება.
მაგ: პირმა დაამზადა ყალბი ფული და შემდეგ გამოიყენა. აქ ყალბი ფულის დამზადება, გასაღება, გამოყენება და ა.შ (212მუხლი) ის ფაქტობრივად მოტყუებას მოიცავს, აქ დამატებით კვალიფიკაცია აღარ ხორციელდება და მთლიანად გვაქვს 212-ე მუხლში მოცემული მოტყუება და დამატებითი კვალიფიკაცია აღარ განხორციელდება.
თაღლითობის გამიჯვნა კრედიტის უკანონო მიღებისგან
მსგავსებები:
1. თაღლითობის, ისვე როგორ კრედიტის უკანონი მიღების დროს, ადგილი აქვს მოტყუებას. მაგ: ბანკს ვატყუებ, ყალბ ცნობას წარვადგენ, რომ მაქვს მაღალანაზღაურებადი ხელფასი.
2. ისევე როგორ თაღლითობის, კრედიტის უკანონო მიღების დროს, მატერიაული დინტერესება ამოძრავებს დამნაშავეს, ანუ მატერიალური გამორჩენის მიზანი გაქვს.
განსხვავებები:
1. თაღლითობის დროს ზიანი ადგება სხვის საკუთრებას, მაგ: გუკას ვეუბნები, რომ მომეცი 10 00 დოლარი და დაგიბრუნებ ერთ თვეში და არ დავურბუნე. ხოლო კრედიტის მიღების შემთხვევაში, ფულად საკრედიტო სისტემას ადგება ზიანი.
2. თაღლითობის დროს, მოტყუებას აქვს ადგილი,კრედიტის უკანონოდ მიღების დროს შეიძლება მოტყუებას ადგილი არ ჰქონდეს, მაგ: ბანკმა მიზნობრივი კრედიტი გამომიყო, მაგ: კომერციული ფართის ასაშენელად და მე ავაშენე კერძო ბინა, ანუ მიზნობრივი კრედიტი, არამიზნობრივად გამოვიყენე.
3. თაღლითობის შემთხვევაში მისაკუთრების მიზანი მაქვს, ანუ თანხას არ ვუბრუნებ იმ ადამიანს ვისაც გამოვართვი, ხოლო კრედიტის უკანონო მიღების შემთხვევაში, მისაკუთრების მიზანი არ მაქვს, ბანკს ვუბრუნებ ისევ თანხას.
4. თაღლითობა შეიძლება ზეპირსიტყვიერად. მაგ: გიორგის ვეუბნები რომ მომეცი ფული 20 000 ლარი და დაგიბრუნებ 1 თვეში, მაგრამ კრედიტის მიღება ხორციელდება დუკუმენტის საფუძველზე.
5. თაღლითობა ეს არის მატერიალური დანაშაული, ანუ შედეგი უნდა დადგეს და თუ არ დადგა, ადგილი ექნება თაღლითობის მცდელობას, მაგრამ კრედიტის უკანონო მიღების შემთხვევაში, დამთავრებულია ბანკში ყალბი დუკუმენტის წარგდენის მომენტიდან.
თაღლითობის გამიჯვნა, სხვა მომიჟნავე დანაშაულებისგან
მე მივეცი გიორგის, ჩემი საკრედიტო ბარათი და ვუთხარი, რომ გამოიტანოს ბანკომატდან 100 ლარი. ამ ბართზე მაქვს 1500ლარი. გიორგიმ ეს თანხა გამოიტანა მთლიანად, 1500 ლარი. როგორ უნდა დაკვალიფიცირდეს ქმედება?
1. ქურდობა.
2. თაღლითობა
3. მითვისება
ქურდობის დროს ხდება ნივთის დაუფლება, მაგრამ აქ საკრედიტო ბარათიდან ხსნის თანხას, ასევე დაზარალებული ნებაყოფლობით არ გადასაცემს დამნაშავეს ნივთს. ამიტომ სახეზე არ იქნება ქურდობა.
თაღლითობის დროს ხდება პირის ნდობის, ბოროტად გამოყენება. ამ შემთხვევაში თითქოს ჰგავს ეს შემთხვევა თაღლითობას რადგან დაზარალებულს ეგონა, რომ 100ბლარს აიღებდა და ამ ნდომით ისარგებლა მან და მოხსნა მთლიანი თანხა.
მითვისების დროს მართლზომიერად უნდა ფლობდე ნივთს, მაგ, მე მივეცი გიორგის ტელეფონი, ვათხოვე. გიორგის არ ჰქონდა თავიდან მისაკუთრების მიზანი, გავიდა რამოდენიმე დღე და მას დასჭირდა თანხა და გაყიდა ტელეფონი. ეს არის მითვისება რადგან მოტყუების განზრახვა არ ჰქონდა ნივთის დაუფლების დროს.
ამ მაგალითშიც, სახეზე იქნება მითვისება რადგან, პირი მართლზომიერად ფლობდა ნივთს.
თაღლითობისს გამიჯვნა ქურდობისგან
მაგ: პირმმა თავი გაასაღა ხელოსნად, ონკანის გამკეთებლად და შევიდა ბინაში, მისი რეალური მიზანია დაეუფლოს იქ არსებულ ძვირფასეულობას. ამ შემთხვევაში ქმედება დაკვალიფიცირდება ქურდობად, რადგან მან თავი გაასაღა ონკანის გამეკთებლად, ანუ მოტყუება გამოიყენა ქურდობის, ფარული დაუფლების ხერხად.
თაღლითობისა და მითვისების გამიჯვნა ზოგიერთ შემთხვევაში რთულია, ორივე შემთხვევაში მნიშვნელოვანია გვქონდა თუ არა მოტყუების განზრახვა,მითვისების დროს მართლზომიერად უნდა ვფლობდეთ ნივთს.
ძალიან საინტერესოა ისეთი შემთხვევა, როდესაც თვითონ თაღლითი ხდება თაღლითობის მსხვერპლი, როცა ვატყუებთ ადამიანს და ჩვენ თავად ვრჩებით მოტყუებული.
მაგ: მე მაქვს 1000 ლარად, ღირებული ბიჟუტერია, გიორგის ვატყებ, რომ არის 15000 ლარად ღირებული ბრილიანტის ბეჭედი. გიორგიმ დაამზადა ყალბი ფული და მომცა. ვერ მივხვდი რომ ყალბი იყო და მივეცი ბიჟუტერია, ანუ აქეთ დავრჩი მოტყუებული, როგორ უნდა დაკვალიფიცირდეს ჩემი და გიორგის მიერ განხორციელებული ქმედება? - ჩემი ქმედება არ უნდა დაკვალიფიცირდეს დამთავრებულ თაღლითობად, რადგან თაღლითობის დროს უნდა დავეუფლო ნივთს, ამ შემთხვევაში კი ნივთს არ დავუფლებივარ, ავიღე ყალბი ფული, რომელსაც ვერაფერში გამოვიყენებ. ქმედება უნდა დაკვალიფიცირდეს სუბიექტური განზრახვიდან გამომდინარე, მინდოდა რომ მომეტყუებინა. ჩემი ქმედება უნდა დაკვალიფიცირდეს, დიდი ოდენობით დაღლითობის მცდელობად. მაგრამ რაც შეეხება გიორგის, მისი ქმედება უნდა დაკვალიფიცირდეს დამთავრებული თაღლითობით, რადგან ის დაეუფლება ნივთს.
თაღლითობის სამსახურეობრივი უფლებამოსილების გამოყენების დროს.
ბანკში ერთერთმმა თანამშომელმა, გააკეთა განცახდება, რომ თუკი ბანკში შემოიტანდნენ მოქალაქები 6 თვის განმავლობაში გარკევულ თანხას, გაუორმაგდებოდათ თანხა. მაგრამ მას თავიდანვე ჰქონდა განზხარული რომ მიეთვისება ეს თანხა. სახეზეა თაღლითობა, სამსახურებრივი მდგომარეობის გამოყენებით. იმიტომ რომ ნითის დაუფლებამდე ადგილი ჰქონდა მოტყუებას. მაგრამ ვითარება შეიცვლება, თუკი მას მოტყუების განზრახვა თავიდან არ ჰქონდა, რეალურად მართლაც გააკეთა განცახდება თუმცა თანხის მითვისების განზრახვა არ ჰქონდა. თუმცა იმდენად ბევრმა მოქალაქემ შეიტანა თანხა, რომ შემდეგ გაუჩნდა სურვილი თანხის მისაკუთრების. აქ უკვე თაღლითობა აღარ იქნება, რადგან მოტყუება არ უსწრებდა ნივთის დაუფლებას, ამიტომ ქმედება დაკვალიფიცირდება ნივთის მითვისება სამსახურებორვი მდგომარეობის გამოყენებით. იმიტომ რომ ნივთის მითვისების შემთხვევაში მართლზომერად ფლობ ნივთს და შემდეგ ითვისებ და თაღლითობის შემთხევაში მოტყუება უსწრებს ნივთის დაუფლებას.
თაღლითობის გამიჯვნა სამოქალაქო პასუხისმგებლობისგან
მნიშვნელოვანია თავიდანვე რა განზრახვა გვქონდა. თავიდანვე გვქონდა თუ არა მოტყუების განზრახვა.
მაგ: როცა გიორგის გამოვართმევ თანხას და განზრახული მაქვს, რომ არ დავუბრუნო, ეს იქნება თაღლითობა. თუმცა თუ ასეთი განზრახვა არ მაქვს და გარკვეული გარემოებების გამო, ვერ ვუბრუნებ თანხას, ეს იქნება სამოქალაქო პასუხიმსგებლობა, ეს არის სესხის ხელშეკრულების დარღვევა.
მოტყუების განზრახვის დასადგენად საჭიროა: საქმეში არსებული მტკიცებულებები,მიყენებული ზიანის ოდენობა, დაზარალებულთა რაოდენობა, დამნაშავის მატერიალური მდგომარეობა და ა.შ.
აუცილებელი არის თუ არა თაღლითობის დროს პირი იყოს კელთისინდისიერი? მაგ: მე ვეუბნბეი გიორგის რომ დავაწყებინებ სამსახურს და ვეუბნები, რომ ამისათვის არის საჭირო 10 000 ლარის მოცემა. რეალურად ვატყუებ და არანაირი განზრახვა არ მაქვს, რომ სამსახური დავაწყებინო. გიორგის მოაქვს ჩემთან 10 000 ლარი და შემდეგ ვიმალები და არც თანხას ვუბრუნებ და არც სამსახურს ვაწყებინებ. არსებობს მოსაზრება, რომ ამ შემთხვევაში ჩემი ქმედება თაღლითობით არ უნდა დაკვალიფიცირდეს რადგან, თუკი ჩემ ქმედებას დავაკვალიფიცირებთ თაღლითობით, მაშინ გიორგის ქმედება იქნება ქრთამის მიცემის მცდელობა. თუჩემი ქმედება დაკვალიფიცირდება თაღლითობა მაშინ გიორგი გამოვა დაზარალებული და უნდა მოითხოვოს თანხის დაბრუნება, თუმცა რამდენად სამართლიანი იქნება, როცა მანაც დანაშაული ჩაიდინა, (ქრთამი მისცა).
არ აქვს მნიშვნელობა, თაღლითობის დროს კეთილსინდისიერი პირი მოატყუა თუ არაკეთილსინდისიერი. რადგან სახეზე იყო მოტყუება და არანაირი შესაძლებლობა არ მქონდა მისთვის სამსახური დამეწყებინებინა, სახეზე იქნება თაღლითობა. რაც შეეხება გიორგის, რომელმაც გადმომცა თანხა, მისი ქმედება უნდა დაკვალიფიცირდეს ქრთამის მიცემის მცდელობით, რადგან რეალური ქრთამი ეს არ ყოფილა, რადგან ჩემი მხრიდან იყო მოტყუება.
ქონებრივი დაზიანება მოტყუებით (185-ე მუხლი)
ქონების მესაკუთრის ან მფლობელის ქონებრივი დაზიანება მოტყუებით, თუ არ არის ამ კოდექსის 180-ე მუხლით გათვალისწინებული დანაშაულის ნიშნები.
მაგ: მე გავაჩერე მრიცხველი და ვპარავ სახელმწიფოს ელექტრო ენერგიას, არ ვიხდი თანხას. ეს არის არადაუფლებითი დანაშაული, ქონებრივი დაზიანება მოტყუებით, რადგან მე სახელმწიფოს არ გადავუხადე ის თანხა რაც უნდა გადამხედა და დავაზიანე მისი ქონება.
როგორ უნდა გაიმიჯნოს თაღლითობა და ქონებრივი დაზიანება მოტყუებით.
მსგავსება:
ისევე როგორც თაღლითობის დროს, ქონებრივი დაზიანება მოტყების დროსაც, ადგილი აქვს მოტყუებას. მოტყუებით ხდება ორივე დანაშაულის ჩადენა.
განსხვავება:
თაღლითობა გახლავთ, დაუფლებითი დანაშაული, ეუფლები კონკრეტულ ნივთს, ხოლო ქონებრივი დაზიანება მოტყუებით, არ არის დაუფლებითი დანაშაული, არ ეუფლები არც ნივთს არც ქონებას.
თაღლითობის დროს, დაზარალებულის ქონება მცირდება და ქონებირივი დაზიანება მოტყუების გზით, ამ დროს დაზარალებულის ქონება კი არ მცირდება, არამედ ვერ იზრდება. არაპირდაპირ ზიანთან გვაქვს ამ დროს საქმე, ხოლო დაღლითობის დროს პირდაპირ ზიათან.
სამეწარმეო ან სხვა ეკონომიკური საქმიანობის წინააღმდეგ მიმართული დანაშაულები განიხილება როგორც ის ქმედებები, რომლებიც აზარალებენ ბიზნესს, ეკონომიკურ საქმიანობას ან სახელმწიფო ორგანიზაციებს. ეს დანაშაულები მოიცავს სერიოზულ დარღვევებს, რომლებიც შელახავენ თავისუფალ და სამართლიან ეკონომიკურ კონკურენციას, ასევე კერძო და სახელმწიფო აქტივების დაცვის სისტემას.
### 1. **დანაშაული სამეწარმეო ან სხვა ეკონომიკური საქმიანობის წინააღმდეგ**
ამ კატეგორიის დანაშაულები ხშირად დაკავშირებულია იმ ქმედებებთან, რომლებიც ხელს უშლის თავისუფალ და სამართლიან ეკონომიკურ ურთიერთობებს, ან შელახავს ბიზნესების კეთილსინდისიერ მუშაობას. ამის მაგალითებია თაღლითობა, ყალბი დოკუმენტების გამოყენება, ან კანონიერად მოქმედი ბიზნესის პროცესის დარღვევა.
**კაზუსი 1: თაღლითობა სამეწარმეო საქმიანობაში**
**ფაქტები**:
კახა ხელმძღვანელობს სამშენებლო კომპანიას, რომელიც მუშაობს რამდენიმე პროექტზე. მან გადაწყვიტა, რომ უკეთესი რეიტინგის მისაღებად ბანკში მოატყუოს კრედიტორები და სესხი მიიღოს. მან გამოიყენა გაყალბებული დოკუმენტები, რომელი მიზანიც იყო მეტი თანხის სესხის მიღება, რათა ახორციელოს მშენებლობა, რომელშიც იგი არ იცოდა პროექტების რეალური მდგომარეობა.
**დასკვნა**:
კახა ჩაიდინა თაღლითობა, რადგან მან უპასუხისმგებლოდ გამოიყენა გაყალბებული დოკუმენტები და უღალატა ბიზნესს, რათა მოპოვებულიყო არაკანონიერი სესხი. აღნიშნული ქმედება აღიარებული იქნება როგორც სამეწარმეო დანაშაული, რომელიც სერიოზულად აზარალებს კრედიტორებს და ბიზნეს სექტორს.
---
### 2. **დანაშაული სამეწარმეო ან სხვა ორგანიზაციაში სამსახურის ინტერესის წინააღმდეგ**
ეს დანაშაულები გატარდება სწორედ იმ პირების მიერ, რომლებიც უკავშირდებიან ორგანიზაციებს ან კერძო კომპანიებს, თუმცა მათი მოქმედებები ეწინააღმდეგება ორგანიზაციის ინტერესებს და აზარალებს მის საქმიანობას. ისინი მოიცავს ისეთ ქმედებებს, როგორიცაა სამსახურის მიმართ უღირსი ქმედებები, ფინანსური რესურსების მითვისება, საიდუმლო ინფორმაციის გამჟღავნება და სხვა.
**კაზუსი 2: გაფლანგვა სამსახურში**
**ფაქტები**:
ნატალია მუშაობს კერძო კომპანიაში ფინანსურ მენეჯერად. მან მოიპარა კომპანიიდან გარკვეული თანხები, რომლის შევსებაც აუცილებელი იყო ორგანიზაციის ფინანსურ ანგარიშგებაში. მიუხედავად იმისა, რომ თანამშრომლებს ჰქონდა წვდომა გარკვეული ფინანსური მონაცემებით, ნატალიამ ანალიტიკური ანგარიშების გაყალბება დაიწყო, რათა ფული მოეპარა და ისე დაექვეითებინა კოპანიის რეალური მდგომარეობა.
**დასკვნა**:
ნატალია დამნაშავეა ფინანსური გაფლანგვისათვის, რადგან მან სისტემატიურად გამოიმუშავა თანხები და გამოამჟღავნა ორგანიზაციის საიდუმლო ინფორმაცია. მისმა ქმედებებმა დააზარალა კომპანიის ფინანსური მდგომარეობა, რამაც შესაძლოა დიდი ხნით შეამციროს კომპანიის ეფექტურობა და ნდობა პარტნიორებთან.
---
### 3. **დანაშაული სამეწარმეო საქმიანობის ან სხვა ორგანიზაციაში გამოძიების მიმდინარეობის დროს**
ეს ტიპის დანაშაულები გვხვდება, როცა ადამიანი ან ჯგუფი ცდილობს დააშინოს სხვა პირები ან გაახარისხოს მონაცემები გამოძიების პროცესის დროს. ეს წარმოადგენს თაღლითურ მოქმედებებსა და ტყუილების გავრცელებას, რაც შეიძლება გამოიწვიოს სისხლის სამართლის საქმეების გაჭიანურება ან ზიანის მიყენება.
**კაზუსი 3: გამოკვლევის დაბლოკვა**
**ფაქტები**:
მხოლოდ გამოძიება პროცესში, ვასო (ორგანიზაციის თანამშრომელი) მიხვდა, რომ ერთ-ერთი დიდი კორუფციული შემთხვევა უნდა განიხილოს სასამართლომ. მან დაარღვია კომპანიის შიდა უსაფრთხოების პროცედურები და გადაწყვიტა, რომ მოემზადა სხვადასხვა ფალსიფიცირებული დოკუმენტაცია, რათა გამოეწვია გამოძიების შეჩერება, რაც დაეხმარებოდა დაინტერესებულ მხარეებს.
**დასკვნა**:
ვასოს ქმედება წარმოადგენს გამოძიების დაბლოკვას, რაც წარმოადგენს დამანგრეველ ქმედებას სასამართლო და სამართლებრივი პროცესებისათვის. ის უნდა დაისაჯოს, როგორც გამოძიების დაბლოკვაზე და დოკუმენტების გაყალბებაზე.
---
ამ დანაშაულებს შეიძლება ჰქონდეთ ძალიან სერიოზული შედეგები ორგანიზაციების და საზოგადოებისათვის, რადგან ისინი არღვევენ არა მხოლოდ კანონმდებლობას, არამედ ბიზნეს გარემოში საჭირო და აუცილებელ კეთილსინდისიერებას.
სსკ მუხლი 181- გამოძალვა
გამოძალვა, ესე იგი სხვისი ნივთის ან ქონებრივი უფლების გადაცემის ან ქონებრივი სარგებლობის მოთხოვნა, რასაც ერთვის დაზარალებულის ან მისი ახლო ნათესავის მიმართ ძალადობის გამოყენების ან მათი ნივთის განადგურების ან დაზიანების ანდა მათთვის სახელის გამტეხი ცნობის გახმაურების ან სხვა ისეთი ცნობის გავრცელების მუქარა,რომელმაც შეიძლება არსებითად დააზიანოს მათი უფლებები.
დისპოზიციიდან როგორც ჩანს გამოძალვის შემადგენლობის არსებობისას აუცილებელია რომ სახეზე იყოს
1. სხვისი ნივთის გადაცემა (იგულისხმება როგორც მოძრავი, ისე უძრავი)
2. ქონებრივი უფლების გადაცემა(მაგ: მიწის ნაკვეთი)
3. ქონებრივი სარგებლობის მოთხოვნა(მაგ: როდესაც ვეუბნები პირს, რომ ძალიან მინიმალურ ფასად მომაქირაოს კომერციული ფართი).
ანუ კანონმდებლობა ამ სამ საკითხზე მიუთითებს.
ამ ყველაფერს თან უნდა ერთვოდეს, დაზარალებულის ან მისი ახლო ნათესავის მიმართ(109მუხლი) ძალადობის გამოყენების ან მათი ნივთის განადგურების ან დაზიანების ანდა მათთვის სახელის გამტეხი ცნობის გახმაურების ან სხვა ისეთი ცნობის გავრცელების მუქარა,რომელმაც შეიძლება არსებითად დააზიანოს მათი უფლებები.
გამოძალვის დროს აქცენტი კეთდება შემდეგ ხერხებზე:
1. ძალადობის გამოყენების მუქარა- შეიძლება იყოს ცემის, ჯანმრთელობის დაზიანების მუქარა ან სიცოცხლის მოსპობის მუქარა.
2. ნივთის დაზიანების ან განადგურების მუქარა- დაზიანებაა, როცა პირვანდელი მდგომარეობა აღდგება,ხოლო განდგურების დროს პირვანდელი მდგომარება ვერ აღდგება. ეს შეიძლება იყოს როგორც იმწუთიერი მუქარა ისე სამომავლო.
3. სახელის გამტეხი ინფორმაციის გავრცელების მუქარა - რაიმე ისეთი ინფორმაციის გავრცელება, რომელიც სახელს უტეხავს პირს. მაგ: თუ პირი ეწევა ამორალურ საქმიანობას.
4. ისეთი ცნობების გავრცელების მუქარა რომელმაც შეიძლება პირის უფლებები დააზიანოს. - მაგ: თუ ფულს არ მომიტან, გავავრცელებ რომ შენ ხარ შვილად აყვანილი.
აქედან ერთ-ერთიც საკამირისა, რომ დანაშაული დავაკვალიფიციროთ ამ მუხლით.
გამოძალვა არის ფორმალური დანაშაული.
ყაჩაღობისა და გამოძალვის გამიჯვნა
1. გამოძალვის დროს მუქარა არ არის იმწუთიერი ანუ სამომავლოდ ხოციელდება. მაგ:გიორგის ვეუბნევი რომ სამ დღეში ფულს თუ არ მომიტან მოგკლავ. გამოძალვაა რადგან დროს ვაძლევ.
2. მაგრამ გიორგის თუ ვეუბნევი, რომ თუ არ მომიტან და არ მომცემ ახლავე ფულს მოგკლავ, ეს არის ყაჩაღობა,რადგან იმწუთიერია და იმ მომენტში რეალიზდება.
თუ მუქარა არის საშიში და იმწუთიერი - ყაჩაღობა
თუ მუაქარა არ არის საშიში და იმწუთიერია - ძარცვა
თუ მუქარა არ არის საშიში და მიმართულია მომავლისკენ - გამოძალვა.
მითვისება და გაფლანგვა ( 182-ე მუხლი)
სხვისი ნივთის ან ქონებრივი უფლების მართლსაწინააღმდეგო მითვისება, ან გაფლანგვა, თუ ეს ნივთი ან ქონებრივი უფლება მიმთვისებლის ან გამფლანგველის მართლზომიერ ფლობაში ან გამგებლობაში იმყოფებოდა.
მთავარი პირობაა, რომ ნივთი იმყოფებოდეს მართლზომიერ მფლობელობაში, თუ არ იმყოფება მართლზომიერ მფლობელობაში, მითვისება არ გვაქვს სახეზე.
მითვისების გამიჯვნა სხვა მომიჯნავე დანაშაულებისგან
1.მითვისება და გაფლანგვა
პირი ითვისებს კონკრეტულ ნივთს და მისი ქონება იზრდება ანუ მის ქონებას უერთებს ამ ნივთს. მაგ:ვარ მაღაზიის გამყიდველი ავიღე ტელეფონი და წავიღე სახლში, ანუ მითვისებაა რადგან ჩემი ქონება გაიზარდა.
ხოლო გაფლანგვაა როდესაც სხვას ვაძლევ ნივთს.მაგ როდესაც ეს ტელეფონი მაღაზიიდან სხვას ვაჩუქე ესაა გაფლანგვა,ანუ მართლზომიერ მფლობელობაში არსებული ნივთი გავფლანგე.
მითვისების დროს ნივთს უვადოდ ვითვისებ და ასევე აუცილებელია მითვისების დროს, რომ მართლზომიერად ვფლობდე ნივთს.
შეიძლება თუ არა მითვისება გადაიქცეს გაფლანგვაში?
მაგ:ავიღე ტელეფონი და წავიღე სახლში ანუ მივითვისე. შემდეგ ეს ტელეფონი ავიღე და გადავეცი გუკას. ეს არ არის გაფლანგვა.
რადგან მე როდესაც ტელეფონი წავიღე სახლში, უკვე უკანონოდ ვფლობ და არა მართლზომიერად. მაგრამ თუ ავიღე ტელეფონი და მაღაზიაში მივეცი, ამ შემთხვევაში უკვე იქნება გაფლანგვა.
მაგ: ვმუშაობ მოლარედ, ავიღე რაღაც თანხა ხელფასამდე და შემდეგ დავაბრუნე. ეს არ არის მითვისება,მითვისების დროს უვადოდ ვითვისებ,მაგრამ იმ შემთხვევაში როცა ავიღე კონკრეტული თანხა და რამოდენიმე კვირის შემდეგ დავაბრუნე ისევ სალაროში, ეს შეიძლება ჩაითვალოს დისციპლინურ გადაცდომად და არა მითვისებად.
არსებობს სხვაგვარი განმარტება, მითვისება გვაქვს იმ შემთხვევაში როდესაც ეს ნივთი ავიღე და სხვას გადავეცი, გაფლანგვა არის თანხის ან ქონების არამიზნობრივი ხარჯვა. მაგ:უყაირადო ხარჯვა. ფულის არამიზნობრივი გამოყენება.
მაგ:ვარ უნივერსიტეტის რექტორი,სამინისტრომ გამოყო ავეჯის შესაძენად თანხა და მე ეზო გავაკეთე,როცა მისი აუცილებლობა არ იყო.
2. მითვისება და ქურდობა
ეს ორი დანაშაული ჰგავს ერთმანეთს, რადგან ორივე შემთხვევაში სხვის ნივთს ვითვისებ.
მითვისების დროს მართლზომიერად ვფლობ ნივთს (სამართლებრივი წვდომა) და შემდეგ ვითვისებ. მითვისების დროს არამარტო ფიზიკური წვდომა გვაქვს ნივთზე, არამედ იურიდიულიც. ქურდობის დროს ადგილი არ აქვს მართლზომიერ ფლობას, ფარულად ვეუფლებით სხვის ქონებას, ქურდობის დროს პირს ტექნიკური წვდომა აქვს ნივთზე.
3. მითვისებისა და სამსახურეობრივი უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენება.
მაგ: ვარ ერთ-ერთი დეპარტამენტის უფროსი და მაქვს ძალიან კარგი კაბინეტი. კიდევ ერთხელ გავარემონტე, შევიძინე ახალი ძვირადღირებული ავეჯი და ძველი ავეჯი წავიღე აგარაკზე. გარემონტებისა და ავეჯის შეძენის ნაწილში, გვაქვს სამსახურეობრივი უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენება ხოლო აგარაკზე წაღების ნაწილი, იქნება მითვისება, რადგან მივითვისე სახელმწიფოს კუთვნილი ქონება. ეს ქმედება დაკვალიფიცირდება 2 მუხლით.
მითვისების დროს დამნაშავის ქონება იზრდება.
სამსახურეობრივი უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენების დროს ქონება იზოგება.
განსაკუთრებული, ისტორიული, კულტურული, მეცნიერული ან ეროვნული ღირებულებების ნივთის ან დოკუმენტის დაუფლება მართლსაწინააღმდეგო მისაკუთრების მიზნით. (183-ე მუხლი)
ზოგადი და სპეციალური მუხლების კონკურენცია ,თუ ქმედება გათვალისწინებულია ზოგადი და სპეციალური მუხლებით მაშინ დანაშაულთა ერთობლიობა არ გვექნება სახეზე და ამ შემთხვევაში ყოველთვის სპეციალური მუხლით დაკვალიფიცირდება ქმედება.
მაგ:როდესაც მე ყაჩაღობით ვეუფლები განსაკუთრებული ისტორიული მნიშვნელობის მქონე ნივთს ქმედება კვალიფიცირდება 183-ე მუხლით,მაგრამ აქ უნდა გვახსოვდეს:
ყაჩაღობა არის ფორმალური დანაშაული
მაგ: თუ კი გიორგის ვემუქრები რომ თუ ძვირად ღირებულ ნახატს არ მომცემს მოვკლავ და პოლიციამ დამაკავა , ქმედება დაკვალიფიცირდება 183-ე მუხლის მცდელობით.
მაგ: პირმა მოიპარა ნახატი, რომელიც არის შეუფასებელი. ქმედება არ დაკვალიფიცირდება ქურდობად, კვალიფიკაცია მოხდება 183-ე მუხლით, რადგან დანაშაულის საგნიდან გამომდინარე კანონმდებელმა შექმნა სპეციალური მუხლი, რომელიც უფრო მომეტებულად სჯის დამნაშავეს. ეს არის ზოგადი და სპეციალური მუხლების კონკურენცია. თუ ქმედება გათვალისწინებულია ზოგადი და სპეციალური მუხლით, კვალიფიკაცია ამ შემთხვევაში ყოველთვის მოხდება სპეციალური მუხლით. განსაკუთრებული ისტორიული მნიშვნელობის მქონე ნივთის დაუფლება შეიძლება ქურდობით, ძარცვით, ყაჩაღობით, თაღლითობით და მითვისებით.
183-ე მუხლი, წარმოადგენს მატერიალურ დანაშაულს, აუცილებელია დადგეს შედეგი და თუ პირი ვერ დაეუფლება ნივთს და შედეგი არ დადგება, ქმედება დაკვალიფიცრდება 19, 183-ე მუხლით, ანუ განსაკუთრებული, ისტორიული კულტურული მნიშვნელობის მქონე ნივთის დაუფლების მცდელობად.
184-ე მუხლი, ამოღებულია. ( ავტომობილს დაუფლება დროებით გამოყენების მიზნით)
წინასწარი შეცნობით დანაშაულებრივი გზით მოპოვებული ქონების შეძენა ან გასაღება. (186-ე მუხლი)
ადრე მოქმედ სისხლის სამართლის კოდექსსში საუბარი იყო მხოლოდ შეძენაზე და გასაღებაზე. დღეს მოქმედში საუბარია დანაშაულებრივი გზით მოპოვებული ქონების შეძენაზე,გასაღებაზე,ფლობაზე და სარგებლობაზე.
იმისათვის რომ ქმედება დაკვალიფიცირდეს 186-ე მუხლით,აუცილებელია წინასწარ იცოდეს დამნაშავემ, რომ დანაშაულებრივი გზით მოპოვებულ ქონებას იძენს, ასაღებს და ა.შ. იმ შემთხვევაში თუ არიცის, ან ვარაუდობს, სახეზე არ გვექნება ეს დანაშაული.
ადრე მოქმედი კოდექსით, ფლობის დროს არ ისჯებოდნენ. ახლა კანონმდებლობამ გააფართოვა ეს მუხლი.
186-ე მუხლის გამიჯვნა სხვა მომიჯნავე დანაშაულებისგან
1. სსკ 186-ე მუხლი და თანამონაწილეობა
თანამონაწილეობა ხორციელდება დანაშაულის ჩადენამდე, 186-ე მუხლი ხორციელდება დანაშაულის ჩადენის შემდეგ.
მაგ: გუკას ვეუბნევი, რომ წადი მოპარე მესამე პირს და მე შენგან ვიყიდი. ეს არის თანამონაწილეობა. გუკა დაისჯება ქურდობისთვის, მე დავისჯები ქურდობაში თანამონაწილეობისათვის. ანუ მე ვარ წამქეზებელი,რადგან წინასწარ შეპირებულ ქმედებას აქვს ადგილი.
186-ე მუხლის ამსრულებელი არ შეიძლება იყოს ის ადამიანი ვინც ძირითადი დანაშაული ჩაიდინა.
186-ე მუხლის ამსრულებელი იქნება ის პირი ვინც არ ჩაიდინა ძირითადი დანაშაული მაგრამ შეიძინა.
2. სსკ 186-ე მუხლი და ფულის გათეთრება
ფულის გათეთრების დროს პირს ვეხმარები, რომ უკანონო ქონებას მისცეს კანონიერი სახე, ხოლო 186-ე მუხლის დროს პირადი მოტივი მამოძრავებს.
მაგ: გიორგიმ ნარკოტიკული დანაშაულის ჩადენის შედეგად გაასაღა დიდი ოდენობით ეს საშუალებები და მიიღო საკმაოდ დიდი შემოსავალი. ამის შემდეგ უნდა,რომ უკანონო და დაუსაბუთებელ ქონებას მისცეს კანონიერი სახე და მე მთხოვა დახმარება. მე თუ დავეხმარები, მე ვიქნები ფულის გამთეთრებელი.
186-ე მუხლის დროს ანგარების მოტივი მაქვს,(პირადი გამორჩენის მიზანი მაქვს)
მაგრამ ფულის გათეთრების დროს სხვას ვეხმარები.
3. სსკ 186-ე მუხლი და დანაშაულის დაფარვა.
186-ე მუხლის დროს ჩემი მიზანია ანგარება, დანაშაულის დაფარვის დროს მიზანი მაქვს, რომ დავფარო სხვისი დანაშაული.
მაგ:მივედი გიორგისთან და მივიტანე ნაქურდალი ნივთები და ვეუბნევი რომ შემინახე შენთან სახლში.
ანუ დანაშაულთა დაფარვის დროს პირის მიზანია დაფაროს კონკრეტული პირის მიერ ჩადენილი დანაშაული.
186-ე მუხლის დროს პირს პირადი მატერიალური გამორჩენა ამოძრავებს.
ნივთის დაზიანება ან განადგურება (187-ე მუხლი)
სხვისი ნივთის დაზიანება ან განადგურება, რამაც მნიშვნელოვანი ზიანი გამოიწვია
ეს მუხლი უნდა გავყოთ 2 ნაწილად:
1. სხვისი ნივთის დაზიანება ან განადგურება
2. მნიშვნელოვანი ზიანი გამოიწვია.- ეს ზიანი არის 150-ლარს ზევით.
თუ ამ ორი კრიტერიუმიდან ერთ-ერთი არ გვექნება, დანაშაული სახეზე არ არის.
მაგ: თუ ნივთის ღირებულება იყო 140 ლარი, სახეზე არ არის დანაშაული ,ამ შემთხვევაში არის სამოქალაქო პასუხისმგებლობა.
თუ 150-ლარს აღემატება იქნება 187-ე მუხლი.
ნივთის დაზიანება ან განადგურება შეიძლება ჩადენილ იყოს, როგორც პირდაპირი განზრახვით ასევე არაპირდაპირით.
მაგ: ორი ავტომობილია, ერთს წავუკიდე ცეცხლი ან ავაფეთქე ამდროს პირდაპირი განზრახვა მაქვს. მაგრამ თუ გვერდით დგას ავტომობილი და არ მსურს მეორე ავტომობილის დაზიანება მაგრამ გულგრილად ვეკიდები ამ ქმედებას და ცეცხლი გადავა, აქ უკვე არაპირდაპირი განზრახვა იქნება.
ნივთის დაზიანება ან განადგურება გაუფრთხილებლობით (188-ე მუხლი)
187-ე მუხლსა და 188-ე მუხლს შორის განსხვავება არის ის, რომ 187-ე მუხლის შემთხვევაში საუბარია განზრახვაზე, ხოლო 188-ე მუხლის შემთხვევაში საუბარია გაუთრხილებლობაზე.
გაუფრთხილებლობის ორი სახე გვაქვს ამ შემთხვევაში:
1. თვითიმედოვნება
2. დაუდევრობა.
სხვისი ნივთის დაზიანება ან განადგურება შეიძლება ჩადენილი იყოს როგორც თვითიმედოვნებით, ასევე დაუდევრობით.
მაგ: ვიქირავე აგარაკი,ბუხარში ცეცხლი დავანთე დარწმუნებული ვიყავი, რომ არ გაჩნდებოდა ცეცხლი და წავედი,მაგრამ ნაპერწკალი გადმოვარდა და აგარაკი დაიწვა. ეს იქნება 188-ე მუხლი, კერძოდ თვითიმედოვნება.
მაგ:სანთელი დამრჩა ანთებული სამსახურში და არ მქონდა გათვალისწინებული რა შეიძლება მომხდარიყო, მაგრამ ვალდებული ვიყავი გამეთვალისწინებინა. სანთელი გადმოვარდა და დაიწვა კონკრეტული ორგანიზაცია. ეს იქნება 188-ე მუხლი, კერძოდ დაუდევრობა.
დანაშაულები ფულად-საკრედიტო სისტემაში და საფინანსო საქმიანობის სფეროში განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რადგან ისინი პირდაპირ აისახება ქვეყნის ეკონომიკურ სტაბილურობასა და ფინანსურ მდგომარეობაზე. ასეთ დანაშაულებს შეუძლია არამარტო კერძო პირების, არამედ მთელი ფინანსური სისტემის ან ეკონომიკის დასუსტება.
### 1. **დანაშაული ფულად-საკრედიტო სისტემაში**
ფულად-საკრედიტო სისტემა წარმოადგენს სახელმწიფო და კერძო ფინანსური ინსტიტუტების ორგანიზებულ სისტემას, რომელიც ახორციელებს ფულის გამოთვალვას, გადარიცხვას, სესხებს და სხვა ოპერაციებს. დანაშაულები ამ სფეროში ხშირად დაკავშირებულია თაღლითობასთან, ფულის გათეთრებასთან, ყალბ დოკუმენტებზე და საკრედიტო სისტემის მანიპულირებასთან.
**კაზუსი 1: თაღლითობა ფულად-საკრედიტო სისტემაში**
**ფაქტები**:
მზია მუშაობს საბანკო სფეროში, სადაც ბანკში სესხის მიღების პროცედურების ნაწილი იყო მისი პასუხისმგებლობა. მან გააკეთა ასე: შექმნა ფალსიფიცირებული პირადი ინფორმაცია, და შერჩეული კრედიტორებისგან მოიპარა თანხები, რომლებიც უნდა მიგვეღო ისეთი დამკვიდრებული კონფიდენციალური მონაცემებით, რაც მას ზღვარგადასულ ფულზე მიანიჭებდა.
**დასკვნა**:
მზია ჩაიდინა თაღლითობა, რადგან მან საბანკო სისტემის გამოყენებით შექმნა ყალბი მონაცემები, რათა მოპოვებულიყო არაკანონიერი სესხი. ასეთი ქმედებები გავლენას ახდენს როგორც საბანკო სისტემაზე, ისე ეკონომიკურ გარემოზე.
---
### 2. **დანაშაული საფინანსო საქმიანობის სფეროში**
საფინანსო საქმიანობის სფეროში ძირითად დანაშაულებს შორის მოიცავენ ფინანსური თაღლითობა, ყალბი ანგარიშგებები, საფინანსო სისტემაში გადასახადების თავიდან აცილება და სხვა მსგავსი ქმედებები, რომლებიც მიმართულია საფინანსო რესურსების უკანონო მოპოვებაზე.
**კაზუსი 2: ფინანსური თაღლითობა**
**ფაქტები**:
ანა და დიმიტრი არიან კერძო საფინანსო მრჩეველები, რომლებიც დახმარებას უწევენ ადამიანებს ფულის ინვესტირებაში. მათ შესთავაზეს იმ ქონების ინვესტირება, რომელსაც რეალურად არ გააჩნია. ისინი პირობას დებდნენ, რომ "გაყიდული ქონება" მნიშვნელოვნად გაიზრდებოდა და მათთვის ასევე განხორციელდებოდა სხვა ფინანსური ტრანზაქციები, მაგრამ სინამდვილეში ისინი მხოლოდ ბარათებით მოპარულ ფულს ხმარობდნენ.
**დასკვნა**:
ანა და დიმიტრი წაიყვანეს ფინანსური თაღლითობისთვის, რადგან მათ მოატყუეს ინვესტორები და მათგან მიიღეს თანხები, რომლებსაც უკანონოდ იყენებდნენ. ეს ქმედება ზიანს აყენებს არა მხოლოდ მსხვერპლს, არამედ საფინანსო სისტემასაც.
---
### 3. **ყალბი ანგარიშგებები და საფინანსო დოკუმენტების გაყალბება**
ყალბი ანგარიშგებები და დოკუმენტების გაყალბება ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული დანაშაული საფინანსო სფეროში. ასეთი ქმედებები მიზნად ისახავს წვდომის მოპოვებას არა მხოლოდ საბანკო რესურსებზე, არამედ სხვადასხვა სახის სახელმწიფოსა და კერძო სექტორის ფინანსურ ტრანზაქციებზე.
**კაზუსი 3: ყალბი ფინანსური დოკუმენტების გამოყენება**
**ფაქტები**:
ანდრეი ხელმძღვანელობდა ფინანსურ განყოფილებას დიდ ორგანიზაციაში. იგი გამოიყენა ყალბი დოკუმენტები, რათა გამოეცხადებინა ფულის გადახდა და ამასთანავე, ფინანსური ოპერაციების შესახებ არასწორი ინფორმაცია წარმოადგინა საბანკო ანგარიშებში. ეს ქმედებები გამოიწვია სხვათა შორის ისეთი მონაცემების დაფარვა, რომელიც კომპანიას რეალურად ჰქონდა, მაგრამ იგი გადაწყვიტა, რომ "საფინანსო სტაბილურობის" სახელით ყოფილიყო გადალახული.
**დასკვნა**:
ანდრეი უნდა დაისაჯოს ყალბი დოკუმენტების გამოყენებისა და ფინანსური დოკუმენტების გაყალბებისათვის, რაც არათუ შეამცირებს ორგანიზაციის საქმიანობას, არამედ ფულის გადახდასაც ეწინააღმდეგება.
---
### 4. **ფულის გათეთრება**
ფულის გათეთრება არის პროცესის თეორიული გადამუშავება, რომელიც მოიცავს ძალადობრივი ქმედებების მიერ მოპოვებული თანხების ლეგალიზაციას, რათა ისინი გამოიყურებოდეს კანონიერად მოპოვებულად.
**კაზუსი 4: ფულის გათეთრება**
**ფაქტები**:
ვახტანგი და მისი პარტნიორები, რომლებმაც უკანონო გზით მიიღეს დიდი ოდენობით ფული (პარლამენტთან დაკავშირებული კორუფციის გზით), მათ განახორციელეს დოკუმენტური ოპერაციები და ინვესტიციები სხვადასხვა ბიზნესში, რათა მათ ფულზე ლეგალური ფასი მიეცათ. მათი მიზანი იყო ისეთი ინვესტიციების განსახორციელებლად თანხების გადახდაც, რომლებიც ვერ მოხდებოდა არც მთავრობის მიერ აღიარებული წესით.
**დასკვნა**:
ვახტანგი და მისი პარტნიორები უნდა პასუხობდნენ ფულის გათეთრებისათვის. ისინი მოქმედებდნენ მიზნად განსაზღვრული კორუფციისა და უკანონო ფულის გადარიცხვებისთვის, რაც მნიშვნელოვან საფრთხეს ქმნის ქვეყნის ფინანსურ უსაფრთხოებას.
---
**დასკვნა**:
ამ დანაშაულებს აქვთ დიდი გავლენა როგორც ეკონომიკაზე, ისე კონკრეტული ინსტიტუტებისა და კერძო პირების ფინანსურ მდგომარეობაზე. სახელმწიფომ უნდა აღკვეთოს ასეთი დანაშაულები კანონმდებლობით, რათა უზრუნველყოს ეკონომიკური სტაბილურობა და საფინანსო სექტორის ეფექტურობა.
დანაშაული სამეწარმეო ან სხვა ეკონომიკური საქმიანობის წინააღმდეგ (190,192,193,194,197,198-ე მუხლები)
საქართველოს სამოქალაქო კანონმდებლობამ გამოაცხადა მეწარმეთა თავისუფლება. ნებისმიერ პირს აქვს უფლება მისდევდეს სამეწარმეო საქმიანობას. ძალიან მნიშვნელოვანია შემდეგი საკითხი: ნებისმიერ პირს აქვს უფლება განახორციელოს კანონით გაუთვალისწინებელი აუკრძალავი ნებისმერი საქმიანობა - ეს დებულება ვრცელდება მხოლოდ სამოქალაქო სამართალში. ანუ სამოქალაქო სამართალში, რაც კანონით არ არის აკრძალული, ის ნებადართულია. ხოლო სისხლის სამართალში აღნიშნული პრინციპი არ მოქმედებს, რადგან რაც არ არის აკრძალული სისხლის სამართლით, ის აკრძალული შეიძლება იყოს სხვა სამართლის დარგით.
მაგ: სისხლის სამართალი არ კრძალავს, როდესაც პირი არღვევს საგზაო მოძრაობის წესებს, მაგრამ აკრძალულია ადმინისტრაციულ სამართალში. ესეიგი სისხლის სამართალში, რაც არ არის კანონით აკრძალული არ ნიშნავს, რომ ნებადართულია. აკრძალული შეიძლება იყოს სამართლის სხვა დარგით.
კანონიერი სამეწარმეო საქმიანობისთვის ხელის შეშლა (190-ე მუხლი)
დაუსაბუთებლად უარის თქმა საწარმოს რეგისტრაციაზე, ნებართვის ან ლიცენზიის გაცემაზე, ანდა მისი ეკონომიკური საქმიანობის უფლების ან თავისუფლების შეზღუდვა, საწარმოს საქმიანობაზე კონტროლის საქართველოს კანონმდებლობის დარღვევით განხორციელება, აგრეთვე მის საქმიანობაში ჩარევა, რამაც მნიშვნელოვანი ზიანი გამოიწვია.
საწარმოს რეგისტრაციას ანხორცილებს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტო, რომელიც უფლემაოსილია დაარეგისტრიოს საწარმო. როდესაც ყველა დოკუმენტაცია მეწარმეს აქვს მოწერსიგებული, არ არსებობს უარის თქმის საფუძველი და დაუსაბუთებლად ეუბნება უარს ეროვნული სააგენტო, საწარმოს რეგისტრაციაზე.
ნებართვა შეიძლება იყოს დროებით გაცემული(ერთჯერად ხასიათს ატარებს), ხოლო ლიცენზია გარკევული ვადით, ან უვადოდ გაიცემა.
ეკონომიკური საქმიანობის უფლების ან თავისუფლების შეზღუდვა.
მაგ: ეუბნებიან მეწარმე სუბიექტს, რომ ამოიღოს კონკრეტული ნორმა წესდებიდან. ანუ ეკნონომიკური საქმიანობის უფლებას უზღუდავენ.
სამეწარმეო საქმიანობაზე კონრტოლის საქართველოს კანონმდებლობის დარღვევით განხორციელება.
მაგ: როცა მეწარმე სუბექტს ემუქრებიან სანქიცებით.
მის საქმიანობაში უკანონო ჩარევა.
მაგ: როდესაც მეწარმე სუბიექტს აიძულებენ, რომ დანიშნოს თანამდებობაზე კონკრეტული პიროვნება.
ამ ყველაფრემა უნდა გამოიწვიოს მნიშვნელოვანი ზიანი, თუ არ გამოიწვევს დანაშაული სახეზე არ გვექნება. სამეწარმეო საქმიანობაში მნიშვნელოვანი ზიანი განსაზღვრული არ არის, შეფასებითია. ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში მოსამართლე ადგენს დადგა თუ არა, მნიშვნელოვანი ზიანი.
ეს არის მატერიალური დანაშაული. ანუ აუცილებელია, რომ დადგეს შედეგი და შიძლეება პირმა ჩაიდინოს როგორც მოქმედებით(ოფიციალურად გასცემ პასუხს, რომ არ არეგისტირებ საწარმოს) ისე უმოქმედობით.(როცა უარს ეუბნები და საერთოდ არ განიხილავ განცხადებას)
უკანონო სამეწარმეო საქმიანობა (192-ე მუხლი)
სამეწარმეო საქმიანობა რეგისტრაციის, ნებართვის ან ლიცენზიის გარეშე, ანდა სანებართვო ან სალიცენზიო პირობების დარღვევით, რამაც მნიშვნელოვანი ზიანი გამოიწვია, ან რასაც თან ახლდა დიდი ოდენობით შემოსავლის მიღება.
შეიძლება რეგისტრაცია ჰქონდეს გაკეთებული, ნებართვა და ლიცენზიაც ჰქონდეს, მაგრამ არღვევდეს სანებართვო და სალიცენზიო პირობებს. მაგ: ვადა გაუვიდა ლიცენზიას და არ აგრძელებს. ან ნებართვაში/ლინცეზიანში მითითებული არის ადგილი სადანც უნდა განხორციელდეს სამეწარემო საქმიანობა, მაგრამ პირი სხვა ადგილას ანხორცილებს.
თუ არ გამოიწვევს მნიშვნელოვან ზიანს, ან დიდი ოდენობით შემოსავლის მიღებას, მაშინ სახეზე არ გვექნება ეს დანაშაული. დიდი ოდენობით შემოსავლის მიღება, შეფასებითია, მოსამართლე ადგენს ისევე როგორც, მნიშვნელოვანი ზიანს. განსხვავებით, საკუთრების წინააღმდეგ მიმართული დანაშაულებისგან, სადაც განსაზღვრულია მნიშვნელოვანი ზიანი.
არსებობს როგორც კანონიერი, ისე უკანონო სამეწარმეო საქმიანობა. თუ სახეზე იქნება კანონიერი სამეწარმეო საქმიანობა, არ გვექნება სახეზე დანაშაული.
უკანონო სამეწარმეო საქმიანობა არის მატერიალური დანაშაული, აქაც აუცილებელი არის, რომ დადეგს შედეგი.
უკანონო სამეწარმეო საქმიანობის დამამძიმებელ გარემოებად მითითებულია:
1. არაერთგზის
2. ასეთი დანაშაულისათვის მსჯავრდებულის მიერ.
ეს ორი დამამძიმებელი გარემოება, არის იდენტური. ეს არის საკნონმდებლო ხარვეზი.
ცრუ მეწარმეობა (193-ე მუხლი)
ცრუ მეწარმეობა, ესეიგი საწარმოს შექმნა სამეწარმეო საქმიანობის განზრახვის გარეშე, კრედიტორის ან სხვაგვარი ქონებრივი სარგებლის მიღების ანდა აკრძალული საქმიანობის დაფარვის მიზნით, რამაც მნიშვნელოვანი ზიანი გამოწვია.
აქაც აუცილებელია, რომ გამოიწვიოს მნიშვნელოვანი ზიანი, რომელიც შეფასებითია მოსამართლის მიერ.
ცრუ მეწარმეობის დროს პირი არეგისტრირებს საწარმოს, იღებს ნებართვას, მოწესრიგებული აქვს დოკუმენტები, მაგრამ მიზანი არ არის სამეწარმეო საქმიანობა.
მაგ: პირს სურს კრედიტის მიღება ბანკიდან და ბანკი არ აძლევს კრედიტს, თუ არ წარადგენს რამე დოკუმენტს, რომ ეწევა სამეწარმეო საქმიანობას. პირმა დაარეგისტრირა, ყველანაირი საბუთი და დოკუმენტი მოაწესრიგა და კანონის შესაბამისად შექმნა საწარმო. მაგრამ მისი მიზანი არ არის სამეწარემო საქმიანობა და იმიტომ დაარეგისტრირა,რომ კრედიტი მიიღოს ბანკისგან.
ქონებრივი სარგებლის მიღება - შეიძლება კრედიტი არ აიღოს პირმა, მაგრამ სხვა პირს ესესხოს თანხა და უთხრას, რომ არის მეწარმე და ეწევა სამეწარმეო საქმიანობას. სარგებელი მიიღო, რომ არ შეექმნა საწარმო, თანხას არ მისცემდა მეორე პირი.
აკრძალული საქმიანობის დაფარვა:
მაგ: პირი ნარკოტიკულ საშუალებებს ამზადებს და მისი მიზანი ის კი არ არის, რომ სამეწარმეო საქმიანობას მიჰყვეს, არამედ დაფაროს აკრძალული საქმიანობა.
უკანონო შემოსავლის ლიცენზია-ფულის გათეთრება (194)
უკანონო შემოსავლის ლეგალიზაცია, ესეიგი უკანონო ან/და დაუსაბუთებელი ქონებისათვის კანონიერი სახის მიცემა.(ქონებით სარგებლობა, ქონების შეძენა, ფლობა, კონვერსია. გადაცემა ან სხვა მოქმედება) მისი უკანონო ან/და დაუსაბუთებელი წარმოშობის დაფარვის ან/და სხვა პირისთვის პასუხისმგებლობისთვის თავის არიდებაში დახმარების გაწევის მიზნით, აგრეთვე მისი ნამდვილი ბუნების, წარმოშობის წყაროს, ადგილმდებარეობის, მოძრაობის, მასზე საკუთრების ან/და მასთან დაკავშირებული სხვა უფლების დამალვა ან შენიღბვა.
ფულის გათეთრება , ანუ უკანონო შემოსავლის ლეგაზლიზაცია -უკანონო და დაუსაბუთებელი ქონებისათვის, კანონიერი სახის მიცემა.
მაგ: ნარკოტიკული საშუალების გაყიდვის შედეგად, პირმა მიიღო დიდი ოდეონით შემოსავალი და შემდეგ უნდა, რომ არ თანხას კანონიერი სახე მისცეს.
მაგ: ნარკოტიკული საშუალების გაყიდვის შედეგად, მივიღე თანხა და ამ თანხით ვიყიდე აგარაკი. ეს აგარაკი გამოიყურება კანონიერად მაგრამ ძირი, არის უკანონო.
უკანონოა ქონება, რომელიც მიღებულია კანონის დარღვევით. ქონება დაუსაბუთებელია, თუ ქონების წარმომავლობის კანონიერად დამადასტურებელი საბუთი არ არსებობს. დაუსაბუთებელი ქონება არის გაფართოებული და დაუსაბუთებელი ქონებისთვის კანონიერი სახის მიცემა არ უნდა იყოს ფულის გათეთრება. ფულის გათეთრება უნდა იყოს მხოლოდ, დანაშაულებრივი გზით მოპოვებული ქონებისათვის, კანონიერი სახის მიცემა.
არ შეიძლება ძირითადი დანაშაულის ამსრულებელი ამავდროულად იყოს ფულის გამთეთრებელი. ფულის გამთეთრებელი არის ის პირი, რომელმაც არ ჩაიდინა ძირითადი დანაშაული და რომელიც მეხმარება, რომ მივცე ქონებას კანონიერი სახე. მაგრამ თუ პირმა ჩაიდინა ძირითადი დანაშაული, ( ქურდობა, ნაკროტიკის გასაღება) და შემდეგ მიპოვებულ ქონებას მისცა კანონიერი სახე, ის დამატებით ფულის გათეთრებისათვის აღარ უნდა დაიჯაოს. რადგან ვერ დავსჯით ადამიანს ერთი დანაშაულისთვის, ორი მუხლით.
1. დიდი ოდენობა - შემოსავალი 30 000 ლარიდან 50 000 ლარამდე.
2. განსაკუთრებით დიდი ოდენობა - 50 000 ლარს ზევით.
ფალსიფიკაცია (197-ე მუხლი)
ფალსიფიკიაცია, ესე იგი მოტყუებით ნივთის თვისობრიობის შეცვლა მწარმოებლის ან გამსაღებლის მიერ, ჩადენილი ანგარებით.
ძირითადი აქცენტი კეთდება სამ კრიტერიუმზე;
1. მოტყუება
2. თვისობრიობის შეცვლა
3. ანგარება.
მოტყუებას იყენებს მწარმოებელი ან გამსაღებელი, რომელსაც გააჩნია ანგარების მოტივი.
ადამიანის სიცოცხლისთვის ან ჯანმრთელობისთვის საშიში პროდუქტის დამზადება, შემოტანა ან რეალიზაცია (198-ე მუხლი)
ადამიანის სიცოცხლისათვის ან ჯანმრთელობისათვის საშიში პროდუქციის დამზადება, შემოტანა არ რეალიზაცია, ანდა ასეთ პროდუქტზე ეტიკეტის უკანონოდ გამოყენება.
197-ე და 198-ე მუხლებს შორის მსგავსება და განსხვავება
ორივე შემთხვევაში, საშიშია ადამიანის სიცოცხლისათვის ან ჯანმრთელობისათვის. ფალსიფიკაციის დროს ხდება ნივთის თვისობრიობის შეცვლა, რაც შემადგნელობაზე აწერია, ის არ არის გამოყენებული. ხოლო 198ე მუხლის დროს, რაც ეტიკეტზეა მითითებული, ის არის პროდუქტში. მაგრამ შეიძლება ვადა იყოს გასული.
**დანაშაულები საზოგადოებრივი უშიშროებისა და წესრიგის წინააღმდეგ** საკმაოდ სერიოზულ და ზოგიერთ შემთხვევაში, ორგანიზებულ კრიმინალთან დაკავშირებულ ქმედებებს მოიცავს. ეს დანაშაულები პირდაპირ აწუხებს საზოგადოებას, სერიოზულ ზიანს აყენებს ხალხის უსაფრთხოებას და არღვევს საჯარო წესრიგს. ქვემოთ აღწერილი დანაშაულები წარმოადგენს ამ კატეგორიის ძირითად ფორმებს: ბანდიტიზმი, ქურდული სამყაროს წევრობა, კანონიერი ქურდობა, ხულიგნობა და სხვა.
---
### 1. **ბანდიტიზმი**
**ბანდიტიზმი** — ეს არის ჯგუფური დანაშაული, სადაც რამდენიმე პირი ორგანიზებულად ანიმისტურ კრიმინალურ აქტივობებს განახორციელებს, რაც სერიოზულ საფრთხეს წარმოადგენს საზოგადოებრივი წესრიგისათვის.
**კაზუსი**:
თამაზმა და მისმა მეგობრებმა შექმნეს არასაკონტროლო ჯგუფი, რომელიც რეგულარულად ახორციელებდა გაძარცვებს, დაყაჩაღებებს და სხვა ძალადობრივ დანაშაულებს. მათ შორის იყო მაღაზიები, რომლებიც ხორციელდებოდა სახალხო ადგილებში, პოლიციამ ვერ მოახდინა მათი დაკავება დიდი ხნის განმავლობაში, რადგან ისინი კარგად იყვნენ ორგანიზებული.
**დასკვნა**:
თამაზსა და მის ჯგუფს ბრალი უნდა დაედოთ ბანდიტიზმში. ეს დანაშაული ითვალისწინებს არა მხოლოდ ქონების უკანონოდ ხელში ჩაგდებას, არამედ საზოგადოებრივი წესრიგის დარღვევას, რაც სერიოზულ საფრთხეს წარმოადგენს.
---
### 2. **ქურდული სამყაროს წევრობა**
**ქურდული სამყაროს წევრობა** წარმოადგენს ორგანიზებული კრიმინალური ჯგუფის წევრად ყოფნას, რომელიც ახორციელებს სხვადასხვა ტიპის დანაშაულებს (განკარგულებებით, ყაჩაღობა, კონტრაბანდა, ნარკოტიკების გადაზიდვა).
**კაზუსი**:
გია, რომელიც იყო ცნობილი ქურდული ჯგუფის წევრი, მონაწილეობდა სხვადასხვა ბიზნესებსა და კრიმინალურ აქტივობებში. მისი ჯგუფი ორგანიზებდა ფართო მასშტაბის ნარკოტიკების და იარაღის გადაზიდვას ქვეყნის შიგნით. სამართალდამცავებმა წარმატებით გამჭვირვალე გამოძიება დაიწყეს, რომელმაც გაითვალისწინა სხვადასხვა მოწმეები და აქტები.
**დასკვნა**:
გია უნდა დაისაჯოს ქურდული სამყაროს წევრობაზე. მისი ქმედებები არამარტო არღვევს ქვეყნის კანონებს, არამედ მნიშვნელოვნად ანგრევს საზოგადოებრივი უსაფრთხოების სისტემას.
---
### 3. **კანონიერი ქურდობა**
**კანონიერი ქურდობა** - ქურდობა, რომელიც ჩადებულია ორგანიზებულად და კანონიერ ქმედებებში მონაწილეობით, მაგრამ აქვს სერიოზული შედეგები სხვა ადამიანის სასარგებლოდ ან საკუთრებისათვის.
**კაზუსი**:
ნიკოლოზი, რომელიც იყო „კანონიერი ქურდი“, ჩაერთო სხვადასხვა აქტებში, რომლებშიც კანონიერი გზით ჰქონდათ ურთიერთობები საზოგადოებრივ ორგანიზაციებთან. ამასთანავე, ის და მისი თანამზრახველები ახორციელებდნენ ქურდობასთან დაკავშირებულ რთულ ოპერაციებს.
**დასკვნა**:
ნიკოლოზი პასუხობს კანონიერი ქურდობისთვის, რადგან მისი ქმედებები ზიანს აყენებს საზოგადოებრივი კეთილდღეობას. ამ ქმედებით ის არღვევს როგორც ფინანსურ, ასევე სამოქალაქო წესრიგს.
---
### 4. **ხულიგნობა**
**ხულიგნობა** წარმოადგენს საზოგადოების მორალურ და ქცევით წესრიგის დარღვევას, რომელიც არ ითვალისწინებს, მაგალითად, საზოგადოებრივ ადგილებში ძალადობას ან აგრესიული ქმედებების განხორციელებას.
**კაზუსი**:
მიხეილსა და ვახტანგს შორის მოხდა კონფლიქტი, როცა ისინი ფიზიკური ძალის გამოყენებით დააგრეს რამდენიმე მეზობელს, გაჩაღეს აგრესიული კამათი და შეურაცხყვეს სხვა მოქალაქეები. მათზე განხორციელებული ძალადობა გამოიწვია პოლიციის ჩარევა და სასამართლო პროცესების დაწყება.
**დასკვნა**:
მიხეილ და ვახტანგ უნდა დაისაჯონ ხულიგნობისთვის, რადგან მათ საზოგადოებაში წესრიგის დარღვევა მოახდინეს. ეს დანაშაული გულისხმობს არა მხოლოდ ფიზიკურ ძალას, არამედ საზოგადოებრივ ქცევას, რაც არღვევს ადამიანის ღირსებას და სამოქალაქო წესრიგს.
---
### 5. **ზომიერი ქმედებები, რომელიც არღვევს საზოგადოებრივ წესრიგს**
გარდა ზემოთ აღნიშნული დანაშაულებისა, არსებობს სხვა აქტები, რომლებიც არ უშლის ორგანიზებულ დანაშაულს, მაგრამ მაინც პირდაპირ არღვევს საზოგადოებრივ წესრიგს. ასეთ დანაშაულებს ხშირად ჰქვია „პროაქტიური დამღუპველობა“, როდესაც ადამიანი ან ჯგუფი განსაზღვრული მიზნებით ქმნის საშიშროებას.
**კაზუსი**:
ალექსანდრიმ მოაწყო ქუჩაში დიდი მასშტაბის სუფთა აურზაურის სცენები, სადაც ადამიანებმა დაიწყეს პირდაპირი შეტაკებები, რის შედეგადაც დაიმსხვრა რამდენიმე მოქალაქე. პოლიციამ მოახდინა გარკვეული რეაგირება, თუმცა, ის ქმნიდა სტრესულ გარემოს, რაც სერიოზულად აზარალებდა საზოგადოებრივი წესრიგის შენარჩუნებას.
**დასკვნა**:
ალექსანდრეს ქმედებები ეწინააღმდეგებოდა საზოგადოებრივ უსაფრთხოებას. ის უნდა დაისაჯოს მშვიდობიან საზოგადოების წესრიგის დარღვევისთვის.
---
**დასკვნა**:
საზოგადოებრივი უშიშროებისა და წესრიგის წინააღმდეგ დანაშაული წარმოადგენს ყველაზე მძიმე და საფრთხილო ქმედებებს, რადგან იგი ეწინააღმდეგება არა მხოლოდ დანარჩენ მოქალაქეებს, არამედ უსაფრთხოების უზრუნველყოფას. ასეთი დანაშაულები არასასურველია და საჭიროა მათზე უმკაცრესი პასუხისგება.
დანაშაული ფულად-საკრედიტო სისტემაში, დანაშაული საფინანსო საქმიანობის სფეროში, დანაშაული სამეწარმეო ან სხვა ორგანიზაციაში სამსახურის ინტერესების წინააღმდეგ.(სსკ 208-ე,212-ე,214-ე,216-ე, 218-ე,219-ე,220-ე, 220-ე პრიმა,221-ე მუხლები)
კრედიტის უკანონოდ მიღება (208-ე მუხლი)
ბანკისათვის ან სხვა კრედიტორისათვის სამეურნეო ან ფინანსური მდგომარეობის შესახებ ყალბი ცნობის მიწოდება, კრედიტის მიღების, ან ოდენობის გაზრდის, ან შეღავათიანი კრედიტის მიღების მიზნით, აგრეთვე მიზნობრივი კრედიტის არადანიშნულებისამებრ გამოყენება, რამაც მნიშვნელოვანი ზიანი გამოიწვია.
კრედიტის უკანონო მიღება უნდა გავყოთ ორ ნაწილად:
1. როცა ხდება, ბანკისთვის ან სხვა კრედიტორისათვის ყალბი დოკუმენტების მიწოდება
2. მიზნობრივი კრედიტის არამიზნობრივად გამოყენება.
1. მაგ: მე დავამზადე ყალბი ცნობა, ვითომ მაქვს საკმაოდ მაღალანაზღაურებადი სამსახური. რომ არ წარმედგინა ეს ცნობა ბანკისათვის, კრედიტს არ მომცემდნენ. ანუ ჩემს მიერ დამზადებული ყალბი ცნობა გამოივიყენე რათა კრედიტი მიმეღო. აქ საუბარია რამდენიმე საკითხზე;
* კრედიტის მიღება
* მისი ოდენობის გაზრდა
* შეღავათიანი კრედიტის მიღება. მაგ: დაბალ პროცენტში მივიღო კრედიტი.
2. მაგ: მე მივიღე მიზნობრივი კრედიტი იმისთვის, რომ ავაშენო კომერციული ფართი და ამ კრედიტით ავიშენე სახლი. ეს არის არამიზნობრივი გამოყენება. აუცილებელია, რომ მეორე შემთხვევაში არამიზნობრივმა გამოყენებამ გამოიწვიოს მნიშვნელოვანი ზიანი, განსხვავებით პირველი ნაწილისგან. პირველ ნაწილში არ არის აუცილებელი დადგეს ზიანი. პირველი ნაწილი, წარმოადგენს ფორმალურ დანაშაულს, ანუ დამთავრებულია ბანკისათვის ყალბი ცნობის წარდეგნის მომეტიდან, ხოლო მეორე ნაწილი არის მატერიალური, რადგან აუცილებელია ქმედებამ გამოიწვიოს მნიშვნელოვანი ზიანი. თუ არ გამოიწვევს არ გვექნება სახეზე ეს დანაშაული. მნიშვნელოვანი ზიანი წარმოადგენს მოსამართლის შეფასების საგანს.
ამ მხულის დამაძმიმებელი გარემოება არის, სახელმწიფო მიზნობრივი კრედიტის არამიზნობრივად გამოყენება, რამაც მნიშვნელოვანი ზიანი გამოიწვია. აქაც აუცილებელია, რომ დადგეს მნიშვნელოვანი ზიანი.
კრედიტის უკანონო მიღება და თაღლითობა
თუ თანხის მიღების დროს, როდესაც მე ბანკს ვაწვდი ყალბ ცნობას, რათა მივიღო კრედიტი, თუ ცნობის წარდგენის მომენტში მე მაქვს თანხის მისაკუთრების მიზანი, ეს არის თაღლითობა. მაგ: ბანკში წარვადგინე ყალბი ცნობა, რათა ბანკმა მომცეს კრედიტი და თავიდანვე ვიცი, რომ არც ერთი თვის განმავლობაში მე არ გადავიხდი. მაგრამ თუ იქამდე დამაკავეს, სანამ ბანკი მომცემდა კრედიტს და დადგინდა, რომ მე თავიდანვე მქონდა მოტყუების სურვილი, ამ შემთხვევაში იქნება თაღლითობის მცდელობა. იმ შემთხვეაში, თუ ბანკისათვის ცნობის წარდგენის მომენტში, მე მქონდა მოტყუების მიზანი, ეს არის თაღლითობა.
მსგავსებები:
1. თაღლითობის დროს, ისევე როგორც კრედიტის უკანონოდ მიღების დროს, სახეზე გვაქვს მოტყუება.
მაგ: დავითს ვეუბნები, რომ მომცეს 10 000 დოლარი და დავუბრუნებ ერთ თვეში, მაგრამ მე თავიდანვე ვიცი, რომ თანხას ვერ დავუბრუნებ. ეს არის თაღლითობა. კრედიტის უკანონო მიღების დროსაც მოტყუებას ვიყენებ და ყალბ ინფორმაციას ვაწვდი ბანკს.
2. მატერიალური დაინტერესება მამოძრავებს, ორივე დანაშაულის დროს.
მაგ: როდესაც მე ბანკს ვაძლევ ყალბ ცნობას, რათა მივიღო კრედიტი, მატერიალური დაინტერესება მამოძრავებს, როგორც თაღლითობის დროს, იმიტომ რომ მატერიალური გამორჩენა მივიღო.
განსახვევები:
1. თაღლითობის დროს, ზიანდება სხვისი საკუთრება.
მაგ: სანდროს რომ გამოვართვი 10 000 დოლარი და შემდეგ აღარ დავუბრუნე, მისი საკუთრება დაზიანდა.
კრედიტის უკანონო მიღების დროს, ზიანი ადგება ფულად საკრედიტო სისტემას.
2. თაღლითობა აუცილებლად მოტყუებას გულისხმობს, მოტყუების გარეშე თაღლითობა არარსებობს. კრედიტის უკნონო მიღების დროს, შეიძლება მოტყუებას ჰქონდეს ადგილი. მაგალითად პირველ ნაწილში, როდესაც ყალბ ცნობას აწვდი ბანკს, მაგრამ მიზნობრივი კრედიტის არამიზნობრივად გამოყენების დროს არ ატყუებ. რა მიზანიც გაქვს იმ მიზანს არ ასრულებ.
3. თაღლითობა შეიძლება ზეპირსიტყვიერადაც. მაგ: გიორგის ვეუბნები, რომ მომეცი 10 000 ლარი და დაგიბრუნებ ერთ თვეში უკან. ანუ სიტყვიერად მოვატყუე. კრედიტის უაკნონო მიღება ზეპირისიტყვიერად არ ხდება, წერილობით უნდა მიმართო, ოფიციალური განცახდებით.
4. კრედიტის უკანონო მიღების დროს, თანხის მისაკუთრების განზრახვა არ გაქვს, ბანკს უხდი ყოველთვიურად. ხოლო თაღლითობის დროს მისაკუთრების მიზანი გაქვს.
5. თაღლითობა არის მატერიალური დანაშაული, შედეგი თუ არ დადგა, გვექნება მცდელობა, ხოლო კრედიტის უკანონო მიღება დასრულებულია ყალბი ცნობის წარდგენის მომენტიდან.
ყალბი ფულის ან ფასიანი ქაღალდის დამზადება ან გასაღება ( 212-ე მუხლი)
ყალბი საბანკო ბილეთის, ლითონის მონეტის, ფასიანი ქაღალდის ან ვალუტის დამზადება, შეძენა, შენახვა გასაღების მიზნით ან გასაღება.
ამ დანაშაულის საგანი არის: ყალბი საბანკო ბილეთი, ლითონის მონეტა ან ფასიანი ქაღალდი, ან ნებისმიერი ვალუტა.
ხერხები: დამზადება, შეძენა, შენახვა, ოღონდ გასაღების მიზანი უნდა გვქონდეს.
ერთმანეთისგან უნდა გავმიჯნოთ, აშკარა გაყალბება (როდესაც ყველა მიხვდება, რომ გაყალბებულია) და ფულის ისეთი გაყალბება, რომელიც ორიგინალს წააგავს. თუ ყალბი ფული დამზადებულია იმდაგვარად, რომ ის ორიგინალისგან თითქმის არ განსხვავდება და ძნელია ორიგინალისგან გამიჯვნა, ამ შემთხვევაში სახეზე იქნება ყალბი ფულის დამზდება, მაგრამ თუ კი ისე არის გაყალბებული, რომ ყველა მიხვდება, რომ აშკარად გაყალბებას აქვს ადგილი და გაასაღებ, მაშინ თაღლთობასთან გვაქვს საქმე, რადგან თუ ისე არის გაყლაბებული რომ ნებისმიერი ადამიანი მიხვდება და მაგ: ვიღაცამ არ დახედა, ვერ შეამჩნია ადგილი აქვს მოტყუებას.
შეძენა შეიძლება იყოს ნებისმიერი ფორმით: ყიდვით, ჩუქების შედეგად. პოვნა.
მთავარი არის ის, რომ ყალბი ფულის დამზადების, შეძენის და შენახვის შემთხვევაში, მიზანი უნდა მქონდეს გასაღების და თუ არ გვაქვს გასაღების მიზანი, დანაშაული არ გვაქვს სახეზე.
ყალბი ფულის გასაღების შემთხვევაში, დიდი ოდენობა არის იგივე, რაც საკუთრების წინააღმდეგ მიმართული დანაშაულების შემთხვევაში, 10 000 ლარს ზევით.
საქართველოს საბაჟო საზღვარზე საქონლის გადაადგილებასთან დაკავშირებული წესის დარღვევა. (214-ე მუხლი)
საქართველოს საბაჟო საზღვარზე დიდი ოდენობით მოძრავი ნივთის გადატანა ან გადმოტანა, ჩადენილი საბაჟო კონტროლის გვერდის ავლით ან მისგან მალულად, დოკუმენტის ან იდენტიფიკაციის საშუალების მოტყუებითი გამოყენებით, საბაჟო დეკლარაციაში ყალბი მონაცემების შეტანით.
ადრე მოქმედით კოდექსით, ამ მუხლს ერქვა კონტრაბანდა.
ჩვენ უნდა გავყოთ ნივთები ორ ნაწილად:
1. თავისუფალ სამოქალაქო ბრუნვაში არსებული ნივთები
2. თავისუფალი სამოქალქო ბრუნვიდან ამოღებული ნივთები.
თავისუფალ სამოქალქო ბრუნვაშია, ნებისმიერი ნივთი რომელზეც არ არის დაწესებული კონტორლი, მაგრამ არსებობს ნივთები, რომელიც ამოღებულია და მათზე ხორციელდება სპეციალური კონტროლი მაგ: მომწამლავი ნივთიერებები, შხამიანი, რადიოაქტიული ნივთიერებები, ცეცხლ სასროლი იარაღი, ნარკოტიკული საშუალებები და ა.შ, რომლის გატანა ან გადმოტანა ხორციდლება: 1. საბაჯო კონტროლის გვერდის ავლით, 2. მალულად, 3. მოტყუებით (ყალბი დოკუმენტი გამოიყენო)4. ყალბი ცნობების შეტანა დეკლარაციაში.
თავისუფალ სამოქალაქო ბრუნვაში არსებული ნივთების დროს, საუბარია დიდ ოდენობაზე. დიდი ოდენობა არის, როდესაც 15 000 ლარს აღემატება ნივთის ღირებულება და განსაკუთრებით დიდი ოდენობა არის 25 000 ლარს ზევით. იმ შემთხვევაში თუ ნივთის ღირებულება არ აღემატება 15 000 ლარს, სისიხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობა გამორიცხულია. ხოლო სამოქალქო ბრუნვიდან ამოღებული ნივთების დროს, რაოდენობას არ აქვს მნიშვნელობა.
ასევე საუბარია, სამალავით გადატანილი ნივთებზე. სამალავის შემთხვევაში, როდესაც მალულად გადამაქვს ნივთები, აქ დიდ ოდენობად ითვლება 5 000 ლარს ზევით, ხოლო განსაკუთრებულ დიდ ოდენობად ითვლება 15 000 ლარს ზევით. აქაც უნდა გავყოთ ორ ნაწილად;
1. სამალავით გადატანილი ნივთების შემთხვევაში დიდ ოდენობა არის 5 000 ლარს ზევით, იმიტომ რომ როცა შენ მალულად გადაგაქვს, ამ შემთხვევაში უფრო მეტი საშიშოროების შემცველია ეს ქმედება.
2. სამალავის გარეშე დიდი ოდენობა არის 15 000 ლარს ზევით, ხოლო განსაკუთრებით დიდი ოდენობა არის 25 000 ლარს ზევით.
საქართველოს ტერიტორიაზე მომოქცევაში არსებული ეროვნული ვალუტის გამოყენების წესის დარღვევა. (216-ე მუხლი)
საქართველოს ტერიტორიაზე მიმოქცევაში არსებული, ეროვნული ვალუტის გამოყენების წესის დარღვევა, რამაც მნიშვნელოვანი ზიანი გამოიწვია.
1995 წლის, 2 ოქტომბრიდან საქართველოს ტერიტორიაზე არსებობს ერთადერთი საგადასახადო საშუალება, ეს არის ლარი.
როდესაც, მიმოქცევაში არსებული არის ლარი და პირი ნივთს ყიდულობს დოლარში, ან ევროში.
ადრე მოქმედი კანონმდებლობით, პირველი ქმედება ისჯებოდა ადმინისტრაციული წესით, მაგრამ თუ წლის განმავლობაში მეორედ ჩაიდენდა პირი იგივე ქმედებას, ისჯებოდა სისხლის სამართლის წესით. ამ მუხლის დროსაც, სახეზე უნდა იყოს მნიშნელოვანი ზიანი, რომელიც მოსამართლის შეფასების საგანია.
გადასახადისათვის თავის არიდება (218-ე მხული)
დიდი ოდენობით გადასახადისათვის თავის განზრახ არიდება.
დიდი ოდენობა - 100 000 ლარს ზევით.
განსაკუთრებით დიდი ოდენობა - 150 000 ლარს ზევით, რომელიც დამამძიმებელ გარემოებად მიიჩნევა.
იმისათვის, რომ ჩვენ დაგვეკისროს სისხლის სამართლებრივი პასუხისმგებლობა, გადასახადის თავის არიდებისათვის აუცილებელია, რომ დიდ ოდენობას ავარიდოთ თავი. ხოლო თუ დიდი ოდენობა (100 000 ზევით) არ იქნება, მაშინ პირს დაეკისრება ადმინისტრაციული პასუხსიმგებლობა.
გადასახადისათვის თავის არიდება, წარმოადგენს წმინდა უმოქმედობით ჩადენილ დანაშაულს. არსებობს უმოქმედობის ორი ფორმა:
1. წმინდა უმოქმედობა
წმინდა უმოქმედობით ჩადენილი დანაშაული, გულისხმობს , ისეთ დანაშაულს, რომლის ჩადენა ხორციელდება მხოლოდ და მხოლოდ უმოქმედობით. მაგ: გასაცდელში მიტოვება
2. შერეული უმოქმებოდა.
შერეული არის - განზრახ მკვლელობა. რადგან მკვლელობა შეიძლება პირმა ჩაიდონოს მოქმედებით. მაგ: იარაღი ესროლოს და მოკლას, მაგრამ არესბობს მკვლელობა უმოქმედობიდაც. მაგ: დედამ ორი თვის ბავშვი დატოვოს სახლში საკვების გარეშე და ბავშვი ორ დღეში გარდაიცვალოს, ანუ ეს არის უმოქმედობით ჩადენილი მკვლელობა.მკვლელობა არის შერეული უმოქმედობა.
ამ მუხლს, გააჩნია შენიშვნა: თუ საგადასახადო შემოწმების საფუძველზე, საგადასახადო მოთხოვნის მიღებიდან 45 დღის განმავლობაში გადახდილი, გადავადებული, კორექტირებული ან შეჩერებული იქნება გადასახადის გადახა, პირი თავისუფლდება სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობისგან.
მომხმარებლის მოტყუება (219-ე მუხლი)
მომხმარებლის მოტყუება ზომაში, წონაში, ან ანგარიშში, ანდა მისთვის მცდარი წარმოდგენის შექმა საქონლის სამომხარებლო თვისების ან ხარისხის შესახებ, აგრეთვე მისი სხვაგავრი მოტყუება მომსახურებისას, რამაც მომხმარებელი მნიშვნელოვნად დაზიანა.
არსებობს მოსაზრება, რომ ვინადიან თაღლითობა მოიცავს მოტყუებას და ასევე 219-ე მუხლიც, მოიცავს მოტყუებას, აღარ არის საჭირო ორი მუხლი, რადგან ერთი და იგივეა ორივე.
განსხვავება არის ის, რომ თაღლითობის დროს შეიძლება დაეუფელო, როგორც მოძრავ ისე უძრავ ნივთს. ხოლო მომხმარებლის მოტყუების შემთხვევაში, საუბარია პირის მოტყუება ზომაში, წონაში, ანგარიშში და ა.შ.
219-ე მუხლი იყოფა ორ ნაწილად:
1. როცა ხდება პირის მოტყუება ზომაში, წონაში, ან ანგარიშში, ან როცა მცდარ წარმოდგენას უქმნი ხარისხის შესახებ და ა.შ
2. აგრეთვე მისი სხვაგავრი მოტყუება, რამაც მომხმარებელი მნიშვნელოვნად დააზიანა. მაგ: როდესაც პროდუქტი, რომელსაც ყიდულობს მომხარებელი, მის ნაცვლად ვატანთ სხვა პროდუქტს. ამ ყველაფერმა უნდა გამოიწვიოს მომხარებლის მნიშვნელოვანი დაზიანება. მნიშვნელოვანი ზიანი წარმოადგენს მოსამართლის შეფასების საგანს.
ადმინისტრაცულ კანონმდებლობაში, გვაქვს ასეთი ჩანაწერი: ,,მომხმარებლის უფლებების შელახვა, რამაც ქონებრივი ზარალი გამოწივია''. საზოგადოების ნაწილი ფიქრობს, რომ ეს ორივე დანაშაული არის ერთი და იგივე და არ შეიძლება, რომ ერთი და იგივე ქმედება ისჯებოდეს ორი სამართლის დარგით.
უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენება (220-ე მუხლი)
საწარმოში, ან სხვა ორგანიზაციაში ხელმძღვანელობითი, წარმომადგენლობითი ან სხვა სპეციალური უფლებამოსილების გამოყენება ამ ორგანიზაციის კანონიერი ინტერესის საწინააღმდეგოდ, თავისთვის ან სხვისთვის გამორჩენის ან უპირატესობის მიღების მიზნით, რამაც მნიშნელოვანი ზიანი გამოიწვია.
მნიშვნელოვანი ზიანი, არის მოსამართლის შეფასების საგანი.
განსხვავება, სამსახურეობრივი უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენებასა და უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენებას შორის, არის ორ საკითხში:
1. სამსახურეობრვი უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენების დროს, საჯარო სამსახურს ადგება ზიანი. მაგ: მოსამართლე, რომელმაც გამოუტანა უკანონო განაჩენი პირს. ხოლო უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენების დროს, დარღვეულია კერძო ინტერესი, ანუ ობიექტშია განსხვავება.
2. ასევე სუბიექტშიც არის განსხვავება. 332-ე მხულის დროს, სუბიექტი არის მოხელე, ან მასთან გათანაბრებული პირი (პროკურიოი, გამოძიებელი, მოსამართლე), ხოლო 220-ე მუხლის დროს საუბარია კერძო პირზე. მაგ: პირი, რომელიც ხელმძღვანელობის თანამდებობას იკავებს საწარმოში, ან სხვა კერძო ორგანიზაციაში.
ერთმანეთისგან უნდა გავმიჯნოთ მითვისება და უფელაბმოსილების ბოროტად გამოყენება. მითვისების დროს, პირის ქონება იზრდება, ხოლო უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენების დროს იზოგება.
გულგრილობა ( 220-ე პრიმა მუხლი)
გულგრილობა, ესე იგი საწარმოში ან სხვა ორგანიზციაში ხელმძღვანელობითი, წარმომადგენლობითი ან სხვა სპეციალური უფლებამოსილების მქონე პირის მიერ თავისი სამსახურეობრივი მოვალეობის შეუსრულებლობა ან არაჯეროვნად შესრულება მისდამი დაუდევარი დამოკიდებულების გამო, რამაც სახელმწიფოს კანონიერი ინტერესების არსებითი დარღვევა გამოიწვია.
აქაც საუბარია კერძო სუბიექტზე. რომლებიც მუშაობენ საწარმოში, კერძო ორგანიზაციებში, ასრულებს ხელმძღვანელობით თანამდებობას, ან მინიჭებული აქვს სპეციალური უფლებამოსილება და არ ასრულებს თავის მოვალეობას.
ეს დანაშაული არის გაუფრთხილებლობით ჩადენილი. შეიძლება იყოს თვითიმედოვნებით, ან დაუდევრობით. თუ განზრახ არ ასრულებს პირი, ეს იქნება უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენება. ეს განასხვავებს 220-ე პრიმა მხულს, 220-ე მუხლისგან.
კომერციული მოსყიდვა (221-ე მუხლი)
ჩვენ, სისხლის სამართლის კოდექსში გვაქვს ასევე ქრთამის აღების და ქრთამის მიღების მუხლი.
221-ე მუხლის დროს, ზიანდება კერძო ინტერესები, ქრთამის აღების დროს, სახელმწიფო ინტერესები. მაგ: ბანკში თუ აიღებს თანამშრომელი ფულს, ეს იქნება კომერციული მოსყიდვა, ხოლო თუ მოსამართლე აიღებს ქრთამს ეს იქნება ქრთამის აღება, რადგან მოსამართლე საჯარო მოხელეა.
კომერცულ მოსყიდვას აქვს ორი ძირითადი ნაწილი:
1. პირი, რომელიც სთავაზობს, იმ პირს, რომელიც მუშაობს საწარმოში, ან სხა ორგანიზაციაში, წარმომადგენოლობით, ხელმძღვანელობით თანამდებობაზე, ან სპეციალურ უფლებამოსიელბას ახორციელებს, ან ნებისმიერი პირი არ აქვს მნიშვნელობა, რომელიც მუშაობს საწარმოში ან სხვა ორგანიზაციაში, ფულის, ფასიანი ქაღალდის ან სხვა ქონების გადაცემა, დაპირება, შეთავაზება უკვე დასჯადია. მაგ: აკაკი მუშაობს, რომელიღაც ორაგინაზიაციაში და შევთავაზე, რომ დამაწყებინოს სამსახური და მე მივცემ 10 000 ლარს. კომერციული მოსყიდვა დამთავრებულია, შეთავაზების მომენტიდან. არ აქვს მნიშნელობა პირმა მიიღო თუ არა ეს თანხა.
2. კომერციული მოსყიდვის დროს ისჯება, როგორც შემთავაზებელი, ისე შეთავაზების მიმღები პირი.
სისხლის სამართლებრივი პასხუხისმგებლობისგან თავისუფლებდა ის პირი, რომელმაც შეთავაზება გააუკეთა, იმ შემთხვევაში თუ მაგ: მე შევთავაზე აკაკის და შემდეგ პოილიცია სანამ გაიგდება, იქამდე მივმართე სამართალდამცავ ორგანოებს და ვუთხარი, რომ ჩავიდინე ის ქმედება მე განვთავისუფლდები სისხლის სამართლებრივი პასუხისმგებლობისგან, მაგრამ ვინც შეთავაზება მიიღო, ის არ თავისუფლდება.
კომერციული მოსყიდვა არ გვექნება სახეზე, როცა კნონიერი საქმიანობისთვის ხდება თანხის მიცემა. მაგრამ ქრთამის აღების დროს, არ აქვს მნიშვნელობა კანონიერი საქმიანობისთვის იღებ თუ უკანონო, მაინც ქრთამის აღებისთვის ვისჯებით.
**ნარკოტიკული დანაშაული** წარმოადგენს კანონით აკრძალული ნარკოტიკული ნივთიერებების წარმოებას, ტარებას, გაყიდვას, ტრანსპორტირებას ან მოხმარებასთან დაკავშირებულ ნებისმიერი სახის უკანონო ქმედებებს. ეს დანაშაულები საზღვრავს არა მხოლოდ ცალკეული ადამიანების ჯანმრთელობას, არამედ ხელს უშლის საზოგადოების კეთილდღეობას და ეროვნული უსაფრთხოება.
---
### ნარკოტიკული დანაშაულის ტიპები
1. **ნარკოტიკული ნივთიერებების უკანონო შენახვა და ტარება**
ეს დანაშაული გულისხმობს ნარკოტიკული ნივთიერების ფლობას ან ტრანსპორტირებას, როდესაც პირი არ აქვს შესაბამისი უფლებამოსილება ამ ნივთიერებების ფლობისთვის.
2. **ნარკოტიკული ნივთიერებების გასაღება და გაყიდვა**
აღნიშნული დანაშაული მოიცავს ნარკოტიკების შეთავაზებას ან გაყიდვას სხვა პირებისთვის, რაც განსაკუთრებით საშიშია საზოგადოებისთვის.
3. **ნარკოტიკული ნივთიერებების წარმოება და დამზადება**
თუ პირი არ გააჩნია ნებართვა, მაგრამ აწარმოებს ან ამზადებს ნარკოტიკული ნივთიერებების გარკვეულ სახეებს, ეს წარმოადგენს განსაკუთრებით მძიმე დანაშაულს.
4. **ნარკოტიკების შემოტანა და ექსპორტი**
ეს დანაშაული დაკავშირებულია ნარკოტიკული ნივთიერებების საზღვარგარეთიდან შემოტანას ან სხვა ქვეყნებში გადაზიდვას.
---
### **კაზუსი 1: ნარკოტიკული ნივთიერების უკანონო ტარება**
**ფაქტები**:
პეტრეს, რომელიც არ იყო ნარკოტიკული ნივთიერებების მოხმარების მიმართ დამოკიდებული, შემთხვევით ჩამოართვა მეგობარმა ნარკოტიკული ნივთიერება, რომელიც მან ჩვეულებრივად გადადო ჩანთაში. პეტრე გადაადგილდებოდა საზოგადოებრივ ტრანსპორტში, სადაც პოლიციის მიერ გამართული ოპერაციის დროს მის ჩანთაში აღმოჩნდა არალეგალური ნარკოტიკი (მეტამფეტამინი).
**დასკვნა**:
პეტრე დააკავეს ნარკოტიკული ნივთიერების ტარებისთვის, რადგან იგი დაარღვია კანონები, რაც ნარკოტიკების უკანონო ფლობას უკავშირდება. მიუხედავად იმისა, რომ იგი არ იყენებდა მათ, ტარება მაინც დანაშაულია.
---
### **კაზუსი 2: ნარკოტიკული ნივთიერების გასაღება**
**ფაქტები**:
ნინო აწარმოებდა და აზიარებდა გარკვეულ ნივთიერებას, რომელიც სავსებით შეიცავდა ნარკოტიკულ ელემენტებს. მას გადაეცა თანხა მასში ჩადებული ტრანსპორტირების გარანტიებით, ხოლო იგი, როგორც ორგანიზატორი, ახორციელებდა ნარკოტიკების მიწოდებას გრძელვადიან პერსპექტივაში.
**დასკვნა**:
ნინო, რომელიც იყო ნარკოტიკული ნივთიერებების გასაღების ოსტატი, დააკავეს და უნდა დაესაჯათ ამ დანაშაულში მონაწილეობისათვის. მისი ქმედება გამოხატავს უფრო რთულ და ორგანიზებულ დანაშაულს, რადგან იგი სხვა პირებს აწვდიდა დაუშვებლად ნარკოტიკულ ნივთიერებებს.
**ფაქტები**:
ბესიკი და მისი პარტნიორები იყვნენ involucrirani რისკიან საქმიანობაში, რომელიც აკრძალულია. ისინი იწყებდნენ ქიმიური ნივთიერებების გამოყენებას იმისათვის, რომ ეწარმოებინათ მეტამფეტამინები. აღნიშნული ქმედება მოხდა ლაბორატორიაში, რომელიც აშენდა ერთ-ერთ რეგიონში, სადაც ყველასთვის ხელმისაწვდომი არ იყო.
**დასკვნა**:
ბესიკი და მისი ჯგუფი დასაჯდებიან ნარკოტიკული ნივთიერებების უკანონო წარმოებისთვის, რადგან მათ დაიწყეს დიდი ოდენობით ნარკოტიკული ნივთიერებების წარმოება და ამ პროცესში ბევრი ადამიანის ჯანმრთელობა დაზიანდა.
---
### **კაზუსი 4: ნარკოტიკების შემოტანა და ექსპორტი**
**ფაქტები**:
ლევანმა გადაწყვიტა, რომ ექსპორტისა და იმპორტის გზით უფრო დიდი მოგება მიიღოს. მან თანამშრომლობა დაიწყო კოსმოსური ბანდიტების ჯგუფთან, რომლებიც გადაჰქონდნენ ნარკოტიკებს საერთაშორისო საზღვართან. ისინი ცდილობდნენ თავი დაეღწიათ სამართალდამცავებისგან, რათა ნარკოტიკები შეუმოერთოთ ქართულ ბაზარზე.
**დასკვნა**:
ლევანი და მისი თანამზრახველები დაისჯებიან ნარკოტიკების შემოტანისა და ექსპორტის განსახორციელებლად. ისინი ახორციელებდნენ ერთ-ერთ ყველაზე სახიფათო დანაშაულს, რადგან იგი საფრთხეს უქმნის როგორც ადამიანების ჯანმრთელობას, ისე საზღვარგარეთის კანონს.
---
### **დასკვნა**:
ნარკოტიკული დანაშაულები წარმოადგენს განსაკუთრებულ საფრთხეს საზოგადოებისთვის, რადგან ისინი პირდაპირ დაკავშირებულია კრიმინალურ სამყაროს და საზოგადოების უსაფრთხოებას. სახელმწიფომ მკაცრად უნდა გააკონტროლოს ნარკოტიკული ნივთიერებების ყველა ასპექტი, რათა დაიცვას მოსახლეობა მათი მავნე გავლენებისგან.
1. საქმის არსებითი განხილვა სასამართლოში.
სასამართლო სხდომაზე საქმის არსებითი განხილვა უნდა დაიწყოს წინასასამართლო სხდომის დასრულებიდან არა უგვიანეს 14 დღისა, თუ მხარის შუამდგომლობის საფუძველზე სასამართლო სხვა ვადას არ განსაზღვრავს ან დამატებით გონივრული ვადა არ არის საჭირო ნაფიც მსაჯულთა შესარჩევად.სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის უფლება შეიძლება ეფექტურად განხორციელდეს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ გადაწყვეტილება გონივრულ ვადაში იქნება გამოტანილი. მხოლოდ ის, რომ გონივრულ ვადაში მოხდეს საქმის განხილვის დაწყება, არ ნიშნავს მის გონივრულ ვადაში დასრულებას, თუმცა ერთ-ერთი წინაპირობაა საამისოდ. აღნიშნული ნორმის მიზანია წინასასამართლო სხდომის დასრულებიდან გონივრულ ვადაში მოხდეს საქმის არსებითი განხილვის დაწყება, რაც პირდაპირ კავშირშია მის გონივრულ ვადაში განხილვასა და საქმეზე გადაწყვეტილების გონივრულ ვადაში გამოტანასთან. სასამართლო განხილვის ვადა კი გონივრულად ითვლება მანამ, სანამ ადგილი არ ექნება საქმის განხილვის გაუმართლებელ გაჭიანურებას. სისხლის სამართლის საქმეებზე `გონივრული ვადის‘‘ დროის ათვლა იწყება ხელისუფლების კომპეტენტური ორგანოების მიერ პიროვნებისთვის დანაშაულის შესახებ ოფიციალური შეტყობინების მიწოდების თარიღიდან და წყდება უმაღლესი ინსტანციის სასამართლოს მიერ საბოლოო გადაწყვეტილების გამოტანისას. კანონმდებელმა წინასასამართლო სხდომის დასრულებიდან საქმის არსებითი განხილვის დასაწყებად 14-დღიანი ვადის განსაზღვრით დაადგინა, რომ საქმის არსებითად განხილვა უნდა დაიწყოს წინასასამართლო სხდომის დამთავრებიდან არა უგვიანეს მე-14 დღისა, რაც ნიშნავს მინუმიმ სასამართლო სხდომის გახსნას მოსამართლის მიერ.საქმის არსებითი განხილვის სხდომას წარმართავს სხდომის თავმჯდომარე. სასამართლო სხდომის თავმჯდომარე უზრუნველყოფს სასამართლო სხდომის წარმართვას და მის მიმდინარეობას.საქმის ერთპიროვნულად განხილვისას სხდომას თავმჯდომარეობს მოსამართლე, რომელიც წარმართავს სხდომას, აცხადებს განსახილველ საქმეს, ადგენს ბრალდებულის ვინაობას, მხარეებს განუმარტავს მათ უფლება-მოვალეობებს, აძლევს შესაძლებლობას, დაუბრკოლებლად წარადგინონ და გამოიკვლიონ მტკიცებულებანი, უზრუნველყოფს წესრიგის დაცვას, აგრეთვე, ახორციელებს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსით გათვალისწინებულ სხვა უფლებამოსილებებს.
2. დათვალიერების ცნება მიზნები სახეები
დათვალიერება საგამოძიებო მოქმედების ერთ-ერთი სახეა, რომელსაც გამომძიებელი ატარებს იმ მიზნით, რომ: აღმოჩენილ იქნეს დანაშაულის კვალი (მაგალითად, თითის ანაბეჭდი, სისხლის ლაქა, თმის ღერი, ქსოვილის ბოჭკო, ფეხის კვალი და სხვა); აღმოჩენილ იქნეს ნივთიერი მტკიცებულება (დანაშაულის ჩადენის იარაღი, მაგალითად, დანა, ცეცხლსასროლი იარაღი; დანაშაულის საგანი, მაგალითად, კარის ან ფანჯრის გასაღებად გამოყენებული ხელსაწყო); გაირკვეს შემთხვევის ვითარება (მაგალითად, რა გარემოებებში მოხდა დანაშაული); გაირკვეს საქმისთვის მნიშვნელობის მქონე სხვა გარემოება.დათვალიერების შემდეგი სახეების გამოყოფა: შემთხვევის ადგილის დათვალიერება; სხვა ადგილის დათვალიერება (საცავი, სადგომი, სათავსი);
გვამის დათვალიერება; საგნის/დოკუმენტის/ინფორმაციის შემცველი სხვა ობიექტის დათვალიერება. შემთხვევის ადგილად მიიჩნევა ადგილი, სადაც მოხდა დანაშაული ან აღმოჩენილია მისი კვალი. დათვალიერებას გამომძიებელი ატარებს კანონით განსაზღვრული გარკვეული წესის დაცვით. აღნიშნული წესი განსხვავებულია დასათვალიერებელი ადგილის, საგნის, დოკუმენტის და ინფორმაციის შემცველი ობიექტის მიხედვით.თუ დათვალიერება ეხება კერძო საკუთრებას, ის ტარდება მხარის შუამდგომლობის საფუძველზე სასამართლოს განჩინებით. კერძო საკუთრებაში სასამართლოს განჩინების გარეშე დათვალიერების ჩატარება დასაშვებია თუ სახეზეა გადაუდებელი აუცილებლობის შემთხვევა ან მესაკუთრე/მფლობელი წერილობით გამოხატავს თანხმობას დათვალიერების ჩატარებაზე. კერძო საკუთრებაში დათვალიერებას გამომძიებელი შემდეგი პროცედურის დაცვით ატარებს: პირველ რიგში, არკვევს მესაკუთრის/მფლობელის პოზიციას. თანხმობის შემთხვევაში (რომელიც წერილობით უნდა გაფორმდეს), ატარებს საგამოძიებო მოქმედებას და ადგენს დათვალიერების ოქმს. უარის შემთხვევაში (რომელიც წერილობით უნდა გაფორმდეს), ან თუ ვერ დგინდება დასათვალიერებელი ობიექტის მესაკუთრე, მფლობელი, სხვა უფლებამოსილი პირი ან თუ შეუძლებელია მათგან თანხმობის მიღება, გამომძიებელი იღებს დათვალიერების სასამართლოს განჩინებით, ან განჩინების გარეშე, გადაუდებელი აუცილებლობით ჩატარების გადაწყვეტილებას. მაგალითად, ბინაში მოხდა მკვლელობა. დანაშაულის კვალის (სისხლის ლაქების, ფეხის კვალის) და ნივთიერი მტკიცებულების (ცეცხლსასროლი იარაღის) აღმოჩენის მიზნით, გამომძიებელმა გადაწყვიტა დაათვალიეროს შემთხვევის ადგილი. იმის გათვალისწინებით, რომ ბინა კერძო საკუთრებას წარმოადგენს, დათვალიერების დაწყებამდე გამომძიებელმა უნდა გაარკვიოს ბინის მესაკუთრის პოზიცია დათვალიერების ჩატარებაზე, განუმარტოს მესაკუთრეს, რომ დათვალიერების პროცესში შესაძლებელია ამოღებულ იქნეს საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ინფორმაციის შემცველი ნებისმიერი ობიექტი და სთხოვოს მას თანხმობა დათვალიერების ჩატარებაზე. თანხმობის შემთხვევაში (რომელიც წერილობით უნდა გაფორმდეს), ჩაატაროს დათვალიერება და შეადგინოს შესაბამისი ოქმი, ხოლო უარის შემთხვევაში (რომელიც ასევე წერილობით უნდა გაფორმდეს), მიიღოს დათვალიერების სასამართლოს განჩინებით ან გადაუდებელი აუცილებლობით ჩატარების გადაწყვეტილება.დათვალიერება, რომელიც არ ზღუდავს კერძო საკუთრებას, ტარდება მოსამართლის განჩინების გარეშე. ამგვარი დათვალიერება არც გადაუდებელი აუცილებლობით ჩატარებულად მიიჩნევა და შესაბამისად, არ საჭიროებს სასამართლოს მხრიდან კანონიერების შემოწმებას. გამომძიებელი ადგენს მხოლოდ დათვალიერების ოქმს. მაგალითად, ქუჩაში, ავტომანქანების სავალ გზაზე მოხდა მკვლელობა. დანაშაულის კვალის (სისხლის ლაქების, ფეხის კვალის) და ნივთიერი მტკიცებულების (ცეცხლსასროლი იარაღის) აღმოჩენის მიზნით, გამომძიებელმა გადაწყვიტა დაათვალიეროს შემთხვევის ადგილი. იმის გათვალისწინებით, რომ აღნიშნული ტერიტორია არ წარმოადგენს კერძო საკუთრებას, გამომძიებელს დათვალიერების დასაწყებად არ ესაჭიროება ვინმეს წერილობითი თანხმობა, ხოლო უარის შემთხვევაში, სასამართლოს განჩინება. ამგვარი დათვალიერება არც გადაუდებელი აუცილებლობით ჩატარებულად მიიჩნევა. გამომძიებელი უფლებამოსილია დაათვალიეროს ქუჩა, კერძოდ, ავტომანქანების სავალი გზის ის მონაკვეთი, სადაც დანაშაული მოხდა ან აღმოჩენილია მისი კვალი, რის შემდეგაც უნდა შეადგინოს დათვალიერების ოქმი.
4. წინასასამართლი სხდომა , ნაფიცი მსაჯულების კანდიდატთა შერჩება სხდომის თანჯდომარის განმარტება ..
წინასასამართლო სხდომის მოსამართლე იღებს ნებისმიერ ზომას საქმის არსებითი განხილვისათვის მოსამზადებლად. მაგალითად, გაიგზავნოს მიმართვა არსებითი განხილვის სხდომაზე პატიმრის ან/და ნივთიერი მტკიცებულებების წარმოდგენის შესახებ.წინასასამართლო სხდომაზე მოსამართლე არკვევს, ცნობს თუ არა ბრალდებული თავს დამნაშავედ წარდგენილ ბრალდებაში და რა მოცულობით, და საპროცესო შეთანხმების დადების შესაძლებლობას. ამ შემთხვევაში გამოიყენება ამ კოდექსით გათვალისწინებული დებულებები საპროცესო შეთანხმების შესახებ.თუ ბრალდებულის მაგისტრატ მოსამართლესთან პირველი წარდგენის შემდეგ ბრალდება შეიცვალა, წინასასამართლო სხდომაზე მოსამართლე ბრალდებულს განუმარტავს ბრალდების არსს და ამ ბრალდებით გათვალისწინებული სასჯელის ზომას.
წინასასამართლო სხდომის მოსამართლე:
ა) განიხილავს მხარეთა შუამდგომლობებს მტკიცებულებათა დასაშვებობის თაობაზე;
ბ) ამ კოდექსის 206-ე მუხლით დადგენილი წესითა და სტანდარტით განიხილავს აღკვეთის ღონისძიების გამოყენების, შეცვლის ან გაუქმების შესახებ შუამდგომლობას. თუ ბრალდებულს პატიმრობა აქვს შეფარდებული, მოსამართლე ვალდებულია პირველივე წინასასამართლო სხდომაზე თავისი ინიციატივით განიხილოს პატიმრობის ძალაში დატოვების აუცილებლობის საკითხი, მიუხედავად იმისა, დააყენა თუ არა მხარემ შუამდგომლობა პატიმრობის შეცვლის ან გაუქმების შესახებ. ამის შემდეგ სასამართლო ვალდებულია თავისი ინიციატივით ორ თვეში ერთხელ მაინც განიხილოს პატიმრობის ძალაში დატოვების აუცილებლობის საკითხი;
გ) განიხილავს შუამდგომლობას საპროცესო კონფისკაციის უზრუნველყოფის მიზნით;
დ) განიხილავს მხარეთა სხვა შუამდგომლობებს;
ე) წყვეტს არსებითი განხილვისათვის საქმის გადაცემის საკითხს.
წინასასამართლო სხდომაზე ბრალდების არსი განიმარტება იმ შემთხვევაში, თუ
მოსამართლესთან პირველი წარდგენის შემდეგ ბრალდება შეიცვალა, რაც გარკვეულწილად გაუგებარია, კერძოდ, კანონი ითხოვს ბრალდების არსის განმარტებას მაშინ, თუ წინასასამართლო სხდომამდე ბრალდება შეიცვალა და ასევე ითხოვს არსის განმარტებას არსებითი განხილვის სხდომაზეც.ბრალდებულის ვინაობის დადგენისა და ბრალდების არსის განმარტების შემდეგ უნდა გაირკვეს, ცნობს თუ არა თავს დამნაშავედ და რა მოცულობით _ სრულად თუ ნაწილობრივ.ერთ-ერთი ძირითადი საკითხი, რაც უნდა გადაწყდეს წინასასამართლო სხდომაზე, არის მტკიცებულებათა დასაშვებობა. ამასთან, სასამართლო არ არის შეზღუდული მხარეთა შუამდგომლობით და ვალდებულია, დაუშვებლად ცნოს მტკიცებულება, შესაბამისი სამართლებრივი საფუძვლების არსებობისას.სანამ ნაფიც მსაჯულთა მიერ სისხლის სამართლის საქმის არსებითი განხილვა დაიწყება, მხარეები წინასწარ მოწვეული კანდიდატებისგან ირჩევენ მსაჯულთა შემადგენლობას.
ნაფიც მსაჯულთა შერჩევის სხდომამდე მოსამართლე, სამოქალაქო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მიერ წინასწარ გაგზავნილი 18 წელს მიღწეულ მოქალაქეთა ერთიანი სიიდან, მხარეთა მოსაზრებების მოსმენის შემდეგ, შემთხვევითი შერჩევის პრინციპით ადგენს ნაფიცი მსაჯულობის კანდიდატთა სიას, არა უმეტეს 100 პირის შემადგენლობით. შერჩეული ნაფიცი მსაჯულობის კანდიდატთა სიაში მიეთითება პირის გვარი და სახელი. სიას ხელს აწერს სხდომის თავმჯდომარე და მის ასლებს გადაცემს მხარეებს. პირი ვერ მიიღებს სისხლის
სამართლის პროცესში მონაწილეობას ნაფიც მსაჯულად, თუ: იგი სახელმწიფო-პოლიტიკური თანამდებობის პირია;იგი გამომძიებელია;იგი პოლიციელია;იგი ირიცხება საქართველოს შეიარაღებულ ძალებში;იგი სასულიერო პირია;იგი აღნიშნულ საქმეში სისხლის სამართლის პროცესის მონაწილეა;იგი ბრალდებულია; იგი ნარკოტიკული საშუალების მცირე ოდენობით მოხმარებისთვის ადმინისტრაციულსახდელდადებული პირია;მისი მონაწილეობა ნაფიც მსაჯულად აღნიშნულ საქმეში აშკარად უსამართლო იქნებოდა ამ პირის მიერ გამოხატული მოსაზრებების ან პირადი გამოცდილების საფუძველზე;იგი ფსიქოლოგია;იგი ფსიქიატრია; იგი იურისტია.
5. კასაცია სისხლის სამართლის პროცესში
`კასაცია‘‘ (ცასსატიო) ლათინური სიტყვაა და ნიშნავს გაუქმებას. იურიდიულ ლიტერატურაში სიტყვა `კასაცია‘‘ ნიშნავს სასამართლო განაჩენისა და გადაწყვეტილების გასაჩივრებასა და გადასინჯვას ზემდგომ სასამართლო ინსტანციაში. საკასაციო წესით სისხლის
სამართლის საქმის განხილვის მიზანია, მხარეებს მიეცეთ შესაძლებლობა, გადაისინჯოს სააპელაციო სასამართლოს შემაჯამებელი გადაწყვეტილება.საკასაციო ინსტანციის სასამართლო არის ბოლო რგოლი საქართველოს საერთო სასამართლოების სისტემაში და წარმოადგენს მართლმსაჯულების განხორციელების უმაღლეს ორგანოს. საქართველოში არის მხოლოდ ერთი საკასაციო ინსტანციის სასამართლო.
ეს არის საქართველოს უზენაესი სასამართლო. სისხლის სამართლის საქმეებზე საკასაციო საჩივრებს განიხილავს უზენაესი სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატა, რომელიც შედგება სამი მოსამართლისგან.საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად განაჩენის შეცვლის საფუძველია მსჯავრდებულის ქმედებისათვის არასწორი კვალიფიკაციის მიცემა, რაც გამოიხატება სისხლის სამართლის მატერიალური კანონის არასწორ გამოყენებაში. კერძოდ, როდესაც სასამართლომ გამოიყენა სისხლის სამართლის კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა; ან არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა; ან არასწორად განმარტა კანონი. თითოეული ასეთი შემთხვევა იწვევს პირის ქმედების არასწორ კვალიფიკაციას და არასწორ მსჯავრდებას. შესაბამისად, წარმოადგენს განაჩენის გაუქმების საფუძველს.სისხლის სამართლის საპროცესო კანონი ითვალისწინებს განაჩენის მთლიანად ან ნაწილობრივ გასაჩივრების შესაძლებლობას. იმ შემთხვევაში, თუ განაჩენი მხოლოდ ნაწილობრივ საჩივრდება, საკასაციო საჩივარში უნდა აღინიშნოს, თუ რა მოცულობით საჩივრდება განაჩენი და მის რა მოცულობით გაუქმებას ან შეცვლას ითხოვს საჩივრის ავტორი, ასევე, უნდა დაასაბუთოს, თუ რას ეფუძნება მისი მოთხოვნა. სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის აღნიშნული ნორმა ადგენს საკასაციო საჩივრის შეტანისა და აღნიშნული საჩივრის საფუძველზე საქმის საკასაციო ინსტანციის სასამართლოში გადასაგზავნად მომზადების წესს.სააპელაციო სასამართლო ვალდებულია, საკასაციო საჩივრის ასლი არა უგვიანეს 5 დღისა გადაუგზავნოს მეორე მხარეს. მიუხედავად სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსში ამგვარი ჩანაწერისა, დამკვიდრებული პრაქტიკის თანახმად, საკასაციო საჩივრის ასლი ეგზავნება არა მარტო მოწინააღმდეგე მხარეს, არამედ პროცესის ყველა მონაწილე მხარეს, რაც განპირობებულია იმით, რომ კონკრეტულ სისხლის სამართლის საქმეში მონაწილე ყველა პირი ინფორმირებული იყოს იმ საპროცესო მოქმედებების თაობაზე, რაც ხორციელდება იმ საქმეზე, რომელზეც იგი წარმოადგენს ერთ-ერთ მხარეს.მას შემდეგ, რაც სააპელაციო სასამართლო ამოწურავს კანონით განსზღვრულ პროცედურებს, სისხლის სამართლის საქმეს, საჩივარს და მის შესაგებელს აგზავნის საქართველოს უზენაეს სასამართლოში.საკასაციო სასამართლო უფლებამოსილია, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობა შეამოწმოს ზეპირი მოსმენის გარეშე.საკასაციო განხილვის ძირითად საფუძველს წარმოადგენს სამართლის განვითარების მიზანი და ერთიანი სასამართლო პრაქტიკის დადგენა. სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისთვის მნიშვნელოვნად შეიძლება მიჩნეულ იქნეს საქმეები, როდესაც ქმედების დასჯადობა ან/და კვალიფიკაცია სხვადასხვა სამართლებრივ შეფასებას იწვევს, ან სისხლის სამართლის საპროცესო კანონმდებლობა იძლევა ნორმის სხვადასხვანაირად განმარტების საშუალებას. ამ მხრივ მნიშვნელოვანია, ასეთ საქმეებზე ქვეყნის უმაღლესი ინსტანციის სასამართლოს მიერ იქნეს მიღებული გადაწყვეტილება ერთიანი პრაქტიკის ჩამოყალიბების კუთხით.
მუხლი 1. მოქმედების სფერო
1. ეს კანონი აწესრიგებს საქართველოს ტერიტორიაზე შრომით და მის თანმდევ ურთიერთობებს, თუ ისინი განსხვავებულად არ რეგულირდება სხვა სპეციალური კანონით ან საქართველოს საერთაშორისო ხელშეკრულებებით.
2. შრომით ურთიერთობასთან დაკავშირებული საკითხები, რომლებსაც არ აწესრიგებს ეს კანონი ან სხვა სპეციალური კანონი, რეგულირდება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის ნორმებით.
3. შრომითი ხელშეკრულებით არ შეიძლება განისაზღვროს ამ კანონით გათვალისწინებულისაგან განსხვავებული ნორმები, რომლებიც აუარესებს დასაქმებულის მდგომარეობას.
საქართველოს 2013 წლის 12 ივნისის ორგანული კანონი №729 – ვებგვერდი, 04.07.2013წ.
მუხლი 2. შრომითი ურთიერთობა
1. შრომითი ურთიერთობა არის შრომის ორგანიზაციული მოწესრიგების პირობებში დასაქმებულის მიერ დამსაქმებლისათვის სამუშაოს შესრულება ანაზღაურების სანაცვლოდ.
2. შრომითი ურთიერთობა წარმოიშობა მხარეთა თანასწორუფლებიანობის საფუძველზე ნების თავისუფალი გამოვლენის შედეგად მიღწეული შეთანხმებით.
3. შრომით და წინასახელშეკრულებო ურთიერთობებში, მათ შორის, ვაკანსიის შესახებ განცხადების გამოქვეყნებისას და შერჩევის ეტაპზე, აკრძალულია ნებისმიერი სახის დისკრიმინაცია რასის, კანის ფერის, ენის, ეთნიკური და სოციალური კუთვნილების, ეროვნების, წარმოშობის, ქონებრივი ან წოდებრივი მდგომარეობის, საცხოვრებელი ადგილის, ასაკის, სქესის, სექსუალური ორიენტაციის, შეზღუდული შესაძლებლობის, რელიგიური, საზოგადოებრივი, პოლიტიკური ან სხვა გაერთიანებისადმი, მათ შორის, პროფესიული კავშირისადმი, კუთვნილების, ოჯახური მდგომარეობის, პოლიტიკური ან სხვა შეხედულების გამო ან სხვა ნიშნით.
4. (ამოღებულია - 29.09.2020, №7177) .
41. (ამოღებულია - 29.09.2020, №7177) .
5. (ამოღებულია - 29.09.2020, №7177) .
6. (ამოღებულია - 29.09.2020, №7177) .
7. (ამოღებულია - 29.09.2020, №7177).
საქართველოს 2013 წლის 12 ივნისის ორგანული კანონი №729 – ვებგვერდი, 04.07.2013წ.
საქართველოს 2019 წლის 19 თებერვლის ორგანული კანონი №4279 – ვებგვერდი, 25.02.2019წ.
საქართველოს 2019 წლის 3 მაისის ორგანული კანონი №4549 – ვებგვერდი, 10.05.2019წ.
საქართველოს 2020 წლის 29 სექტემბრის ორგანული კანონი №7177 – ვებგვერდი, 05.10.2020წ.
მუხლი 3. შრომითი ურთიერთობის სუბიექტები
1. შრომითი ურთიერთობის სუბიექტები არიან დამსაქმებელი ან დამსაქმებელთა გაერთიანება და დასაქმებული ან დასაქმებულთა გაერთიანება, რომელიც შექმნილია „პროფესიული კავშირების შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონითა და შრომის საერთაშორისო ორგანიზაციის №87 და №98 კონვენციებით გათვალისწინებული მიზნებითა და წესით (შემდგომ – დასაქმებულთა გაერთიანება).
2. დამსაქმებელი არის ფიზიკური ან იურიდიული პირი, ანდა პირთა გაერთიანება, რომლისთვისაც შრომითი ხელშეკრულების საფუძველზე სრულდება გარკვეული სამუშაო.
3. დასაქმებული არის ფიზიკური პირი, რომელიც შრომითი ხელშეკრულების საფუძველზე, დამსაქმებლისათვის ასრულებს გარკვეულ სამუშაოს.
4. ინდივიდუალური შრომითი ურთიერთობის სუბიექტები არიან დამსაქმებელი და დასაქმებული.
5. კოლექტიური შრომითი ურთიერთობის სუბიექტები არიან ერთი ან მეტი დამსაქმებელი ან ერთი ან მეტი დამსაქმებელთა გაერთიანება და ერთი ან მეტი დასაქმებულთა გაერთიანება.
საქართველოს 2013 წლის 12 ივნისის ორგანული კანონი №729 – ვებგვერდი, 04.07.2013წ.
საქართველოს 2018 წლის 30 ნოემბრის ორგანული კანონი №3826 – ვებგვერდი, 14.12.2018წ.
მუხლი 31. (ამოღებულია)
საქართველოს 2012 წლის 28 დეკემბრის ორგანული კანონი №195 – ვებგვერდი, 30.12.2012წ.
საქართველოს 2013 წლის 12 ივნისის ორგანული კანონი №729 – ვებგვერდი, 04.07.2013წ.
თავი II. შრომითი დისკრიმინაციის აკრძალვა
საქართველოს 2020 წლის 29 სექტემბრის ორგანული კანონი №7177 – ვებგვერდი, 05.10.2020წ.
მუხლი 4. შრომითი დისკრიმინაციის ცნება
1. ამ კანონის მიზნებისთვის დისკრიმინაცია არის განზრახ ან გაუფრთხილებლობით პირის განსხვავება ან გამორიცხვა ან მისთვის უპირატესობის მინიჭება რასის, კანის ფერის, ენის, ეთნიკური ან სოციალური კუთვნილების, ეროვნების, წარმოშობის, ქონებრივი ან წოდებრივი მდგომარეობის, შრომითი ხელშეკრულების სტატუსის, საცხოვრებელი ადგილის, ასაკის, სქესის, სექსუალური ორიენტაციის, შეზღუდული შესაძლებლობის, ჯანმრთელობის მდგომარეობის, რელიგიური, საზოგადოებრივი, პოლიტიკური ან სხვა გაერთიანებისადმი (მათ შორის, პროფესიული კავშირისადმი) კუთვნილების, ოჯახური მდგომარეობის, პოლიტიკური ან სხვა შეხედულების გამო ან სხვა ნიშნით, რომელიც მიზნად ისახავს ან იწვევს დასაქმებასა და პროფესიულ საქმიანობაში თანაბარი შესაძლებლობის ან მოპყრობის უარყოფას ან ხელყოფას.
2. ამ კანონის მიზნებისთვის პირდაპირია დისკრიმინაცია, როდესაც ამ მუხლის პირველი პუნქტით გათვალისწინებული რომელიმე ნიშნის გამო პირის მიმართ ხორციელდება არათანაბარი მოპყრობა სხვა პირთან შედარებით, რომელიც იმავე ან მსგავს მდგომარეობაში არის, იყო ან შეიძლებოდა ყოფილიყო უფრო ხელსაყრელი მოპყრობის ობიექტი.
3. ამ კანონის მიზნებისთვის ირიბია დისკრიმინაცია, როდესაც ნეიტრალური დებულება, კრიტერიუმი ან პრაქტიკა ამ მუხლის პირველი პუნქტით გათვალისწინებული რომელიმე ნიშნის გამო პირს სხვა პირთან შედარებით არახელსაყრელ მდგომარეობაში აყენებს, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც ასეთი დებულება, კრიტერიუმი ან პრაქტიკა ობიექტურად არის გამართლებული კანონიერი მიზნით და გამოყენებული საშუალებები ამ მიზნის მისაღწევად აუცილებელი და თანაზომიერია.
4. დამსაქმებელი ვალდებულია ქალი და მამაკაცი დასაქმებულების მიერ თანაბარი სამუშაოს შესრულების შემთხვევაში უზრუნველყოს მათთვის თანაბარი შრომის ანაზღაურების გადახდა.
5. სამუშაო ადგილზე შევიწროება (მათ შორის, სექსუალური შევიწროება) არის დისკრიმინაციის ფორმა, კერძოდ, პირის მიმართ ამ მუხლის პირველი პუნქტით გათვალისწინებული რომელიმე ნიშნით განპირობებული არასასურველი ქცევა, რომელიც მიზნად ისახავს ან იწვევს მისი ღირსების შელახვას და მისთვის დამაშინებელი, მტრული, დამამცირებელი, ღირსების შემლახველი ან შეურაცხმყოფელი გარემოს შექმნას.
6. სექსუალური შევიწროება არის პირის მიმართ არასასურველი სექსუალური ხასიათის ქცევა, რომელიც მიზნად ისახავს ან/და იწვევს მისი ღირსების შელახვას და ქმნის მისთვის დამაშინებელ, მტრულ, დამამცირებელ, ღირსების შემლახველ ან შეურაცხმყოფელ გარემოს.
შენიშვნა: ამ კანონის მიზნებისთვის სექსუალური ხასიათის ქცევა არის პირისთვის სექსუალური ხასიათის ფრაზების თქმა ან/და ასეთი ფრაზებით მიმართვა, გენიტალიების ჩვენება ან/და ნებისმიერი სხვა სექსუალური ხასიათის არასიტყვიერი ფიზიკური ქცევა.
7. აკრძალულია დასაქმებულისთვის შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტა ან/და დასაქმებულის მიმართ ნებისმიერი სახის უარყოფითი მოპყრობა და მასზე ზემოქმედება იმის გამო, რომ დასაქმებულმა დისკრიმინაციისგან დასაცავად განცხადებით ან საჩივრით მიმართა შესაბამის ორგანოს ან ითანამშრომლა მასთან.
საქართველოს 2020 წლის 29 სექტემბრის ორგანული კანონი №7177 – ვებგვერდი, 05.10.2020წ.
მუხლი 5. დისკრიმინაციის აკრძალვის ფარგლები
აკრძალულია დისკრიმინაცია შრომით ურთიერთობასა და წინასახელშეკრულებო ურთიერთობაში (მათ შორის, ვაკანსიის შესახებ განცხადების გამოქვეყნებისას და შერჩევის ეტაპზე), დასაქმებასა და პროფესიულ საქმიანობაში. დისკრიმინაციის აკრძალვა, მათ შორის, ვრცელდება:
ა) წინასახელშეკრულებო ურთიერთობისას შერჩევის კრიტერიუმებსა და დასაქმების პირობებზე, აგრეთვე კარიერული წინსვლის ხელმისაწვდომობაზე, პროფესიული იერარქიის ყველა საფეხურზე, საქმიანობის სფეროს მიუხედავად;
ბ) პროფესიული იერარქიის ყველა საფეხურზე პროფესიული ორიენტაციის, კვალიფიკაციის ამაღლების, პროფესიული მომზადებისა და პროფესიული გადამზადების ყველა ფორმის (პრაქტიკული პროფესიული გამოცდილების ჩათვლით) ხელმისაწვდომობაზე;
გ) შრომის, შრომის ანაზღაურებისა და შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის პირობებზე;
დ) დასაქმებულთა გაერთიანების, დამსაქმებელთა გაერთიანების ან ისეთი ორგანიზაციის წევრობასა და საქმიანობაზე, რომლის წევრებიც განსაზღვრულ პროფესიულ ჯგუფს განეკუთვნებიან, ამ ორგანიზაციიდან მიღებული სარგებლის ჩათვლით;
ე) სამსახურებრივი სოციალური დაცვის პირობებზე, მათ შორის, სოციალური უზრუნველყოფისა და ჯანმრთელობის დაცვის პირობებზე.
საქართველოს 2020 წლის 29 სექტემბრის ორგანული კანონი №7177 – ვებგვერდი, 05.10.2020წ.
მუხლი 6. სამუშაოსთვის დამახასიათებელი მოთხოვნები
დისკრიმინაციად არ მიიჩნევა პირის განსხვავების აუცილებლობა, რომელიც გამომდინარეობს სამუშაოს არსიდან ან სპეციფიკიდან ან მისი შესრულების პირობებიდან, ემსახურება კანონიერი მიზნის მიღწევას და არის მის მისაღწევად აუცილებელი და თანაზომიერი საშუალება.
საქართველოს 2020 წლის 29 სექტემბრის ორგანული კანონი №7177 – ვებგვერდი, 05.10.2020წ.
მუხლი 7. მტკიცების ტვირთი
დისკრიმინაციის აკრძალვასთან დაკავშირებული დავის შემთხვევაში მტკიცების ტვირთი დამსაქმებელს ეკისრება, თუ კანდიდატი ან დასაქმებული მიუთითებს იმ ფაქტებზე ან/და გარემოებებზე, რომლებიც ქმნის საფუძველს გონივრული ვარაუდისთვის, რომ დამსაქმებელმა დისკრიმინაციის აკრძალვის შესახებ მოთხოვნა დაარღვია.
საქართველოს 2020 წლის 29 სექტემბრის ორგანული კანონი №7177 – ვებგვერდი, 05.10.2020წ.
მუხლი 8. დაცვის ან მხარდაჭერის განსაკუთრებული ღონისძიებები
დისკრიმინაციად არ მიიჩნევა განსაკუთრებული ღონისძიებები, რომლებიც ხორციელდება იმ პირთა საჭიროებების დასაკმაყოფილებლად, რომლებიც, ჩვეულებრივ, აღიარებულია, რომ, ასაკის, სქესის, შეზღუდული შესაძლებლობის, ოჯახური პასუხისმგებლობის, სოციალური ან კულტურული სტატუსის გათვალისწინებით, განსაკუთრებულ დაცვას ან მხარდაჭერას საჭიროებენ.
საქართველოს 2020 წლის 29 სექტემბრის ორგანული კანონი №7177 – ვებგვერდი, 05.10.2020წ.
მუხლი 9. გონივრული მისადაგება
შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირის მიმართ თანაბარი მოპყრობის პრინციპის, კერძოდ, გონივრული მისადაგების პრინციპის, დაცვის მიზნით დამსაქმებელი ვალდებულია საჭიროების შემთხვევაში განახორციელოს შესაბამისი ღონისძიებები, რათა შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირს ჰქონდეს თანაბარი შესაძლებლობა დასაქმების, კარიერული წინსვლის, კვალიფიკაციის ამაღლების, პროფესიული მომზადებისა და პროფესიული გადამზადების ხელმისაწვდომობისთვის, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც ასეთი ღონისძიება დამსაქმებელს არაპროპორციულ ტვირთს აკისრებს. ეს ტვირთი არაპროპორციულად არ მიიჩნევა, თუ კონკრეტულ ღონისძიებასთან დაკავშირებით მოქმედებს შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა სახელმწიფო მხარდაჭერის პროგრამები, შეღავათები ან/და სხვა, ალტერნატიული საშუალებები.
საქართველოს 2020 წლის 29 სექტემბრის ორგანული კანონი №7177 – ვებგვერდი, 05.10.2020წ.
კარი II. ინდივიდუალური შრომითი ურთიერთობა
საქართველოს 2020 წლის 29 სექტემბრის ორგანული კანონი №7177 – ვებგვერდი, 05.10.2020წ.
თავი III. შრომითი ურთიერთობის წარმოშობა
საქართველოს 2020 წლის 29 სექტემბრის ორგანული კანონი №7177 – ვებგვერდი, 05.10.2020წ.
მუხლი 10. შრომითი ქმედუნარიანობის წარმოშობა და სამუშაოზე მიღების მინიმალური ასაკი
1. ფიზიკური პირის შრომითი ქმედუნარიანობა წარმოიშობა 16 წლიდან.
2. 16 წლამდე არასრულწლოვანის შრომითი ქმედუნარიანობა წარმოიშობა მისი კანონიერი წარმომადგენლის ან მზრუნველობის/მეურვეობის ორგანოს თანხმობით, თუ შესაბამისი შრომითი ურთიერთობა არ ეწინააღმდეგება არასრულწლოვანის ინტერესებს, ზიანს არ აყენებს მის ზნეობრივ, ფიზიკურ და გონებრივ განვითარებას და არ უზღუდავს მას სავალდებულო დაწყებითი და საბაზო განათლების მიღების უფლებასა და შესაძლებლობას. არასრულწლოვანის კანონიერი წარმომადგენლის ან მზრუნველობის/მეურვეობის ორგანოს თანხმობა ძალაში რჩება მსგავსი ხასიათის შემდგომი შრომითი ურთიერთობის მიმართაც.
3. 14 წლამდე არასრულწლოვანთან შრომითი ხელშეკრულება შეიძლება დაიდოს მხოლოდ სპორტის, ხელოვნების ან კულტურის სფეროში საქმიანობის განსახორციელებლად ანდა სარეკლამო სამუშაოს შესასრულებლად.
4. აკრძალულია არასრულწლოვანთან შრომითი ხელშეკრულების დადება სათამაშო ბიზნესთან, ღამის გასართობ დაწესებულებასთან, ეროტიკული და პორნოგრაფიული პროდუქციის, ფარმაცევტული და ტოქსიკური ნივთიერებების დამზადებასთან, გადაზიდვასა და რეალიზაციასთან დაკავშირებული სამუშაოების შესასრულებლად.
5. აკრძალულია არასრულწლოვანთან ანდა ორსულ, ახალნამშობიარებ ან მეძუძურ ქალთან შრომითი ხელშეკრულების დადება მძიმე, მავნე ან საშიშპირობებიანი სამუშაოს შესასრულებლად.
6. აკრძალულია „ადრეული და სკოლამდელი აღზრდისა და განათლების შესახებ“ საქართველოს კანონით ან „ზოგადი განათლების შესახებ“ საქართველოს კანონით განსაზღვრულ დაწესებულებაში, არასრულწლოვანთათვის ნებისმიერი სახის საგანმანათლებლო/სასწავლო/სააღმზრდელო მომსახურების გამწევ დაწესებულებაში (მათ შორის, სკოლისგარეშე საგანმანათლებლო და სააღმზრდელო დაწესებულებაში), ადამიანით ვაჭრობის (ტრეფიკინგის) მსხვერპლთა მომსახურების დაწესებულებაში (თავშესაფარში), „ქალთა მიმართ ძალადობის ან/და ოჯახში ძალადობის აღკვეთის, ძალადობის მსხვერპლთა დაცვისა და დახმარების შესახებ“ საქართველოს კანონით განსაზღვრულ თავშესაფარში/კრიზისულ ცენტრში, „სოციალური დახმარების შესახებ“ საქართველოს კანონით გათვალისწინებულ სპეციალიზებულ დაწესებულებად/სპეციალიზებულ დაწესებულებაში იმ პირის დასაქმება, რომელიც ნასამართლევია „სქესობრივი თავისუფლებისა და ხელშეუხებლობის წინააღმდეგ მიმართულ დანაშაულთან ბრძოლის შესახებ“ საქართველოს კანონით გათვალისწინებული სქესობრივი თავისუფლებისა და ხელშეუხებლობის წინააღმდეგ მიმართული დანაშაულის ჩადენისთვის, მიუხედავად ნასამართლობის მოხსნისა ან გაქარწყლებისა.
7. აკრძალულია საქართველოს კანონმდებლობით განსაზღვრულ შესაბამის დაწესებულებაში იმ პირის დასაქმება, რომელიც ნასამართლევია „სქესობრივი თავისუფლებისა და ხელშეუხებლობის წინააღმდეგ მიმართულ დანაშაულთან ბრძოლის შესახებ“ საქართველოს კანონით გათვალისწინებული სქესობრივი თავისუფლებისა და ხელშეუხებლობის წინააღმდეგ მიმართული დანაშაულის ჩადენისთვის ან რომელსაც იმავე კანონის საფუძველზე ჩამოერთვა აღნიშნულ დაწესებულებაში საქმიანობის უფლება.
საქართველოს 2020 წლის 29 სექტემბრის ორგანული კანონი №7177 – ვებგვერდი, 05.10.2020წ.
მუხლი 11. წინასახელშეკრულებო ურთიერთობა და ინფორმაციის გაცვლა შრომითი ხელშეკრულების დადებამდე
1. დამსაქმებელს უფლება აქვს, მოიპოვოს კანდიდატის შესახებ ინფორმაცია, გარდა იმ ინფორმაციისა, რომელიც არ არის დაკავშირებული სამუშაოს შესრულებასთან და არ არის საჭირო კანდიდატის მიერ კონკრეტული სამუშაოს შესრულების შესაძლებლობის შესაფასებლად და შესაბამისი გადაწყვეტილების მისაღებად.
2. კანდიდატი ვალდებულია დამსაქმებელს აცნობოს ნებისმიერი გარემოების შესახებ, რომელმაც შეიძლება ხელი შეუშალოს მას სამუშაოს შესრულებაში ან საფრთხე შეუქმნას დამსაქმებლის ინტერესებს.
3. დამსაქმებელს უფლება აქვს, შეამოწმოს კანდიდატის მიერ წარდგენილი ინფორმაციის სისწორე.
4. დამსაქმებლის მიერ მოპოვებული კანდიდატის შესახებ ინფორმაცია და კანდიდატის მიერ წარდგენილი ინფორმაცია არ შეიძლება კანდიდატის თანხმობის გარეშე იყოს ხელმისაწვდომი სხვა პირისთვის, გარდა საქართველოს კანონმდებლობით გათვალისწინებული შემთხვევებისა.
5. კანდიდატს უფლება აქვს, გამოითხოვოს მის მიერ წარდგენილი დოკუმენტები, თუ დამსაქმებელმა არ დადო მასთან შრომითი ხელშეკრულება.
6. დამსაქმებელი ვალდებულია კანდიდატს მიაწოდოს შემდეგი ინფორმაცია:
ა) შესასრულებელი სამუშაოს შესახებ;
ბ) შრომითი ხელშეკრულების ფორმის (ზეპირი ან წერილობითი) და ვადის (განსაზღვრული ან განუსაზღვრელი) შესახებ;
გ) შრომის პირობების შესახებ;
დ) შრომითი ურთიერთობისას დასაქმებულის უფლებრივი მდგომარეობის შესახებ;
ე) შრომის ანაზღაურების შესახებ.
7. კანდიდატთან წინასახელშეკრულებო ურთიერთობა დასრულებულად მიიჩნევა დამსაქმებლის მიერ მასთან შრომითი ხელშეკრულების დადებით ან დასაქმებაზე უარის შესახებ ინფორმირებით.
8. დამსაქმებელი არ არის ვალდებული, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება კანდიდატის დასაქმებაზე უარის თქმის თაობაზე.
9. წინასახელშეკრულებო ურთიერთობისას შრომითი ხელშეკრულების დადებამდე დამსაქმებელი ვალდებულია კანდიდატს გააცნოს საქართველოს კანონმდებლობით განსაზღვრული დებულებები პირთა მიმართ თანაბარი მოპყრობის პრინციპისა და მისი დაცვის საშუალებების შესახებ, აგრეთვე მიიღოს ზომები სამუშაო ადგილზე პირთა მიმართ თანაბარი მოპყრობის პრინციპის დაცვის უზრუნველსაყოფად, მათ შორის, დისკრიმინაციის ამკრძალავი დებულებები ასახოს შრომის შინაგანაწესში, კოლექტიურ ხელშეკრულებებსა და სხვა დოკუმენტებში და უზრუნველყოს მათი შესრულება.
საქართველოს 2020 წლის 29 სექტემბრის ორგანული კანონი №7177 – ვებგვერდი, 05.10.2020წ.
მუხლი 12. შრომითი ხელშეკრულების დადება
1. შრომითი ხელშეკრულება იდება ზეპირი ან წერილობითი ფორმით, განსაზღვრული ან განუსაზღვრელი ვადით.
2. თუ შრომითი ურთიერთობის ხანგრძლივობა 1 თვეს აღემატება, აუცილებელია შრომითი ხელშეკრულების წერილობითი ფორმით დადება.
3. გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც შრომითი ხელშეკრულების ვადა არის 1 წელი ან 1 წელზე მეტი, შრომითი ხელშეკრულება განსაზღვრული ვადით იდება მხოლოდ შემდეგი საფუძვლის არსებობისას:
ა) შესასრულებელია კონკრეტული მოცულობის სამუშაო;
ბ) შესასრულებელია სეზონური სამუშაო;
გ) სამუშაოს მოცულობა დროებით იზრდება;
დ) ხდება შრომითი ურთიერთობის შეჩერების საფუძვლით სამუშაოზე დროებით არმყოფი დასაქმებულის ჩანაცვლება;
ე) შრომითი ხელშეკრულება ითვალისწინებს „დასაქმების ხელშეწყობის შესახებ“ საქართველოს კანონით განსაზღვრულ შრომის ანაზღაურების სუბსიდირებას;
ვ) არსებობს სხვა ობიექტური გარემოება, რომელიც ამართლებს შრომითი ხელშეკრულების განსაზღვრული ვადით დადებას.
4. თუ შრომითი ხელშეკრულების ვადა 30 თვეზე მეტია, ან თუ შრომითი ურთიერთობა ვადიანი შრომითი ხელშეკრულების მიმდევრობით ორჯერ ან მეტჯერ დადების შედეგად გრძელდება და მისი ხანგრძლივობა 30 თვეს აღემატება, მიიჩნევა, რომ დადებულია უვადო შრომითი ხელშეკრულება. ვადიანი შრომითი ხელშეკრულებები მიმდევრობით დადებულად ჩაითვლება, თუ არსებული ვადიანი შრომითი ხელშეკრულება მისი ვადის გასვლისთანავე გაგრძელდა ან მომდევნო ვადიანი შრომითი ხელშეკრულება პირველი ვადიანი შრომითი ხელშეკრულების ვადის გასვლიდან 60 დღის ვადაში დაიდო.
5. თუ განსაზღვრული ვადით შრომითი ხელშეკრულება დადებულია ამ მუხლის მე-3 პუნქტით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძვლის გარეშე, მიიჩნევა, რომ დადებულია უვადო შრომითი ხელშეკრულება.
6. ვადიანი შრომითი ხელშეკრულების დადებაზე ამ მუხლით დაწესებული შეზღუდვები არ ვრცელდება „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონით გათვალისწინებულ მეწარმეზე, თუ მისი სახელმწიფო რეგისტრაციიდან 48 თვე არ გასულა (დამწყები საწარმო) და იგი აკმაყოფილებს საქართველოს მთავრობის მიერ დადგენილ დამატებით პირობებს (ასეთი პირობების დადგენის შემთხვევაში), იმ პირობით, რომ ამ პუნქტის მიზნებისთვის ვადიანი შრომითი ხელშეკრულების ხანგრძლივობა არ შეიძლება იყოს 3 თვეზე ნაკლები.
7. ამ მუხლის მე-6 პუნქტის მოქმედება არ ვრცელდება იმ მეწარმე სუბიექტზე, რომელიც შექმნილია რეორგანიზაციის შედეგად, სხვა მეწარმე სუბიექტის აქტივების საკუთრებაში ან სარგებლობაში გადაცემის ან თვალთმაქცური გარიგების საფუძველზე.
8. გარდა შრომითი ხელშეკრულების ამ მუხლის მე-3 პუნქტის „ა“–„ვ“ ქვეპუნქტებით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძვლით დადების შემთხვევისა, თუ შრომითი ურთიერთობა დაწყებულია ამ მუხლის მე-6 პუნქტით განსაზღვრულ 48-თვიან პერიოდში, ამ ვადის ამოწურვის შემდეგ მიიჩნევა, რომ დადებულია უვადო შრომითი ხელშეკრულება.
9. დამსაქმებელი ვალდებულია განსაზღვრული ვადით დასაქმებულ პირს აცნობოს არსებული ვაკანსიების შესახებ, რათა მას ჰქონდეს, სხვა დასაქმებულის მსგავსად, უვადო შრომითი ხელშეკრულების ფარგლებში არსებული პოზიციების დაკავების თანაბარი შესაძლებლობა.
საქართველოს 2020 წლის 29 სექტემბრის ორგანული კანონი №7177 – ვებგვერდი, 05.10.2020წ.
საქართველოს 2021 წლის 2 აგვისტოს ორგანული კანონი №899 – ვებგვერდი, 04.08.2021წ.
საქართველოს 2021 წლის 1 დეკემბრის ორგანული კანონი №1039 – ვებგვერდი, 06.12.2021წ.
მუხლი 13. შრომითი ხელშეკრულების ენა
წერილობითი შრომითი ხელშეკრულება იდება მხარეებისთვის გასაგებ ენაზე. წერილობითი შრომითი ხელშეკრულება შეიძლება დაიდოს რამდენიმე ენაზე. თუ წერილობითი შრომითი ხელშეკრულება დადებულია რამდენიმე ენაზე, იგი უნდა შეიცავდეს დათქმას იმის თაობაზე, თუ რომელ ენაზე დადებულ შრომით ხელშეკრულებას ენიჭება უპირატესობა შრომითი ხელშეკრულებების დებულებებს შორის განსხვავების არსებობის შემთხვევაში.
საქართველოს 2020 წლის 29 სექტემბრის ორგანული კანონი №7177 – ვებგვერდი, 05.10.2020წ.
მუხლი 14. შრომითი ხელშეკრულების შინაარსი
1. შრომითი ხელშეკრულების არსებითი პირობებია:
ა) ინფორმაცია შრომითი ხელშეკრულების მხარეთა შესახებ;
ბ) მუშაობის დაწყების თარიღი და შრომითი ურთიერთობის ხანგრძლივობა;
გ) სამუშაო დრო და დასვენების დრო;
დ) სამუშაო ადგილი და ინფორმაცია დასაქმებულის სხვადასხვა სამუშაო ადგილის შესახებ, თუ მისი მუდმივი ან ძირითადი სამუშაო ადგილი განსაზღვრული არ არის;
ე) თანამდებობა (არსებობის შემთხვევაში მიეთითება რანგი, თანრიგი, კატეგორია და სხვა) და შესასრულებელი სამუშაოს სახე ან აღწერილობა;
ვ) შრომის ანაზღაურება (მიეთითება ხელფასი, აგრეთვე არსებობის შემთხვევაში − დანამატი) და მისი გადახდის წესი;
ზ) ზეგანაკვეთური სამუშაოს ანაზღაურების წესი;
თ) ანაზღაურებადი შვებულების ხანგრძლივობა, ანაზღაურებისგარეშე შვებულების ხანგრძლივობა და ამ შვებულებების მიცემის წესი;
ი) დამსაქმებლისა და დასაქმებულის მიერ შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის წესი;
კ) კოლექტიური ხელშეკრულებების დებულებები − იმ შემთხვევაში, თუ ამ დებულებებით დასაქმებულთა შრომის პირობები განსხვავებულად რეგულირდება.
2. დამსაქმებელი ვალდებულია დასაქმებულის მოთხოვნის შემთხვევაში გასცეს დასაქმების შესახებ ცნობა. ეს ცნობა უნდა შეიცავდეს მონაცემებს შესრულებული სამუშაოს, შრომის ანაზღაურებისა და შრომითი ხელშეკრულების ვადის თაობაზე.
3. შრომითი ხელშეკრულებით შეიძლება განისაზღვროს, რომ შრომის შინაგანაწესი შრომითი ხელშეკრულების ნაწილია. ამ შემთხვევაში დამსაქმებელი ვალდებულია პირს შრომითი ხელშეკრულების დადებამდე გააცნოს შრომის შინაგანაწესი (არსებობის შემთხვევაში). დამსაქმებელი ვალდებულია დასაქმებულს გააცნოს შრომის შინაგანაწესში შეტანილი ცვლილება მისი შეტანიდან 14 კალენდარული დღის ვადაში.
4. თუ დასაქმებულთან დადებულია რამდენიმე შრომითი ხელშეკრულება, რომლებიც მხოლოდ ავსებს და მთლიანად არ ცვლის ერთმანეთს, ყველა შრომითი ხელშეკრულება ინარჩუნებს ძალას და ერთ შრომით ხელშეკრულებად მიიჩნევა.
5. წინა შრომითი ხელშეკრულება ძალას ინარჩუნებს იმდენად, რამდენადაც მისი დებულებები შეცვლილი არ არის მომდევნო შრომითი ხელშეკრულებით.
6. თუ დასაქმებულთან დადებულია რამდენიმე შრომითი ხელშეკრულება, რომლებიც ერთსა და იმავე პირობას ეხება, უპირატესობა ენიჭება ბოლო შრომით ხელშეკრულებას.
7. ბათილია დასაქმებულთან დადებული ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულების ის პირობა, რომელიც ამ კანონს ან იმავე დასაქმებულთან დადებულ კოლექტიურ ხელშეკრულებას ეწინააღმდეგება, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულება აუმჯობესებს დასაქმებულის მდგომარეობას.
საქართველოს 2020 წლის 29 სექტემბრის ორგანული კანონი №7177 – ვებგვერდი, 05.10.2020წ.
მუხლი 15. შრომითი ურთიერთობის წარმოშობა
შრომითი ურთიერთობა წარმოიშობა დასაქმებულის მიერ სამუშაოს შესრულების ფაქტობრივად დაწყების მომენტიდან, თუ შრომითი ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის განსაზღვრული.
საქართველოს 2020 წლის 29 სექტემბრის ორგანული კანონი №7177 – ვებგვერდი, 05.10.2020წ.
მუხლი 16. არასრული სამუშაო განაკვეთი
1. არასრულ სამუშაო განაკვეთზე დასაქმებული პირი არის დასაქმებული, რომლის ნორმირებული სამუშაო დრო კვირის განმავლობაში ან საშუალოდ 1 წლამდე ხანგრძლივობის შრომითი ურთიერთობის პერიოდში ანალოგიურ პირობებში სრულ სამუშაო განაკვეთზე დასაქმებული პირის ნორმირებულ სამუშაო დროზე ნაკლებია.
შენიშვნა: ამ მუხლის მიზნებისთვის სრულ სამუშაო განაკვეთზე დასაქმებული პირი არის დასაქმებული, რომელიც იმავე ფორმის შრომითი ხელშეკრულების ფარგლებში იმავე დამსაქმებლისთვის ასრულებს იმავე ან მსგავს სამუშაოს და დასაქმებულია იმავე მიმართულებით, იმავე დეპარტამენტში ან სამსახურში. იმავე მიმართულებით, იმავე დეპარტამენტში ან სამსახურში ანალოგიურ პირობებში სრულ სამუშაო განაკვეთზე დასაქმებული პირის არარსებობის შემთხვევაში გასათვალისწინებელია იმავე დამსაქმებელთან ანალოგიურ პირობებში სრულ სამუშაო განაკვეთზე დასაქმებული პირი. ასეთი პირის არარსებობის შემთხვევაში გასათვალისწინებელია საქმიანობის იმავე სფეროში სრულ სამუშაო განაკვეთზე დასაქმებული პირი.
2. აკრძალულია შრომის პირობებთან დაკავშირებით არასრულ სამუშაო განაკვეთზე დასაქმებული პირის მიმართ განსხვავებული მოპყრობა ანალოგიურ პირობებში სრულ სამუშაო განაკვეთზე დასაქმებულ პირთან შედარებით მხოლოდ იმის გამო, რომ ეს პირი დასაქმებულია არასრულ სამუშაო განაკვეთზე, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც განსხვავებული მოპყრობა გამართლებულია ობიექტური საფუძვლით.
3. დაუშვებელია დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტა მის მიერ სრული სამუშაო განაკვეთიდან არასრულ სამუშაო განაკვეთზე ან არასრული სამუშაო განაკვეთიდან სრულ სამუშაო განაკვეთზე გადასვლაზე უარის თქმის გამო, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც დამსაქმებელს უფლება აქვს, შესაბამისი წინაპირობების დაცვით შეწყვიტოს დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულება ამ კანონის 47-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული საფუძვლით.
4. ობიექტური შესაძლებლობის არსებობის შემთხვევაში დამსაქმებელი ვალდებულია:
ა) გაითვალისწინოს დასაქმებულის მოთხოვნა სრული სამუშაო განაკვეთიდან დამსაქმებელთან არსებულ არასრულ სამუშაო განაკვეთზე გადასვლის შესახებ;
ბ) გაითვალისწინოს დასაქმებულის მოთხოვნა შესაძლებლობის არსებობის შემთხვევაში არასრული სამუშაო განაკვეთიდან სრულ სამუშაო განაკვეთზე გადასვლის ან სამუშაო დროის გაზრდის შესახებ;
გ) დროულად გაავრცელოს არსებული სრული და არასრული სამუშაო განაკვეთების შესახებ ინფორმაცია სრული სამუშაო განაკვეთიდან არასრულ სამუშაო განაკვეთზე ან არასრული სამუშაო განაკვეთიდან სრულ სამუშაო განაკვეთზე გადასვლის ხელშეწყობის უზრუნველსაყოფად;
დ) გაითვალისწინოს წამახალისებელი ღონისძიებები ორგანიზაციის ყველა დონეზე (მათ შორის, წამყვან/მენეჯერულ თანამდებობებზე) არასრული სამუშაო განაკვეთის ხელმისაწვდომობისთვის, აგრეთვე, თუ ეს მიზანშეწონილია, არასრულ სამუშაო განაკვეთზე დასაქმებული პირის კარიერული წინსვლის, პროფესიული მომზადებისა და პროფესიული მობილობის ხელშეწყობისთვის.
5. დასაქმებულის უფლება, დასაქმდეს ერთზე მეტ სრულ ან არასრულ სამუშაო განაკვეთზე, შრომითი ხელშეკრულებით შეიძლება შეიზღუდოს, თუ პირი, რომლისთვისაც უნდა შესრულდეს შეთავსებითი სამუშაო, დამსაქმებლის კონკურენტია.
საქართველოს 2020 წლის 29 სექტემბრის ორგანული კანონი №7177 – ვებგვერდი, 05.10.2020წ.
მუხლი 17. გამოსაცდელი ვადა
1. შესასრულებელ სამუშაოსთან პირის შესაბამისობის დადგენის მიზნით, მხარეთა შეთანხმებით, შესაძლებელია მასთან მხოლოდ ერთხელ დაიდოს შრომითი ხელშეკრულება გამოსაცდელი ვადით არაუმეტეს 6 თვისა. შრომითი ხელშეკრულება გამოსაცდელი ვადით იდება მხოლოდ წერილობითი ფორმით.
2. გამოსაცდელ ვადაში შესრულებული სამუშაო ანაზღაურდება. ამ ანაზღაურების ოდენობა და გადახდის წესი განისაზღვრება მხარეთა შეთანხმებით.
3. დამსაქმებელს უფლება აქვს, გამოსაცდელი ვადის განმავლობაში ნებისმიერ დროს დადოს დასაქმებულთან ვადიანი ან უვადო შრომითი ხელშეკრულება ან შეწყვიტოს მასთან გამოსაცდელი ვადით დადებული შრომითი ხელშეკრულება.
4. გამოსაცდელი ვადით დადებული შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შემთხვევაზე არ ვრცელდება ამ კანონის 48-ე მუხლით გათვალისწინებული მოთხოვნები, თუ გამოსაცდელი ვადით დადებული შრომითი ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის განსაზღვრული. გამოსაცდელი ვადით დადებული შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შემთხვევაში დასაქმებულს შრომის ანაზღაურება მიეცემა ნამუშევარი დროის შესაბამისად.
საქართველოს 2020 წლის 29 სექტემბრის ორგანული კანონი №7177 – ვებგვერდი, 05.10.2020წ.
მუხლი 18. სტაჟირება
1. სტაჟიორი არის ფიზიკური პირი, რომელიც დამსაქმებლისთვის ასრულებს გარკვეულ სამუშაოს ანაზღაურების სანაცვლოდ ან მის გარეშე, კვალიფიკაციის ასამაღლებლად, პროფესიული ცოდნის, უნარის ან პრაქტიკული გამოცდილების მისაღებად.
2. დამსაქმებელს ეკრძალება სტაჟიორის შრომის გამოყენება იმ მიზნით, რომ თავი აარიდოს შრომითი ხელშეკრულების დადებას. სტაჟიორი არ ანაცვლებს დასაქმებულს. დამსაქმებელს არ აქვს უფლება, აიყვანოს სტაჟიორი იმ დასაქმებულის ნაცვლად, რომელთანაც შრომითი ურთიერთობა შეჩერდა ან/და შეწყდა.
3. ანაზღაურებისგარეშე სტაჟირების ვადა არ უნდა აღემატებოდეს 6 თვეს, ხოლო ანაზღაურებადი სტაჟირების ვადა − 1 წელს. პირს უფლება აქვს, ერთსა და იმავე დამსაქმებელთან ანაზღაურებისგარეშე სტაჟირება გაიაროს მხოლოდ ერთხელ.
4. სტაჟიორისა და დამსაქმებლის ურთიერთობას აწესრიგებს წერილობითი ხელშეკრულება. ამ ხელშეკრულებაში დეტალურად უნდა იყოს აღწერილი სტაჟიორის მიერ შესასრულებელი სამუშაო.
5. სტაჟიორთან დადებულ ხელშეკრულებაზე ვრცელდება ამ კანონით (გარდა ამ კანონის VII თავისა) გათვალისწინებული დაცვის ყველა მინიმალური სტანდარტი. სტაჟიორთან დადებული ხელშეკრულების შეწყვეტის შემთხვევაზე არ ვრცელდება ამ კანონის 48-ე მუხლით გათვალისწინებული მოთხოვნები, თუ სტაჟიორთან დადებული ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის განსაზღვრული.
6. ამ მუხლის ნორმები გამოიყენება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ სპეციალური კანონით სხვა რამ არ არის განსაზღვრული.
7. ამ მუხლის მოქმედება არ ვრცელდება საჯარო დაწესებულებებზე, მათ შორის, საჯარო სამართლის იურიდიულ პირებზე.
საქართველოს 2020 წლის 29 სექტემბრის ორგანული კანონი №7177 – ვებგვერდი, 05.10.2020წ.
თავი IV. სამუშაოს შესრულება
საქართველოს 2020 წლის 29 სექტემბრის ორგანული კანონი №7177 – ვებგვერდი, 05.10.2020წ.
მუხლი 19. სამუშაოს პირადად შესრულების მოვალეობა
დასაქმებული ვალდებულია სამუშაო პირადად შეასრულოს.
საქართველოს 2020 წლის 29 სექტემბრის ორგანული კანონი №7177 – ვებგვერდი, 05.10.2020წ.
მუხლი 20. შრომითი ხელშეკრულების პირობების შეცვლა
1. დამსაქმებელს უფლება აქვს, დასაქმებულისთვის შეტყობინებით დააზუსტოს შრომითი ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაოს შესრულების ცალკეული გარემოებები, რომლებიც არ ცვლის შრომითი ხელშეკრულების არსებით პირობებს.
2. შრომითი ხელშეკრულების არსებითი პირობები შეიძლება შეიცვალოს მხოლოდ მხარეთა შეთანხმებით. თუ შრომითი ხელშეკრულება არ შეიცავს რომელიმე არსებით პირობას, ასეთი პირობის განსაზღვრა შესაძლებელია დასაქმებულის თანხმობით.
3. შრომითი ხელშეკრულების არსებითი პირობების შეცვლა, რაც განპირობებულია საქართველოს კანონმდებლობის ცვლილებით, დასაქმებულის თანხმობას არ საჭიროებს.
4. შრომითი ხელშეკრულების არსებითი პირობების შეცვლად არ მიიჩნევა შემდეგი გარემოების შეცვლა:
ა) დამსაქმებლის მიერ დასაქმებულისთვის მითითებული სამუშაოს შესრულების ადგილის შეცვლა, თუ ხელმისაწვდომი საზოგადოებრივი სატრანსპორტო საშუალებებით დასაქმებულის საცხოვრებელი ადგილიდან სამუშაოს შესრულების ახალ ადგილამდე მისასვლელად და დასაბრუნებლად საჭიროა დღეში არაუმეტეს 3 საათისა, ამასთანავე, ეს არ მოითხოვს არაპროპორციულ ხარჯებს;
ბ) სამუშაოს დაწყების ან დამთავრების დროის შეცვლა არაუმეტეს 90 წუთით.
5. ამ მუხლის მე-4 პუნქტით გათვალისწინებული ორივე გარემოების ერთდროულად შეცვლა მიიჩნევა შრომითი ხელშეკრულების არსებითი პირობების შეცვლად.
6. თუ იმ დასაქმებულის ჯანმრთელობის მდგომარეობა, რომელიც არის ორსული, ახალნამშობიარები ან მეძუძური ქალი, სამედიცინო დასკვნის თანახმად, არ იძლევა შრომითი ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაოს შესრულების შესაძლებლობას, მას გონივრული მისადაგების ფარგლებში უფლება აქვს, მოითხოვოს იმავე დამსაქმებელთან თავისი ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესაბამისი სამუშაოს შესრულება.
7. იმ დასაქმებულის შრომის პირობების შემსუბუქების ან მსუბუქ სამუშაოზე გადაყვანის შეუძლებლობის შემთხვევაში, რომელიც არის ორსული, ახალნამშობიარები ან მეძუძური ქალი, სამედიცინო დასკვნაში მითითებული ვადის, აგრეთვე ორსულობის, ახალნამშობიარობის ან მეძუძურობის ფაქტის გათვალისწინებით, დასაქმებული თავისუფლდება შრომითი ხელშეკრულებით განსაზღვრული მოვალეობების შესრულებისგან. მას აღნიშნული პერიოდი არ ჩაეთვლება ამ კანონის 46-ე მუხლის მე-2 პუნქტის „ი“ ქვეპუნქტითა და 47-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ი“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებულ დროებითი შრომისუუნარობის ვადაში. შრომითი ხელშეკრულებით განსაზღვრული მოვალეობების შესრულებისგან გათავისუფლების პერიოდში დასაქმებულის შრომის ანაზღაურების საკითხი განისაზღვრება დასაქმებულისა და დამსაქმებლის შეთანხმებით.
8. დასაქმებულს უფლება აქვს, ორსულობისა და მშობიარობის გამო შვებულების, ბავშვის მოვლის გამო შვებულების, ახალშობილის შვილად აყვანის გამო შვებულების დასრულების შემდეგ დაბრუნდეს იმავე სამუშაოზე იმავე შრომის პირობებით, აგრეთვე ისარგებლოს ნებისმიერი გაუმჯობესებული შრომის პირობებით იმის ფარგლებში, რისი მიღების უფლებაც მას ექნებოდა, შესაბამისი შვებულებით რომ არ ესარგებლა.
საქართველოს 2020 წლის 29 სექტემბრის ორგანული კანონი №7177 – ვებგვერდი, 05.10.2020წ.
მუხლი 21. მივლინება
1. მივლინება არის დამსაქმებლის მიერ დასაქმებულის სამუშაო ადგილის დროებით შეცვლა, სამუშაოს ინტერესებიდან გამომდინარე.
2. დამსაქმებლის მიერ დასაქმებულის მივლინებაში გაგზავნა არ მიიჩნევა შრომითი ხელშეკრულების არსებითი პირობების შეცვლად, თუ მივლინების პერიოდი წელიწადში 45 კალენდარულ დღეს არ აღემატება.
3. დამსაქმებლის მიერ ამ მუხლის მე-2 პუნქტით გათვალისწინებული ვადის გადამეტება მიიჩნევა შრომითი ხელშეკრულების არსებითი პირობების შეცვლად.
4. დამსაქმებელი ვალდებულია დასაქმებულს სრულად აუნაზღაუროს მივლინებასთან დაკავშირებული ხარჯი.
5. ამ მუხლის ნორმები გამოიყენება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ შრომითი ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის განსაზღვრული.
საქართველოს 2020 წლის 29 სექტემბრის ორგანული კანონი №7177 – ვებგვერდი, 05.10.2020წ.
მუხლი 22. პროფესიული განვითარების ხელშეწყობა
1. დამსაქმებელი ხელს უწყობს დასაქმებულის კვალიფიკაციის ამაღლებას.
2. ორსულობისა და მშობიარობის გამო შვებულების, ბავშვის მოვლის გამო შვებულების, ახალშობილის შვილად აყვანის გამო შვებულების დასრულების შემდეგ, დასაქმებულის მოთხოვნის შემთხვევაში დამსაქმებელი ვალდებულია უზრუნველყოს დასაქმებულის კვალიფიკაციის ამაღლება, თუ ეს აუცილებელია მის მიერ შრომითი ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაოს შესასრულებლად და დამსაქმებლისთვის არაპროპორციულ ხარჯებს არ წარმოშობს.
3. თუ პროფესიული გადამზადების, კვალიფიკაციის ამაღლების ან სხვა სასწავლო კურსში დასაქმებულის მონაწილეობის თაობაზე გადაწყვეტილებას იღებს დამსაქმებელი, ამ კურსში დასაქმებულის მონაწილეობა სამუშაო დროში ითვლება და ანაზღაურდება.
საქართველოს 2020 წლის 29 სექტემბრის ორგანული კანონი №7177 – ვებგვერდი, 05.10.2020წ.
მუხლი 23. შრომის შინაგანაწესი
1. დამსაქმებელს უფლება აქვს, დაადგინოს შრომის შინაგანაწესი. იგი ვალდებულია შრომის შინაგანაწესი დასაქმებულს გააცნოს.
2. შრომის შინაგანაწესი არის წერილობითი დოკუმენტი, რომლითაც შეიძლება განისაზღვროს:
ა) სამუშაო კვირის ხანგრძლივობა, სამუშაო დღეს სამუშაოს დაწყების დრო და დამთავრების დრო, ცვლაში მუშაობისას – ცვლის ხანგრძლივობა;
ბ) დასვენების ხანგრძლივობა;
გ) შრომის ანაზღაურების გაცემის დრო, ადგილი და წესი;
დ) ანაზღაურებადი შვებულების ხანგრძლივობა და მიცემის წესი;
ე) ანაზღაურებისგარეშე შვებულების ხანგრძლივობა და მიცემის წესი;
ვ) შრომის პირობების დაცვის წესები;
ზ) წახალისების სახე, პასუხისმგებლობის სახე და მათი გამოყენების წესები;
თ) განცხადების/საჩივრის განხილვის წესი.
3. სამუშაოს სპეციფიკის გათვალისწინებით, დამსაქმებელმა შრომის შინაგანაწესით შეიძლება განსაზღვროს სპეციალური წესები.
4. დამსაქმებელი ვალდებულია მიიღოს ზომები დაწესებულებაში დასაქმებულთა მიმართ თანაბარი მოპყრობის პრინციპის დაცვის უზრუნველსაყოფად, მათ შორის, დისკრიმინაციის ამკრძალავი დებულებები ასახოს შრომის შინაგანაწესსა და სხვა დოკუმენტებში და უზრუნველყოს მათი შესრულება.
5. დამსაქმებელი ვალდებულია ხელი შეუწყოს დასაქმების ადგილზე შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა უფლებების რეალიზებას, მათ შორის, გონივრული მისადაგების ფარგლებში „შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა უფლებების შესახებ“ საქართველოს კანონის 36-ე მუხლით გათვალისწინებული სავალდებულო სტანდარტების/ნორმატივების დაცვითა და შესრულებით.
6. ბათილია შრომის შინაგანაწესის ის დებულება, რომელიც ამ კანონს, ინდივიდუალურ შრომით ხელშეკრულებას ან კოლექტიურ ხელშეკრულებას ეწინააღმდეგება. თემებიიიიიიიიიიიიიიიიიიიი 11111ქართული შრომის სამართლის ისტორიული განვითარების ათვლა იწყება საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის 1920 წლის 14 აგვისტოს კანონით შრომის ხელშეკრულების შესახებ კანონს ექვემდებარება შრომის ყოველი ხელშეკრულება, რომლითაც ერთი პირი დაქირავებული თავის სამუშაო ძალას აძლევს სხვა პირს დამქირავებელს განსაზღვრული ან განუსაზღვრელი ვადით, ან გარიგებულ სამუშაოს დამთავრებამდე და ვალდებული ხდება დამქირავებლის მიერ ნაჩვენები განსაზღვრული სახის მოქმედება შეასრულოს სასყიდლიანი სამუშაოს ფასით რომელიც აღირიცხება დროის მიხედვით, ნაჭრობით ან სხვა საშუალებით 2222222222წყაროებიი კონსტიტუციის 6 ის 1 მუხლის ნაწილის თანახმად საქართველოს კონსტიტუციასახელმწიფოს უზენაესი კანონია ყველა სხვა სამართლებრივი აქტი უნდა შეესაბამებოდეს კონსტიტუციას. საქართველოს კონსტიტუციით განპირებებულია ადამიანის უფლებები და თავისუფლებები. იგი აყალიბებს შრომის ურთიერთობის მარეგულირებელ ჩარჩოს, კონსტიტუციით არის განპირობებული შრომის თავისუფლება აღსანიშნავია საქართველოს კონსტიტუციის მე 14 მუხლი რომელიც ეხება თავისუფლებას და თანასწორობას.3333333ხელშეკრულების დადების თავისუფლების პრინციპი დისკრიმინაციის აღმოფხვრის პრინციპი ამონარიდები საერთა=შორისო ხელშეკრულებიდან ვენის კონვენციის მუხლი 26 ყოველი ძალაში მყპოფი საერთაშორისო ხელშეკრულება სავალდებულოა მისი მხარეებისთვის და მათ მიერ კეთილსინდისიერად უნდა შესრულდეს ხელშეკრულების მხარემ არ შეიძლება მიუთითოს თავის შიდასახელმწიფოებრივისამართლის დებულებებზე. მის მიერ საერთაშორისო ხელშეკრულების შეუსრულებლობის გასამართლებლად
1)ზღვის საერთაშორისო სამართლის შესახებ გაეროს
1982 წლის კონვენციის მიხედვით ტწრმინი
‘’ზონა’’ნიშნავს?
ყველა საზღვაო სივრცეს სადაც სახელმწიფო არ
ახორციელებს სუვერენულ უფლებებს
2)საერთაშორისო სამართალი არის
საერთაშორისო საზოგადოების სამართალი
3)სახელმწიფოს ტერიტორიის ფართობის დადგენისას
მხედველობაში უნდა მივიღოთ თუ არა მისი
საელჩოების ფართობის ერთობლიობა?
რა თქმაუნდა რადგან საელჩოები სახელმწიფოს
ტერიტორიად ივლება
4)თანამედროვე საერთაშორისო სამართლის სუბიექტი
არ არის
მულტინაციონალური კომპანია
5)ექსტრადაცია,როგორც საერთაშორისო
თანამშრომლობის ერთგვარი ფორმა საერთაშორისო
სამართალში გაჩნდა
გაეროს სისტემაში სახელმწიფოთა
თანამშრომლობის სისტემის შემუშავების ფარგლებში
6)მართლმსაჯულების საერთაშორისო სასამართლო
უფლებამოსილია მიიღოს
გადაწყვეტილება და საკონსულტაციო მოსაზრება
7)საერთაშორისო სამართალში შესაძლებელია თუ არა
სახელმწიფოს პასუხისმგებლობის დაყენება სხვა
სახელმწიფოს ქმედების გამო?
შეუძლებელია რადგან სახელმწიფომ შეიძლება
მხოლოდ საკუთარი ქმედების გამო აგოს პასუხი
8)დიპლომატიური ურთიერთობის შესახებ ვენის 1961
წლის კონვენციის მიხედვით სეხელმწიფოთა შორის
დიპლომატიური
ურთიერთობა.....წარმომადგენლობის დაფუძვნება
ხდება?
ურთიერთშეთანხმებით
9)საერთაშორისო სამართალი იცნობს თუ არა
საერთაშორისო კონფერენციების
სამართალსუბიექტობას?
არ აღიარებს
10)საერთაშორისო სამართლებრივი ნორმის შიდა
სახელმწიფოებრივ ურთიერთობებში
გამოსაყენებლად
ყოველთვის საჭიროა დამატებითი შიდა
სახელმწიფოებრივი ნორმა
11)საერთაშორისო სამართლის მიხედვით
მშვიდობიანი გავლის პრინციპიაღიარებულია?
სახელმწიფოს სახმელეთო,საზღვაო და საჰაერო
ტერიტორიაზე
12)შესაძლებელია თუ არა აგრესიული საგარეო
პოლიტიკის სახელმწიფოს გაერთიანებული ერების
ორჰგანიზაციაში გაწევრიანება?
გაეროს ქარტიის მიხედვით,შეუძლებელია
13)საერთაშორისო სამართალში სახელმწიფოს
საერთაშორისო პასუხისმგებლობის საფუძველია?
მისი საერთაშორისოდ მართლსაწინააღმდეგო
ქმედება
14)საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის
ძირითადი მიზანია
განსაზღვროს ძალის გამოყენებისას სახელმწიფოთა
ვალდებულებები
15)საერთაშორისო სამართალი ჩამოყალიბდა
ცნობილი დიპლომატიასა და იურისტის ჰუგო
გროციურის ნაშრომის’’ზღვის თავისუფლების
შესახებ’’გამოქვეყნების
16)გაეროს წესდების
(ქარტიის)მიხედვით,საერთაშორისო სამართლის
ძირითადი პრინციპები:
ყველაზე უფრო მნიშვნელოვანი
ნორმებია,რომელსაც უნდა შეესაბამებოდეს როგორც
წესდებისსხვა დებულებები,ისე ნებისმიერი
საერთაშორისო ვალდებულებები
17)ვენის 1969 წლის კონვენციის მიხედვით
საერთაშორისო ხელშეკრულების შესახებ პაქტა სუნტ
სერვანდა ნიშნავს?
ნიშნავს ძალაში მყოფიხელშეკრულების
კეთილსინდისიერად შესასრულების ვალდებულებას
18)დიპლომატიური ურთიერთობის შესახებ ვენის
1961 წლის კონვენციის მიხედვით დიპლომატიური
აგენტის კერძო რეზიდენცია
ისევე ხელშეუხებელია და დაცულია,როგორც
წარმომადგენლობის შენობები
19)საერთაშორისო სამართლის ძირითადი სუბიექტია?
სახელმწიფო
20)ვენის 1969 წლის კონვენციის მიხედვით
ხელშეკრულებების შესახებ,ხელშეკრულების ტესტი
ხდება აუთენტური და საბოლოო
ხელშეკრულების ტექსტით
გათვალისწინებულიპროცედურის ან სახელმწიფოთა
შორის სხვაგვარად შეთანხმებული პირობის
მიხედვით
21)თქვენ ხართ თუ არა საერთაშორისო სამართლის
სუბიექტი?
კი რადგან თანამედროვე საერთაშორისო სამართალი
ამას აღიარებს
22)არსებობს თუ არა საერთაშორისო ორგანიზაციების
შიდა სამართალი?
საერთაშორისო ორგანიზაცია იქმნება სახელმწიფოს
მიერ საერთაშორისო ხელშეკრულების საფუძველზე
და შესაბამისად საერთაშორისო ორგანიზაციის
ყოველგვარი საქმიანობა თავისი არსით
საერთაშორისოა
23)საერთაშორისო სამართლისა და შიდა შიდა
სახელმწიფოებრივი სამართლის თანაფარდობა
ნიშნავს
ამ ორი სამართლის მეცნიერულ შედარებას კვლევის
მიზნით
24)სახელმწიფოს საერთაშორისო პასუხისმგებლობის
შესახებ გაეროს 2001 წლის დოკუმენტის
მიხედვით,სახელმწიფოს პასუხისმგებლობის
გამომრიცხავ გარემოებას არ წარმოადგენს?
შეცდომა
25)საერთაშორისო სახელშეკრულებლო სამართლის
მიხედვით რებუს სიქ სტანტიბუს?
ხელშეკრულებაში ხელშემკვრელი სახელმწიფოს
მხრიდან ცალმხრივად ცვლილებების შეტანის
აკრძალვა
26)საერთაშორისო ორგანიზაციებს გააჩნიათ თუ არა
მოქალაქეობა?
არ გააჩნიათ მოქალაქეობა,როგორც
სახელმწიფოებს,განსხვავებით ფიზიკური
პირებისაგან რომლებიც არიან საერთაშორისო
სამართლის სუბიექტები
27)საერთაშორისო სამართლის ძირითადი პრინციპები
არის ცივი ომის პირობებში ევროპაში მშვიდობის
უზრუნველყოფის მიზნით სამშვიდობო
კონფერენციაზე შემუშავებული პრინციპები
28)ვენის 1969 წლის კონვენციის თანახმად
ხელშეკრულებაში ცვლილებების შეტანა
ნებადართულია მხარეთა თანხმობის შემთხვევაში
29)დიპლომატიური ურთიერთობის შესახებ ვენის
1961 წლის კონვენციის მიხედვით
წარმომადგენლობის მეთაური არის ?
პირი,რომელსაც მააკრედიტებელი სახელმწიფო
ავალებს იმოქმედოს როგორ ც ასეთმა
30)საერთაშორისო მართლმსაჯულების სასამართლოს
სტატუსის 38-ე მუხლის თანახმად საერთაშორისო
სამართლის წყარო არ არის?
სახელმწიფოს ცალმხრივი ატები
31)დიპლომატიური იმუნიტეტი და მისი
დანიშნულება
დიპლომატიური წარმ ომადგენლის უფლებაა რომ
მას ქონდეს იმუნიტეტი,ყოველ დიპლომატიურ
წარმომადგენელს და მის რეზიდენციას თავისი
ფუნქციის ნორმალური შესრულებისათვის მიეცემა
განსაკუთრებული უფლებები.ისინი მას
ათავისუფლებენ ადგილსამყოფელი სახელმწიფოს
ყვე;ა ახის იურისდიქციისაგან.
32)საერთაშორისო საჯარო სამართლის თეორიაში
დუალიზმი აღნიშნავს
მოსაზრებას რომლის თანახმად საერთაშორისო და
შიდასახელმწიფოებრივი სამართალი ორ სხვადახვა
ერთმანეთისაგან დამოუკიდებელ სისტემას
წარმოადგენს.
33)საქართველოს კანონის მიხედვით საერთაშორისო
ხელშეკრულებების შესახებ,საქართველოს
საერთაშორისო ხელშეკრულება
საქართველოს კანონმდებლობის განუყოფელი
ნაწილია და ქვს კონსტიტუციის მსგავსი
სამართლებრივი ძალა
34)ჰელსინკის 1975 წლის სამშვიდობო კონფერენციის
დასრულებისას მიღებული დასკვნითი
აქტით,სახელმწიფოებმა მიიღეს
საერთაშორისო სამართლის ძირითადი პრინციპები
35)შესაძლებელია თუ არა სახელმწიფოს ერთ
სახელმწიფოში ჰქონდეს რამენიმე საკონსულო
წარმომადგენლობა?
შესაძლებელია
36)
საერთაშორისო სამართლის ძირითადი პრინციპები
36)თანამედროვე საერთაშორისო სამართლის
სუბიექტი არ არის
მულტინაციონალური კომპანიები
37)2001 წლის გაეროს მიერ მიღებული დოკუმენტის
მიხედვით სახელმწიფოს პასუხისმგებლობის შესახებ,
საერთაშორისოდ მართლსაწინააღმდეგო ქმედება
სახეზეა:
როდესაც სახელმწიფო არღვევს ადამიანის
უფლებათა ევროულ კონვენციას
38)საერთაშორისო სამართალი ფიზიკური პირის
მოქალაქეობის საკითხს
სრულიად მიანდობს სახელმწიფოების სუვერენულ
კომპეტენციას,თუმცა ადგენს ზოგად პრინციპებს ამ
საკითხთან დაკავშირებით საერთაშორისო დავების
შემთხვევებისთვის
39)ვენის 1969წლის კონვენციის თანახმად
ხელშეკრილების შესახებ საერთაშორისო
ხელშეკრულების რატიფიკაცია ნიშნავს?
საერთაშორისო აქტს,რომლის საშუალებითაც
სახელმწიფო საერთაშორისოდ აცხადებს თანხმობას
მისთვის ხელშეკრულების სავალდებულოდ
აღიარებაზე.
40)საკონსულო ურთიერთობების შესახებ ვენის 1963
წლის კონვენციის მიხედვით საკონსულო
დაწესებულების მეთაური ნიშნავს?
პირს,რომელსაც დავალებული აქვს იმოქმედოს
როგორც ასეთმა.
41)საერთაშორისო სამართალი არის
მხოლოდ სახელმწიფოთაშორისი სამართალი
42)საერთაშორისო სამართღალში,სახელმწიფოს
საერთაშორისო პასუხისმგებლობის საფუძველია?
მისი საერთაშორისოდ მართლსაწინააღმდეგო
ქმედება
43)საერთაშორისო ორგანიზაცია არის ?
სახელმწიფოთა საერთაშორისო ხელშეკრულებაზე
დამყარებული ასოციაცია საკუთარი
სამართალსუბიექტებით
44)საერთაშორისო მართლმსაჯულების სასამართლოს
იურისპრუდენციის მიხედვით,საერთაშორისო
სამართალი შიდასახელმწიფოებრივ სამართალთან
მიმართებაში?
არის უპირატესი ძალის მქონე
45)დიპლომატიური ურთიერთობის შესახებ ვენის
1961 წლის კონვენციის მიხედვით,დიპლომატიური
აგენტის კერძო რეზიდენცია
ისევე ხელშეუხებელი და დაცულია,როგორც
წარმომადგენლობის შენობები
46)საერთაშორისო სამართლისა და შიდა
სახელმწიფოებრივი სამართლის თანაფარდობა
ნიშნავს?
საერთაშორისო სამართლებრივი ნორმის
ცხოვრებაში გატარებისას, შიდასახელმწიფოებრივი
სამართლის პოზიციისა და მისი მნიშვნელობის
გარკვევას. 1. ს აე რ თაშ ო რ ის ო ს ამ არ თალ ი და ს აე რ თაშ ო რ ის ო ს ის ტე მ ა
ს აერთაშორისო სისტემა, ფარ თო გაგე ბით, მოიცავს ყველა იმ ურთიერთობას, რომელიც სახელმწიფოს გარეთ წარმოქმნილი
ურთიერთბების კომპონენტებს შეიცავს, განურჩევლად იმისა, ატარებს კონკრეტული ურთიერთობა სამთავრობათაშორისო თუ
არასამთავრობათაშორისო ხასიათს, მონაწილეობს მასშიფიზიკური თუ იურიდიული პირი, პოლიტიკური პარტია თუ სახელმწიფო,
როგორც სუვერენული უფლებების მატარებელი. ამგვარად, საერთაშორისო სისტემის ამცნებაში შედის ყველა საერთაშორისო მოვლენა,
სახელმწიფოთა შორის არსებული ყველა ურთიერთობა. ს აე რ თაშ ო რ ის ო ს ის ტე მ ა , ვ იწ რ ო გაგე ბით, მოიცავს მხოლოდ
სახელმწიფოთაშორისურთიერთობებს, ე. ი. ისეთ ურთიერთობებს, რომლებშიც ძირითადადმოქმედ პირებად, სუბიექტებად, გამოდიან
სახელმწიფოები, როგორც სუვერენული პოლიტიკური ერთეულები, აგრეთვე სახელმწიფოთა მიერ შექმნილი საერთაშორისო
სამთავრობათაშორისო ორგანიზაციები. სახელმწიფოთაშორისი ურთიერთობების სუბიექტების გარდა, ეს სისტემა მოიცავს აგრეთვე ამ
ურთიერთობების შედეგად წარმოშობილსამართლებრივ, მორალურ და სხვა ნორმებს (საერთაშორისო სამართალს, საერთაშორისო
ადათს, საერთაშორისო მორალს, საერთაშორისო თავაზიანობას), რომლებიც თავის მხრივ, აქტიურ ზეგავლენას ახდენენ არსებულ
საერთაშორისო ურთიერთობებზე.
ს აერთაშორისო სამართალი კონკრეტული საერთაშორისო სისტემის - სახელმწიფოთაშორისისისტემის განუყოფელი ნაწილია და უნდა
განიხილებოდეს მთელი სისტემის ყველა კომპონენტთან მჭიდრო კავშირში. საერთაშორისოსამართალი საერთაშორისო პოლიტიკური,
ეკონომიკური, სავაჭრო, კულტურული და სხვა ურთიერთობების იურიდიული ჩარჩოა, რაც ამ ურთიერთობებს სპეციფიკურ, სხვა
სოციალური მოვლენებისგან განსხვავებულხასიათს ანიჭებს. საერთაშორისო სამართალი ეწოდება მხოლოდ იმ ნორმებს , ან უ ქც ე ვ ის
წ ესებს, რომლებიც სახელმწიფოთა ან სხვა სუბიექტთა ურთიერთშეთანხმების საფუძველზეც იქმნებიან და რომ ე ლ თა შ ე ს რ ულ ე ბის
უზრუნველყოფა თვით სახელმწიფოთა ან სხვა სუბიექტთა მიერ ინდივიდუალურად ან კოლექტიურად ხორციელდება.საერთაშორისო
სამართლის ძირითად სუბიექტს წარმოადგენს სახელმწიფოები. ფიზიკური პირი ინდივიდუალური საერთაშორისო სისხლის
სამართლის სუბიექტი ხდება მხოლოდ საერთაშორისო დანაშაულის ჩადენის შემთხვევაში. საერთაშორისო სამართლის რეგულირების
საგანი მხოლოდ სახელმწიფოთა მთავრობათაშორისი ურთიერთობებია. საერთაშორისო სამართლის ობიექტად შეიძლება იყოს
მხოლოდ: ა) სახელმწიფოს მოქმედება; ბ) მოქმედებისგან თავის შეკავება; გ) სახელმწიფოს ტერიტორია. საერთაშორისო სამართის
წყაროებია სახელმწიფოთაშორისი შეთანხმების შედეგად ჩამოყალიბებული ნორმები - საერთაშორისო ხელშეკრულებები და
საერთაშორისო ჩვეულებანი, ე. ი. საერთაშორისო სამართლის ნორმებს ქმნის არა რაიმე ზესახელმწიფოებრივი საკანონმდებლო
ორგანოები, არამედ თვით საერთაშორისოსამართლის სუბიექტები. ყველა ლოკალური საერთაშორისო სამართლებრივი ნორმა,
მიუხედავად თავისუებურებებისა, უნდა შეესაბამებოდეს საყოველთაო საერთაშორისო სამართის ძირითად პრინციპებს. საერთაშორისო
სამართლებრივი ნორმები და პრინციპები შესრულებულ უნდა იქნას საერთაშორისო სამართლის სუბიექტების მიერ.
2. გან ს ხვ ავ ე ბა ს აე რ თაშ ო რ ის ო და შ იდას ახე ლ მ წ იფო ე ბრ ივ ს ამ არ თალ ს შ ო რ ის
საერთაშორისო და შიდასახელმწიფოებრივ სამართალს შორის განსხვავება შემდეგშია:1. საერთაშორისო სამართლის ძირითად
სუბიექტს წარმოადგენს სახელმწიფოები. ფიზიკურ პირს მხოლოდ გარკვეულ სფეროებში ვხვდებით: მან შეიძლება დამოუკიდებლად
იმოქმედოს, გამოიყენოს საერთაშორისო სამართალი ადამიანის უფლებების დარღ ვევისას. ფიზიკური პირი ინდივიდუალური
საერთაშორისო სისხლის სამართლის სუბიექტი ხდება მხოლოდ საერთაშორისო დანაშაულის ჩადენის შემთხვევაში. 2. საერთაშორისო
სამართლისრეგულირების საგანი მხოლოდ სახელმწიფოთა მთავრობათაშორისი ურთიერთობებია,ე. ი. ისეთი ურთიერთბები, სადაც
სახელმწიფოები მონაწილეობს, როგორც ერთიანი, უზენაესი, სუვერენული უფლებების მქონე ძალა, ანუ ხელისუფლების მქონე
სუბიექტი. ურთიერთობანი, რომელნიც საზოგადოებრივი, რელიიგური და სხვა ამგვარი ხაზით ხორციელდება, არ ექვემდებარება
საერთაშორისო სამართალს. 3. საერთაშორისო სამართლის ობიექტად შეიძლება იყოს მხოლოდ: ა) სახელმწიფოს მოქმედება; ბ)
მოქმედებისგან თავის შეკავება; გ) სახელმწიფოს ტერიტორია. 4. საერთაშორისო სამართის წყაროებია სახელმწიფოთაშორისი
შეთანხმების შედეგად ჩამოყალიბებული ნორმები - საერთაშორისო ხელშეკრულებები და საერთაშორისო ჩვეულებანი, ე. ი.
საერთაშორისო სამართლის ნორმებს ქმნის არა რაიმე ზესახელმწიფოებრივი საკანონმდებლო ორგანოები, არამედ თვით საერთაშორისო
სამართლის სუბიექტები. 5. იგივე სუბიექტები უზრუნველყოფენ საერთაშორისო სამართლის შესრულებას.
3. ს აე რ თაშ ო რ ის ო ს ამ არ თლ ის ნ ო რ მ ე ბის იე რ არ ქია
საერთაშორისო სამართლის ნორმების იერარქია ამგვარად შევიძლია ჩამოვაყალიბოთ:1. საყოველთაოდ აღიარებული ძირითადი
პრინციპები, რომელნიც ყველა ან თითქმის ყველა სახელმწიფოს მიერაა ცნობილი, ამ ქვეყნების სოციალური სისტემების არსის
მიუხედავად. 2. საყოველთაო საერთაშორისო სამართლის ცალკეულ დარგში გაბატონებული პრინციპები, რომელნიც ძირითად
პრინციპებთან შესაბამისობაში უნდაიყვნენ. 3.ძირითადი და დარგობრივი პრინციპების შესაბამისოში არსებული დარგობრივი ნორმები,
რომელნიცაღნიშნული პრინციპების კონკეტიზაციას წარმოადგენენ. 4. ლოკალური საერთაშორისო-სამართლებრივი პრინციპები და
ნორმები, რომელნიც ორი ანრამდენიმე სახელმწიფოს ურთიერთობებს არეგულირებს და ზემოაღნიშნულპრინციპებს და ნორმებსუნდა
შეესაბამებოდეს.
4. იმ პე რ ატიულ ი და დის პო ზიტიურ ი ნ ო რ მ ე ბი
განასხვავებენ იმპერატიულდა დისპოზიტიურ ნორმებს. დისპოზიტიური საერთაშორისო სამართლებრივი ნორმა ანიჭებს სუბიექტს
უფლებას ურთიერთშეთანხმებითშექმნან განსხვავებულიქცევის წესი, გადაუხვიონ მას. მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ მხარეებმა არ
ისარგებლეს ამუფლებით, მათი ურთიერთობა მოწესრიგდება არსებული დისპოზიტიური ნორმით. მაგალითად, ღ ია ზღ ვაში ყველა
სახელმწიფოს ხომალდინაოსნობს თავისი ქვეყნის ალმით და სხვა ქვეყნის ხომალდს არა აქვსუფლება მისი გაჩერების, გაჩხრეკის, თუკი
მეკობრეობის, მონათვაჭრობის და სხვა მსგავსი ეჭვი არ არის, მაგრამ ორან რამდენიმე სახელმწიფოს შეთანხმებით შეუძლიათ მისცენ
უფლება თავიანთსამხედრო ხომალდებს ნებისმიერდროს ჩაატარონ ჩხრეკა სახელმწიფოების სამოქალაქო გემებზე. არსებობს
ნორმები, რომელთა გადახვევა ურთიერთშეთახნმებითაც არ შეიძლება, რადგან მათ მიერ დადგენილი ქცევის წესი ყევლა
სახელმწიფოსათვის, მთელი საერთაშორისოსაზოგადოებისათვის სასიცოცხლო, უმნიშვნელოვანეს ფასეულობას წარმოადგენს. ასეთ
ნორმას იმ პე რ ატიულ ი ხასიათი აქვს.
5. ს აე რ თაშ ო რ ის ო ს ამ არ თლ ის ს ო ც იალ ურ ი ბუნ ე ბა
საერთაშორისო სამართალს, რომელიც მონათმფლობელურ, ფეოდალურ და ბურჟუაზიულ სამყაროს ემსახურებოდა, ეკონომიკურ
ბაზისად ედო ყოველი სოციალურ-ეკონომიკური ფორმაციისთვის დამახასიათებელი საწარმოოურთერთობანი. ესურთიერთობანი ორ
საფეხურიან ხასიათს ატარებდა - ყოველ სახელმწიფოში გაბატონებული ბაზისი განაპირობებდა კონკრეტული სოციალურ-
ეკონომიკური ფორმაციისთვის დამახასიათებელ საერთაშორისო ეკონომიკურ და პოლიტიკურ ურთერთობებს. უკანასკნელთა შორის
საერთაშორისო ეკონომიკური ურთიერთობანი ისეთივე მატერიალური ძალის მქონენი იყვნენ, როგორც სახელმწიფოების შიგნით
გაბატონებული საწარმოო ურთიერთობანი. რასაკვირველია, კაცობრიობის განვითარებასთან ერთად საერთაშორისო ეკონომიკური
ურთიერთობანი ფართოვდებოდადა მრავალფეროვანი ხდებოდა, უფრო და უფრო ბევრ ქვეყანას ახვევდა ქსელში, რაც განაპირობებდა
მთელი პოლიტიკური და იურიდიული ზედნაშენის ხასიათს.ამგვარად შეიძლება ვისაუბროთ მონათმპლობელურ, ფეოდალურ და
ბურჟუაზიულსაერთაშორისო სამართალზე, აგრეთვე ე. წ. „სოციალისტური“ და „კაპიტალისტური“ სახელმწიფოების თანაარსებობის
პერიოდისთვის დამახასიათებელ საერთაშორისო სამართალზე. ახალგაზრდა საბჭოთა სახელმწიფომ საერთაშორისო
ასპარეზზე გასვლისთანავე ხაზი გაუსვა არსებული საერთაშორისო სამართლის დემოკრატიული პრინციპების და ნორმების
მნიშვნელობას და აღ იარა მათი იურიდიული ძალა. ობიექტურად საბჭოთა კავშირის არსებობამ ხელი შეუწო საერთაშორისო
სამართლის შემდგომ ჰუმანიზაციას და დემოკრატიზაციას, კოლონიალიზმის სისტემის დაშლას, თუმცა ყველაფერიეს მიმდინარეობდა
დასავლეთის დიდ სახელმწიფოებთან ზეგავლენის სფეროების განაწილებისთვის გააფთრებული ბრძოლის პირობებში „ცივის ომის“
ნიშნის ქვეშ.
თანამედროვე ეტაპზე ჩამოყალიბდა პროგრესული კაცობრიობის ერთიანი მართლშეგნება, რომელმაც შეიმუშავა ნორმების
კომპლექსი სავალდებულო საერთაშორისო-სამართლებრივ ურთიერთოებებში მონაწილე ყველა სახელმწიფოსათვის. მრავალი მათგანი
დღ ეს საერთაშორისო სამართის შემადგენელ ნაწილად იქცა, ნაწილი კი ჯერჯერობით კვლავ პროგრესული კაცობრიობის
მართლშეგნების სფეროს მიეკუთვნება და იურიდიულად სავალდებულო ძალას მოკლებულია. დღ ეისთვის საყოველთაო
საერთაშორისო სამართალში განმტკიცებულია ყველაფერი საუკეთესო, რაც მოგვცა კაცობრიობის ისტორიულმა განვითარებამ. იგი
გვევლინება იმ პრინციპებისა და ნორმების სისტემად, რომლებიც განამტკიცებენ სახელმწიფოების თანამედროვე საერთაშორისო
საზოგადოების მორალურ ფასეულობებს. ამ ფასეულობებს ზოგადდემოკრატიული ხასიათი აქვთ: ისინი ემსახურებიან სახელმწიფოთა
თანამეგობრობის ნორმალურ ფუნქციონირებას, ყველა სახელმწიფოს, მიუხედავად მისი სოციალურ-პოლიტიკური წყობისა,
კეთილმეზობლური და მშვიდობიანი თანამშრომლობის უზრუნველყოფას.
თანამედროვე საერთაშორისო სამართალი, თავისი სოციალური ბუნებით, ზოგად-დემოკრატიული ხასიათისაა , ყ ო ვ ე ლ ი ნ ო რ მ ა
მ ხოლოდ თანასწორუფლებიანი შეთანხმების შედეგი შეიძლება იყოს იქ, სადაც მხარის ნება სხვა ნებასთან თანასწორია. დაუშ ვ ე ბე ლ ია
ერთი ან რამდენიმე სახელმწიფოს დიქტატი სხვა სახელმწიფოთა მიმართ. სწორედ ამით აიხსნება საერთაშორისო სამ არ თის ზო გად-
დე მ ო კრ ატიულ ი ხას იათი.
6. ს აე რ თაშ ო რ ის ო ს ამ არ თლ ის წ ყ არ ო ე ბი ( ძ ირ ითადი და დამ ხმ არ ე )
საერთაშორისო სამართლის ძირითადი წყაროებია სახელმწიფოთშორისი შეთანხმების შედეგად ჩამოყალიბებული ნორმები -
საერთაშორისო ხელშეკრულებები და საერთაშორისო ჩვეულებები.
ს აერთაშორისო-სამართლებრივი ჩვეულება დაუწერელი ქცევის წესია. იგი ყალიბდება სახელმწიფოთშორისი პრაქტიკის შედეგად,
რომლებიც აღიარებენ ამ ქცევის წესის სავალდებულო ძალას დუმილით ან ოფიციალური განცხადებით. სახელმწიფოთა ქცევის წესი
საერთაშორისო სამართლის ჩვეულებით ნორმად რომ იქცეს, აუცილებელიაგარკვეული პერიოდი (თვე, წელი, ზოგჯერსაუკუნეებიც კი),
რომლის განმავლობაში სახელმწიფოები ერთნაირად იყენებენ ამ ქცევის წესს საერთაშორისო სამართლებრივ პრაქტიკაში. მხოლოდ მას
შემდეგ, რაც სახელმწიფოთაუმრავლესობა აღიარებს ამ ქცევის წესს, იგი იქცევასაერთაშორისო სამართლის წყაროდ. ეს ნორმა მხოლოდ
მათთვისაა სავალდებულო, ვინც მას ცნობს. ლოკალური საერთაშორისო - სამართლებრივი ჩვეულებითი ნორმა არ უნდა
ეწინააღმდეგებოდეს საყოველთაოდ აღიარებულჩვეულებითდა სახელშეკრულებო იმპერატიულ ნორმებს. ს აე რ თაშ ო რ ის ო
ხელშეკრულება თანამედროვე საერთაშორისო სამართლის მთავარი წყაროა, რადგანაც მხოლოდ დაწერილი ნორმა ქმნის სტაბილურ,
მყარ ქცევის წესს. ს აერთაშორისო სამართლის პრინ ც იპე ბი იურიდიული ძალის მქონე ზოგადი სახელმძღ ვანელო საწყისია,
რომელსაც უნდა ემორჩილებოდეს ან საერთაშორისოსამართლის მთელი სისტემა ან ცალკეული დარგების ნორმები. ეს პრინციპები
საერთაშორისო სამართლის წყაროს წარმოადგენს. საერთაშორისო სამართალი იცნობს ე.წ. დამხმარე წყაროებსაც. ასეთი სახის წყაროები
უშუალოდ არ წარმოადგენს საერთაშორისო სამართლის წყაროს, მაგრამ მნიშვნელოვან ზემოქმედებას ახდენენ საერთაშორისო
სამართლებრივი ნორმის ჩამოყალიბების პროცესზე. ესენია: შიდასახელმწიფოებრივი კანონი, საერთაშორისო ორგანიზაციის
დადგენილებანი და სასამართლო პრეცედენტები და მეცნიერთა ნაშრომები.შ იდასახელმწიფოე ბრ ივ ი კან ო ნ ი. ასეთი კანონ ი
თავისთავად არ შეიძლებაიყოს საერთაშორისო სამართლის წყარო, მაგრამ, თუ სხვა სახელმწიფოები აღ იარებენ ამ ქცევის წესს, იგი
შეიძლება გადაიქცეს საერთაშორისო ხელშეკრულების ან საერთაშორისო ჩვეულების ძალით. ს აე რ თაშ ო რ ის ო ო რ გან იზაც იის
დადგენილებანი. თავისთავად, შიდასახელმწიფოებრივი კანონების მსგავსად, ისინი არ წარმოადგენენ საერთაშორისო სამართლის
წყაროს. ასეთი ორგანზიაციების გადაწყვეტილებანი მიიღება არსებული წესდების შესაბამისად და ვრცელდება მხოლოდ ორგანიზაციის
წევრებზე. საერთაშორისო ორგანიზაციების დადგენილებები, რომელბიც საერთაშორისო სამართლის ქცევის წესებს შეიცავენ,
ძირითადში რეკომენდაციის სახეს ატარებენ და წარმოადგენენ სამართლის წყაროს ნაირსახეობას. სასამარ თლ ო პრ ე ც ე დე ნ ტე ბი და
მ ეცნიერთა შრომები, დასკვნები, გამოკვლევანი, მხოლოდ საერთაშორისო სამართლის ნორმათა არსებობის დადგენის დამხმარე
საშუალებაა, რასაც იყენებენ საერთაშორისო ორგანოები სახელმწიფო დავების გადაწყვეტის დროს.
7. ს აე რ თაშ ო რ ის ო და შ იდას ახე ლ მ წ იფო ე ბრ ივ ი ს ამ არ თლ ის თან აფარ დო ბის თე ო რ იე ბი
მეცნიერებაში ჩამოყალიბდა საერთაშორისო და შიდასახელმწიფოებრივი სამართლის თანაფარდობის სამი თეორია: აქედან ორი
მ ონისტური ხასიათისაა, ე. ი. ორივე სამართალს ერთ სამართლებრივ სისტემაში ათავსებს: 1. ა) XIX საუკუნის მეორე ნახევარში
გერმანიაში ჩამოყალიბდა თეორია, რომელიც შიდასახელმწიფოებრივი სამართლის პრიმატს (უპირატესობას) ქადაგებდა. ამ თეორიის
თანახმად, საერთაშორისო სამართალი „საგარეო სახელმწიფოებრივ სამართლად“ ცხადდებოდა, რადგანაც ყოველნორმაში სახელმწიფო
უფლებამოსილი იყო სურვილისამებრ დაერღვია საერთაშორისო-სამართლებრივი ნორმა, როგორც შესაძლო იყო ეს საშინაო სამართის
ნორმის მიმართ. ეს თეორია მოწოდებული იყო იურიდიულად დაესაბუთებინა გერმანული იმპერიალიზმის აგრესიული ზრახვები
მსოფლიოს გადანაწილების მიზნით. ბ)საერთაშორისო სამართის შიდასახელმწიფოებრივზე პრიმატი ზოგიერთისთვის ნიშნავს
საერთაშორისო სამართლის ნორმას, როგორც უფრო მაღლა მდგომი სამართებრივი სისტემის ქცევის წესი. 2. ე. წ. დუალისტური თეორია
ორივე სისტემის დამოუკიდებლობას აღ იარებს, თუმცა შესაძლებლად მიაჩნია მათი ურთიერთზეგავლენა. ამ თეორიის ნაკლი
მდგომარეობს იმაში, რომ იგი იურიდიული კონსტრუქციებით იზღუდება და უგულებელყოფს ამ რგოლის ფუნქციონირების სოციალურ
მხარეს.
8. „თვ ითშ ე მ ს რ ულ ე ბე ლ ი“ და „არ ათვ ითშ ე მ ს რ ულ ე ბე ლ ი“ ნ ო რ მ ე ბი
საერთაშორისო სამართლის ნორმებს, განსაკუთრებითკი საერთაშორისოსახელშეკრულებო ნორმებს, ყოფენ „თვითშემსრულებელ“ და
„არათვითშემსრულებელ“ სამართლებრივ ქცევით ქცევით წესებად. პირველი ტერმინი აღ ნიშნავს ნორმებს, რომლის შინაარსი
ფორმულირებულია ისე, რომ სახელმწიფოს მიერმათი იურიდიული ძალის აღიარების შემდეგ, შესაძლებელი ხდება მათი უშუალო
გამოყენება სასამართლოების და სხვა ორგანოების მიერ, თუ ამას შიდასახელმწიფოებრივი კანონი ითვალისწინებს.
„არათვითშემსრულებელი“ ნორმების იმპლემენტაციისათვის საჭიროა ახალი შიდასახელმწიფოებრივი სამართლებრივი აქტის ან
კონკრეტული ნორმის შექმნა. პრაქტიკაში ხშირად საერთაშორისო სამართლებრივი აქტების ეს ორი სახეობა დაიყვანება მხოლოდ
ერთამდე -„არათვითშემსრულებელი“ ნორმის მცნებამდე, რაც გამოიყენება მნიშვნელოვანი საერთაშორისო-სამართლებრივი
ხელშეკრულების უგულვებელსაყოფად ან გამოშიგვნისათვის ეროვნული კანონმდებლობის მეშვეობით.
9. ტრ ან ს ფო რ მ აც ია
საერთაშორისო სამართლის ნორმების შესრულების პროცესს შიდასახელმწიფოებრივი ნორმების მეშვეობით ხშირად აღ ნიშნავენ
ტერმინ „ტრანსფორმაციით“. პირდაპირი ტრანსფორმაციის დროს ძალაში შესული საერთაშორისო ხელშეკრულების ტექსტი იძენს
კანონის ძალას. ამ აქტის სათანადო გამოქვეყნების შემდეგყველა სასამართლო და სხვა სახელმწიფო ორგანო მოვალეაგამოიყენოს იგი
როგორც უზენაესი სამართლებრივი ნორმა. არაპირდაპირი ტრანსფორმაციის დროს ხელშეკრულების დებულებანი იძენენ კანონის
ძალას მხოლოდ საკანონმდებლო ორგანოს სპეციალური აქტის გამოცემის შემდეგ.
ამ ტერმინოლოგიის მიხედვით, ხელშეკრულების გამოყენებისთვის ქვეყნის შიგნით მოქმედი სუბიექტების მიმართ,ყოველთვის საჭიროა
ამ აქტის შიდასახელმწიფოებრივ ნორმად გადაქცევა. ამიტომუფრომართებულად მიგვაჩნია შეხედულება, რომელიც ხელშეკრულების
იმპლემენტაციის პროცესის საშუალებად ასახელებს მითითებასა და ინკორპორაციას.
10. იმ პლ ე მ ე ნ ტაც ია ( მ ითითე ბითი ნ ო რ მ ა და ინ კო რ პო რ აც ია )
ხელშეკრულების გამოყენებისათვის ქვეყნის შიგნით მოქმედი სუბიექტების მიმართ, ყოველთვის საჭიროა ამ აქტის
შიდასახელმწიფოებრივ ნორმად გადაქცევა. ხელშეკრულების იმპლემენტაციის პროცესის საშუალებებია მითითება და ინკორპორაცია.
მ ითითებითი ნორმა (ან ნორმები) ეროვნული სამართლის შემადგენელი ნაწილია, მაგრამ შიდასახელმწიფოებრივი ურთიერთობების
მოწესრიგებისას იყენებს საერთაშორისო სამართალს, რითაც უკანასკნელი ნორმები „წვდებიან“ შიდასახელმწიფოებრივი
სამართლებრივი ურთიერთობების სუბიექტებს და შეეფარდებიან ამურთიერთბებს. გვხვდებაროგორც ზოგადი მითითება, რომელიც
მთელ საერთაშორისო სამართალს გულისხმობს, ასევე მითითება, რომელიც ეროვნული სამართლის ნორმათა გარკვეულ ჯგუფს
აკავშირებს საერთაშორისო სამართის გარკვეულ ნაწილთან. არსებობს აგრეთვე სპეციალური მითითება, რომელიც კონკრეტულ
საერთაშორისო-სამართებრივ აქტზე მიგვანიშნებს. არცერთზემოაღნიშნულ შემთხვევაში არ ხდება საერთაშორისო-სამართებრივი
ნორმის ტრანსფორმაცია შიდასახელმწიფოებრივში, არამედ სასამართოებსა და სხვა ორგანოებს ეძლევა უფლება გამოიყენონ
საერთაშორისო სამართლის, ე. ი. სხვა სამართლებრივი სისტემის ნორმები კონკრეტულ არასამთავრობათაშორისი სამართლებრივი
ურთიერთობის მოსაწესრიგებლად. სახელმწიფოს ტერიტორიაზე გამოიყენება არა მხოლოდ საერთაშორისო სამართლის ნორმები,
არამედ უცხო სახელმწიფოს სამართლებრივი ნორმებიც, თუკი ამას ითვალისწინებს შიდასახელმწიფოებრივი კანონმდებლობა და
არცერთი მათგანი არ ხდება შიდასახელმწიფოებრივი სამართლის შემადგენელ ნაწილად. აქ ხდება სპეციფიკური სამართლებრივი
ურთიერთობების სპეციალური წესით მოწესრიგება. ინ კორპორაცია საერთაშორისო სამართლის ნორმების იმპლემენტაციის მეორე
საშუალებად გვევლინება. ინკორპორაცია არის არსებული, ძალაში შესული ხელშეკრულების ან აღ იარებული საერთაშორისო-
სამართლებრივი ჩვეულების საფუძველზე ახალი შიდასახელმწიფოებრივი სამართლებრივი ნორმების შექმნა, ან არსებულის შეცვლა, ან
სრულიად გაუქმება. სახელმწიფოს შეუძია გამოსცეს სამართლებრივი აქტი, რომელიც ტექსტუალურად იმეორებს საერთაშორისო-
სამართლებრივ ნორმებს (ინდივიდუალური ინკორპორაცია), ან შეუფარდოს უკვე არსებული შიდასახელმწიფოებრივი ნორმები
ხელშეკრულების დებულებათა შესრულების პროცესს (ადაპტაცია), ან მიიღ ოს აქტი საერთაშორისო-სამართლებრივი ნორმების
ფორმულირების კოპირების გარეშ ე (ლეგიტიმაცია). ახალი ნორმების შიდასახელმწიფოებრივისამართლის სისტემაში ჩართვის ყველა
ეს საშუალება ინკორპორაციის ფორმად გვევლინება.
11. ს აე რ თაშ ო რ ის ო და შ იდას ახე ლ მ წ იფო ე ბრ ივ ი ს ამ არ თლ ის ს აკითხი ს აქარ თვ ე ლ ო ს კან ო ნ მ დე ბლ ო ბით
საქართველოს დამოკიდებულება საერთაშორისო სამართლისადა შიდასახელმწიფოებრივი სამართის თანაფარდობისადმი მკაფიოდ
გამოხატულია ფორმულაში: „საერთაშორისო სამართლის პრიმატი საქართველოს რესპუბლიკის კანონების მიმართ და მისი ნო რ მ ე ბის
პირდაპირი მოქმედება საქართველოს ტერიტორიაზე ცხადდება საქართველოს რესპუბლიკის ერთ-ერთ ძირ ითად კო ნ ს ტიტუც იურ
პრ ინციპად“. კონსტიტუციის მე-6 მუხლის თანახმად, „საქართველოს კანონმდებლობა შეესაბამება საერთაშორისო სამართლის
საყოველთაოდ აღიარებულპრინციპებსა და ნორმებს. საქართველოს საერთაშორისო ხელშეკრულებას ან შეთანხმებას, თუ იგი არ
ეწინააღმდეგება საქართველოს კონსტიტუციას, აქვსუპირატესი იურიდიული ძალაშიდასახელმწიფოებრივი ნორმატიული აქტების
მიმართ“. ამას გარდა „სახელმწიფო ცნობს და იცავს ადამიანის საყოველთაოდ აღიარებულუფლებებსა და თავისუფლებებს , როგორც
წარუვალდა უზენაეს ადამიანურ ღირებულებებს. ხელისუფლების განხორციელებისას ხალხი და სახელმწიფო შეზღ უდულია ამ
უფლებებითა და თავისუფლებებით, როგორც უშუალოდ მოქმედი სამართალი“ (მუხ. 7).
12. ს ა ე რ თაშ ო რ ის ო ს ამ არ თლ ის ძ ირ ითადი პრ ინ ც იპე ბი(ზო გადად და ყ ვ ე ლ ა პრ ინ ც იპი ს ათითაო დ)
ს აე რ თაშ ო რ ის ო ს ამ არ თლ ის პრ ინ ც იპე ბი ზო გადად
ს აერთაშორისო სამართლის ძირითადი პრინციპები - ყველაზე უფრო ზოგადი, უმნიშვნელოვანესი და საყოველთაოდ აღ იარებული
საერთაშორისო სამართლებრივინორმებია, რომლებიც იქმნებიან საერთაშორისო ხელშეკრულებების ან საერთაშორისო ჩვეულებების
სახით, მაგრამ თავისი ხასიათით სხვა ნორმების მიმართ ისეთივე თანაფარდობაში არიან, როგორც კონსტიტუციური და ჩვეულებრივი
კანონები. საერთაშორისო სამართლის ჩვეულებრივი ნორმები უნდა შეესაბამებოდეს სამართლის ძირითად პრინციპებს. ის ნორმები,
რომლებიც არ შეესაბამებიან ძირითად პრინციპებს, მართლსაწინააღ მდეგო აქტებია და ვერ წარმოშობენ იურიდიულ უფლება-
მოვალეობებს. საერთაშორისო სამართლის ძირითად პრინციპებში ზოგჯერურევენ ”სახელმწიფოთა ძირითად უფლება - მოვალეობებს”.
სახელმწიფოს ძირითადი უფლებები ის უფლებებია, რომლის გარეშე ვერიარსებებს ვერც ერთი სახელმწიფო, როგორც დამოუკიდებელი
პოლიტიკური ორგანიზაცია. ესუფლებები მიენიჭება ყოველ ერს პოლიტიკური დამოუკიდებლობის მიღ წევისას. ენიჭება იგი არა
რომელიმე ორგანიზაციის ან სახელმწიფოს მიერ, არამედ ავტომატურად.
დღ ეისათვის არსებობს მძლავრი მორალურ - პოლიტიკური ფაქტორი - სახელმწიფოს (ხალხთა) ძირითადი უფლებები. ეს ის
უფლებებია, რომელიც ეკუთვნის ყველა ერს ან სახელმწიფოს არსებობის ფაქტიდან გამომდინარე და არავის აქვს უფლება ძალით
წაართვას მათ ეს უფლებები. ამავე დროს აღ ნიშნული უფლებები აკისრებს სახელმწიფოებს მთელ რიგ მოვალეობებს სხვა
სახელმწიფოების მიმართ: სხვა ხალხების თვითგამორკვევის უფლების აღ იარებას, სხვა სახელმწიფოების პოლიტიკური
დამოუკიდებლობისა და სუვერენიტეტის პატივისცემას, მათი ტერიტორიული მთლიანობის ხელშეუხებლობას და ა.შ .
ყ ველა ეს უფლება-მოვალეობა დღეს ქცეულია საყოველთაო საერთაშორისო სამართლის ძირ ითად პრ ინ ც იპე ბად.
ყოველი ეს პრინციპი მოიცავს მთელ რიგ სხვა მნიშვნელოვან პრინციპებსა და ნორმებს, ამიტომ ევროპაში უშიშროებისა და
თანამშრომლობის ჰელსინკის თათბირზე (1975 წ.) გამოყოფილიქნა 3 დამატებითი პრინციპი - ტერიტორიული მთლიანობა, საზღვრების
დაურღვევლობა, ადამიანის უფლებათა დაცვა. ეს პრინციპები საერთაშორისო სამართლის სისტემის უმნიშვნელოვანესი საწყისებია,
რომლებიც გამოვლინებას პოულობს საერთაშორისო ხელშეკრულებებში, შეთანხმებებსა თუ სხვა წყაროებში. ეს ის ნორმებია,
რომლებსაც უნდაშეესაბამებოდეს ყველა დანარჩენი საერთაშორისო - სამართლებრივი ნორმა. ყველა ძირითადი პრინციპი ამკრძალავი
ნორმის ხასიათს ატარებს და კრძალავს ერთი ან რამდენიმე სახელმწიფოს ყველა იმ ქმედობას და ქმედობისგან თავის შეკავებას,
რომელიც სხვა სახელმწიფოების მიმართ გამოიყენება ამუკანასკნელების სუვერენული უფლებების გათელვა-შევიწროების მიზნით.
ს ახე ლ მ წ იფო თა ს უვ ე რ ე ნ ულ ი თან ას წ ო რ ო ბის პრ ინ ც იპი
ყოველი სახელმწიფო მიუხედავად მისი ტერიტორიული სიდიდისა და მოსახლეობის რაოდენობისა, სამხედრო - ეკონომიკური
სიძლიერისა ან სისუსტისა, ყველა დანარჩენ ქვეყნებთან ერთად თანაბრად სარგებლობს საერთაშორისო სამართლებრივი
უფლებაუნარიანობით. არც ერთ ძლიერსახელმწიფოს უფლება არა აქვს თავს მოახვიოს სუსტს თავისი ბატონობა ან პრივილეგიურ
მდგომარეობაში დააყენოს თავისი თავი. ყველა საერთაშორისო კონფერენციაზე ყოველ სახელმწიფოს თითო ხმა მიეკუთვნება,
მიუხედავად მისი ეკონომიკური, პოლიტიკური თუ სამხედროსიძლიერისა. ყოველი სუვერენული სახელმწიფო უფლებამოსილია
მიიღ ოს მონაწილეობა საყოველთაო საერთაშორისო სამართლის ნორმების შემუშავებაში, დაესწროს იმ საერთაშორისო კონფერენციებს,
სადაც წყდება ის საკითხები, რომლებიც უშუალოდ ეხება მის ინტერესებს. ამგვარად, ყველა სუვერენული სახელმწიფო იურიდიულად
თანასწორია, ე.ი. თანაბარია საერთაშორისო სამართლის წინაშე. მხოლოდ გაეროს უშიშროების საბჭოში ხუთი დიდი სახელმწიფო (აშშ,
ინგლისი, საფრანგეთი, ჩინეთი, რუსეთი) სარგებლობს გარკვეული პრივილეგიებით. ყოველმათგანს მუდმივი წევრის ადგილი უკავია,
ხოლო მშვიდობის დაცვასთან დაკავშირებულღონისძიებათა მიღების დროს ხუთივე დიდი სახელმწიფოს თანხმობაა საჭირო. გაეროს
წესდება მთავარ პასუხისმგებლობას მშვიდობის დაცვის საქმეში სწორედ დიდ სახელმწიფოებს აკისრებს.
ძ ალ ის გამ ო ყ ე ნ ე ბაზე ან ძ ალ ით დამ უქრ ე ბაზე უარ ის თქმ ა
თანამედროვე საერთაშორისო სამართალი აგრესიულომს კანონგარეშე აცხადებს. აკრძალულია არამარტო ომის დაწყება, არამედ
ნებისმიერი სახის სამხედრო, ეკონომიკური, ფინანსური, სავაჭრო და სხვაზომების გამოყენება სხვა სახელმწიფოს დაპყრობის ან მისი
პოლიტიკის დაქვემდებარების მიზნით. მეოცე საუკუნის დასაწყისამდე საერთაშორისო სამართალი ომის ინსტიტუტს დავის
გადაჭრ ის ერთ-ერთ საშუალებად ცნობდა. ყოველი სახელმწიფო მოვალეა საერთაშორისო ურთიერთობებში თავს იკავებდეს
ძალისმიერი მუქარის ან ძალის გამოყენებისაგან. აგრესიული ომის წამოწყებისაგან. აგრესიული ომი არის მშვიდობის საწინააღ მდეგო
დანაშაული, რომელიც იწვევს პასუხისმგებლობას საერთაშორისო სამართლით. ყოველი სახელმწიფო მოვალეა თავს იკავებდეს
არარეგულარული ძალების ან შეიარაღებული ბანდების შექმნისაგან ან შექმნის წაქეზებისაგან სხვა სახელმწიფოს ტერიტორიაზე
შესაჭრელად. სახელმწიფოს ტერიტორია არ უნდა იყოს სხვა სახელმწიფოს მიერ შეძენის ობიექტი ძალისმიერი მუქარის ან ძალის
გამოყენების შედეგად. არავითარი ტერიტორიული შეძენა, რომელიც ძალისმიერი მუქარის ან ძალის გამოყენების შედეგია, არ უნდა
იქნეს ცნობილი კანონიერად. აგრე ს იად ჩაითვლება სახელმწიფოს შეიარაღ ებული ძალების გამოყენება სხვა სახელმწიფოს
სუვერენიტეტის, ტერიტორიული ხელშეუხებლობის, ან პოლიტიკური დამოუკიდებლობის წინააღ მდეგ ან გაერო-ს წესდებით
დაუშვებელი სხვარომელიმე სახით. აგრესიულაქტად ითვლება ერთი სახელმწიფოს შეიარაღებული ძალების შეჭრა ან თავდასხმა სხვა
სახელმწიფოს ტერიტორიაზე და მისი ანექსია, სხვატერიტორიის დაბომბვა, შეიარაღებული ძალების თავდასხმა სხვა სახელმწიფოების
სახმელეთო, საზღვაო ან საჰაერო ძალებზე და ა.შ. თანამედროვე საერთაშორისო სამართალი ყოველსახელმწიფოს უფლებას ანიჭებს
მასზე თავდასხმის შემთხვევაში გამოიყენოს ”ინდივიდუალური ან კოლექტიური თავდაცვის” უფლება, ე.ი შეიარაღ ებულ თავდასხმას
დაუპირისპიროს ან საკუთარი შეიარაღებული ძალები ან მოკავშირე ქვეყნების ძალები. როდესაც ჩაგრული კოლონიური ერი ან ხალხი
განთავისუფლებისთვის მშვიდობიანი საშუალებების ამოწურვის შემდეგ მიმართავს იარაღს, ეს ბრძოლა არ შეიძლება კვალიფიცირებულ
იქნეს როგორც აგრესიული ომი, იგი სამართლიანი შეიარაღ ებული ბრძოლაა, თავდაცვითი ომია.
ს ახე ლ მ წ იფო ს ტე რ იტო რ იულ ი მ თლ იან ო ბის ხე ლ შ ე უხე ბლ ო ბის პრ ინ ც იპი
ყოველი სუვერენული სახელმწიფოს ტერიტორია შეუვალია სხვა სახელმწიფოს ხელისუფლებისათვის. არც ერთსხვა სახელმწიფოს არ
აქვს უფლება დაარღ ვიოს ეს უზენაესობა და შეუფარდოს საკუთარი იურისდიქცია სხვა სახელმწიფოში მცხოვრებ თავისსავე
მოქალაქეებს, თუ გამონაკლისის სახით თვით ეს სახელმწიფო არ მისცემს ამის თანხმობას.
ტერიტორიული უზენაესობა განუყოფელი ცნებაა,იგი მოიცავს როგორც სახელმწიფოს სუვერენულ უფლებებს ტერიტორიაზე
მცხოვრებ ადამიანებზე,ასევე თვითტერიტორიის მიმართუზენაესი განკარგვის უფლებას. ხმელეთი, მისი წიაღი, შიდა ტერიტორიული
წყლები, ტერიტორიის თავზე მდებარე საჰაერო სივრცე მოცემული სახელმწიფოს სუვერენიტეტის ქვეშ იმყოფება.ყოველი აქტი,
რომელიც ზღუდავს ადგილობრივი სახელმწიფოს იურისდიქციას მისი ტერიტორიის რომელიმე ნაწილში ძლიერი სახელმწიფოს
სასარგებლოდ, ეწინააღმდეგებათანამედროვე საერთაშორისო სამართლის ძირითად პრინციპებს. სახელმწიფოს ტერიტორიული
უზენაესობის შეზღუდვადაიშვება მხოლოდ მხარეთათანასწორუფლებიანი, ჭეშმარიტად ნებაყოფლობითი ხასიათის შეთანხმების
საფუძველზე. ასევე ხელშეუხებელია სახელმწიფოს ტერიტორიული მთლიანობა. ყოველი აქტი, რომელიც ლახავს
სახელმწიფოს საზღვრების მყუდროებას, მართლსაწინააღმდეგოა და უფლებას ანიჭებს დაზარალებულ სახელმწიფოს გამოიყენოს
საერთაშორისო სამართლით გათვალისწინებული საშუალებანი. სახელმწიფოს საზღ ვრების შეცვლა შეიძლება მხოლოდ
თანასწორუფლებიანი შეთანხმების საფუძვლზე. როგორც ვხედავთ, ტერიტორიული მთლიანობისა და
ტერიტორიული უზენაესობის ცნებებიგანსხვავდებიან ერთმანეთისგან. ტერიტორიული უზენაესობაუფროფართო, ყოვლისმომცველი
კატეგორიაა, ტერიტორიული მთლიანობა კი - მისი შემადგენელი ნაწილი. ამიტომ შეიძლება ირღვეოდეს ტერიტორიული უზენაესობა,
ხოლო ტერიტორიული მთლიანობა ხელშეუხებელი რჩებოდეს.
ს აზღ ვ რ ე ბის ურ ღ ვ ე ვ ო ბის პრ ინ ც იპი
ეს პრინციპი ტერიტორიული მთლიანობის ხელშეუხებლობისა და ძალის გამოყენების პრინციპებთან მჭიდრო კავშირში უნდა
განიხილებოდეს. იგი ევროპაში მეორე მსოფლიო ომის შედეგად მიღწეული პოლიტიკური და ტერიტორიული საკითხების მოგვარების
შედეგების გარანტიის საშუალებაა. ცნობილია, რომ დღ ესაც დასავლეთ ევროპაში განსაკუთრებით გერმანიის ფედერაციულ
რესპუბლიკაში არსებობს ძალები, რომლებიც მოითხოვენ პოლონეთის, ჩეხეთისა და სლოვაკეთის საზღ ვრების გადასინჯვას.
ჰელსინკის თათბირზე საზღვრების ურღვევობის პრინციპი ცალკე პრინციპად გამოიყო. სახელმწიფოებს ურღ ვევად მიაჩნია
ერთმანეთის მთელი საზღვრები და ამიტომ ისინი ახლაც და მომავალშიც თავს შეიკავებენ ამ საზღვრების ყოველგვარი ხელყოფისაგან.
ისინი შესაბამისად თავს შიკავებენ აგრეთვე ყოველგვარი მოთხოვნებისა და მოქმედებებისაგან, რომელთა მიზანი იქნება ნებისმიერი
მონაწილე სახელმწიფოს ნაწილის თუ მთელი ტერიტორიის დაპყრობა, უზურპაცია.
ს ხვ ა ს ახე ლ მ წ იფო ს ს აშ ინ აო ს აქმ ე ე ბშ ი ჩ აურ ე ვ ლ ო ბის პრ ინ ც იპი
არც ერთ სახელმწიფოს არ აქვს უფლება ჩაერიოს სხვა სახელმწიფოს „საშინაო საქმეებში“. სახელმწიფოს საშინაო საქმეებში შედის ის
საკითხები, რომლებიც ყოველი ერის ან ხალხის სოციალურ-პოლიტიკურიფორმის არჩევასთან მჭიდროდ არის დაკავშირებული და
განპირობებულია ამ უფლებით. ყოველი სახელმწიფოს საშინაო ცხოვრება მისი „საშინაო საქმეა“ სანამ თვითონ არ აქცევს მას
საერთაშორისო სამართლებრივინორმის ობიექტად. მაგრამ არსებობს შემთხვევები,როცა სახელმწიფოს „საშინაო საქმე“ საერთაშორისო
სამართლის ნორმას არღვევს და საერთაშორისო კონფლიქტს იწვევს. ეს მაშინ ხდება, როცა „საშინაო საქმე“ საფრთხეს უქმნის მშვიდობისა
და ხალხის უშიშროებას, არღვევს საყოველთაოდ აღიარებულსაერთაშორისო-სამართლებრივ ნორმებს. ამ თვალსაზრისით ყველაზე
თვალსაჩინომაგალითი იყო სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა აპარტეიდის რეჟიმის წინააღ მდეგ.
ჩაურევლობის პრინციპის დარღვევას ინ ტე რ ვ ე ნ ც ია ეწოდება. მის ყველაზე ტიპიურ მაგალითს სამხედრო ჩარევა
წარმოადგენს. არცერთ სახელმწიფოს ან სახელმწიფოთაჯგუფს არ აქვსუფლება ჩაერიოს პირდაპირ თუ არაპირდაპირ, რა მიზეზითაც
უნდა იყოს, სხვა სახელმწიფოს საშინაო და საგარეო საქმეებში. ამგვარი ქმედება, საერთაშორისო სამართლის პრინციპის დარღვევაა. არც
ერთი სახელმწიფო აგრეთვე არ უნდა აწყობდეს, ეხმარებოდეს, აღვივებდეს, აფინანსებდეს, აქეზებდეს შეიარაღ ებულ, ტერორისტულ
საქმიანობას.ყოველსახელმწიფოს აქვსუფლება აირჩიოს თავისი პოლიტიკური, ეკონომიკური, სოციალური და კულტურული სისტემა
ყოველი სხვა სახემწიფოს მხრივ ამა თუ იმ ფორმით ჩარევის გარეშე.
ხალ ხთა ( ე რ თა ) თან ას წ ო რ უფლ ე ბიან ო ბის ა და თვ ითგამ ო რ კვ ე ვ ის პრ ინ ც იპი
ყველახალხს აქვს თვითგამორკვევის უფლება - ამ უფლების ძალით ისინი თავისუფლად აწესებენ თავიანთ პოლიტიკურ
სტატუსს და თავისუფლად უზრუნველყოფენ თავიანთ ეკონომიკურ, სოციალურ და კულტურულ განვითარებას.გაეროს
წესდების პრეამბულა მოითხოვს ყველა სახელმწიფოსგან განავითარონ მეგობრული ურთიერთობანი სახელმწიფოთა შორის ხალხთა
თანასწორობისა და თვითგამორკვევის პატივისცემის პრინციპებზე დაყრდნობით. თანამედროვე საერთაშორისო სამართალი
საწინააღმდეგო აქტად თვლის ყოველხელშეკრულებას, რომელიც ზღ უდავს ერის,ხალხის პოლიტიკურ დამოუკიდებლობას, მისი
თვითგამორკვევის უფლებას.
ხალხის დამონება და ექსპლოატაციაუცხო სახელმწიფოს მიერუარყოფს ადამიანის ძირითად უფლებებს და ეწინააღ მდეგება გაეროს
წესდებას. ყოველი სამხედროან რეპრესიული ზომები, რომლებიც მიზნად ისახავენ დამოუკიდებელი ხალხის მონობაში დატოვებას -
მართლსაწინააღმდეგო აქტია და უნდა შეწყდეს, რათა მისცეს ხალხს საშუალება თავისუფლად, მშვიდობის პირობებში განახორციელოს
თავისი სრული დამოუკიდებლობის მოპოვების უფლება. ყოველი ერი, რომელიც გარკვეულ ტერიტორიაზე ცხოვრობს, ამ
ტერიტორიაზე არსებულ ბუნებრივ სიმდიდრეთა და რესურსების ერთადერთი პატრონია. მხოლოდ თვით ერს აქვს უფლება
განსაზღვროსრა პირობითდა რაწესითშეიძლება ბუნებრივი რესურსების ექსპლოატაცია. არც ერთ ხალხს არავითარ შემთხვევაში არ
შეიძლება წაერთვას სახსრები, რომლებიც მას ეკუთვნის. ამგვარად, ყოველიერის თვითგამორკვევის უფლებათა რეალიზაცია სამ
ძირითად კომპონენტს უნდა შეიცავდეს: ეროვნული და ტერიტორიული მთლიანობა, პლუს ბუნებრივი რესურსების უზენაესი
მესაკუთრეობა. ხალხებს, როცაისინი ცდილობენ განახორციელონ თავიანთი თვითგამორკვევის უფლება, შეუძლიათ გაერთიანებული
ერების ორგანიზაციის წესების მიზნებისა და პრინციპების შესაბამისად გამოითხოვონ და მიიღონ მხარდაჭერა ამგვარი ძალმომრეობითი
ზომების საწინააღმდეგო მოქმედებასა და მათდამი წინააღ მდეგობის გაწევაში.თვითგამორკვევა და გამოყოფა, დამოუკიდებელი
სახელმწიფოს შექმნა, არ არის დღეს დასაშვები, თუ იგი არ იცავს სუვერენული სახელმწიფოს ტერიტორიულ მთლიანობას, არღ ვევს
ისტორიულად შექმნილ საზღვრებს, აზიანებს სახელმწიფოს უშიშროებას და სხვა.
ამიტომ ეწინააღმდეგება საერთაშორისო სამართალს აგრესიული სეპარატიზმი, რომლის მიზანიაცალმხრივად, ძალის გამოყენებით
ხელყოს სუვერენული დამოუკიდებელი სახელმწიფოს ტერიტორიული მთლიანობა,ერის თვითგამორკვევის უფლების რეალიზაციის
მოტივით. ამის ნათელი მაგალითია კონფლიქტი, რომელიც მოახვიეს საქართველოს აფხაზმა სეპარატისტებმა.
ადამ იან ის უფლ ე ბე ბის და ძ ირ ითად თავ ის უფლ ე ბათა პატივ ის ც ე მ ის პრ ინ ც იპი
ადამიანის ძირითადი უფლებები კაცობრიობის განვითარების დღ ევანდელ ეტაპზე განუსხვისებელია ყოველგვარი გონიერი
არსებისაგან, მიუხედავად მისი სქესისა, კანისფერისა, რჯულისა, რასისადა ეროვნებისა. მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ მნიშვნელოვანი
ნაბიჯები გადაიდგა ადამიანის ძირითადი უფლებების საერთაშორისო-სამართლებრივი აღიარებისა და დაცვის თვალსაზრისით.
ჰელსინკის თათბირის მონაწილე სახელმწიფოებმა შემდეგნაირად განსაზღ ვრეს ამ პრინციპის შინაარსი. სახელმწიფოები
პატივისცემითმოეკიდებიან ადამიანის ძირითად უფლებებსა და თავისუფლებებს ყველასთვის, განუსაზღვრელად რელიგიისა, სქესისა
და რასისა. ამ ფარგლებში სახელმწიფოები ცნობენ და პატივს სცემენ პიროვნების თავისუფლებას იწამოს მარტო ან სხვებთან ერთად
რელიგია, იმოქმედოს საკუთარი სინდისის კარნახის თანახმად სახელმწიფოები, რომელთა ტერიტორიაზე არიან ეროვნული
უმცირესობანი, პატივისცემით მოეკიდებიან კანონის წინაშე ასეთ უმცირესობათა წარმომადგენელი პირების თანასწორობის უფლებას
და ამრიგად დაიცავენ მათკანონიერინტერესებს ამ დარგში. სახელმწიფოები აღ იარებენ ადამიანის უფლებებს და ძირითადი
თავისუფლებების საყოველთაო მნიშვნელობას,რომელთა პატივისცემა არსებითი ფაქტორია მშვიდობის, სამართლიანობის და
კეთილდღ ეობისა. მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ გაეროს კომპეტენტური ორგანოები ჩათვლიან, რომ სახელმწიფოში ადგილი აქვს
ადამიანის უფლებათა მასობრივ და სისტემურ დარღვევას, მათ შეუძლიათ მიმართონ წესდებით გათვალისწინებულ საშუალებებს
შეიარაღ ებული ძალების გამოყენების ჩათვლით.
ს აე რ თაშ ო რ ის ო დავ ე ბის მ შ ვ იდო ბიან ი მ ო წ ე ს რ იგე ბის პრ ინ ც იპი
თუ საერთაშორისო დავის წარმოშობის შემთხვევაში ყოველი სახელმწიფო მოვალეათავი შეიკავოს ძალის გამოყენებისგან, მხარეების
ერთადერთი გზა რჩებათ - მიმართონ მხოლოდ დავის გადაწყვეტის მშვიდობიან საშუალებას.
თანამედროვე საერთაშორისო სამართალი შეიცავს დავების მშვიდობიანი გადაწყვეტის სპეციალურ ინსტიტუტს, რომელიც მრავალ
საშუალებას ითვალისწინებს - მოლაპარაკება, გამოძიება, შუამავლობა, შერიგება, არბიტრაჟი, სასამართლო პროცესი და სხვ.
ყოველი სახელმწიფო თავის საერთაშორისო დავებს სხვა სახელმწიფოებთან წყვეტს მშვიდობიანი საშუალებებით ისე, რომ საფრთხე
არ შეუქმნას მშვიდობას, უშიშროებას და სამართლიანობას. მოდავე მხარეები ვალდებული არიან, იმ შემთხვევაში, თუ ვერ მიაღ წიეს
დავის გადაწყვეტას ერთ-ერთი ზემოხსენებული მშვიდობიანი საშუალებით, განაგრძონ მისწრაფება დავის მოსაწესრიგებლად
ურთიერთშორის შეთანხმებული სხვა მშვიდობიანი საშუალებით. საერთაშორისო დავების გადაწყვეტა ხდება სახელმწიფოთა
სუვერენული თანასწორობის საფუძველზე და დავების მშვიდობიანიგადაწყვეტის საშუალებათა არჩევის პრინციპების შესაბამისად.
ს ახე ლ მ წ იფო თა მ ო ვ ალ ე ო ბა ითან ამ შ რ ო მ ლ ო ნ ე რ თმ ან ე თთან წ ე ს დე ბის შ ე ს აბამ ის ად
სახელმწიფოები ვალდებულნი არიან ითანამშრომლონ ერთმანეთთან, მიუხედავად მათი პოლიტიკური, ეკონომიკური და სოციალური
სისტემებისა, საეთაშორისო ურთიერთობათა სხვადასხვადარგებშიიმ მიზნით, რომ დაიცვან საერთაშორისო მშვიდობა და უშიშროება
და ხელი შეუწყონ საერთაშორისო ეკონომიკურ სტაბილურობასადა პროგრესს, ხალხთა საერთო კეთილდღ ეობასა და საერთაშოროს
თანამშრომლობას, რომელიც თავისუფალია ასეთ განსხვავებაზე აღმოცენებული დისკრიმინაციისგან. ამ მიზნით:
ა) სახელმწიფოები თანამშრომლობენ სხვასახელმწიფოებთან საერთაშორისო მშვიდობისა და უშიშროების დაცვაში; ბ)
სახელმწიფოები თანამშრომლობენ ადამიანის ძირითად უფლებათა და თავისუფლებათა საყოველთაო პატივისცემისა და დაცვის
დადგენაში ყველასთვის და რასობრივი დისკრიმინაციისა და რელიგიური შეუწყნარებლობის ყველა ფორმის ლიკვიდაციაში; გ)
სახელმწიფოები ახორციელებენ თავიანთ საერთაშორისო ურთიერთობებს ეკონომიკურ, სოციალურ, კულტურულ, ტექნიკურ და
სავაჭროდარგებშისუვერენული თანასწორობისა და ჩაურევლობის პრინციპების შესაბამისად;დ) გაერთიანებული ერების
ორგანიზაციის წევრი სახელმწიფოები მოვალენი არიან, გაერთიანებული ერების ორგანიზაციასთან თანამშრომლობით მიიღ ონ
ერთობლივი და ინდივიდუალური ზომები, რომლებსაც წესდების შესაბამისი დებულებანი ითვალისწინებენ.
ს აე რ თაშ ო რ ის ო ს ამ არ თლ ით გან ს აზღ ვ რ ულ ვ ალ დე ბულ ე ბათა კე თილ ს ინ დის იე რ ი შ ე ს რ ულ ე ბა
სახელმწიფოები კეთილსინდისიერად უნდა ასრულებდნენ საერთაშორისო სამართითგანსაზღვრულთავიანთ ვალდებულებებს, ისევე
როგორც იმ ვალდებულებებს, რომლებიც საერთაშორისო სამართლის საყოველთაოდ აღ იარებული პრინციპებიდან და ნორმებიდან
გამომდინარეობს, აგრეთვე იმ ვალდებულებებს, რომლებიც გამომდინარეობს საერთაშორისო სამართლის შესაბაიმისი
ხელშეკრულებებიდან თუ სხვა შეთანხმებებიდან, რომელთა მონაწილენიც ისინი არიან.
თავიანთ სუვერენულუფლებებს, მათ შორის იმ უფლებებს, რომელთა განხორციელებისათვის საჭიროა შემოიღ ონ თავიანთი
კანონები და ადმინისტრაციული წესები, ისინი უფარდებენ თავიანთ იურიდიულ ვალდებულებებს საერთაშორისო სამართლის
ფარგლებში. თუ გაეროს წევრთა ვალდებულებანი, რომლებიც გათვალისწინებულია გაეროს წესდებით, ეწინააღ მდეგება სხვა
რომელიმე ხელშეკრულებით თუ სხვა საერთაშორისო შეთანხმებით ნაკისრ ვალდებულებებს, გაეროს წესდების თანახმად, უპირატესი
ძალა ეძლევა წესდებით გათვალისწინებულ ვალდებულებებს.
1 3 . ს აე რ თაშ ო რ ის ო ს ამ არ თლ ის ს უბიე ქტის ც ნ ე ბა და ს ახე ე ბი
საერთაშორისო სამართლის ერთ-ერთი ძირითადი თავისებურება ისაა, რომ მისი ძირითადი სუბიექტები სახელმწიფოებია.
ს აერთაშორისო სამართლის სუბიექტი წარმოადგენს სამართლებრივი ურთიერთობის ისეთ მონაწილეს, რომელიც არა მარ ტო ფლ ო ბს
ს აერთაშორისო ნორმებით გათვალისწინებულ უფლება-მოვალეობებს, არამედ ურთიერთობის სხვა მონაწილეებთან ერ თად ქმ ნ ის ამ
ნ ორმებს და უზრუნველყოფს მ ათ შ ე ს რ ულ ე ბას . თანამედროვე საერთაშორისო სამართალი გარკვეული მოცულობით სუბიექტად
ცნობს აგრეთვე თავისუფლებისათვის მებრძოლ ერს, ან ხალხს. ერი ან ხალხი, რომელიც ითხოვს დამოუკიდებლობას, მაგრამ
მეტროპოლის წინააღმდეგობის გამო იძულებულია მიმართოს იარაღს, თანამედროვე საერთაშორისო სამართლის თვალსაზრისით
აწარმოებს „შეიარაღებულთავდაცვას“ კოლონიზატორთა აგრესიის წინააღმდეგ. ასეთერს ან ხალხს მიენიჭება მთელი რიგი უფლებანი
და ეკისრება ვალდებულებანი. გაერომოვალეა რაც შეიძლება სწრაფად მოუღ ოს ბოლო წარმოშობილ კონფქლიტს და აიძულოს
კოლონიზატორი ცნოს თავისუფლებისათვის მებრძოლო ერის დამოუკიდებლობა.
თუ ეროვნულ-გამათავისუფლებელი მოძრაობა მშვიდობიან ფორმებში მიმდინარეობს, ერის ინტერესებს გამოხატავენ ის
არსებული წარმომადგენლობითი დაწესებულებები, რომლებიც ბრძოლის გარდამავალ ეტაპზე ყალიბდებიან როგორც შინაგანი
თვითმმარველობის ორგანოები. დამოუკიდებლობის მოპოვებამდე აღნიშნული ორგანიზაციები და ორგანოები უფლებამოსილნი არიან:
დაამყარონ საერთაშორისო სამართლებრივი ურთიერთობა სხვა სახელმწიფოებთან. დააარსონ თავისი მუდმივი წარმომადგენლობა
დიპლომატიური სტატუსით, ხელი მოაწერონ საეთაშორისო ხელშეკრულებებს და ა.შ.
ასევე საერთაშორისო სამართლის არაძირითად,განსაკუთრებულსუბიექტს წარმოადგენს საერთაშორისო გაერთიანებანი -
გაერო, მისი სპეციალიზებული დაწესებულებანი. ეს ორგანიზაციები საერთაშორისო ასპარეზზე მათი წესდებით მოქმედებენ.
სახელმწიფო არის პირველადი, ძირითადი სუბიექტი, საერთაშორისო ორგანიზაცია კი მეორადი, არაძირითადი, წარმოებული
სუბიექტია, რომლის უფლებაუნარიანობა ზუსტადაა განსაზღ ვრული საერთაშორისო სამართლის ძირითადი პრინციპებით.
საერთაშორისო სამართლის სპეციფიკურ სუბიექტს წარმოადგენს ვატიკანი,რომელიც აღიარებულია დამოუკიდებელ სახელმწიფოდ.
იტალიის მთავრობაიძლევაგარანტიას, რომ არ ჩაერევა ვატიკანის საშინაო და საგარეოსაქმეებში, იტალიის ტერიტორიაზე ტრანზიტისა
და კომუნიკაციების გამოყენების ჩათვლით. ვატიკანში ან საზღვარგარეთმიმავალი უცხო სახელმწიფოს ელჩები სარგებლობენ იტალიის
ტერიტორიაზე სრული დიპლომატიური იმუნიტეტით, თუნდაც ამ სახელმწიფოს არ ჰქონდეს დიპლომატიური ურთიერთობა
იტალიასთან. ვატიკანი აქტიურად თანამშრომლობს იმ სახელმწიფოებთან, სადაც ძლიერია კათოლიკური რელიგია, იჩენს ინტერესს
მშვიდობისა და ხალხთაუშიშროების დაცვის პრობლემისადმი, ადამიანის უფლებებისა და სხვა საკითხისადმი.
და ბოლოს, მეცნიერთა მოსაზრების მიხედვით, შესაძლებელია საერთაშორისო სამართლის სუბიექტი იყოს ფიზიკური
პირიც. თანამედროვე საერთაშორისო სამართალში ფიზიკური პირი სარგებლობს გარკვეული უფლებებით მხოლოდ
სახელმწიფოთშორისი შეთანხმების საფუძველზე.ფიზიკური პირები მოკლებულნი არიან საერთაშორისო სამართლის ნორმათა შექმნისა
და დაცვის უფლებას. ფიზიკური პირები მოქმედებენროგორც გარკვეული სახელმწიფოს მოქალაქენი და მხოლოდ ამიტომ სარგებლობენ
ამ უფლებით. ამ უფლებათადაცვას ახორციელებს არა თვით ფიზიკური პირი, არამედ მისი სახელმწიფო. ფიზიკურ პირს არ აქვს
უფლება მიმართოსრომელიმე საერთაშორისო ორგანიზაციას პრეტენზიებით თავისი ანუცხო სახელმწიფოს მიმართ. მხოლოდ მაშინ,
როცა ფიზიკური პირი აგრესიული სახელმწიფოს ხელმძღვანელიადა მისიბოროტმოქმედება მშვიდობისა და ადამიანობის წინააღ მდეგ
საერთაშორისო ხასიათს ატარებს, მისი გასამართლება ხდება საერთაშორისო სასამართლოში (ტრიბუნალში) და საერთაშორისო
სამართლის ნორმათა საფუძველზე. ამგვარად, თანამედროვე საერთაშორისო სამართლის ძირითად სუბიექტს მხოლოდ სახელმწიფო
წარმოადგენს.
1 4 . ს უვ ე რ ე ნ ულ ი ს ახე ლ მ წ იფო , რ ო გო რ ც ს აე რ თაშ ო რ ის ო ს ამ არ თლ ის ს რ ულ უფლ ე ბიან ი ს უბიე ქტი
ნ იშან თვისებას, რომელიც გვიჩვენებს სახელმწიფოს ხელისუფლების უზენაესობას, ქვეყნის საშინაო საქმეებში და დამ ო უკიდე ბო ბა ს
რომელიმე უცხო სახელმწიფოსგან საერთაშორისო ასპარეზზე, სახელმწიფო სუვერენიტეტი ეწოდება, ხოლო ამ ნიშან თვისების მ ქო ნ ე
ს ახელმწიფო ს - ს უვ ე რ ე ნ ულ ი ს ახე ლ მ წ იფო . სახელმწიფო სუვერენიტეტისგან განასხვავებენ ეროვნულ სუვენიტეტს - ერის ან
ხალხის თვითგამორკვევის უფლებას. თუ ერი (ხალხი) მოიპოვებს პოლიტიკურ დამოუკიდებლობას, ასგილი ექნება ეროვნული და
სახელმწიფო სუვერენიტეტის შერწყმას. თუ ერი (ხალხი) განმათავისუფლებელ ბრძოლას ეწევა, ეს კოლონიის ეროვნული
სუვერენიტეტისა და მეტროპოლიის სახელმწიფო სუვერენიტეტის ურთიერთშეუთავსებლობას მოწმობს. როგორც უკვე აღ ვნიშნეთ,
სახელმწიფო სუვენიტეტისგან განასხვავებენ სახალხო სუვერენიტეტსაც - ხალხის უფლებას, აირჩიოს, განამტკიცოს და განავითაროს ის
სოციალურ-პოლიტიკური სისტემა და სახელმწიფო ფორმა, რომელიც მას სურს. ამგვარად, სახელმწიფო სუვერენიტეტი არის
ერის(ხალხის) პოლიტიკური ორგანიზაციის უმაღ ლესი ფორმის ნიშან–თვისება, მისი პოლიტიკური დამოუკიდებლობის
სამართლებრივი გამოხატულება.
1 5 . რ თულ ი ს ახე ლ მ წ იფო ე ბი (ფე დე რ აც ია და კო ნ ფე დე რ აც ია )
ფედერაც ია სახელმწიფოებრივი მოწყობის ფორმაა. ფედერალური სახელმწიფო წარმოადგენს ფედერაციის იმ სუბიექტების
გაერთიანებას, რომლებსაც საკუთარი სახელმწიფო ორგანოები აქვთ. თანამედროვე საერთაშორისოპარქტიკაში ვხვდებით ფედერალურ
სახელმწიფოთა განსხვავებულმოდელებს. არის ისეთიფედერაციები, სადაც სუბიექტთა კომპეტენცია მინიმუმამდეა დაყვანილი, და
ისეთებიც, რომელთა სუბიექტებს აქვთ საკუთარი კონსტიტუციები, კანონმდებლობა,მოქალაქეობაც კი. საერთაშორისო სამართლის
მიხედვით, საერთაშორისო სამართის სუბიექტად მხოლოდ ფედერაცია გვევლინება. რაც შეეხებაფედერაციის სუბიექტებს, მათ სრული
სუვერენიტეტი არ აქვთ: მართალია, ისინი გარკვეულშემთხვევაში უფლებამოსილნი არიან მონაწილეობა მიიღ ონ საერთაშორისო
ურთიერთობებშ, მაგრამ იქ, სადაც ასეთი წესი მოქმედებს,ფედერაციის სუბიექტთა საერთაშორისო უფლებამოსილება აფუძნებულია
ფედერაციის შიდა კანონმდებლობაზე. შეუზღუდავი, პირველადი, სრულყოფილი სუბიექტის უფლება შეიძლება ჰქონდეს მხოლოდ
სუვერენულ სახელმწიფოს, ამ შემთხვევაშ - მთელ ფედერაციას. კონფედერაცია არის ორი ან რამდენიმე სახელმწიფოს ისეთი
კავშირი, როდესაც მასში შემავალი სახელმწიფოები სრული სახით ინარჩუნებენ საკუთარ სუვერენიტეტს და რჩებიან სუბიექტებად
საერთაშორისო სამართლისა. ცხადია კონფედერაციათვითონაც მონაწილეობს საერთაშორისო ურთიერთობებში როგორც სუბიექტი და
აქვს საერთაშორისო სამართალსუბიექტობის ნიშნები, მაგრამ შეზღ უდული სახით. კონფედერაციის ჩამოყალიბება ფორმდება
საერთაშორისო ხელშეკრულებით,რომლის საფუძველზეც კონფედერაციას გადაეცემა უფლებამოსილება გარკვეულ სფეროებში,
ჩვეულებრივ ეს სფეროები: ომი და ზავი, საგარეო პოლიტიკა, შეიარაღ ბული ძალები, შესაძლოა მათ განეკუთვნებოდეს აგრეთვე
საფინანსო პოლიტიკა და ა. შ. მაგრამ იმის გამო, რომ კონფედერაციის წევრი სახელმწიფოები სუვერენიტეტს ინარჩუნებენ,
გადაწყვეტილებები კონფედერაციისთვის გადაცემული კომპეტენციის ფარგლებში იქმნება იმის მიხედვით, თუ რა კომპეტენცია
განუსაზღვრეს კონფედერაციის სახელმწიფოებმა, რომლებიც მისი სუბიექტები არიან, თუმცა კონფედერაციის ცნტრალური ორგანოები
სრული სახით მაინც არ ემსგავსბიან სახელმწიფო ხელისუფლების ორგანოებს, რადგან მათი გადაწყვეტილებების იმპლემენტაცია
დამოკიდებულია კონფედერაციის სუბიექტების ნებაზე, რომლებსაც შეუძლიათ უარი განაცხადონ კონფედერაციის მიერ მიღ ებული
გადაწყვეტილებისრეალიზაციაზე. კონფედერაციის გარდამავალი ტიპის რთული სახელმწიფოა, რომელიც ზოგიერთი გამონაკლისის
გარდა ან ფედერაციაშ გადაიზრდება ან იშლება.
1 6 . ს ახე ლ მ წ იფო ს , რ ო გო რ ც ს აე რ თაშ ო რ ის ო ს ამ არ თლ ის ს უბიე ქტის , წ არ მ ო შ ო ბა და გაქრ ო ბა
დროთაგანმავლობაში იქმნება ახალი სახელმწიფოები, ხოლო სხვა სახელმწიფოები ქრებიან ან განიცდიან მნიშვნელოვან ცვლილებას.
საერთაშორისო ურთიერთობების პრაქტიკაგვიჩვენებს ახალი სახელმწიფოების „დაბადების“ სხვადასხვა საშუალებებს. განვიხილოთ
რამდენიმე მათგანი.
ე რ თი ს ახე ლ მ წ იფო ს რ ამ დე ნ იმ ე ს ახე ლ მ წ იფო დ დაყ ო ფა
1948-1949 წწ. ყოფილი ერთიანი გერმანიის ადგილზე შეიქმნაორი სახელმწიფო - გერმანიისფედერაციული რესპუბლიკა და გერმანიის
დემოკრატიული რესპუბლიკა. 1919 წელს ავსტრია-უნგრეთის ადგილზე შეიქმნა სახელმწიფოები:
უნგრეთი,ჩეხოსლოვაკია,რუმინეთი,იუგოსლავია,პოლონეთი და ავსტრია.
ე რ ო ვ ნ ულ-გან მ ათავ ის უფლ ე ბე ლ ი ბრ ძ ო ლ ე ბის შ ე დე გად
1989-1991 წწ. დაიშალა სსრ კავშირი და საერთაშორისო ასპარეზზე 15 დამოუკიდებელი სახელმწიფო გამოვიდა.
რ ამ დე ნ იმ ე ს ახე ლ მ წ იფო ს ე რ თ ს ახე ლ მ წ იფო დ გაე რ თიან ე ბა
1867 წელს ავსტირამ და უნგრეთმა შექმნეს ერთი სახელმწიფო - ავსტრია- უნგრეთი. 1991 წელს გერმანიის დემოკრატიული რესპუბლიკა
შეუერთდა გერმანიის ფედერაციულ რესპუბლიკას.
* * *
რაც შეეხება სახელმწიფოს, როგორც საერთაშორისო სუბიექტის გაქრობას, აღ სანიშნავია შემდეგი ძირითადი შემთხვევები:
1. რ ამ დე ნ იმ ე ს ახე ლ მ წ იფო ს ე რ თ ს ახე ლ მ წ იფო დ გაე რ თიან ე ბა
1867 წელს ავსტრია-უნგრეთის შექმნის შემდეგ ავსტირამ და უნგრეთმა შეწყვიტეს დამოუკიდებელი არსებობა, დაკარგეს თავისი
საერთაშორისო-სამართლებრივი სუბიექტურობა და ერთიან სუბიექტად იქცნენ.
2. ე რ თი ს ახე ლ მ წ იფო ს რ ამ დე ნ იმ ე ს ახე ლ მ წ იფო დ დაყ ო ფა
ავსტრია-უნგრეთის დაშლის შემდეგავსტიამ და უნგრეთმა კვლავ შეიძინეს საერთაშორისო-სამართლებრივი სუბიექტის სტატუსი.
სამაგიეროდ, ავსტია-უნგრეთმა,როგორც საერთაშორისო-სამართლებრივმა სუბიექტმა შეწყვიტა არსებობა. იგივე ითქმის
ჩეხოსლოვაკიაზე.
ასეთია სახელმწიფოს გაქრობის ის გზები,რომელიც არ ეწინააღმდეგება საერთაშორისო სამართლის ნორმებს. ზოგიერთი მეცნიერი
მიუთითებს ანექსიას,მაგრამ ასეთი შეხედულება ვერჩაითვლება გამართლებულად. მართალია ანექსიის შედეგად სახელმწიფო კარგავს
თავის დამოუკიდებლობას, მაგრამ ეს აქტი ეწინააღმდეგება თანამედროვე საერთაშორისო სამართლის პრინციპებს და არ შეიძლება იყოს
აღ იარებული სახელმწიფოს, როგორც სუბიექტის გაქრობის საშუალებად. ანექსია დღ ეს კანონგარეშედაა გამოცხადებული.
1 7 . ც ნ ო ბის ს ახე ე ბი
როგორც ვიცით, საერთაშორისო ასპარეზზე დროთა განმავლობაში ჩნდება ახალი სახელმწიფოები, რომლებიც აქტიურად ებმება
საერთაშორისო ურთიერთობებში.
ხშირია შემთხვევები, როცა თვითონ სახელმწიფო რჩებაუცვლელი, მაგრმ ადგილი აქვს სახელმწიფო გადატრიალებას. როდესაც
სახელმწიფოში ამგვარი ვითარებაა, რთულდება მოცემული სახელმწიფოსროგორც საშინაო, ისე საგარეოვითარება და არანორმალური
მდგომარეობაიქმნება მსოლიოს ამათუ იმ რეგიონში. იმისათვის, რომ ახლადწარმოშობილმა სახელმწიფომ ან მთავრობამ დაიკავოს
საერთაშორისო-სამართლებრივ ურთიერთობაში ნორმალური ადგილი, საჭიროადანარჩენი სახელმწიფოები თანახმაიყვნენ დაამყარონ
მასთან საერთაშორისო ურთიერთობა, ანუ ცნონ იგი.
საერთაშორისო სამართალში ცნობის ქვეშიგულისხმება მოცემული სახელმწიფოს ნების გამომჟღ ავნება, რომელიც მიმართულია
ახლად წარმოშობილი სახელმწიფოსთან ურთიერთობის ნორმალიზაციისკენ. აღნიშნულიდან ჩანს თუ რა როლს ასრულებს ცნობის
ინსტიტუტი საერთაშორისო–სამართლებრივი ურთიერთობის ნორმალურად წარმართვის საკითხში. ზოგჯერ, როდესაც ადგილი აქვს
არა უბრალოამბოხებას, არამედ ფართო მასშტაბის შეიარაღებულბრძოლას,სხვა სახელმწიფოებმა შეიძლება აჯანყებული ორგანიზაცია
ცნონ აჯანყებულმხარედ. იმ შემთხვევაში, თუ აჯანყებულმხარედ ცნობს თვითონ დაინტერესებული სახელმწიფო, იგი ავრცელებს
აჯანყებულებზე სამხედრო ტყვეობისრეჟიმს და მას არ აქვსუფლებაგანიხილოს ისინი როგორც სამართალდამრღვევები.
როდესაც აჯანყებაგადადის სამოქალაქო ომში და ძალები შედარებით თანაბრდება, შეიძლება ადგილი ჰქონდეს მეომარ მხარედ
ცნობას. მეომარ მხარედ ცნობახდება ოფიციალური დეკლარაციის საშუალებით. სახელმწიფო, რომელიც ცნობს აჯანყებულებს მეომარ
მხარედ, მოვალეა დაიცვას ნეიტრალიტეტი, წინააღმდეგშემთხვევაში ადგილი ექნება საერთაშორისო სამართლის ნორმების დარღვევას.
ამ სახის ცნობა წარმოიშვა პირველი მსოფლიო ომის დროს. ომის პერიოდში ქვეყნებმა გამოთქვეს დამოუკიდებელი სახელმწიფოს
შექმნის სურვილი. აჯანყებულდა მეომარ მხარედ ცნობადღ ეს არ არის გამართლებული, რადგან საერთაშორისო სამართალი
მოითხოვს ყველა სახელმწიფოსგან აჯანყებისგან თავის შეკავებას.
1 8 . ც ნ ო ბის თე ო რ იე ბი
დე კლარაციული თეორია ჩამოყალიბდა კაპიტალიზმის განვითარების საწყის სტადიაზე, როცა ფეოდალურ სახელმწიფოებს შორის აქა-
იქ წარმოიშობოდა ახალი, ბურჯუაზიული ტიპის სახელმწიფოები.ეს სახელმწიფოები წარმოიშობოდა ან ახალი სახელმწიფოს
ჩამოყალიბებით ანუკვე არსებულსახელმწიფოში ბურჟუაზიული რევოლუციის გზით. დაკლარაციული თეორიის თანახმად, ცნობა
მხოლოდდამხოლოდ აკანონებს ახლად წარმოქმნილი სახელმწიფოს საერთაშორისო ურთიერთობის მონაწილედ გახდომის ფაქტს. ამ
თეორიის მიხედვით, ახლად შექმნილი სახელმწიფო ხდება საერთაშორისოსამართლის სუბიექტიარა იმიტომ, რომ მას ცნობენ, არამედ
იმიტომ, რომ ყოველ ახლად შექმნილ სახელმწიფოს უფლება აქვს გამოვიდეს საერთაშორისო ასპარეზზე და დაიცვას თავისი
ინტერესები. კონსტიტუციური თეორია ამტკიცებს, რომ თითქოს ახლად შექმნილი სახელმწიფო მხოლოდ მაშინ ხდება საერთაშორისო
სამართლის სუბიექტი, როცაროცა მას ცნობენ სხვა სახელმწიფოები. წინააღ მდეგ შემთხვევაში იგი მოკლებულია უფლებას, გახდეს
საერთაშორისო საამრთლის სრულუფლებიანი წევრი. იგი ცდილობს ხელი შეეშალოს ერების თვითგამორკვევის უფლების
განხორციელებას და საექვემდებაროს ყოველი ახალი სახელმწიფოს ,,სამართლიანობის და კანონიერების’’ შეფასებას დიდი
სახელმწიფოებისთვის. სახელმწიფოს ცნობასთან ძალიან ახლოს დგას მთავრობის ცნობის საკითხი. ეს საკითხი დაისმის მაშინ, როდესაც
ახალი მთავრობახელში იღებს ხელისუფლებას არაკონსტიტუციური ანუ სახელმწიფოს გადატრიალების გზით. მაშინ სახელმწიფოები
თავად განსაზღ ვრავენ, რამდენად მიზანშეწონილია ახალი მთავრობის ცნობა.
1 9 . ც ნ ო ბის ფო რ მ ე ბი
საერთაშორისო ურთიერთობების პრაქტიკის ანალიზი საშუალებას გვაძლევს ცნობის ფორმები 2 კატეგორიად დავყოთ-ფაქტობრივი და
ოფიციალური ცნობა.ფაქტო ბრ ივ ი ც ნ ო ბა გულისხმობს ისეთ შემთხვევას, როცა სახელმწიფო ამყარებს ახლად შექმნილ
სახელმწიფოსთან საქმიან კავშირს, მაგრამ ამავე დროს თავს იკავებს მისი ოფიციალური ცნობისგან. მათ შორის წარმოებს მხოლოდ
მოლაპარაკება ამათუ იმ საკითხზე. ოფიციალური იურიდიულ ი ცნობა განსხვავდება ფაქტობრივი ცნობისგან იმით, რომ ახლად
შექმნილი სახელმწიფოს ცნობის ფაქტი გამოხატული უნდაიყოსრომელიმე დოკუმენტში.ოფიციალური ცნობა შეიძლება ორი სახის
იყოს: de factoდა de iure, რომლებიც ერთმანეთისგან განსხვავდებიან სამართლებრივი შედეგების მიხედვით. მთავარი განსხვავება მათ
შორის არის ის, რომ პირველ შემთხვევაში მთვრობა იცნობა როგორც სინამდვილეში არსებული, მაგრამ მასთან არ ამყარებენ
დიპლომატიურ და ზოგჯერსაკონსულოურთიერთობებსაც კი. ურთიერთობა სავაჭრ ო ხელშეკრულებით ამოიწურება. დე ფაქტო
ცნობის დროს დამყარებულურთიერთობას აქვს დროებითი, არასტაბილური ხასიათი. დეფაქტო ცნობა მოკლე ხანში იცვლება დე იურე
ცნობით, რის შემდეგაც ორ სახელმწიფოს შორის სტაბილური ურთიერთობა მყარდება. მყარდება დიპლომატიური და საკონსულო
ურთიერთობანი. ამგვარად, მხოლოდ დე იურე ცნობა ქმნის ჭეშმარიტ ურთიერთობას.
ცნობის ინსტიტუტი ემსახურება მშვიდობიანი თანაარსებობის პრინციპის განმტკიცებას. იგი მოწოდებულია
ხელი შეუწყოს ხალხთა მეგობრული და კეთილმეზობლური ურთიერთობების ჩამოყალიბებას.აღ სანიშნავია, რომ გაეროში
საქართველოს მიღების ფაქტი არ ნიშნავს ჩვენი ქვეყნის ავტომატურ ცნობას ამ ორგანიზაციის ყველა წევრის მიერ. არსებული წესის
მიხედვით სახელმწიფოს გაეროში ან სხვაორგანიზაციაში გაწევრიანება არ ნიშნავს ამ ორგანიზაციის წევრების მიერ ახალი წევრ-
სახელმწიფოს ოფიციალურ ცნობას. ლაპარაკი შეიძლება საქმიან ცნობაზე, რომელიც არავითარ იურიდიულ ვალდებულებას არ
წარმოშობს დე იურე ან დე ფაქტო ცნობისთვის.
2 0 . ს ახე ლ მ წ იფო ს ს ამ არ თალ მ ე მ კვ იდრ ე ო ბა
სახელმწიფოები იბადებიან და კვდებიან. ეს პროცესი წარმოშობს მეტად რთულდა პოლიტიკურად ძალზე მნიშვნელოვან პრობლემას -
ახალი სახელმწიფოს უფლებამემკვიდრეობის საკითხს. ე.ი. საერთაშორისო-სამართლებრივი უფლებამოსილებანი გადადის ძველი
სახელმწიფოდან ახლად შექმნილზე. უფლებამემკვიდრეობის საკითხი შეიძლება წარმოიშვას ასევე ერთი სახელმწიფოს მიერ
მეორისათვის ტერიტორიის გადაცემის შემთხვევაში.
ა . უფლ ე ბამ ე მ კვ იდრ ე ო ბა ს აე რ თაშ ო რ ის ო ხე ლ შ ე კრ ულ ე ბე ბის მ იმ არ თ
უფლებამემკვიდრეობა სოციალური რევოლუციის პირობებში. მხოლოდ მაშინ, როცა ერთი სახელმწიფოს ფარგლებში ადგილი აქვს
სოციალურ რევოლუციას, წარმოიქმნება უფლებამემკვიდრეობის საკითხი. რაც უფრო ძირფესვიანია რევოლუცია, მით უფრო
რადიკალურია ყოფილი სუბიექტის უფლებათა და მოვალეობათა შემოწმება-გადასინჯვა ახალი სუბიექტის მხრიდან.
დე კოლონიზაციით გამ ო წ ვ ე ულ ი უფლ ე ბამ ე მ კვ იდრ ე ო ბა . ყოველი სახელმწიფო, რომელიც იძენს დამოუკიდებლობას
მეტროპოლისგან ან სხვა სახით არსებულკოლონიური რეჟიმისაგან, თავისუფლდება ყველა სხვახელშეკრულებისაგან, რომელიც დადო
მმართველმა მთავრობამ ამ ტერიტორიის სახელით ან გაავრცელა მასზე. აქ მოქმედებს ე.წ ”ტაბულა რაზას” პრინციპი,რომელიც
ათავისუფლებს მემკვიდრე სახელმწიფოს მეტროპოლის მიერ თავს მოხვეული ვალდებულებისაგან. ყოველი ახალი სახელმწიფო
უფლებამოსილია გადაწყვიტოსრომელხელშეკრულებებს ტოვებს ძალაში და რომელს უარყოფს. ეს როდის ნიშნავს,რომ
სახელმწიფო მემკვიდრე მოვალეა უარყოს ყველა ხელშეკრულება. პირიქით, ახალი სახელმწიფოები უარყოფდნენ მხოლოდ
არათანასწორუფლებიან ხელშეკრულებებს, რომელთა მიხედვით ხდებოდა მათი ტერიტორიის, ბუნებრივი რესურსების უმოწყალო
განიავება და ხალხის სასტიკი ექსპლოატაცია. ორი ან რამდენიმე სახელმწიფოს გაერთიანებით ან ერთი სახელმწიფოს რამდენიმე
ერთეულად გაყოფით გამოწვეულ ი უფლ ე ბამ ე მ კვ იდრ ე ო ბა . პირველ შემთხვევაში გაერთიანებულ სახელმწიფოზე გადადის
წინამორბედი სახელმწიფოს ყველა ხელშეკრულება და შეთანხმება. ავტომატურად გადადის შენაერთზე ის ხელშეკრულებანი,
რომლებიც არეგულირებენ გაერთიანებაში შემავალი ერთეულების სასაზღ ვრო და სხვა ტერიტორიალურ საკითხებს.
იმ შემთხვევაში, როდესაც ერთი სახელმწიფო რამდენიმე სახელმწიფოდ იყოფა, მიუხედავად იმისა განაგრძობს თუ არა წინამორბედი
სახელმწიფო არსებობას, ყველა მის მიერდადებული ხელშეკრულება, რომელიც მთელტერიტორიას ეხებოდა, რჩება ძალაში ყოველი
გამოყოფილი ნაწილის მიმართ, ხოლო კონკრეტული ტერიტორიის მიმართ მოქმედი ხელშეკრულება გადადის მხოლოდ ამ
ტერიტორიის მქონე სახელმწიფოზე.
ბ. უფლებამემკვიდრეობა სახელმწიფო ქონებისა და სახელმწიფო არქივის მიმართ - რასაშუალებითაც არ უნდა ჩამოყალიბდეს ახალი
სახელმწიფო, მასზე გადადის სახელმწიფო საკუთრების ყველა სახე( მოძრავი და უძრავი ქონება) შემდეგი წესით: სახელმწიფო-
მემკვიდრის ტერიტორიაზე მდებარე უძრავი ქონება მასვერჩება. უძრავი ქონეება, რომელიც ამ ტერიტორიას ეკუთვნის, მაგრამ მის
გარეთმდებარეობს და მას თავის დროზე დაეპატრონა წინამორბედი სახელმწიფო, სახელმწიფო-მემკვიდრეს მიეკუთვნება.
მოძრავი ქონება,რომელიც გამოყოფილ ტერიტორიას ეკუთვნოდა, მაგრამ შემდგომ გახდა წინამორბედი სახელმწიფოს ქონება,
უბრუნდება სახელმწიფო-მემკვიდრეს.
სახელმწიფო არქივების საკითხი რთულია და ძირითადად ურთიერთშეთანხმებით წყდება. მაგრამ უდავოდ ითვლება
დებულება,რომელიც მოითხოვს წინამორბედ სახელმწიფოსგან გადასცეს სახელმწიფო-მემკვიდრეს მის ტერიტორიასთან
დაკავშირებული დოკუმენტური და ისტორიული არქივები ან თუ ისინი ორივე მხარეს ეხება, მისაწვდომი გახადონ სახელმწიფო-
მემკვიდრისათვის. უნდა დაისვას საკითხი რუსეთში მყოფი საქართველოს საგანძურისა და არქივების დაბრუნების შესახებ.
გ. უფლ ე ბამ ე მ კვ იდრ ე ო ბა ვ ალ ე ბის მ იმ არ თ
როდესაც ერთი სახელმწიფო იყოფა რამდენიმე ერთეულად, ვალების საკითხი წყდება სახელმწიფოების ურთიერთშეთანხმებით,
როგორც წესი, არსებული ვალი იყოფა გამოყოფილი ერთეულების ეკონომიკური პოტენციალისა და მოსახლეობის რაოდენობის
გათვალისწინებით. თუ კონკრეტული თანხა მთლიანად იყო მოხმარებული გარკვეული ტერიტორიის საკეთილდღ ეოდ, მისი გადახდა
დაეკისრება ამ ტერიტორიის მქონე სახელმწიფოს. მიუხედავად იმისა,რომ საქართველო ძალით იყო გაერთიანებული სსრ კავშირში,
ამ უკანასკნელის დაშლის შემდეგ საქართველოს მიეცა უფლებადაპატრონებოდა ყოფილი საბჭოთა კავშირის ქონების გარკვეულ წილს,
რადგანაც ქართველი ხალხი მონაწილეობდა სსრ კავშირის ეკონომიკურ და სამხედრო პოტენციალის მშენებლობაში.
ამავე დროს საქართველოსრესპუბლიკამ აიღო ვალდებულება გადაიხადოს სსრკავშირის საზღ ვარგარეთული ვალის გარკვეული
ნაწილი, რომელიც მოხმარდა საქართველოს საჭიროებას.
2 1 . „ტაბულ ა რ აზას “ პრ ინ ც იპი
ყოველი სახელმწიფო, რომელიც იძენდა დამოუკიდებლობას მეტროპოლისგან ან სხვა სახის კოლონიური რეჟიმისგან,
თავისუფლდებოდა ყველა სხვახელშეკრულებსგან, რომელიც დადო მმართველმა მთავრობამ ამტერიტორიის სახელით ან გაავრცელა
მასზე. აქ მოქმედებს ე.წ. „ტაბულარაზას“ („სუფთა დაფა“) პრინციპი, რომელიც ათავისუფლებს მემკვიდრე სახელმწიფოს მეტროპოლიის
მიერ თავ მოხვეული ვალდებულებებისგან. ყოველი ახალი სახელმწიფო უფლებამოსილია თავად გადაწყვიტოსრომელხელშეკრულებას
დატოვებს ძალაში და რომელსუარყოფს. ეს არ ნიშნავს, რომ სახელმწიფო მემკვიდრე მოვალეა უარყოს ყველა ხელშეკრულება. ახალი
სახელმწიფოები უარყოფდნენ მხოლოდ არათანასწორუფლებიან, კაბალურ ხელშეკრულებებს, რომელთა მიხედვით ხდებოდა მათი
ტერიტორიის უმოწყალოდ განიავება. „ტაბულა რაზას“ პრინციპი არ ვრცელდება საერთაშორისო სამართლის ძირითად
პრინციპებზე და სხვა ამკრძალავ ნორმებზე. არც ერთ სახელმწიფოს არა აქვსუფლებაუარყოს საერთაშორისო მართლწესრიგის საყრდენი
პირინციპები და ნორმები, რომელთა გარეშე შეუძლებელი ხდებახალხთაუშიშროების უზრუნველყოფა.საქართველოს რესპუბლიკაც ამ
გზით მიდის. მან აღ იარა გაეროს წესდების ძირითადი პრინციპები და ორგანიზაციაში შესვლის სურვილი გამოთქვა.
2 2 . ს აე რ თაშ ო რ ის ო ხე ლ შ ე კრ ულ ე ბა , მ ხარ ე ე ბი და მ ათშ ი მ ო ნ აწ ილ ე ო ბის უფლ ე ბა
საერთაშორისო ხელშეკრულებათანამედროვე საერთაშორისო სამართლის ძირითადი წყაროა. საერთაშორისო სახელშეკრულებო
სამართალი არის იმ ნორმათა ერთობლიობა, რომლებიც განსაზღვრავენ საერთაშორისო ხელშეკრულებათა დადებისა და შეწყვეტის წესს,
მ ათი იურიდიული ძალის ნამდვილობის პირობებს. ამ საკითხთან დაკავ შ ირ ე ბულ ი დავ ე ბის მ ო წ ე ს რ იგე ბის ს აშ უალ ე ბე ბს .
საერთაშორისო ხელშეკრულებების მხარედ გვევლინება მხოლოდ საერთაშორისო სამართლის სუბიექტები - სახელმწიფოები,
საერთაშორისო ორგანიზაციები, რომლებსაც აქვთ საერთაშორისო-სამართლებრივი უფლებაუნარიანობა.
საერთაშორისო ხელშეკრულება აკისრებს უფლება-მოვალეობებს მხოლოდ მასში მონაწილე მხარეებს. მესამე სახელმწიფოებზე
უფლება-მოვალეობანი არ ვრცელდება. მაგრამ, თუ საერთაშორისო სამართლის სუბიექტი, რომელიც არის კონკრეტული
ხელშეკრულების მხარე, გამოიყენებს ამ ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ უფლებებს, მას ავტომატურად ეკისრება ამ
ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მოვალეობებიც.
გამონაკლისს წარმოადგენს ხელშეკრულებანი, მიმართული აგრესიის წინააღ მდეგ. ვენის კონვენცია აღ იარებს სახელმწიფოთა
უფლებას დადონ ხელშეკრულება აგრესორის პასუხისმგებლობისა და სხვა საკითხების ფიქსაციის მიზნით. ამავე დროს, ყოველი
ხელშეკრულება, რომელიც იდება აგრესორებისადა მათი მოკავშირეების მიერსხვა სახელმწიფოს საზიანოდ, იმთავითვე ჩაითვლება
ბათილად.
ხელშეკრულებები განსხვავდება ერთმანეთისგან მხარეთა რაოდენობის მიხედვით. ო რ მ ხრ ივ ი ხე ლ შ ე კრ ულ ე ბე ბი
სახელმწიფოთშორისი ურთიერთობების ყველაზე ტიპური სახეა. დღეისთვის მისი რაოდენობა რამდენიმე ასეულ ათასს შეადგენს.
თანამედროვე ეტაპზე სულუფროდიდ და ფართო გამოყენებას პოულობს მრავალმხრივი ხელშეკრულ ე ბე ბი, რომელთა მეშვეობით
იქმნება საერთაშორისო უნივერსალური და რეგიონალური ორგანიზაციები, წესდებები და ა.შ.ხელშეკრულებაში მონაწილეობა
არ ნიშნავს მხარეებთან დიპლომატიური ურთიერთობის დამყარებას, ხოლოხელშეკრულების შეწყვეტა არ ნიშნავს სხვა მხარეებთან
ასეთი ურთიერთობის გაწყვეტას.
2 3 . ალ ტე რ ნ ატის წ ე ს ი (ხე ლ შ ე კრ ულ ე ბის დადე ბის წ ე ს ი და ს ტადიე ბი)
საერთაშორისო ხელშეკრულების დადების უფლება სუვერენული სახემწიფოს ერთ–ერთი ძირითად უფლებათაგანია. ყოველი
სახელწიფო უფლებამოსილია მიიღოს მონაწილეობა ხელშეკრულების შემმუშავებელ კონფეენციაზე,ან შეუერთდეს უკვე არსებულ
ხელშეკრულებას, თუ იგი დაინტერესებულია ასეთი შეთანხმებით. სახელმწიფო თვითონ განსაზღვრავს რომელორგანოს აქვს უფლება
იმოქმედოს საერთაშორისო ასპარეზზე მისი სახელით და დადოს საერთაშორისო ხელშეკრულება. როგორც წესი ეს უფლება
სახელმწიფოს ან მთავრობის მეთაურს ეკუთვნის ან საგარეო საქმეთა მინისტრი ან სპეც. უფლებამოსილებით რწმუნებული.
საერთაშორისო ხელშეკრულებაიდება ან უშუალო დიპლომატიური მოლაპარაკების შედეგად, ან საერთაშორისო კონფერენციის
მოწვევით. მხარეთა მიერ შეთანხმებული და დაზუსტებული ტექსტი ხელმოწერის ობიექტად იქცევა. საერთაშორისო ხელშეკრულების
ხელმოწერა სპეციალური წესის დაცვით ხდება, რომლის მიზანია ასახოს სახელმწიფოთა სუვერენული თანასწორობის პრინციპი. ამ წესს
ალ ტერნატი ეწოდება.ორმხრივი ხელშეკრულების ხელმოწერის დროს მხარეები სვამენ თავის ხელმოწრას ერთმანეთის გასვწრივ,
მარცხნიდან მარჯვნივ, ან ერთიმეორის ქვევით.პირველშემთხვევაში მარცხენა ადგილი პირველადგილად ითვლება, მეორე შემთხვევაში
ასეთ ადგილად ზედა ადგილი ითვლება. ყოველ ეგზემპლარს პირველ ადგილას აწერს ის მხარე, რომელთანაც რჩება წინამდებარე
ხელშეკრულება. მრავალმხრივი ხელშეკრულების ხელმოწერისას მხარეები სვამენ თავის ხელმოწერას ქვეყნების სახელწოდების
ანბანურიწესის მიხედვით,როგორც წესი, გამოიყენებაინგლისური ანბანი. აღმოსავლეთ ევროპის ქვეყნებს შორის გამოიყენება რუსული
ანბანი. ხელშეკრულების დანართს ხელს აწერენ დელეგაციის მეთაურები მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ იგი ხელშკრულების
განუყოფელ ნაწილად ჩაითვლება (დამატებითი მუხლები და ა. შ.) რაც შეეხება დანართებს, რომლებიც საქონლის ნუსხას, საბუთების
ნიმუშებსადა სხვა ამგვარ აქტებს წარმოადგენს, მათ, როგორც წესი, ან სულარ აწერენ ხელს, ანდა ხელს აწერენ დელეგაციის მდივნები.
2 4 . ხე ლ შ ე კრ ულ ე ბის ძ ალ აშ ი შ ე ს ვ ლ ის ს აფუძ ვ ლ ე ბი
ხელშეკრულება ძალაში შედის: ა) ხელმოწერის დღიდან; ბ) ხელმოწერიდან გარკვეული ვადის გასვლის შემდეგ; გ) სარატიფიკაციო
სიგელების გაცვლის დღიდან ან ამ დღიდან გარკვეული ვადის გასვლის შემდეგ; დ) სარატიფიკაციო სიგელების სათანადო რაოდენობის
დაგროვების დღიდან ან ამ სღ იდან გარკვეული ვადის გასვლის შემდეგ; ე)ხელშეკრულების დამტკიცების (მიღ ების) დღ იდან ან
გარკვეული ვადის გასვის შემდეგ.
ასეთია ხელშეკრულების როგორც კონკრეტული საერთაშორისო-სამართლებრივი უფლება-მოვალეობის აღ მნუსხველი
აქტის ძალაში შესვლის ძირითადი საშუალებანი, მაგრამ ხელშეგრულების ძალაში შესვლა როდი ნიშნავს იმას, რომ იგი სავალდებულო
ხდება ყველა მხარისთვის. ასეთი ხელშეკრულება სავალდებულო ხდება მხოლოდ მათთვის, ვინც შეასრულა აქტის ძალაში შეყვანისთვის
გათვალისწინებული ყველა პროცედურა, მაგალითად, მოახდინა მისი რატიფიკაცია, შეუერთდა მას და ა. შ. მაგრამ, სხვებისთვის,
რომლებსაც ასეთი აქტი არ ჩაუტარებიათ, ეს ხელშეკრულება სავალდებულო ძალას არ იძენს, მანამ სანამ ისინი არ გადადგამენ სათანადო
ნაბიჯს.
რ ატიფიკაციის ქვეშიგულისხმება ხელშეკრულების დამტკიცება სახელმწიფოს უზენაესი ხელისუფლების მიერ.სახელმწიფოს უფლება
აქვს უარითქვასრატიფიკაციაზე და ეს ვერჩაითვლება მართლსაწინააღმდეგო აქტად. ყოველი სახელმწიფო თვითონ განსაზღ ვრავს
რატიფიკაციის წესებს და იმ ორგანოს, რომლის კომპეტენციაშიც შედის რატიფიკაციის უფლება. რატიფიკაციის აქტი ფორმდება
სარატიფიკაციოსიგელის სახეით, რომლითაც მეთაური ატყობინებს მეორე მხარეს ხელშეკრულების დამტკიცებისფაქტს და არწმუნებს,
რომ ხელშეკრულება პირნათალად შესრულდება. რატიფიკაციისგან განასხვავებენ ხელშეკრულების დამტკიცებას ანუ მიღ ებას, რასაც
ქვეყნის კონსტიტუცია მიაკუთვნებს ამა თუ იმ კომპეტენტურ ორგანოს, თუკი ხელშეკრულება არ მოითხოვს სარატიფიკაცია
პროცედურას. თუ ხელშეკრულებაღია ხასიათისაა, ყოველ სახელმწიფოს უფლება აქვს „შეუერთდეს“ უკვე ხელმოწერილ
ხელშეკრულებას, რისთვისაც ის სპეციალურ განცხადებას აკეთებს და შეერთების აქტს სახელმწიფო-დეპოზიტორს აბარებს.
ხელშეკრულება ძალაში შედის „სარატიფიკაციო სიგელების გაცვლისას“ ან „დეპონირებისთვის გადაცემ ის ას “.
ორმხრივი ხელშეკრულების დადებისას, ერთ ქვეყანაში ხდება ხელშეკრულების ხელმოწერა, ხოლო სარატიფიკაციო სიგელების
გადაცემა ხდება მეორე სახელმწიფოს დედაქალაქში.მრავალმხრივ ხელშეკრულებათა რატიფიკაციის დროს სარატიფიკაციო სიგელის
შესანახად ამოირჩევა სახელმწიფო-დეპოზიტორი ან სათანადო საერთაშორისო ორგანიზაციის აღ მასრულებელი ორგანო. ყოველი
სახელმწიფო ხელმოწერისას ანრატიფიკაციის დროს უფელბამოსილია გააკეთოს შენიშვნები ანუ დათქმ ა . თუ არცერთმა მხარემ არ
განაცხადა პროტესტი, შენიშვნაიურიდიულ ძალას იძენს ყველა მონაწილის მიმართ. დადებული ხელშეკრულება უნდა იყოს სათანადო
წესით გამოქვეყნებული ანუ პრ ო მ ულ გირ ე ბულ ი ყოველი მხარის მიერ.
2 5 . დათქმ ა
ყოველი სახელმწიფო ხელმოწერისას ან რატიფიკაციის დროსუფლებამოსილია გააკეთოს შენიშვნები ანუ დათქმა, რომლის მიზანია
შეზღ უდოსზოგიერთი მუხლის მოქმედება ან შემოფარგლოს მათი მოქმედებაგარკვეული პირობებით. თუ არც ერთმა სხვა მხარემ არ
განაცხადა პრტესტი, შენიშვნა იურიდიულ ძალას იძენს ყველა მონაწილის მიმართ და ამიერიდან შენიშვნის გამკეთებელსა და
ხელშეკრულების სხვა მონაწილეებს შორის ხელშეკრულება მოქმედებს დათქმის აღ ნიშნული შესწორებებით. თუ მის წინააღ მდეგ
პროტესტს აცხადებს მხოლოდ რამდენიმე სახელმწიფო, დათქმა ვრცელდება დანარჩენ მონაწილეებზე. ერთსულოვანი პროტესტის
შემთხვევაში დათქმა იურიდიულ ძალას არ იძენს და ბათილდება, თუ თავისი ხასიათი დეკლარაციული არ არის.
ზოგჯერ, იშვიათ შემთხვევაში, თვით ხელშეკრულება ნაწილობრივ ან სრულებით კრძალავს შენიშვნის გაკეთებას, რაც შეთანხმების
დემოკრატიული საწყისების ხელშუხებლობის უზრუნველსაყოფად კეთდება.
2 6 . ხე ლ შ ე კრ ულ ე ბის მ ო ქმ ე დე ბის ვ ადა
ხელშეკრულების მოქმედების ვადა მხარეთა მიერ განისაზღ ვერება. უვადოდ იდება მხოლოდ ის ხელშეკრულებანი, რომლებიც
საერთაშორისო სამართლის კოდიფიკაციის აქტებს წარმოადგენენ ან ომის მდგომარეობას წყვეტენ (საზავო ხელშეკრულეანი). ამ
ხელშეკრულებათა დენონსაცია (გაუქმება)დაუშვებელია. პოლიტიკური სახის ხელშეკრულებანი იდება როგორც წესი 10, 20 და
მეტი წლით, ეკონომიკური, კულტურული და სამართლებრივი სახისა 1-5 წლით, ზოგჯერ განუსაზღ ვრელი ვადით.
ხელშეკრულების ვადა შეიძლებაგაგრძელდეს, რასაც პროლონგაცია ეწოდება. პროლონგაცია ავტომატურ ხასიათს ატარებს მაშინ,
როცა ამას თვითხელშეკრულებაითვალისწინებს. თუ ხელშეკრულების ვადის გასვლამდერამდენიმე თვით ან წლით ადრე არც ერთი
მხარე არ გამოთქვამს მისი გაუქმების სურვილს, იგი ავტომატურად განაგრძნობს მოქმედებას გარკვეული ვადის განმავლობაში.
2 7 . ხე ლ შ ე კრ ულ ე ბე ბის ნ ამ დვ ილ ო ბის პირ ო ბე ბი
საერთაშორისო ხელშეკრულების ნამდვილობა გულისხმობს მის საერთაშორისო-სამართლებრივ სრულფასოვნებას, მართლზომიერ
ხასიათს. ყოველი აქტი, რომელსაც ჩადის ერთი სახელმწიფო სხვა სახელმწიფოს ნების გამომჟღ ავნების თავისუფლების შეზღ უდვის
მიზნით, მართლსაწინააღმდეგო ქმედებად ითვლება. პირველ რიგში, ასეთ ქმედებად ჩაითვლება ძალით დამუქრების გამოყენება
სახელმწიფოს ან მისი წარმომადგენლობის მიმართ. სადავოდ ხდის ხელშეკრულების ნამდვილობას მოლაპარაკების მონაწილე
სახელმწიფოს წარმოამდგენელთა მოტყუება ან მოსყიდვა, ხელშეკრულებაში გაპარული შეცდომა და ა.შ.
ყველაზე მძიმე დანაშაულად ითვლება ძალის გამოყენება ან სხვარაიმე იძულებითი საშუალებისთვის მიმართვა. ცალკე საკითხს
წარმოადგენს ხელშეკრულების ბათილობა მხარეთა მიერ იმპერატიული ნორმების გადახვევის გამო. ამ შემთხვევაში ორივე
სახელმწიფოს ნების გამომჟღავნების თავისუფლება ეჭვს არ იწვევს, თუმცახელშეკრულებით დადგენილი ქცევითი წესები ”უხვევენ”
არსებულსაყოველთაოდ აღიარებულნორმებს, რომელთა იმპერატიული ხასიათის უგულებელყოფა აკრძალულია. იმპერატიული ნორმა
უკრძალავს მხარეებს ისეთ გადახვევას, რომელიც მათ ურთიერთობას ეხება და ერთმანეთის მიმართ უფლება-მოვალეობებს ადგენს.
ამიტომ ხელშეკრულება, რომელიც ორივე სახელმწიფოს აგრესიულპაქტს წარმოადგენს და მესამე სახელმწიფოს წინააღ მდეგ არის
მიმართული, ჩაითვლება ბათილად არა იმიტომ, რომ ძალის გამოყენების დაუშვებლობას იმპერატიული ხასიათი აქვს, არამედ იმიტომ,
რომ ეს აქტი არღვევს, ლახავს საერთაშორისო სამართლის ამ ძირითად პრინციპს. მაგრამ თუ ორმა სახელმწიფომ დადო ხელშეკრულება,
რომლითაც აღიარებენ მათშორის დავის მოწესრიგების შეიარაღებული ძალების გამოყენების საშუალებით, ასეთი ხელშეკრულება
იმთავითვე ბათილად გვევლინება, რადგანაც ძალის გამოუყენებლობის პრინციპის შეცვლა ურთიერთშეთანხმებითაც არ შეიძლება.
2 8 . ხე ლ შ ე კრ ულ ე ბის შ ე წ ყ ვ ე ტა
როდესაც მხარე ან მხარეები ერთმანეთის მიმართ აქტიურად იყენებენ შეძენილუფლებებს, ხოლო ვალდებულებების შესრულებაზე თავს
არ იწუხებენ, ხელშეკრულება მერყევიხდება და შეიძლება მოხდეს მისიმოქმედების ვადის შეწყვეტა ვადის გასვლამდე. საერთაშორისო
ხელშეკრულების მოქმედების შეწყვეტის რამდენიმე საშუალება არსებობს:ა) როდესაც ხელშეკრულებაში აღ ნიშნული წესის
გათვალისწინებით, ერთი მხარე ატყობინებს მეორე მხარეს ან სახელმწიფო-დეპოზიტორს, რომ მას არ სურს ხელშეკრულების ვადის
გაგრძელება, ამას ხელშეკრულების დე ნ ო ნ ს აც ია ეწოდება. ბ) შესაძლებელია ხელშეკრულების მოქმედების შეწყვეტა მხარეთა
შეთანხმებით მოხდეს. ამ შემთხვევაში ყოველი მხარის თანხმობაა სავალდებულო. თუ ამ შეთანხმებას ახალი შესწორებული
ხელშეკრულების დადება მოყვება შედეგად, ადგილი აქვს საერთაშორისო ხელშეკრულების ნოვაციას. გ) ხელშეკრულება წყდება ასევე
მის მიერ გათვალისწინებული პირობების შესრულებისას ან აღ ნიშნული ვადის ამოწურვისა შესაძლებელია ხელშეკრულების
ცალმხრივიგაუქმებაც,ა) როდესაც ერთ-ერთი მხარე არ იცავს ხელშეკრულებით გათვალისწინებულპირობებს და უხეშად არღვევს მათ,
მეორე მხარესუფლება აქვს გააუქმოს ასეთი შეთანხმება, უკანასკნელის ამ მოქმედებას ხელშეკრულების ან ულ ირ ე ბა ეწოდება.
ბ)ავტომატურად უქმდება ის ხელშეკრულება, რომელიც საერთაშორისო ასპარეზიდან გამქრალ სუბიექტთან იყო დადებული.
ს აერთაშორისო ხელშეკრულების სტრუქტურა და ფორმა
ფორმის მხრივ საერთაშორისოხელშეკრულება წერილობით სახეს ატარებს, ხოლოსტრუქტურის მხრივ სამ ძირითად ნაწილად:
ა) პრეამბულა ანუ შესავალი ნაწილი შეიცავს მხარეთადასახელებას და შეთანხმების მიზანზე მითითებას.
ბ) ძირითადი ნაწილი მუხლობრივად აღნუსხავს მიღწეული შეთანხმების შინაარსს.
გ) დასკვნითი ნაწილი პეოცედურულსაკითხებს შეიცავს: ხელშეკრულების ძალაში შესვლის დრო, მისი მოქმედების ვადა, ვადის
გაგრძელების წესი, ხელშეკრულებასთან შეერთების წესი, ხელშეკრულების გაუქმების ( დენინსაციის ) წესი, რა ენაზეაშედგენილი
ხელშეკრულების ტექსტი, ხელშეკრულების დადების თარიღი და ადგილი. სულბოლოში დაისმის მხარეტა ხელმოწერა და ბეჭდები.
წინათ ხელშეკრულება ან მხოლოდ ლათინურ ანფრანგულან ინგლისურ ენებზე იწერებოდა. დღეს ხელშეკრულების ენა გარკვეულწესს
ემორჩილეაბ – მრავალმხრივი ხელშეკრულებანი იდება ე.წდიპლომატიურ (ინგლისურ, ფრანგულ და რუსულ) ენებზე, ორმხრივი –
მხარეთა არჩევით.
საქართველოს რესპუბლიკაიყენებს ორმხრივი ხელშეკრულების ედგენისას ქართულდა მეორე მხარის ენას,
გაეროშიმიღებულია ექვსი ოფიციალური ენა– რუსული, ინგლისური, ფრანგული, ჩინური, ესპანური, არაბული.
ს აერთაშორისო ხელშეკრულებათა კლასიფიკაცია
საერთაშორისო ხელშეკრულებათა კლასიფიკაცია შეიძლება მოვახდინოთ სამი ნიშნის მიხედვით:
ს აერთაშორისო ხელშეკრულებათა ტიპები. საერთაშორისო ხელშეკრულებათა მრავალათასიანი აქტები თავისი მნიშვნელობითადა
საერთაშორისო მასშტაბურობის თვალსაზრისიტ ყველა თანაბარი როდია. განასხვავებენ საერთაშორისო სამართლის სუბიექტთა
ზოგადი ქცევის მარეგულირებელ შეთანხმებებს, რომლებიც თანამედროვე საერთაშორისო სამართლის ძირითად ნორმებსა და
პრინციპებს განამტკიცებენ და ხელშეკრულებებს, რომელნიც სახელმწიფოთა შორის კონკრეტულ საკითხებს არეგულირებენ.
ს აერთაშორისო ხელშეკრულებათა სახელწოდებანი. არსებობს საერთაშორისოხელშეკრულებათაუამრავი სახელწოდება:
ხელშეკრულება, ტრაქტატი, პაქტი, კონვენცია, შეთანხმებადა ა.შ. პრინციპში ყველა ამ სახელწოდების ხელშეკრულება არ განსხვავდება
ერთმანეთისაგან იურიდიული ძალის თვალსაზრისით და მხარეებისათვის სათანადო უფლებამოვალეობებს წარმოშობს, ცვლის ან
სპობს, მაგრამ არც ის იქნება სწორი, რომუგულებელვყოთ ის ნიუანსები, რომელსაც ყოველი სახელწოდება ატარებს. განვიხილოთ
ზოგიერთი მათგანი:
ხელშეკრულება ყველაზეფართოდ მიღებული ტერმინია, რომელიც ყველა სახის სახელმწიფოტაშორისო შეთანხმებებს ასახავს.
პაქტი, როგორც წესი, ეწოდებაორმხრივ ან მრავალმხრივ სახელმწიფოთაშორისო აქტებს, რომლებიც იდება მთავრობის მიერან მათი
რწმუნების საფუძველზე და, როგორც წესი,რატიფიკაციას არ საჭიროებენ. მაგრამ იდება ისეთი შეთანხმებებიც, რომელთა რატიფიკაციაც
სავალდებულოა.
შ ეთანხმება – ამ სიტყვის ზუსტი მნიშვნელობით ეწოდება იმ სახელმწიფოთაშორისო აქტებს, რომლებიც იდება მთავრობის მიერან მათი
რწმუნების საფუძველზე და როგოეც წესი, რატიფიკაციას არ საჭიროებენ, მაგრამ იდება ისეთი შეთანხმებებიც, რომელთარატიფიკაციაც
სავალდებულოა.
კონვენცია ძირითადად ისეთი სახის სახელმწიფოთაშორისო შეთანხმებას ეწოდება, რომელიც რაიმე სპეციალური დარგს და სპეციალურ
დანიშნულებით ხასიათს ატარებს.
დე კლარაცია ეწოდებაორი ან რამდენიმე სახელმწიფოს ისეთგანცხადებას, რომელიც მხარეთა საგარეოპოლიტიკის გარკვეულ გეზს
სახავს ან მათშეხედულებას გამოხატავს პოლიტიკურ, ეკონომიკურ და სხვასფეროში; დეკლარაცია, როგორც წესი, შეიცავს
საერთაშორისო სამართლის ახალ, ძირითად პრინციპებს ან მხარეთა დამოკიდებულებას არსებული პრინციპებისადმი.
ნ ოტების გაცვლა ეწოდება შეთანხმების დადების ისეთ წესს, როდესაც მხარეები ერთმანეთსუგზავნიან იდენტური ტექსტის მქონე
განცხადებებს.
კომპრომისი ეწოდებაისეთ შეთანხმებას, რომლითაც მხარეები თანხმდებიან გადასცენ საერთაშორისოსასამართლოს მათ შორის
წარმოშობილი დავა.
ო ქმის საშუალებით ფორმდება სხვადასხვა სახის შეთანხმებანი, რომელთა მეშვეობით მხარეები ცხადებენ თავის სურვილს შეუერთდნენ
ხელშეკრულებას, განავადონ მისი მოქმედება; ოქმის მეშვეობით მთავრობები აკეთებენ ამათუ იმ დათქმას ხელშეკრულების მიმართ და
ა.შ.
ზოგჯერ ოქმის სახელწოდებას ატარებს შეთანხმება, რომელიც არაფრით არ განსხვავდება ჩვეულებრივი ხელშეკრულებისგან.
1)ზღვის საერთაშორისო სამართლის შესახებ გაეროს
1982 წლის კონვენციის მიხედვით ტწრმინი
‘’ზონა’’ნიშნავს?
ყველა საზღვაო სივრცეს სადაც სახელმწიფო არ
ახორციელებს სუვერენულ უფლებებს
2)საერთაშორისო სამართალი არის
საერთაშორისო საზოგადოების სამართალი
3)სახელმწიფოს ტერიტორიის ფართობის დადგენისას
მხედველობაში უნდა მივიღოთ თუ არა მისი
საელჩოების ფართობის ერთობლიობა?
რა თქმაუნდა რადგან საელჩოები სახელმწიფოს
ტერიტორიად ივლება
4)თანამედროვე საერთაშორისო სამართლის სუბიექტი
არ არის
მულტინაციონალური კომპანია
5)ექსტრადაცია,როგორც საერთაშორისო
თანამშრომლობის ერთგვარი ფორმა საერთაშორისო
სამართალში გაჩნდა
გაეროს სისტემაში სახელმწიფოთა
თანამშრომლობის სისტემის შემუშავების ფარგლებში
6)მართლმსაჯულების საერთაშორისო სასამართლო
უფლებამოსილია მიიღოს
გადაწყვეტილება და საკონსულტაციო მოსაზრება
7)საერთაშორისო სამართალში შესაძლებელია თუ არა
სახელმწიფოს პასუხისმგებლობის დაყენება სხვა
სახელმწიფოს ქმედების გამო?
შეუძლებელია რადგან სახელმწიფომ შეიძლება
მხოლოდ საკუთარი ქმედების გამო აგოს პასუხი
8)დიპლომატიური ურთიერთობის შესახებ ვენის 1961
წლის კონვენციის მიხედვით სეხელმწიფოთა შორის
დიპლომატიური
ურთიერთობა.....წარმომადგენლობის დაფუძვნება
ხდება?
ურთიერთშეთანხმებით
9)საერთაშორისო სამართალი იცნობს თუ არა
საერთაშორისო კონფერენციების
სამართალსუბიექტობას?
არ აღიარებს
10)საერთაშორისო სამართლებრივი ნორმის შიდა
სახელმწიფოებრივ ურთიერთობებში
გამოსაყენებლად
ყოველთვის საჭიროა დამატებითი შიდა
სახელმწიფოებრივი ნორმა
11)საერთაშორისო სამართლის მიხედვით
მშვიდობიანი გავლის პრინციპიაღიარებულია?
სახელმწიფოს სახმელეთო,საზღვაო და საჰაერო
ტერიტორიაზე
12)შესაძლებელია თუ არა აგრესიული საგარეო
პოლიტიკის სახელმწიფოს გაერთიანებული ერების
ორჰგანიზაციაში გაწევრიანება?
გაეროს ქარტიის მიხედვით,შეუძლებელია
13)საერთაშორისო სამართალში სახელმწიფოს
საერთაშორისო პასუხისმგებლობის საფუძველია?
მისი საერთაშორისოდ მართლსაწინააღმდეგო
ქმედება
14)საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის
ძირითადი მიზანია
განსაზღვროს ძალის გამოყენებისას სახელმწიფოთა
ვალდებულებები
15)საერთაშორისო სამართალი ჩამოყალიბდა
ცნობილი დიპლომატიასა და იურისტის ჰუგო
გროციურის ნაშრომის’’ზღვის თავისუფლების
შესახებ’’გამოქვეყნების
16)გაეროს წესდების
(ქარტიის)მიხედვით,საერთაშორისო სამართლის
ძირითადი პრინციპები:
ყველაზე უფრო მნიშვნელოვანი
ნორმებია,რომელსაც უნდა შეესაბამებოდეს როგორც
წესდებისსხვა დებულებები,ისე ნებისმიერი
საერთაშორისო ვალდებულებები
17)ვენის 1969 წლის კონვენციის მიხედვით
საერთაშორისო ხელშეკრულების შესახებ პაქტა სუნტ
სერვანდა ნიშნავს?
ნიშნავს ძალაში მყოფიხელშეკრულების
კეთილსინდისიერად შესასრულების ვალდებულებას
18)დიპლომატიური ურთიერთობის შესახებ ვენის
1961 წლის კონვენციის მიხედვით დიპლომატიური
აგენტის კერძო რეზიდენცია
ისევე ხელშეუხებელია და დაცულია,როგორც
წარმომადგენლობის შენობები
19)საერთაშორისო სამართლის ძირითადი სუბიექტია?
სახელმწიფო
20)ვენის 1969 წლის კონვენციის მიხედვით
ხელშეკრულებების შესახებ,ხელშეკრულების ტესტი
ხდება აუთენტური და საბოლოო
ხელშეკრულების ტექსტით
გათვალისწინებულიპროცედურის ან სახელმწიფოთა
შორის სხვაგვარად შეთანხმებული პირობის
მიხედვით
21)თქვენ ხართ თუ არა საერთაშორისო სამართლის
სუბიექტი?
კი რადგან თანამედროვე საერთაშორისო სამართალი
ამას აღიარებს
22)არსებობს თუ არა საერთაშორისო ორგანიზაციების
შიდა სამართალი?
საერთაშორისო ორგანიზაცია იქმნება სახელმწიფოს
მიერ საერთაშორისო ხელშეკრულების საფუძველზე
და შესაბამისად საერთაშორისო ორგანიზაციის
ყოველგვარი საქმიანობა თავისი არსით
საერთაშორისოა
23)საერთაშორისო სამართლისა და შიდა შიდა
სახელმწიფოებრივი სამართლის თანაფარდობა
ნიშნავს
ამ ორი სამართლის მეცნიერულ შედარებას კვლევის
მიზნით
24)სახელმწიფოს საერთაშორისო პასუხისმგებლობის
შესახებ გაეროს 2001 წლის დოკუმენტის
მიხედვით,სახელმწიფოს პასუხისმგებლობის
გამომრიცხავ გარემოებას არ წარმოადგენს?
შეცდომა
25)საერთაშორისო სახელშეკრულებლო სამართლის
მიხედვით რებუს სიქ სტანტიბუს?
ხელშეკრულებაში ხელშემკვრელი სახელმწიფოს
მხრიდან ცალმხრივად ცვლილებების შეტანის
აკრძალვა
26)საერთაშორისო ორგანიზაციებს გააჩნიათ თუ არა
მოქალაქეობა?
არ გააჩნიათ მოქალაქეობა,როგორც
სახელმწიფოებს,განსხვავებით ფიზიკური
პირებისაგან რომლებიც არიან საერთაშორისო
სამართლის სუბიექტები
27)საერთაშორისო სამართლის ძირითადი პრინციპები
არის ცივი ომის პირობებში ევროპაში მშვიდობის
უზრუნველყოფის მიზნით სამშვიდობო
კონფერენციაზე შემუშავებული პრინციპები
28)ვენის 1969 წლის კონვენციის თანახმად
ხელშეკრულებაში ცვლილებების შეტანა
ნებადართულია მხარეთა თანხმობის შემთხვევაში
29)დიპლომატიური ურთიერთობის შესახებ ვენის
1961 წლის კონვენციის მიხედვით
წარმომადგენლობის მეთაური არის ?
პირი,რომელსაც მააკრედიტებელი სახელმწიფო
ავალებს იმოქმედოს როგორ ც ასეთმა
30)საერთაშორისო მართლმსაჯულების სასამართლოს
სტატუსის 38-ე მუხლის თანახმად საერთაშორისო
სამართლის წყარო არ არის?
სახელმწიფოს ცალმხრივი ატები
31)დიპლომატიური იმუნიტეტი და მისი
დანიშნულება
დიპლომატიური წარმ ომადგენლის უფლებაა რომ
მას ქონდეს იმუნიტეტი,ყოველ დიპლომატიურ
წარმომადგენელს და მის რეზიდენციას თავისი
ფუნქციის ნორმალური შესრულებისათვის მიეცემა
განსაკუთრებული უფლებები.ისინი მას
ათავისუფლებენ ადგილსამყოფელი სახელმწიფოს
ყვე;ა ახის იურისდიქციისაგან.
32)საერთაშორისო საჯარო სამართლის თეორიაში
დუალიზმი აღნიშნავს
მოსაზრებას რომლის თანახმად საერთაშორისო და
შიდასახელმწიფოებრივი სამართალი ორ სხვადახვა
ერთმანეთისაგან დამოუკიდებელ სისტემას
წარმოადგენს.
33)საქართველოს კანონის მიხედვით საერთაშორისო
ხელშეკრულებების შესახებ,საქართველოს
საერთაშორისო ხელშეკრულება
საქართველოს კანონმდებლობის განუყოფელი
ნაწილია და ქვს კონსტიტუციის მსგავსი
სამართლებრივი ძალა
34)ჰელსინკის 1975 წლის სამშვიდობო კონფერენციის
დასრულებისას მიღებული დასკვნითი
აქტით,სახელმწიფოებმა მიიღეს
საერთაშორისო სამართლის ძირითადი პრინციპები
35)შესაძლებელია თუ არა სახელმწიფოს ერთ
სახელმწიფოში ჰქონდეს რამენიმე საკონსულო
წარმომადგენლობა?
შესაძლებელია
36)
საერთაშორისო სამართლის ძირითადი პრინციპები
36)თანამედროვე საერთაშორისო სამართლის
სუბიექტი არ არის
მულტინაციონალური კომპანიები
37)2001 წლის გაეროს მიერ მიღებული დოკუმენტის
მიხედვით სახელმწიფოს პასუხისმგებლობის შესახებ,
საერთაშორისოდ მართლსაწინააღმდეგო ქმედება
სახეზეა:
როდესაც სახელმწიფო არღვევს ადამიანის
უფლებათა ევროულ კონვენციას
38)საერთაშორისო სამართალი ფიზიკური პირის
მოქალაქეობის საკითხს
სრულიად მიანდობს სახელმწიფოების სუვერენულ
კომპეტენციას,თუმცა ადგენს ზოგად პრინციპებს ამ
საკითხთან დაკავშირებით საერთაშორისო დავების
შემთხვევებისთვის
39)ვენის 1969წლის კონვენციის თანახმად
ხელშეკრილების შესახებ საერთაშორისო
ხელშეკრულების რატიფიკაცია ნიშნავს?
საერთაშორისო აქტს,რომლის საშუალებითაც
სახელმწიფო საერთაშორისოდ აცხადებს თანხმობას
მისთვის ხელშეკრულების სავალდებულოდ
აღიარებაზე.
40)საკონსულო ურთიერთობების შესახებ ვენის 1963
წლის კონვენციის მიხედვით საკონსულო
დაწესებულების მეთაური ნიშნავს?
პირს,რომელსაც დავალებული აქვს იმოქმედოს
როგორც ასეთმა.
41)საერთაშორისო სამართალი არის
მხოლოდ სახელმწიფოთაშორისი სამართალი
42)საერთაშორისო სამართღალში,სახელმწიფოს
საერთაშორისო პასუხისმგებლობის საფუძველია?
მისი საერთაშორისოდ მართლსაწინააღმდეგო
ქმედება
43)საერთაშორისო ორგანიზაცია არის ?
სახელმწიფოთა საერთაშორისო ხელშეკრულებაზე
დამყარებული ასოციაცია საკუთარი
სამართალსუბიექტებით
44)საერთაშორისო მართლმსაჯულების სასამართლოს
იურისპრუდენციის მიხედვით,საერთაშორისო
სამართალი შიდასახელმწიფოებრივ სამართალთან
მიმართებაში?
არის უპირატესი ძალის მქონე
45)დიპლომატიური ურთიერთობის შესახებ ვენის
1961 წლის კონვენციის მიხედვით,დიპლომატიური
აგენტის კერძო რეზიდენცია
ისევე ხელშეუხებელი და დაცულია,როგორც
წარმომადგენლობის შენობები
46)საერთაშორისო სამართლისა და შიდა
სახელმწიფოებრივი სამართლის თანაფარდობა
ნიშნავს?
საერთაშორისო სამართლებრივი ნორმის
ცხოვრებაში გატარებისას, შიდასახელმწიფოებრივი
სამართლის პოზიციისა და მისი მნიშვნელობის
გარკვევას.
test
დანაშაულის დროს ორი სახე გვაქვს მომზადება და მცდელობა 1. დანაშაულის მომზადების დროს ნახევარზე ნაკლებად მძიმე დანაშაულის დროს არ ისჯება, დანაშაულის ჩასადენად პირობის განზრახ შექმნა. 2. დანაშაულის მცდელობა საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის თანახმად ისჯება განსაკუთრებით მძიმე, მძიმე და ნაკლებად მძიმე დანაშაულის მომზადება. ზოგიერთ ქვეყანაში დანაშაულის მომზადებისთვის პირი არ ისჯება, რადგან მომზადების დროს შესაძლებელია პირმა ნებაყოფლობით აიღოს ხელი დანაშაულზე. ადრე მომზადების დროს სასჯელის დანიშვნა იყო სხვანაირად, მცდელობის დროს სხვანაირად მაგ მომზადების დროს არ შეიძლება ყოფილიყო სასჯელი მქსიმალურ სასჯელის ნახევარზე მეტი. ხოლო მცდელობისთვის მაგ მკვლელობა ისჯება 15 წლამდე თავისუფლების აღკვეთით, მცდელობა ადრე დაისჯებოდა 7 წლისა და 6თვის ვადით. მომზადებისა და მცდელობის განსჯადობა- ჩვენი კანონმდებლობით ჩვენი კანონმდებლობით დასჯადია განსაკუთრებით მძიმე, მძიმე და ზოგიერთი ნაკლებად მძიმე დანაშაულის მომზადება ხოლო რაც შეეხება მცდელობას მცდელობა ყველა შემთხვევაში დასჯადია. თანამონაწილეობის დროს სასჯელის დანიშვნა- თანამონაწილეობის სამი სახე არსებობს ორგანიზატორი, წამქეზებელი და დამხმარე. კანონმდებელი არ ითვალისწინებს იმას თუ როგორ უნდა გავმიჯნოთ სასჯელი თანამონაწილეობის დროს. პირველ რიგში დასჯადია ორგანიზატორი, რადგან ის გეგმავს დანაშაულს, ანაწილებს როლებს და იძლევა მითითებებს. წამქეზებლის როლი ნაკლებად მძიმეა,რადგან წამქეზებელმა შესაძლოა მხოლოდ ერთხელ წააქეზოს პირი, ხოლო დამხმარის როლი კიდევ უფრო ნაკლებია. 2საკითხი 1
1.სასჯელის მიზნები და სამართლიანობის აღდგენა
სასჯელის მიზნების 3 სახე არსებობს:
1 - სამართლიანობის აღდგენა
2- ახალი დანაშაულის თავიდან აცილება
3 - დამნაშავის რესოციალიზაცია
სამართლიანობის აღდგენა - ზოგადად არის შეფასებითი კატეგორია,სამართლიანობის ერთიანი დეფინიცია არ არსებობს.
სამართლიანია განაჩენი - თუ სასჯელი შეესაბამება მსჯავლდებულის პიროვნებას და მის მიერ ჩადენილი დანაშაულის სიმძიმეს.
სამართლიანობის აღდგენის დროს,აქცენტი უნდა გავაკეთოთ ამ ორ კრიტერიუმზე.
თუ ეს ორი კრიტერიუმი არ იქნება დაცული,მაშინ განაჩენი არ იქნება სამართლიანი.
განაჩენი უნდა - კანონიერი,დასაბუთებული და სამართლიანი იყოს.
მაგალითად: თუ ორმა პირმა ერთიდაიგივე დანაშაული ჩაიდინა და ერთერთი ამ დანაშაულს აღიარებს,აუცილებელია,რომ სასჯელი დანიშვნა მოხდეს მსჯავდებულის პიროვნების,შესაბამისად და მეორე პირის აღიარებითი ჩვენება არ გაუტულოდეს იმ პირს,რომელიც დანაშაულს არ აღიარებს.
3.შინაპატიმრობა
შინაპატიმრობა - შინაპატიმრობა ნიშნავს მსჯავრდებულისათვის დღე-ღამის განსაზღვრულ პერიოდში თავის საცხოვრებელ ადგილას ყოფნის ვალდებულების დაკისრებას.
შინაპატირმობის 3 ფორმა არსებობს :
1.შინაპატიმრობის მკაცრი ფორმა - დროს მსჯავრდებულს ეკძალება დატოვოს სახლი.ის 24 საათის განმავლობაში იმყოფება სახლში,თუმცა არსებობს გამონაკლისი შემთხვევა,როდესაც პირს სჭირდება გადაუდებელი სამედიცინო დახმარება.
2.შინაპატიმრობის ნაკლებად მკაცრი ფორმა - დროს მსჯავდებულს უფლება იწავლოს და იმუშაოს,თუმცა როდესაც დაამთავრებს ლექციებს და სამუშაოს,მაშინვე სახლში უნდა წავიდეს.
სხვა რამის გაკეთებულის უფლება არ აქვს.
3.შინაპატიმრობის მსუბუქი ფორმა - დროს მსჯავდებული მხოლოდ გარკვეულ საათებში უნდა იყოს სახლში.მაგალითად საღამოს 9 დან დილის 9 საათამდე.ღამის საათების ესეთი კონკრეტიზაცია არ არის,ამაზე გადაწყვეტილებას იღებს მოსამართლე ინდივიდუალურად.
ჩვენ მივეკუთვებით შინაპატიმრობის მსუბუქ ფორმას.
თუ პირი დაარღვევს შინა პატიმრობას მას თავისუფლების აღკვეთა ენიშნება.
4.სასჯელის ნიშნები
1.სასჯელი, როგორც სახელმწიფო იძულების განსაკუთრებული ღონისძიება
სასჯელი განსაკუთრებული ღონისძიება იმიტომ არის,რომ არის ყველაზე მკაცრი სხვა ღონისძიებებისგან განსხვავებით
2. სასჯელის ინდივიდუალური, პირადი ხასიათი - პირადი ხასიათი გულისხმობს იმას,რომ დამნაშავემ თვითონ უნდა აგოს პასუხი სხვა პიროვენებამ.
მაგალითად: ადრე მოქმედი კოდექსით არასრუწლოვანის მაგივრად მშობელები აგებდა პასუხს ( ჯარიმის შემთხვევაში )ხოლო დღევანდელი კოდექსით თვითონ არასრუწლოვანი აგებს პასუხს.
3. სასჯელის დანიშვნა სასამართლოს მიერ და მისი საჯაროსამართლებრივი ხასიათი - ნებისმიერი სხდომის შემდეგ ღია არის თუ დახურული არ აქვს მნიშვნელობა,საჯაროდ ცხადდება განაჩენის გამოტანა
4. მსჯავრდებულისათვის უფლებებისა და თავისუფლებების შეზღუდვა და ჩამორთმევა - გულისხმობს მიმოსვლა გადაადგილების შეზღიდვას,ასევე იარაღის ჩამორთმევას.
5.ნასამართლობა, როგორც სასჯელის ნიშანი - გულისმხობს,პირის განაჩენის გამოტანიდან მის გაქარწყლებამდე.
მოხსნას აწარმოებს მოსამართლე
გაქარწყლება ხდება კანონით განთვალისიწნებულ ვადებში
სასჯელის ცნება და ნიშნები - სასჯელი არის სახელმწიფო იძულების განსაკუთრებული ღონისძიება,რომელიც გამოიყენება დანაშაულის ჩამდენი პირის მიმართ,ინიშნება მოსამართლის მიერ,აქვს საჯარო სამართლებრივი ხასიათი და იწვევს ძირითადი უფლებების და თავისუფლებების შეზღუდვა-ჩამორთმევას და იწვევს ნასამარტლობას.სასჯელის ნიშნებია:.1.განსაკუთრებული იძულებითი ღონისძიება,რადგან ყველაზე მძიმეა.2.სასჯელის პირადი ხასიათი,რაც გულისხმობს,რომ გამოიყენება მის მიმართ ვინც დანაშაული ჩაიდინა,განსხვავებით სამოქალაქოსგან,სადაც მშობელს ეკისრება პასუხისმგებლობა.3.იწვევს უფლებების და თავისუფლებების შეზღუდვას,მაგალითად თავისუფლების აღკვეთა ან იარაღის ტარების უფლების ჩამორთმევა.4.ნიშნავს მხოლოდ მოსამართლე და საჯარო სამართლებრივი ხასიათი აქვს,განსხვავებით ადმინისტრაციულისა,სადაც ინდაქტს გამოსცემს პატრული-ინსპექტორი.5.ნასამართლობა,რომელიც აითვლება სასჯელის დანიშვნის მომენტიდან და გრძელდება მოხსნამდე ან გაქარწყლებამდე.გაქარწყლება,ხდება კანონით დადგენილ ვადაში,მაგალითად ნაკლებად მძიმეზე 3 წელი,ოღონდ მოხდიდან.მოხსნა,ხორციელდება ვადების გასვლამდე,მაგალითად გამოვიდა და მეხუტე წელს მოეხსნა როდესაც 8 წელია ყოფაქცევიდან გამომდინარე და არასრწულოვნის შემთხვევაში,სასჯელის მოხსნისთანავე ქარწყლდება,ოღონდ ერთხელ ეძლევა ეს შანსი
სასჯელის თეორიები - სასჯელის მიზნების 3 თეორიაა:.1.აბსოლიტური.2.შეფარდებითი და 3.შემაერთებელი.აბსოლიტური ამბობს,რომ სასჯელის მიზანია შურისძიება ანუ სამაგიეროს გადახდა,რომელსაც მისდევს კანტი,ადამიანი ისჯება რადგან ჩაიდინა დანაშაული.შეფარდებითი ამბობს,რომ სასჯელის მიზანია დანაშაულის თავიდან აცილება და მოქმედებს როგორც ზოგადად,აგრეთვე კონკრეტულ მსჯავრდებულზე.შემაერთებელი ამბობს,რომ შურისძიებაც და პრევენცია მთავარია.სასჯელის 3 მიზანია:.1.სამართლიანობის აღდგენა.2.ახალი დანაშაულის აცილება და 3.რესოციალიზაცია.2015-მდე ეს მიზნები,იყო არასრულწლოვნაზეც,მაგრამ სხვანაირად ჩამოყალიბდა შემდეგ.სამართლიანობის აღდგენა,ზოგიერთი ავტორისთვის არის დაზარალებულის დაკმაყოფილება,რაც არასწორია რადგან ვერასდროს დაკმაყოფილდება ადამიანი,რომელსაც შვილი მოუკლეს,თუმცა კრიტერიუმები მაინც მოიძებნება და სამართლიანია მაშინ თუ სასჯელი შეესაბამება:.1.დამნაშავის პიროვნებას და 2.დანაშაულის სიმძიმეს,მაგალითად ორმა ადამიანმა ჩაიდინა ერთი დანაშაული მკვლელობა შურისძიებით,აქედან ერთი თანამშრომლობს,მეორე ნასამართლევია,ჩვენ თუ ორივეს ერთნაირად დავსჯით არიქნება სამართლიანი.დანაშაულის სიმძიმეში,იგულისხმება,მაგალითად რომ დაენიშნოს შინაპატიმრობა არიქნება სამართლიანი ან ჯარიმა ან პირიქით ქურდობისთვის 10 წელი,სხვადასხვა საშიშროებაა.სამართლიანიობის აღდგენა,არასრულწლოვანთა კოდექსში არ გვხვდება,ზოგი მიიჩნევს რომ მთავარი მიზანია რესოციალიზაცია და არა შურისძიება,მაგრამ ჩვენ არ განვიხილავთ სამართლიანობის აღდგენას შურისძიებად.ახალი დანაშაულის აცილების 2 ნაწილია:.1.ზოგადი და 2.კერძო პრევენცია.ზოგადი პრევენცია,მიმართულია საზოგადოებისკენ,რათა გაითავისოს რა ითვლება დანაშაულად და არ ჩაიდინონ.კერძო პრევენცია,მიმართულია კონკრეტულ მსჯავრდებულზე,რათა გამოირიცხოს კვლავ ჩადენა.ზოგადი პრევენცია იყოფა 2 ნაწილად:.1.პოზიტიური და 2.ნეგატიური.პოზიტიური ნიშნავს,რომ არ ჩადინოს რადგან ეწინააღმდეგება მორალს,ადრე სიკვდილით დასჯა რომ გაუქმდა შემცირდა დანაშაული რადგან სისასტიკე შობს სისასტიკეს.ნეგატიური გულისხმობს,დაშინებას.პოზიტიური სპეციალური,გულისხმობს,გამოსწორებას რომ აღარ ჩაიდინოს და ნეგატიური სპეციალური,აშინებს მსჯავრდებულს.დამნაშავის რესოციალიზაცია,არასწორია რადგან არაა ტერმინი დამნაშავე და ჯობია იყოს მსჯავრდებული.რესოციალიზაცია ზოგგან განიმარტება,მორალის ნორმების პატივისცემა,რაც არასწორია,მაგალითად მოიხადა მკვლელობისთვის სასჯელი და ადმინისტრაციულად დაარღვია და დაჯარიმდა,ეს არნიშნავს რომ არ გამოსწორდა,მთავარია დანაშაული არ ჩაიდინოს.რესოციალიზაცია არის,სისხლში და რეაბილიტაცია,არასრულწლოვანში.რეაბილიტაცია არის,პროცესი განკურნვა დანაშაულებრივი ნიშნებისგან და რესოციალიზაცია არის,შედეგი.
შინაპატიმრობა,თავისუფლების აღკვეთა,პრობაციცია,იარაღთან დაკავშირებული,სამხედრო წოდება - შინაპატიმრობა ნიშნავს,დღე-ღამის განსაზღვრულ მომენტში საცხოვრებელ ადგილას ყოფნას,ადგილი ზუსტად მითითებული არ არის და პრაქთიკიდან გამომდინარე ღამის საათებია,რომ ხელი არ შეეშალოს,მაგალითად საღამოს 20-დან დილის 8-მდე.შინაპატიმრობა შემოვიდა,2015 ში არასრულწლოვნებში და 2018 დან სრულწლოვნებშიც,მანამდე იყო აღკვეთის ღონისძიება.შინაპატიმრობის 3 ფორმაა:.1.მკაცრი.2.ნაკლებად მკაცრი და 3.მსუბუქი.მკაცრისას,24 საათის განმავლობაში სახლშია და არ აქვს დატოვების უფლება გამონაკლისების გარდა,მაგალითად ახლობლის გარდაცვალება ან ჯანმრთელობა.ნაკლებად მკაცრისას,მუშაობის და სწავლის უფლება აქვს,ოღონდ რომ მორჩება სახლში მიდის.მსუბუქისას,მხოლოდ გარკვეულ საათებშია,მაგალითად 20:00 დან 08:00 მდე.აღსრულებისთვის,ელექტრონული სამაჯური მაგრდება მარცხენა კიდურზე,რომელიც შეერთებულია სამსახურთან და თუ დაარღვევს დაიწყებს განგაშს,თუ ქვედა კიდურზე ვერ მაგრდება მაშინ ზედაზე.შინაპატიმრობისას 2 სახის გადასახადია:.1.5K და 2.100 ლარი.5K არის,აპარატის გადასახადი და თუ არ დააზიანია უკან დაუბრუნდება როგორც გირაო,აგრეთვე შეიძლება სადაზღვეომ გადაიხადოს.თავისუფლდებიან,სოციალურად დაუცველები და არასრულწლოვნის შემთხვევაში,კანონიერ წარმომადგენელს ეკისრება.100 ლარი არის,ცვეთის ხარჯები,რომელიც არ ბრუნდება.შინაპატიმრობა გამოიყენება,ნაკლებად მძიმე დანაშაულისას თუ 5 წლამდეა.დადებითი მხარეა,სახლში ყოფნა და სახელმწიფო არ იხდის ხარჯებს.უარყოფითია,რომ სამაჯური შეიძლება უჩანდეს და სოციალურ კონტაქტებს კარგავს.პრობრაციის სამსახურის ინსპექტორი,მიდის და ამოწმებს დაუგეგმავად 6 თვეში მინიმუმ 1 ხელ.დარღვევისას,თუ 1 საათამდე დაარღვია,მაგალითად 20:00ზე უნდა იყოს და 50 წუთით დააგვიანა,3ჯერ აქვს გაფრთხილება და თუ განმეორდა,სამსახური მოითხოვს შეცვლას.შინაპატიმრობა არ ენიშნება,სამხედრო მოსამსახურეს და ოჯახური დანაშაულის ჩამდენ პირს,რაც სწორი არ არის,რადგან ოჯახური შეიძლება გავიდეს ისეთ ნათესავთან,რომელთანაც არ ცხოვრობს.ვადიანი თავისუფლების აღკვეთა ნიშნავს,მსჯავრდებულის იზოლაციას და სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში მოთავსებას 6 თვიდან 20 წლით ერთ დანაშაულზე.6-ზე ნაკლებია,თუ დადებულია საპროცესო.არასრულწლოვნისას,14 დან 16 წელამდე უმცირდება ნახევარზე და მაქსიმუმ 10 წელია რაც არ უნდა ჩაიდინოს და 16 დან 18-მდე 12 წელი,ოღონდ უმცირდება ¼,მაგალითად 15 წლისამ მოკლა განსაკუთრებული სისასტიკით ადამიანი,რაც 109-ეა,ამ დროს ვუნიშნავთ 16 წელს,ვუმცირებთ ¼ზე რაც 10-ზე მეტია და ჩამოგვყავს 10 წელზე.პირობითი იყოფა 2 ნაწილად:1.ნაწილობრივ პირობითი და 2.პირობითი.ნაწილობრივისას,მოსამართლეს შეუძლია დაუნიშნოს 4 წელი,აქედან 2 ციხეშია.პირობითის პირობებია:.1.აღიარებდეს დანაშაულს,ოღონდ წაუსწრებლად,რაც ჯობია შეიცვალოს განზრახ დანაშაულზე წასწრებით,რადგან გაუფრთხილებლობისას შეიძლება ეხმარებოდეს დაზარალებულს.2.თანამონაწილეს ასახელებდეს,რაც ჯობია შეიცვალოდ,რადგან შეიძლება არ ყავდეს თანამონაწილე და 3.თანამშრომლობდეს გამოძიებასთან.უვადო თავისუფლების აღკვეთა,განსაკუთრებით მძიმე დანაშაულზე ინიშნება.არ ენიშნება,არასრულწლოვანს და ვისაც განაჩენის გამოტანისას შეუსრულდა 60 წელი.კანონში წერია უვადო თავისუფლების აღკვეთა,რაც არასწორია და უნდა ეწეროს თავისუფლების უვადო აღკვეთა.ქონების ჩამორთმევაში შედის,საგანი,დანაშაულის იარაღი.აქ ხარვეზია,რომ წერია მფლობელობაში,რადგან შეიძლება ნათხოვარს ფლობდეს და მესაკუთრემ არ იცოდეს.იარაღთან დაკავშირებული შეზღუდვა ინიშნება,დამატებით სასჯელად,მაგალითად დავუნიშნე 10 წლით სასჯელი და ჩამოვართვი უფლება 5 წლით.ვადა აითვლება გამოსვლის დღიდან,თუ პატიმრობაში,ხოლო განაჩენის კანონიერ ძალაში შესვლისას თუ,მაგალითად საზოგადოებისთვის სასარგებლო შრომას ეწევა.სამხედრო წოდების ჩამორთმევა ხდება,სამუდამოდ სახელმწიფოს და კაცობრიობის წინააღმდეგ მიმართულ დანაშაულზე.
შემამსუბუქებელი,დამამძიმებელი - დანიშვნა სწორი ტერმინია,სასჯელთან მიმართებაში,ხოლო შეფარდება უფრო გამოიყენება საპროცესო კოდექსში,გირაოსას აღკვეთი ღონისძიებაში.ადრე არ იყო გარემოებები,რომელი ითვლებოდა დამამძიმებლად და შემამსუბუქებლად,ზოგი ფიქრობს,რომ იყოს გაწერილი რადგან იცოდეს ადრესატმა და მეორე მოსაზრებით,არ უნდა იყოს რადგან შეიძლება პრაქტიკაში ისეთი რამ მოხდეს რასაც არ მოელი.მოსამართლე ითვალისწინებს პასუხისმგებლობის,დამამძიმებელ და შემამსუბუქებელ გარემოებებს:.1.მოტივი.2.წარსული ცხოვრება.3.ზიანის ანაზღაურება და 4.შერიგება.დამამძიმებელი გარემოება ორ ეტაპად შევიდა,თავდაპირველად რამდენიმე იყო და ნელნელა დაემატა და შემამსუბუქებელი,არაა კოდექსში.კოდექსში ემატება ასეთი ნორმა,დანაშაულის ჩადენა საცხოვრებელი ადგილის,რასის,კანის ფერის ნიშნით,შემდეგ დაემატა,ოჯახის წევრის მიმართ,განსაკუთრებული სისასტიკით,უმწეო მდგომარეობის გამოყენებით და არასრულწლოვნის თანდასწრებით.თუ შამამსუბუქებელი ან დამამძიმებელი არის სასჯელის შემადგენელი ნაწილი,აღარ მიიღება მხედველობაში,მაგალითად აფექტში მკვლელობა ისედაც შემამსუბუქებელია და სასჯელის დანიშვნისას აღარ მიიღება.დამამძიმებელისას,მაგალითად უმწეოს გამოყენებით,ისედაც დამამძიმებელია,ვუმძიმებთ როდესაც,მუხლი არ ითვალისწინებს დამამამძიმებელ გარემოებას,მაგალითად იძულება.მუხლში არ უნდა ეწეროს გარემოება,მაგალითად ყაჩაღობაზე ნასამართლევმა ჩაიდინა ყაჩაღობა,დაკვალიფიცირდა არაერთგზის და კიდევ დაუმძიმდა ნასამართლობის გამო რაც არასწორია,რადგან არაერთგზის უკვე მოიცავს ნასამართლევს და ორჯერ არ უნდა დამძიმდეს.დამამძიმებელისას მინიმალურ სასჯელს,ემატება 1 წელი,მაგალითად 10-დან 15-მდე თუა 11 იქნება,მაგრამ თუ შემადგენლობაშია აღარ დაემატება,მაგალითად განსაკუთრებული სისასტიკეზე ისედაც 16ა,მაგრამ თუ 108-ე მუხლია დაემატება 1 წელი.კანონში წერია ყველა დანაშაული,რაც არასწორია,რადგან მოიცავს გაუფრთხილებლობასაც რაც უნდა შეიცვალოს განზრახით,მაგალითად მამას გაუვარდა და მოკლა შვილი,ამ დროს მოსამართლეები სიტყვა-სიტყვით განმარტავენ.შემამსუბუქებლად არ ითვლება,როდესაც ნასამართლევი არ არის.სასამართლოში არ გამოცხადება,არ არის დამამძიმებელი,რადგან მისი უფლებაა,აგრეთვე თვითინკრიმინაცია.შემამსუბუქებელ გარემოებას 3 წინაპირობა აქვს:.1.აღიარება.2.დანაშაულის გახსნისთვის ხელშეწყობა და 3.დამამძიმებლის არარსებობა.შემამსუბუქებელი არ უნდა იყოს,¾ზე ნაკლები.აღიარებაა,მაგალითად პოლიციაში წასვლა და აღიარება.გამოძიების დახმარებაა,მაგალითად თანამონაწილის დასახელება და საგამოძიებო მოქმედებებში მონაწილეობა,მაგალითად დათვალიერებაში.დამამძიმებელი გარემოებანი არასწორია,რადგან მინიმუმ 2 უნდა იყოს სახეზე და მოსამართლემ უნდა განმარტოს ბრალდებულის სასარგებლოდ.კანონით გათვალისწინებულზე უფრო მსუბუქი სასჯელის დანიშვნისას,მოსამართლეს შუძლია დანიშნოს უმდაბლეს ზგვარზე ნაკლები,მაგალითად მუხლი ითვალისწინებს აღკვეთასაც და შინაპატიმრობასაც და ლავირების საშუალება აქვს.
ჯარიმა - ჯარიმა ფულადი გადასახადია. ჯარიმის დანიშვნის დროს მოსამართლე ორ გარემოებას აქცევს ყურადღებას: დანაშაულის სიმძიმეს და მსჯავრდადებულის მატერიალურ მდგომარეობას.
კანონმდებლობით დაწესებულია ჯარიმის ორი ქვედა ზღვარი – მინიმუმ, 2000 ლარის ოდენობით და, მინიმუმ, 500 ლარის ოდენობით. 500 ლარი ჯარიმის მინიმალური ოდენობაა მაშინ, თუ პირის მიერ ჩადენილი დანაშაულის შესაფერისი მუხლი ითვალისწინებს თავისუფლების აღკვეთას მხოლოდ 3 წლამდე ვადით (მაქსიმალური ვადა უნდა იყოს 3 წელი). იგივე წესი მოქმედებს იმ შემთხვევაშიც, თუ მუხლი საერთოდ არ ითვალისწინებს თავისუფლების აღკვეთას.
მინიმალური ოდენობისგან განსხვავებით, კანონმდებლობით არ არის დადგენილი ჯარიმის მაქსიმალური ოდენობა. ჯარიმის მაქსიმალური ოდენობის განსაზღვრასთან დაკავშირებით ორგვარი მოსაზრება არსებობს:
პირველი მოსაზრების თანახმად, კანონი უნდა განსაზღვრავდეს ჯარიმის მაქსიმალურ ოდენობას, რათა ბრალდებულისთვის განჭვრეტადი იყოს, ჯარიმის რა მაქსიმალური ოდენობა შეიძლება დაეკისროს.
მეორე მოსაზრების თანახმად, კანონი არ უნდა განსაზღვრავდეს ჯარიმის მაქსიმალურ ოდენობას, რადგან ჯარიმის დანიშვნის დროს ინდივიდუალურ გარემოებებს ექცევა ყურადღება და, ამ გარემოებების გათვალისწინებით, მოსამართლეს უნდა ჰქონდეს ლავირების საშუალება.
საზოგადოებისთვის შრომა - სასჯელის ეს სახე მოიაზრებს მსჯავრდადებულის უსასყიდლო შრომას, შრომის სახეს კი პრობაციის ბიურო განსაზღვრავს. საზოგადოებისათვის სასარგებლო შრომა ინიშნება 40-იდან 800 საათამდე და დღე-ღამის განმავლობაში მსჯავრდადებული უნდა მუშაობდეს, არაუმეტეს, 8 საათი.
საზოგადოებისათვის სასარგებლო შრომა არ დაენიშნება პირველი და მეორე ჯგუფის შეზღუდული შესაძლებლობის პირებს, ორსულ ქალს, ქალს, რომელსაც ჰყავს 7 წლამდე ასაკის შვილი, საპენსიო ასაკის პირს, სამხედრო მოსამსახურეს.
თანამდებობა - სასჯელის ეს სახე მსჯავრდადებულს უკრძალავს, ეკავოს დანიშნული თანამდებობა სახელმწიფოს სამსახურში და მუნიციპალიტეტის ორგანოებში, ეწეოდეს პროფესიულ ან სხვაგვარ საქმიანობას. ეს სასჯელი შეიძლება დაინიშნოს როგორც ძირითადი, ისე დამატებითი სასჯელის სახით. ძირითადი სასჯელის სახით ინიშნება, მინიმუმ, 1 წლიდან, მაქსიმუმ, 5 წლამდე ვადით, ხოლო დამატებით სასჯელად დანიშვნისას – მინიმუმ, 6 თვიდან, მაქსიმუმ, 3 წლამდე ვადით.
იმ შემთხვევაში, თუ მსჯავრდადებულის მიმართ არასაპატიმრო ძირითადი სასჯელია გამოყენებული, მაშინ თანამდებობის დაკავების ან საქმიანობის უფლების ჩამორთმევაც აითვლება განაჩენის კანონიერ ძალაში შესვლის მომენტიდან; თუმცა, თუ ძირითად სასჯელად მსჯავრდადებულს თავისუფლების აღკვეთა აქვს შეფარდებული, მაშინ თანამდებობის დაკავების ან საქმიანობის უფლების ჩამორთმევის ვადის ათვლა დაიწყება საპატიმრო სასჯელის მოხდის შემდეგ.
ქონების ჩამორთმევა - დამატებითი სასჯელის სახით მსჯავრდადებულს შესაძლოა, სახელმწიფოს სასარგებლოდ უსასყიდლოდ ჩამოერთვას:
დანაშაულის საგანი ან/და იარაღი;
დანაშაულის ჩასადენად გამიზნული ნივთი;
ან/და დანაშაულებრივი გზით მოპოვებული ქონება.
ბრალდებულისთვის, მსჯავრდადებულისთვის მის საკუთრებაში ან კანონიერ მფლობელობაში არსებული, განზრახი დანაშაულის ჩასადენად გამოყენებული ან ამისთვის რაიმე სახით გამიზნული ქონების ჩამორთმევა ხდება სასამართლოს მიერ. ქონების ჩამორთმევა შესაძლებელია ყველა განზრახი დანაშაულისათვის, იმ შემთხვევაში, თუ ასეთი ქონებაა სახეზე და ამ ქონების ჩამორთმევა განპირობებულია სახელმწიფოებრივი თუ საზოგადოებრივი აუცილებლობით, ან ცალკეულ პირთა უფლებებისა და თავისუფლებების დაცვის ინტერესებიდან გამომდინარე, ან ახალი დანაშაულის თავიდან ასაცილებლად.
ასევე, ყველა ნივთი/ქონება (ყველა ნივთი და არამატერიალური ქონებრივი სიკეთე, ასევე იურიდიული დოკუმენტები, რომლებიც იძლევა უფლებას ქონებაზე), რომელიც მსჯავრდადებულმა დანაშაულებრივი გზით მიიღო, აგრეთვე ამ ქონებიდან მიღებული ნებისმიერი ფორმის შემოსავლების ან მათი ღირებულების ეკვივალენტური ქონება სახელმწიფოს სასარგებლოდ უსასყიდლოდ ჩამორთმევას ექვემდებარება, თუ დამტკიცდება, რომ ეს ქონება დანაშაულებრივი გზითაა მოპოვებული.
ამ სასჯელის სახის ნორმატიული შინაარსი, როგორც ზემოთ უკვე აღინიშნა, ითვალისწინებს კანონიერ მფლობელობაში არსებული ნივთის ჩამორთმევასაც. ეს ჩანაწერი შეიძლება პრობლემური იყოს პრაქტიკაში, ვინაიდან შესაძლოა, ქონების კანონიერი მფლობელია მსჯავრდადებული, თუმცა ამ ქონების მესაკუთრე იყოს სხვა პირი, რომელსაც არაფერი აკავშირებს დანაშაულთან, თუმცა რადგან მსჯავრდადებულის კანონიერ მფლობელობაშია ქონება, ის მაინც ექვემდებარება ჩამორთმევას.
1.ჰიპოთეზა - შესაძლოა ჩაიდინა ს.ს.ს.კ გათვალისწინებული ქმედება 2.ქმედების შემადგენლობა 3.ობიექტური შემადგენლობა 4.სუბიექტი- მაგ. ვინც არის დამნაშა ა 5.ობიექტი- ვის მიმართაც განხირციელდა დანაშაული 6.ქმედება - ქმედება ან უმოქმედობა, ამ შემთხვევაში გამოიხატება ( ქმედებაში ან უმოქმედობაში) როდესაც სუბიექტმა მაგ( ა-მ) განახორციელა ქმედება (მაგ დაჭრა) ობიექტი (ბ) და განახორციელა სისხლის სამართლებრივად რელებანტური ქმედება 7.შედეგი - შედეგი დადგა (მაგ - ბ გარდაიცვალა) 8.მიზეზობრივი კავშირი - ქმედებასა და შედეგ შორის კავშირს ვწერ ( მაგ ა-ს რომ არ ესროლა ბ-სთვის ბ არ გარდაიცვლებოდა) 9.ობიექტური შერაცხვა - ობიექტურად დამნაშავეს შეერაცხება ბრალი ( მაგ ა-ს დამდგარი შედეგი ობიექტურად შეერაცხება ) 10. სუბიექტური შემადგენლობა - (მოქმედი პირი მაგ ა ) მოქმედებდა განზრახად ეს თვალნათლივ ჩანს კაზუსში ( განზრახვაზე უნდა ვიმსჯელოთ) 11.მართლწინააღმდეგობა - მართლწინააღმდეგობის გამომრიცხავი არცერთი გარემოება მოცემულ კაზუსში არ გვხვდება ( მაგ ა მოქმედებდა მართლსაწინააღმდეგოდ ) 12.ბრალი - ბრალის გამომრიცხავი არცერთი გარემოება მოცემულ კაზუსში არ გვხვდება ( მაგ ა მოქმედებდა ბრალიანად) 13.დასკვნა - დასკვნაში ვწერ მუხლითაც დავიწყე იმით ვამთავრებ ( მაგ ა დაისჯება სისხლის სამართლის კოდექსის 108 - ე მუხლით გათვალისწინებული განზრახ მკვლელობითვის)
1.ჰიპოთეზა - შესაძლოა ჩაიდინა ს.ს.ს.კ გათვალისწინებული ქმედება 2.ქმედების შემადგენლობა 3.ობიექტური შემადგენლობა 4.სუბიექტი- მაგ. ვინც არის დამნაშა ა 5.ობიექტი- ვის მიმართაც განხირციელდა დანაშაული 6.ქმედება - ქმედება ან უმოქმედობა, ამ შემთხვევაში გამოიხატება ( ქმედებაში ან უმოქმედობაში) როდესაც სუბიექტმა მაგ( ა-მ) განახორციელა ქმედება (მაგ დაჭრა) ობიექტი (ბ) და განახორციელა სისხლის სამართლებრივად რელებანტური ქმედება 7.შედეგი - შედეგი დადგა (მაგ - ბ გარდაიცვალა) 8.მიზეზობრივი კავშირი - ქმედებასა და შედეგ შორის კავშირს ვწერ ( მაგ ა-ს რომ არ ესროლა ბ-სთვის ბ არ გარდაიცვლებოდა) 9.ობიექტური შერაცხვა - ობიექტურად დამნაშავეს შეერაცხება ბრალი ( მაგ ა-ს დამდგარი შედეგი ობიექტურად შეერაცხება ) 10. სუბიექტური შემადგენლობა - (მოქმედი პირი მაგ ა ) მოქმედებდა განზრახად ეს თვალნათლივ ჩანს კაზუსში ( განზრახვაზე უნდა ვიმსჯელოთ) 11.მართლწინააღმდეგობა - მართლწინააღმდეგობის გამომრიცხავი არცერთი გარემოება მოცემულ კაზუსში არ გვხვდება ( მაგ ა მოქმედებდა მართლსაწინააღმდეგოდ ) 12.ბრალი - ბრალის გამომრიცხავი არცერთი გარემოება მოცემულ კაზუსში არ გვხვდება ( მაგ ა მოქმედებდა ბრალიანად) 13.დასკვნა - დასკვნაში ვწერ მუხლითაც დავიწყე იმით ვამთავრებ ( მაგ ა დაისჯება სისხლის სამართლის კოდექსის 108 - ე მუხლით გათვალისწინებული განზრახ მკვლელობითვის)
1.ჰიპოთეზა - შესაძლოა ჩაიდინა ს.ს.ს.კ გათვალისწინებული ქმედება 2.ქმედების შემადგენლობა 3.ობიექტური შემადგენლობა 4.სუბიექტი- მაგ. ვინც არის დამნაშა ა 5.ობიექტი- ვის მიმართაც განხირციელდა დანაშაული 6.ქმედება - ქმედება ან უმოქმედობა, ამ შემთხვევაში გამოიხატება ( ქმედებაში ან უმოქმედობაში) როდესაც სუბიექტმა მაგ( ა-მ) განახორციელა ქმედება (მაგ დაჭრა) ობიექტი (ბ) და განახორციელა სისხლის სამართლებრივად რელებანტური ქმედება 7.შედეგი - შედეგი დადგა (მაგ - ბ გარდაიცვალა) 8.მიზეზობრივი კავშირი - ქმედებასა და შედეგ შორის კავშირს ვწერ ( მაგ ა-ს რომ არ ესროლა ბ-სთვის ბ არ გარდაიცვლებოდა) 9.ობიექტური შერაცხვა - ობიექტურად დამნაშავეს შეერაცხება ბრალი ( მაგ ა-ს დამდგარი შედეგი ობიექტურად შეერაცხება ) 10. სუბიექტური შემადგენლობა - (მოქმედი პირი მაგ ა ) მოქმედებდა განზრახად ეს თვალნათლივ ჩანს კაზუსში ( განზრახვაზე უნდა ვიმსჯელოთ) 11.მართლწინააღმდეგობა - მართლწინააღმდეგობის გამომრიცხავი არცერთი გარემოება მოცემულ კაზუსში არ გვხვდება ( მაგ ა მოქმედებდა მართლსაწინააღმდეგოდ ) 12.ბრალი - ბრალის გამომრიცხავი არცერთი გარემოება მოცემულ კაზუსში არ გვხვდება ( მაგ ა მოქმედებდა ბრალიანად) 13.დასკვნა - დასკვნაში ვწერ მუხლითაც დავიწყე იმით ვამთავრებ ( მაგ ა დაისჯება სისხლის სამართლის კოდექსის 108 - ე მუხლით გათვალისწინებული განზრახ მკვლელობითვის)
1) ანა და გივი8 წლის განმავლობაში იმყოფებონენ არარეგისტრირებულ ქორწინებაში.
ბოლო ერთი წლის განმავლობაში მათ ურთიერთობა დაეძაბათ, ჰქონდათ ხშირი კონფლიქტები, რაც გამოიხატებოდა გივის მიერ ანას მიმართ განხორციელებულ
ძალადობაში კერძოდ, გივი თავის მეღლეს ბოლო ერთი წლის განმავლობაში ხშირად სცემდა, ხელებისა და ფეხების გამოყენებიტ - 11 პრიმა- 126-ე მუხლის 1ზემოდან 2ანი ნაწილი
თანაცხოვრების მე-8 წელს ანა დაშორდა მეუღლეს წამოვიდა სახლიდან და თავის მშობლებთან გადავიდა საცხოვრებლად, რადგან ვეღარ გაუძლო გივის მხრიდან
განხორციელებულ ძალადობებს თუმცა წამოსვლისას გივი დაემუქრა ანას, რომ ისე დაამახინჯებდა, რომ არავის მოუნდებოდა მასთან ურთიერთობა - 11 პრიმა - 151- ემუხლის მე-2 ნაწილის ,,დ ქვეპუნქტი
დაშორების მიუხედავად, გივი ანას მოსვენებას არ აძლევდა 2022 წლის 5 სექტემბერს ,
151-ე მუხლის 1-ლი ნაწილი.
2 )2022 წლის 6 ნოემბერს 25 წლის ლილე გახდა ძალადობის მსხვერპლი ფაქტობრივ ქორწინებაში მყოფი მეუღლის , რაილის კონკვედის მხრიდან
კერძოდ დაახლოებით 22:00 საათზე ალკოჰოლის ზემოქმედების ქვეშ მყოფმა რაილიმა მის მელეს 126-ე პრიმა მუხლის 1-ლი ნაწილი 11 პრიმა 151-ე მუხლის მე2 ნაწილის ,,დ ქვეპუნქტი
3. 2022 წლის 20 ნოემბერს, დაახლოებით 19:00 საათზე, ირაკლიმ რამდენჯერმე დაარტყა ხელი მეუღლეს სახისა და თავის არეშე, რა დროსაც თეკლამ განიცადა ფიზიკური ტკივილი. აღნიშნულ ფაქტს შეესწრო მათი 17 წლის შვილი 126-ე პრი მუხლის მე-2 ნაწილის ,,ბ ქვეპუნქტი
11 პრიმა 126-ე მუხლის 1 მეორე ნაწილი
კითხვა: იკვეთება თუ არა ირაკლის ქმედებაში დანაშაულის ნიშნების დადები შემთხვევაში, დააკვალიფიცირეთ ირაკლის ქმედება/ქმედებები
4) პასუხი დაასაბუთეთ
კაზუსი
ალეხანდრო და ესმერალდა იმყოფებოდნენ რეგისტირებულ ქორწინებაში - მეუღლე
ერთად თანაცხოვრების პერიოდში, ალეხანდრო გარკვეული პერიოდულობით ფიზიკურად ძალადობდა ესმერალდაზე. ესმერალდა ერთი თვის განმავლობაში ხშირად გამხდარა ფიზიკური ძალადობის მსხვერპლი, თუმცა კონკრეტულ თარიღებსა და პერიოდს ვერ იხსენებს - 11 პრიმა - 126-ე მუხლის 1 მეორე ნაწილი
ფიზიკურ ძალადობას თან სდევდა სიტყვიერი შეურაცხყოფაც, ალეხანდრო მეუღლეს თითქმის ყოველდღე უმეორებდა, რომ არაფრის მაქნისი არ იყო და ასეთი ცოლი არ სჭირდებოდა - 126-ე პრიმა მუხლის 1-ლი ნაწილი
კითხვა: იკვეთება თუ არა ალეხანდროს ქმედებაში დანაშაულის ნიშნები? დადებით შემთხვევაში, დააკვალიფიცირეთ ალეხანდროს ქმედება/ქმედებები,
პასუხი დაასაბუთეთ
5)
აღნიშნულ წყვილს ხშირად აქვთ კონფლიქტი, ერთ საღამოს სახლში დაბრუნებულმა ლერიმ, სრულიად უსაფუძვლოდ, ჩხუბი დაუწყო მეუღლეს, ესმამ სცადა სიტუაციის განმუხტვა, თუმცა ლერიმ ორჯერ დაარტყი მუშტი სახისა და თავის არეში 126-ე პრიმა მუხლის 1-ლი ნაწილი. ასევე, დაუმტერის მობილური ტელეფონი, რომლის ღირებულებამ 150 ლარი შეადგინა
ამ დროს, ოთახში შემოვიდა მათთან სტუმრად მყოფი ესმას 15 წლის დისშვილი, რომელმაც დაისახა, თუ როგორ დაარტყა მუშტი ლერიმ თავის მეუღლეს. ლერიმ აგრესია ბავშვის მიმართაც გადაიტანა და ძლიერად მოქაჩა თმები არასრულწლოვანს, რამაც ამ უკანასკნელის ფიზიკური ტკივილი გამოიწვია 126-ე მუხლის 1 მესამე ნაწილის ,ა ქვეპუნქტი
კითხვა: იკვეთება თუ არა ლერის ქმედებაში დანაშაულის ნიშნები? დადებით
6) ქორწიებაში მყოფი პირები
ერთად თანაცხოვრების პერიოდში, შალვა ხშირად სიტყვიერ შეურაცხყოფას აყენებდა
მიაჩნდა, რომ ქალის მთავარი მოვალეობა იყო საოჯახო საქმეების კეთება და ჩავშვის აღზრდა მორიგი კონფლიქტის შემდეგ, ლეილამ სცადა თავის მოკვლა და დიდი რაოდენობით წნევის დამწევი საშუალებები დალია. თუმცა, დროული სამედიცინო ჩარევის შედეგად, მოხერხდა მისი გადარჩენა აღნიშნული შემთხვევის შემდეგ. ლეილა ქმარს გაშორდა და საცხოვრებლად თავისი მშობლების სახლში გადავიდა 11 პრიმა 115-ე მუხლის მე 2 ნაწილის ა "ქვეპუნქტი
მაღვასთვის ესეც არ აღმოჩნდა საკმარისი ერთ დღეს ნასვამ მდგომარეობაში მყოფი შალვა მივიდა ლეილას მშობლების სახლში, თუმცა იქ არავინ დახვდა. ამის შემდეგ, შალვა მივიდა ლეილას მშობლების მეზობელთან და უთხრა. შობლებისთვის გადაეცა, რომ სახლს გადაუწვავდა. მეზობელმა იმავე დღეს გადასცა ლეილას მშობლებს შალვას დანაბარები, რომლებმაც მაშინვე მიმართეს პოლიციას, რადგან იფიქრეს, რომ შალვას რეალურად შეეძლო ამ ყველაფრის გაკეთება.
.dfgdfg
ტესტ
baroo
dd
kaia kochag
.
ვხდდდდ
ფფფფფფფფფ
a
საკუთრების წინააღმდეგ მიმართული დანაშაული
საკუთრების წინააღმდეგ მიმართული დანაშაულები არის, პრაქტიკაში ყველაზე მეტად გავრცელებული დანაშაულები. ადრე თუ ყველაზე მეტად იყო გავრცელებული ქურდობა, დღეს დაემატა ასევე ოჯახში ძალადობა. ეს ორი დანაშაული არის ყველაზე მეტად გავრცელებული დანაშაული, სასამართლო პრაქტიკაში.
საკუთრების წინააღმდეგ მიმართული დანაშაულები იყოფა ორ ნაწილად:
1. დაუფლებითი დანაშაულები.
2. არადაუფლებითი დანაშაულები.
დაუფლებითი დანაშაულებია: ქურდობა, ძარცვა, ყაჩაღობა, თაღლითობა, რადგან ამ შემთხვევაში ხდება კონკრეტული ნივთის დაუფლება.
არადაუფლებითი დანაშაულებია: ქონებირივი დაზიანება მოტყუებით. მაგ: მე ვიქირავე ტაქსი, ტაქსის მძღოლს ვუთხარი, რომ მე გადაგიხდი 200 ლარს და წამიყვანე დანიშნულების ადგილას და მე მას არ გადავუხადე თანხა. ეს არ არის დაუფლებითი დანაშაული, რადგან მე არ დავუფლებივარ არავის ქონებას. ეს არის ქონებირივი დაზიანება მოტყუებით, ანუ ტაქსის მძღოლის ქონება დავაზიანე. მაგ2: მე დავაზიანე სხვისი მანქანა, დავამტვირე ან ცეცხლი წავუკიდე, ესეც იქნება არადაუფლებითი დანაშაული.
დაუფლებითი დანაშაულები ხასიათდება შემდეგი 6 ნიშნით:
1. ფიზიკური პარამეტრები.
ნივთს უნდა ჰქონდეს ზომა, წონა. ხელშესახები უნდა იყოს ნივთი.
2. დახარჯულია ადამიანის შრომა.
აუცილებელია, რომ ადამიანის შრომა იყოს დახარჯული იმ კონკრეტულ ნივთზე, რომელსაც ვეუფლებით. მაგ: გიორგის ბოსტანში გადავალ და მოვჭრი ხეს და დავეუფლები. ეს იქნება დაუფლებითი რადგან ამ ხეზე დახარჯულია გიორგის შრომა. თუმცა ყოველთვის ასე არ არის. მაგ: ხელოვნური ტყე, არის ადამიანის მიერ გაშენებული. თუ მე დავეუფლები რაიმეს ამ ხელოვნური ტყიდან, ამ შემთხვევაში ქმედება დაკვალიფიცირდება გარემოს წინააღმდეგ მიმართული დანაშაულით, რადგან მართალია, ადამიანის შრომა არის დახარჯული მაგრამ, მაინც ეკოსისტემის ნაწილი არის ტყე და გარემოს ეკუთვნის და არა კონკრეტულ პირს.
3. ნივთი იმყოფება ვინმეს საკუთრებაში.
აუცილებელია, რომ ნივთი რომელსაც ვეუფლებით, იყოს კონკრეტული პირის საკუთრებაში/მფლობელობაში. თუ ნივთი არ იმყოფება კონკრეტული პირის საკუთრებაში/მფლობელობაში, ქმედება ვერ დაკვალიფიცირდება დაუფლებით დანაშაულად. მაგ: გიორგიმ გამოიატანა ძველი ავეჯი და დააწყო ეზოს გარეთ. ჩამოიარა კონკრეტულმა ადამიანმა და წაიღო. აქ არ არის სახეზე დაუფლებითი დანაშაული, რადგან ნივთი არ იმყოფებოდა არავის საკუთრებაში, გიორგიმ თავისივე ნებით გაიტანა ნივთები და დააწყო გარეთ.
აქ მნიშვნელოვანია ორი საკითხი, რას ნიშნავს დაკარგული ნივთი და დავიწყებული ნივთი.
დაკარგულია ისეთი ნივთი, რომელიც დაუცველ ადგილას არის ამოვარდნილი. დავიწყებულია ნივთი, რომელიც პიროვნებას დაავიწყდა დაცულ ადგილას, მაგალითად სამუშაო კაბინეტში.
მაგ: მე ვმუშაობ იუსტიციის სამინისტროში და სამუშაო კაბინეტში დამრჩა ოქროს ბეჭედი. დამლაგებელმა, ოთახის დალაგების დროს ნახა ბეჭედი და მიისაკუთრა. ეს იქნება ქურდობა, რადგან იუსტიციის სამინისტრო არის დაცული ადგილი, მასზე ზედამხედველობა ხორცილედება შესაბამისი დაცვის სამსახურის მიერ და თუ კი ნივთს იპოვის კონკრეტული პირი, აუცილებლად უნდა გადაეცეს მესაკუთრეს. ამიტომ, თუ კი დაცულ სივრცეში მოხდება დაუფელბა ნივთის, ქმედება კვალიფიცირდება ქურდობით.
მაგ2: მე ამომივარდა ქუჩაში ნივთი (საფულე) და კონკრეტულმა პირმა იპოვა და დაეუფლა. აქ არ იქნება ქურდობა, რადგან დაუცველ ტერიტორიაზე მოხდა ნივთის დაუფლება, მიუხედავად იმისა, რომ ვალდებულია განაცხადოს დაკარგული ნივთის შესახებ, შესაბამის ორგანოში. თუ იდენტიფიცირება არის შესაძლებელი, მესაკუთრეს უნდა დაუბრუნოს პირმა, სამოქალქო კანონმდებლობის შესაბამისად და თუ იდენტიფიცირება არის შეუძლებელი, მაშინ პოლიციას უნდა მიმართოს და განცახდების გაკეთების დღიდან, 1 წლის განმავლობაში თუ არ გამოჩნდება მესაკუთრე, მაშინ მპოვნელი იძენს უფლებას ამ ნივთზე.
მითვისების დროს მართლზომიერად უნდა ფლომდე ნივთს, რომ მიითვისო. მაგ: მე ვარ მოლარე და მართლზომიერად მაქვს მინდობოლი პროდუქტი, თანხა და ა.შ. ამ დროს იქნება მითვისება, მაგრამ თუ ქუჩაში ვიპოვი ნივთს, ეს არ იქნება მითვისება,რადგან მართლზომიერად არ ვფლობ ნივთს.
4. ნივთის ამოღება ხორციელდება უკანონოდ
სიტყვა უკანონო ნიშნავს იმას, რომ არავითარი უფლებამოსილება დამნაშავეს არ აქვს ნივთთან დაკავშირებით. ანუ ხდება მესაკუთრისგან ყოველგვარი თანხმობის გარეშე, არამართლზომიერად ეუფლება პირი კონკრეტულ ნივთს.
5. ნივთის ამოღება ხორციელდება უსასყიდლოდ
მაგ: მე თუ შევედი მაღაზიაში, გამყიდველი არ არის მაღაზიაში, ავიღე პროდუქტები და იმ პროდუქტების ღირებულება დავტოვე სალაროსთან და წავედი, ქმედება არ დაკვალიფიცირდება ქურდობით, რადგან უსასყიდლოთ არ ყოფილა ნივთის დაუფლება. აუცილებელია, რომ ნივთის დაუფლება განხოცრიელდეს უსასყიდლოდ.
6. მისაკუთრების მიზანი
აუცილებელია, რომ დამნაშავეს ამოძრავებდეს მისაკუთრების განზრახვა და თუ არ გვაქვს მისაკუთრების მიზანი, ქმედება ვერ დაკვალიფიცირდება დაუფლებით დანაშაულად.
ადრე მოქმედი სიხლის სამართლის კოდექსში, გქვონდა ასეთი მუხლი ,,ავტომობილის დაუფლება, დროებითი გამოყენების მიზნით" (184-ე მუხლი) თუ მე ავტომობილს დავეუფლებოდი დროებით და შემდეგ 24 საათის განმავლბოაში დავაბრუნებდი, სასჯელი გამინახევრდებოდა. ახლა აღარ არის ეს მუხლი და პირი შეიძლება დაისაჯოს ავტომობლის დაზიანებისთვის, თუ რათქმაუნდა ექნება ადგილი მსგავს ფაქტს.
ქურდობა (177-ე მუხლი)
ქურდობა, ესეიგი სხვისი მოძრავი ნივთის ფარული დაუფლება მართლსაწინააღმდეგო მისაკუთრების მიზნით.
აუცილელებლია, რომ ნივთი იყოს სხვის საკუთრებაში და არანაირი შეხება არ ჰქონდეს დამნაშავეს ამ ნივთთან.
მაგ: ცოლ-ქმარი განქორწინდნენ, განქორწინების შემდეგ მათ უნდა გაიყონ ქონება. სანამ სამოქალაქო დავა დაიწყებოდა, იქამდე ქმარი მივიდა ცოლის სახლში და ქორწნების პერიდოში შეძენილი სარეცხი მანქანა აიღო და წაიღო. სასამართლომ ეს ქმედება დააკვალიფიცირა ქურდობით. რათქმაუნდა ეს არ არის ქურდობა, რადგან ეს სარეცხი მანქანა მასაც ეკუთვნოდა. სხვისი ნიშნავს იმას, რომ საერთოდ ამ ქონებასთან შემხებლობა არ უნდა გააჩნდეს დამნაშავეს. ეს ქმედება იქნება თვითნებობა. რადგან ამ კაცს ეგონა, რომ რადგან ქორწინების შემდეგ ჰქონდათ შეძენილი, შეეძლო წამოეღო ეს ნივთი. თვითნებობა არის როცა პირს ჰგონია, რომ სამოქალქო დავის გარეშე უფლება აქვს კონკრეტული ნივთი მიისაკუთროს.
ქურდობის დროს აუცილებელია, რომ ნივთი იყოს სხვის საკუთრებაში, ნივთი იყოს მოძრავი, ფარულად მოხდეს მისი დაუფლება და მისაკუთრების მიზანი მქონდეს. თუ ნივთის დაუფლება არის აშკარა, ქმედება დაკვალიფიცირდება ძარცვად. ქურდობა და დარძცვა ერთმანთისგან განსხვავდება იმით, რომ ქურდობა არის ფარული დაუფლება, ხოლო ძარცვა ეს არის აშკარა დაუფლება. ქურდობის დროს მნიშვნელოვანია, ობიექტური და სუბიექტური კრიტერიუმი. ობიექტრი კრიტერიუმია, როცა ვერავინ ვერ მხედავს, ობიექტურად ფარულად ვიპარავ კონკრეტულ ნივთს, ხოლო სუბიექტური ნიშნავს იმას, რომ დამნაშავეს აქვს შეცნობილი, რომ ვერავინ ვერ ამჩნევს. თუ მე შეცნობილი მაქვს რომ ვიღაც მიყურებს და მაინც ვიპარავ, ეს არის ძარცვა, მაგრამ თუ მიყურებს ვინმე და მე არ მაქვს შეცნობილი, ეს არის ქურდობა.
ქურდობა არის მატერიალური დანაშაული, ანუ უნდა დადგეს კონკრეტული შედეგი, უნდა დავეუფლო ადამიანის ქონებას. ყაჩაღობა ეს არის ფორმალური დანაშაული, ანუ თავდასხმის განხორციელებისთანავე არის დასრულებული.
არსებობს ორი პოზიცია, თუ როდის ითვლება ქურდობა დასრულებულად.
1. ნივთის დაუფელბისთანავე
2. განკარგვის შესაძლებლობის მომენტიდან
მაგ: თუ მე, ჩავუყავი ჯიბეში ხელი გიორგის და ამოვაცალე თანხა და ეს თანხა ჩემს ხელშია, ეს არის ქურდობა თუნდაც პოლიციამ იქვე დამაკავოს. მაგრამ არსებობს მეორე პოზიცია, ქურდობა არ არის დამთავრებული იმ შემთხვევაში, თუ განკარგვის შესაძლებლობა არ მაქვს. მაგალითად თუ მე გავიქეცი და შემდეგ დამაკავა პოლიციამ ეს არის უკვე დამთავრებული. ზოგიერთი ფქირობს რომ ქურდობა დამთავრებულად ითვლება დაუფლებისთანავე, მაგრამ ზოგიერთი ფიქრობს რომ ქურდობა დამთავრებულია განკარგვის შესაძლებლობისთნავე.
მაგ: იმ შემთხვევაში თუ მე შევედი კონკრეტული პირის სახლში და ავიღე ოქრო, ხელში მიჭირავს და ამ დროს შემოვიდა პოლიცია და დამაკავა. მუხედავად იმისა, რომ ხელში მაქვს ეს ნივთები, ქმედება მაინც იქნება ქურდობის მცდელობა, რადგან სახლიდან არ ვარ გასული. მაგრამ როგორც კი ბინას დავტოვებ ამ შემთხვევაში უკვე დამთავრებული იქნება ქურდობა.
არ აქვს მნიშვნელობა, მართლზომიერად არსებულ ქონებას ვიპარავ თუ არა. მაგ: გიორგის საკუთრებაში არის ბეჭედი და მოვპარე, ეს იქნება ქურდობა. მაგრამ თუ გიორგის ბეჭედი აქვს მოპარული და შემდეგ მე მოვპარავ, ესეც იქნება ქურდობა.
ქურდობის დამამძიმებელი გარემოება
ერთ-ერთი დამამძიმებელი გარემოება არის, ქურდობა, რამაც გამოიწვია მნიშვნელოვანი ზიანი. მნიშვნელოვან ზიანად ითვლება თუ ზიანის ღირებულება აღემატება 150 ლარს.
ასევე დამამძიმებელი გარემოება არის, დიდი ოდენობით ქურდობა. როცა ნივთის ღირებულება აღემატება 10 000 ლარს.
დამამძიმებელი გარემოებაა ასევე, ქურდობა არაერთგზის, როცა პირი წინათ სანასამართლევია ქურდობისთვის და ნასამართლობა არ აქვს გაქარწყლებული. მაგრამ ასევე, ქურდობა არაერთგზის იქნება,იმ შემთხვევაშიც როცა პირმა წინათ ჩაიდინა ქურდობა, გამოძალვა, თაღლითობა, ყაჩაღობა და ა.შ. ანუ მსგავსი ტიპის დანაშაულები.
დამამძიმებელი გარემობა იქნება ასევე, ბინაში შეღწევით ქურდობა, სადგომში ან საცავში (მაგ: სეიფი) შეღწევით ქურდობა.
თუ სახეზე გვექნება რამდენიმე დამამძიმებელი გარემოება, დამნაშავეს განაჩენში აესახება ყველა დამამძიმებელი გარემოება, მაგრამ სასჯელი უნდა დავუნიშნოთ ყველაზე მძიმე დანაშაულით.
ასევე ქურდობა შეიძლება იყოს ჩადენილი, წინასწარ შეთანხმებული ჯგუფის მიერ. იმ შემთხვევაში თუ ორი პირიდან ერთი არის შეურაცხადი, არ იქნება სახეზე ჯგუფური ქურდობა, რადგან შეურაცხად პირს არ დაეკისრება სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობა. იგივენაირად იქნება იმ შემთხვევაშივ თუ ერთი პირი არის არასრულწლოვანი.
კაზუსი 1: ქურდობა
ფაქტები: მამუკა, ერთ-ერთი სოფლის მცხოვრები, სახლში მყოფი იპოვა, რომ მისი მეზობელი, გიორგი, ნებართვის გარეშე შეაღწია მის სახლში და გაუჩუმებლად წაიღო მისი ლეპტოპი. შემთხვევა მოხდა მაშინ, როდესაც მამუკა სამსახურში იყო. მამუკამ დაუყოვნებლივ მიმართა პოლიციას და მიხვდა, რომ მისი მეზობელი ამ გზით ცდილობდა თანხების შოვნას.
დასკვნა: ეს ქმედება შეესაბამება სისხლის სამართლის კოდექსის 177-ე მუხლს, რომელიც ქურდობას ეხება. აქ საქმე გვაქვს ჩვეულებრივ ქურდობასთან, რადგან გიორგი უკანონოდ გაიტანა მამუკას ქონება (ლეპტოპი) იმის მიზნით, რომ მოიპოვოს ფინანსური სარგებელი. გიორგი დაისჯება როგორც ქურდი.
კაზუსი 2: ძარცვა
ფაქტები: ნიკა, ერთ-ერთი ქალაქის მცხოვრები, შეუვარდა მაღაზიაში და იძულებით მოიპარა 20,000 ლარის ღირებულების საქონელი. მაღაზიის მფლობელი, რომელიც ამ დროს ადგილზე იმყოფებოდა, ცდილობდა შეეჩერებინა ნიკა, მაგრამ ის მის წინააღმდეგ ძალადობასაც მოიმოქმედებდა, რომ არ გააჩეროს. ნიკა მაღაზიიდან გაიქცა და მისი დასახელებული საქონელი გაყიდა.
დასკვნა: ეს ქმედება წარმოადგენს ძარცვას, რადგან არ მხოლოდ ქონების უკანონო მოპარვას ეხება, არამედ თან სდევს ძალადობა ან ძალადობის მუქარა. ნიკა უნდა დაისაჯოს როგორც ძარცვაში მონაწილე პირი, რაც საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსით მძიმე სასჯელს ითვალისწინებს.
კაზუსი 3: ყაჩაღობა
ფაქტები: მიხეილმა, რომელიც ეკონომიკურად გაჭირვებული მდგომარეობაში იყო, გადაწყვიტა ბანკში თაღლითურად მიეღო ფული. მან შეამჩნია, რომ ბანკში იყო მხოლოდ ერთი დაცვის თანამშრომელი. შუა დღეს, როცა მძღოლმა შესული კლიენტებისთვის ფული გადაურიცხა, მიხეილმა შეიპყრო ბანკში შესული დამხმარე და თავისი დანით მუქარა დაიწყო, რომ ფული მიეღო. მან სთხოვა, რომ გადაიხადოს ფული, სხვა შემთხვევაში, დაემუქრა კლიენტების სიცოცხლეს.
დასკვნა: ეს ქმედება წარმოადგენს ყაჩაღობას, რადგან მძარცველმა არა მხოლოდ უკანონოდ შეიძინა ქონება (ფული), არამედ ძალადობისა და მუქარასაც მიმართა. მიხეილი უნდა დაესაჯოს საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის შესაბამისად, სადაც ყაჩაღობა განიხილება როგორც მძიმე დანაშაული, რომელიც ითვალისწინებს თავისუფლების აღკვეთას დიდი ხნით.
ძარცვა (178-ე მხული)
საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 178-ე მუხლი, ითვალისწინებს სისხლის სამართლებრივ პასუხისმგებლობას ძარცვისათვის. ძარცვა ეს არის მატერიალური დანაშაული.
ძარცვის ობიექტური შემადგენლობის ნიშნები
ძარცვა, ესეიგი სხვისი მოძრავი ნივთის აშკარა დაუფლება მართლსაწინააღმდეგო მისაკუთრების მიზნით. ძარცვა და ქურდობა, ერთმანეთისგან განსხვავდება დანაშაულის ჩადენის ხერხში. ქურდობა არის ფარული ხასიათის, ხოლო ძარცვა აშკარა ხასიათის. იმისათვის რომ ქმედება დაკვალიფიცირდეს ძარცვად, სახეზე უნდა გვქონდეს 4 ნიშანი.
1. ნივთი უნდა იყოს სხვისი
2. უნდა იყოს მოძრავი
3. უნდა მოხდეს აშკარა დაუფლება
4. მისაკუთრების მიზანი
ძარცვას აქვს ორი კრიტერიუმი:
1. ობიექტური კრიტერუმი
ნივთის დაუფლების დროს მიყურებს ვიღაც, ხილულია ჩემი ქმედება.
2. სუბიექტური კრიტერიუმი
შეცნობილი მაქვს რომ ვიღაც მიყურებს.
ქურდობა ძარცვაში შეიძლება გადაიზარდოს, იმ შემთხვევაში სანამ ქურდობა დასრულებულ სახეს მიიღებს. ხოლო იმ შემთხვევაში თუ ქორდობა დასრულდა, მაგ: გიორგის ამოვაცალე ტელეფონი ფარულად. შემდეგ რამდენიმე საათის შეემდეგ შეამჩნია გიორგიმ ტელეფონი და დაბრუნება მომთხოვა და მე გავიქეცი. ეს არ იქნება ძარცვა რადგან ქურდობა იყო დასრულებული და დასრულებული ქურდობა, ძარცვაში ვეღარ გადაიზრდება.
ძარცვის დამამძიმებელი გარემოებები
ძარცვის დამამძიმებელი გარემოებები, იდენტურია ქურდობის დამამძიმებელი გარემოებებისა. ქურდობა დიდი ოდნებით არის 10 000 ლარს ზევით და ასევეა ძარცვის დროს, ძარცვა დიდი ოდენობით არის 10 00 ლარს ზევით. ერთ-ერთი დამამძიმებელი გარემოებაა, როდესაც გამოყენებულია ძალადობა ან ძალადობის მუქარა, რომელიც არ არის საშიში სიცოცხლისა და ჯანმრთელობისათვის. არსებობს 2 სახის ძარცვა.
1. მარტივი ძარცვა
მივდივარ, გამყიდველს გამოტანილი აქვს ნივთი გასაყიდად, ავიღე და გავიქეცი
2. კვალიფიციური ძარცვა.
დამამძიმებელ გარემოებაში ჩადენილი ძრაცვა, რა დროსაც პირი იყენებს ძალადობას ან ძალადობის მუქარას, მაგრამ არ არის საშიში ჯანმრთელობისა და სიცოცხლისათვის.
ძალადობის ხარისხი, განასხვავებს ძარცვას ყაჩაღობისგან, თუ მუქარა რომელსაც ვიყენებთ ნივთის დასაუფლებად, საშიშია სიცოცხლისა და ჯანმრთელობისთვის, სახეზეა ყაჩაღობა.
იურიდიულ ლიტერატურაში მითითებულია, რომ თუ ძარცვას მოყვა ჯანმრთელობის მსუბუქი დაზიანება, ქმედება უნდა დაკვალიფიცირდეს დანაშაულთა ერთობლიობით.
ყაჩაღობა (179-ე მუხლი)
სისხლის სამართლის კოდექსის 179-ე მუხლი, ითვალისწინებს სისხლისსამართლებრივ პასუხიმსგებლობას ყაჩაღობისათვის.
ყაჩაღობის ობიექტური შემადგენლობის ნიშნები
ყაჩაღობა, ესეიგი თავდასხმა სხვისი მოძრავი ნივთის მართლსაწინააღმდეგო მისაკუთრების მიზნით, ჩადენილი სიცოცხლისათვის ამ ჯანმრთელობისათვის საშიში ძალადობით, ანდა ასეთი ძალადობის გამოყენების მუქარით. იმისათვის, რომ ქმედება დაკვალიფიცირდეს ყაჩაღობად, სახეზე უნდა იყოს შემდეგი ნიშნები.
1. სახეზე უნდა იყოს თავდასხმა
2. უნდა მოხდეს სხვისი მოძრავი ნივთის დაუფლება
3. მისაკუთრების მიზანი
4. ძალადობა ან ძალადობის მუქარა, რომელსაც დამნაშავე იყენებს, უნდა იყოს საშიში სოცოცხლისა და ჯანმრთელობისთვის.
ყაჩაღობა წარმოადგენს ფორმალურ დანაშაულს და დამთავრებულია თავდასხმის მომენტიდან.
ძარცვისა და ყაჩაღობის გამიჯვნა
განსხვავება ამ ორ დანაშაულს შორის, არის ძალადობის ხარისხი. ძარცვა არის მატერიუალური დანაშაული, რაც ნიშნავს იმას, რომ უნდა დავეუფლო ნივთს, ხოლო თუ ვერ დავეუფლე ეს იქნება ძარცვის მცდელობა. ხოლო ყაჩაღობა ეს არის ფორმალური დანაშაული და მას არ აქვს მცდელობა.
ყაჩაღობა არის 2 ობიექტიანი დანაშაული.
1. საკუთრება.
2. სიცოცხლე და ჯანრმთელობა.
ყაჩაღობისა და ანგარებით მკვლელობის კვალიფიკაციის პრობლემები.
ძალიან მნიშვნელოვანია, როგორ უნდა დავაკვალიფიციროთ ქმედება, როდესაც სახეზე გვაქვს ყაჩაღობა და დამატებით მკვლელობა. აღნიშნულ საკითხთან დაკავშირებით არ არსებობს ერთიანი მოსაზრება. ზოგიერთი ფიქრობს, რომ თუკი ნივთის დაუფლება ხორციელდება იმწუთიერად და შემდეგ კლავს დაზარაებულს, სახეზე გვაქვს ყაჩაღობა და ანგარებით მკვლელობა. მაგრამ თუ კი ნივთის დაუფლება ხდებაა გარკვეული დროის გსვლის შემდეგ, სახეზე გვექნება ანგარებით მკვლელობა. ასეთი მოსაზრება არასწორია, რადგან არ აქვს მნიშვნელობა როდის დავეუფლებით ნივთს, მთავარია თავდასხმის ფაქტი, აღიქვა თუ არა დაზარალებულმა თავდასხმა. თუ დაზარალებული აღიქვამს თავდასმხმის ფაქტს, სახეზე იქნება ყაჩაღობა, მაგრამ თუ ვერ აღიქვა და ისე მოკლა დამნაშავემ, მაშინ სახეზე იქნება ანგარებით მკვლელობა.
ყაჩაღობა და ანგარებით მკვლელობა გვაქვს იმ შემთხვევაში, თუ პირი იყენებს თავდასხმას და მისგან უარის მიღების შემთხვევაში კლავს ამ პირს. მაგრამ თუ კი თავდასხმის გარეშე პირდაპირ ვესვრი ადამიანს და მოვკლავ, რომ მივისაკუთრო კონკეტული ნივთი, ეს იქნება ანგარებით მკვლელობა.
მაგ: გიორგი მივიდა ირაკლისთან, შუბლზე იარაღი მიადო, მოსთხოვა ფული და დაემუქრა სიცოცხლის მოსპობით. სახეზე გვაქვს ყაჩაღობა. თუ დაზარალებულმა არ მისცა თანხა და დამნაშავემ მოკლა, სახეზეა დანაშაულთა ერთობლიობა, ყაჩაღობა და ანგარებით მკვლელობა. მაგრამ თუ დამნაშავემ იცის, რომ დაზარალებულს ფული აქვს, არ მოთხოვს და პირდაპირ მოკლავს, სახეზე იქნება ანგარებით მკვლელობა.
ყაჩაღობის დამამძიმებელი გარემოებები
ყაჩაღობის დამამძიმებელი გარემოებები თითქმის გავს ქურდობისა და ძარცვის დამამძიმებელ გარემოებებს, თუმცა არის განსხვავებაც, ქურდობისა და ძარცვის დროს, დამამძიმებელ გარემოებად გვაქვს ქურდობა/ძარცვა ჩადენილი წინასწარი შეთანხმებული ჯგუფის მიერ, მაგრამ ყაჩაღობაში გვიწერია ,,ჯგუფურად''. ჯგუფურში იგულისხმება, წინასწარ შეთანხმებული, წინასწარ შეუთანხმებელი და ორგანიზებული ჯგუფი.
უვარგისი იარაღით თავდასხმა
უვარგისი იარაღით თავდასხმა შეიძლება მოხდეს: გადაჭრილი თოფით, თოფით რომელშიც ტყვიები არ არის, სათამაშო თოფით.
მაგ: ღამის პირველ საათზე მივდივარ ქუჩაში, დამნაშავემ მომადო შუბლზე უვარგისი/სათამაშო იარაღი და მომთხოვა ფული. როგორ დაკვალიფიცირდება ქმედება?
არსებობს რამდენიმე მოსაზრება, თუ როგორ უნდა დაკვალიფიცირდეს ეს ქმედება.
1. სახეზე უნდა იყოს ძარცვა, რომელიც საშიში არ არის, რადგან ეს ძალადობა და მუქარა ობიექტურად საშიში არ არის.
2. არ აქვს მნიშვნელობა იყო თუ არა საშიში. მთავარია, რომ დაზარალებულს გაუჩნდა საფუძვლიანი შიში. მან აღიქვა, რომ იარაღი იყო რეალური. აქედან გამომდინარე ქმედება უნდა დაკვალიფიცირდეს ყაჩაღობაად.
საკუთრების წინააღმდეგ მიმართული დანაშაულები, როგორიცაა თაღლითობა, გამოძალვა, მითვისება, გაფლანგვა და სხვა მსგავსი ქმედებები, გულისხმობს ისეთი აქტების ჩადენას, რომლებიც ემსახურება სხვისი ქონების ან ფინანსური რესურსების უკანონო გადაჭრის მიზნით. თითოეული დანაშაული წარმოადგენს კანონთან დაუშვებელ ქმედებას, რომელიც შეიძლება როგორც ფინანსური, ისე მატერიალური ზიანის მიყენებას გამოიწვიოს.
### 1. **თაღლითობა**
**თაღლითობა** გულისხმობს სხვისი ქონების მოპოვებას ფულის ან სხვა აქტივის უკანონოდ მიღების მიზნით, როცა ამასთანაც პირი მაცდურად მოიქცევა, ან შეცდომაში შეიყვანს სხვა პირს.
**კაზუსი**:
გიორგიმ გადაწყვიტა თაღლითურად დაემუშავებინა ერთ-ერთი მსხვილი ბანკის კლიენტი, რომელსაც პრესტიჟული სახლი ჰქონდა. მან შეთქმულებით, ფალსიფიცირებული დოკუმენტებით მოიპარა სახლის გადატანა და მოახდინა აღრიცხვა მის სახელზე. მისმა პარტნიორებმა ბინაში ექსპლუატაცია დაიწყეს, შემდეგ კი გაყიდეს.
**დასკვნა**:
გიორგი და მისი თანამონაწილეები უნდა დაისაჯონ როგორც თაღლითები. ისინი გააკეთეს მნიშვნელოვანი მატერიალური ზიანი, რომელსაც ზიანის კომპენსაცია მოჰყვება. ეს დანაშაული მოითხოვს მსჯავრს და შესაძლოა უზარმაზარ ჯარიმას.
---
### 2. **გამოძალვა**
**გამოძალვა** გულისხმობს სხვისი ქონების ან სხვა ფასეულობის ხელში ჩაგდებას ძალადობის ან მუქარის გზით, რის გამოც მსხვერპლს უფიქრია, რომ მისთვის საზიანო შედეგები დადგება, თუ მოთხოვნას არ დააკმაყოფილებს.
**კაზუსი**:
მიხეილმა, რომელიც ხანგრძლივი პერიოდის განმავლობაში იყო ბოროტად მოქცეული ბიზნესმენთან, ის სთხოვა 10,000 ლარი იმუქრებოდა, რომ თუ ის თანხას არ გადაუხდიდა, მისი ბიზნესი ჩავარდება, რადგან თითქოსდა დაწერილი ჰქონდა საჩივრები და მას შეუძლია საქმის მოგება სასამართლოში.
**დასკვნა**:
მიხეილის ქმედება წარმოადგენს გამოძალვას, რადგან მან მუქარის და ძალადობის გამოყენებით მოითხოვა თანხა. მას დაეკისრება დანაშაულის მიხედვით შესაბამისი სასჯელი.
---
### 3. **მითვისება**
**მითვისება** გულისხმობს სხვისი ქონების უკანონოდ გააქტიურებას ან თავისთვის გამოყენებას, რაც სამართლებრივი ქონების ცვლილებას არ ითვალისწინებს.
**კაზუსი**:
ალექსანდრიმ ერთ-ერთ კომპანიაში გაატარა მანქანა, რომელიც ეკუთვნოდა კომპანიას, მაგრამ მას ჰქონდა პირადი რამის სურვილი. მან გადაწყვიტა მანქანით პირადად გაემგზავრა, როდესაც მისი უფროსი გაიგო, რომ მანქანა არ დაბრუნდა დროულად.
**დასკვნა**:
ალექსანდრე უნდა პასუხობდეს მითვისებაში, რადგან ის მოქმედებდა თვითნებურად და უკანონოდ დატოვა კომპანიას ბენეფიტი, რომელიც არ ჰქონდა.
---
### 4. **გაფლანგვა**
**გაფლანგვა** არის ქმედება, როცა პირი ხელში ჩაიგდებს ქონებას, რაც მას არ ეკუთვნის და ზიანს აყენებს, თუ ის პოზიტიურად ვერ მართავს ქონებას.
**კაზუსი**:
მარიამი მუშაობდა ერთ-ერთ ორგანიზაციაში როგორც ფინანსური მენეჯერი, სადაც ჰქონდა პასუხისმგებლობა ორგანიზაციის ფულის მართვაზე. მან სამსახურის პირობებით დასთანხმება დათქვა, მაგრამ მან დაიწყო თანხის სარფო მიმოქცევით მიღებული ფულის დიდი ნაწილი მიეღო და საკუთარი მიზნებისთვისაც გამოიყენა.
**დასკვნა**:
მარიამი პასუხობს გაფლანგვაზე, რადგან მან თვითნებურად მოახდინა ფინანსების გამოყენება, რაც ორგანიზაციაში კანონდარღვევაა.
---
ამ დანაშაულების უმეტესობა საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსით მკაცრად ისჯება, რადგან ისინი არა მხოლოდ კერძო პირებს, არამედ ზოგადად საზოგადოებასაც უდიდესი საფრთხე მოაქვთ. ყველა დანაშაული მიმართულია საკუთრების უფლებების დარღვევაზე და არა მხოლოდ ფინანსური ზარალის შექმნას, არამედ საზოგადოებრივი წესრიგის დარღვევასაც იწვევს.
საკუთრების წინააღმდეგ მიმართული დანაშაულები (180-188 მუხლები)
თაღლითობა
თაღლითობა, ეს არის მართლსაწინააღმდეგო მისაკუთრების მიზნით, სხვისი ნივთის დაუფლება ან ქონებრივი უფლების მიღება მოტყუებით.
სახეზე უნდა იყოს:
1. მართლსაწინააღმდეგო მისაკუთრების მიზანი
2. სხვისი ნივთის დაუფლება უნდა მოხდეს
3. ან ქონებრივი უფლების მიღება უნდა მოხდეს და აუცილებელია, რომ მოტყუების განზრახვა ჰქონდეს პირს.
დაღლითობა, ხორციელდება მოტყუების გზით. ანუ მოტყუება არის მთავარი, თაღლითობის კვალიფიკაციის დროს.
ნივთში იგულისხმება, როგორც მოძრავი, ისე უძრავი ნივთი(სახლი,მიწის ნაკვეთი) განსხვავებით ქურდობის, ძარცვის და ყაჩარობისა, ამ დანაშაულების დროს აუცილებელია რომ ნივთი იყოს მოძრავი.
დაღლითის დროს საუბარია, ქონებირივი უფლების მიღებაზე, ანუ შესაძლებელია მოხდეს ნივთის დაუფლება ან ქონებრივი უფლების მიღება. მაგ: მე გადმომიფორმებენ კონკრეტულ ქონებას. მაგრამ ყველაფერს ამას უნდა ერთვოდეს მოტყუება და იმ შემთხვევაში თუ მოტყუება არ გვაქვს, სახეზე არ გვექნება დაღლითობა. აუცილებილია, რომ მოტყუება წინ უსწრებდეს ნივთის დაუფლებას. მაგ: მე გიორგის ვეუბნები რომ მომეცი 1000 დოლარი და შემდეგ მე დაგიბრუნებ ამ თანხას ერთ თვეში.
თაღლითობის დროს საგანი, არის ან ნივთი, ან ქონებრივი უფლება.
გვაქვს მოტყუების ორი სახი:
1. აქტიური მოტყუება
აქტიური მოტყუება გვაქვს მაშინ, როცა პირი, ყალბი დოკუმენტის საფუძველზე ჩადის თაღლითობას. ანუ ყალბი ინფორმაციის საფუძველზე ხდება დაღლითობის ჩადენა. მაგ: გიორგის ვეუბნები, რომ მომეცი 10 000 დოლარი და ერთ თვეში დაგიბრუნებ უკან და ყალბი დოკუმენტი მაქვს წარდგენილი, რომ ვითო მე მაქვს მაღალანაზღაურებადი სამსახური.
2. პასიური მოტყუება.
იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ფაქტების დამალვა. მაგ: მე გამოვართვი გიორგის 10 000 დოლარი, ირაკლის 15 000 და ა.შ და მაქვს ძალიან ბევრი ვალი და ამის შესახებ მათ არ ვატყობინებ, ანუ ვუმალავ იურიდიული მნიშვნელობის ფაქტებს რადგან წინააღმდეგ შემთხვევაში ისინი თანხას არ მომცემდნენ.
მაგ: მე ვიყიდე კონკრეტული ნივთი და ფული მივეცი გამყიდველს, მაგრამ შემეშალა და 200 ლარის ნაცვლად მივეცი 400 ლარი. მივიდა ეს პიროვნება სახლში, დათვალა და აღმოჩნდა რომ 200 ლარით მეტი მაქვს მიცემული და ის არაფერს აცხადებს, არ შემატყობინა. არ იქნება ამ შემთხვევაში პასიური დაღლითობა რადგან ნივთის დაუფლებამდე მას არ ჰქონია მოტყუების განზრახვა. ამ შემთხვევაში სამოქალაქო პასუხისმგებლობის საკითხი შეიძლება დადგეს და არა სისხლის. მაგრამ ვითარება შეიცვლება თუ კი ადგილი ექნება ასეთ შემთხვევას. მაგ: მე ვიყიდე რაღაც ნივთი, მივეცი 200 ლარი გამყიდველს, შემდეგ მივეცი კიდევ 100 ლარი, შემდეგ კიდევ მივეცი. მიხვდა გამყიდველი რომ ზედმეტად ვაძლევ თანხას მაგრამ მაინც გამომართვა. ეს იქნება უკვე პასიური მოტყუება, რადგან აქ უკვე თანხის დაუფლებამდე გაუჩნდა მოტყუების განზრახვა, რადგან იცოდა რომ ზედმეტს ვაძლევდი და რეაგირება არ ჰქონია.
თუ კი ადგილი აქვს ყალბი დოკუმენტის გამოყენებას, ქმედება დაღლითობით კვალიფიცირდება და არა ყალბი დოკუმენტის გამოყენებით. მაგ. პირმა დაამზადა ყალბი დოკუმენტი და ამ დუკიმენტის საფუძველზე ჩავიდინე თაღლითობა, ქმედება დაკვალიფიცირდება მხოლოდ თაღლითობით, რადგან მოტყუება თაღლითბის შემადგენლობაში შედის და დამატებითი კვალიფიკაცია, ყალბი დოკეუმენტის გამოყნებით აღარ ხდება, რადგან თაღლითობა მოტყუების გარეშე წარმოუდგენელია. მაგრამ ვითარება შეიცლვება თუ კი ადგილი აქვს ასეთ შემთხვევას: პირმა დაამზადა თვითონ ყალბი დოკუმენტი და შემდეგ გამოიყენა და ჩაიდინა თაღლითობა. ამ შემთხვევაში ქმდება დაკვალიფიცრდება ორი მუხლით, 1. თაღლითობა(რადგან მოტყუებით განახორციელაბ ქმედება) და 2. ყალბი დოკუმენტის დამზადება, რადგან მან დაამზადა ყალბი დოკუმენტი, დამზადება თავისთავად სცლიდება თაღლითობის შემადგენლობას. დამზადება არის ცალკე დანაშაული და გამოყენება აღარ არის ცალკე რადგან თაღლითობაში შედის უკვე. ანუ, თუ პირი დაამზადებს ყალბ დოკუმენტს და შემდეგ თვითონ გამოიყენებს, სახეზე ორი მუხლი იქნება, დაღლითობა და ყალბი დოკუმენტის გამოყენება. მაგრამ თუ ყალბი დოკუმენტი სხვამ დაამზადა და თაღლითობა ჩაიდინა სხვამ, ამ დოკუმენტის გამოყენებით, ვინც თაღლითობა ჩაიდინა მისი ქმედება მხოლოდ თაღლითობით დაკვალიფიცირდება.
მაგ: პირმა დაამზადა ყალბი ფული და შემდეგ გამოიყენა. აქ ყალბი ფულის დამზადება, გასაღება, გამოყენება და ა.შ (212მუხლი) ის ფაქტობრივად მოტყუებას მოიცავს, აქ დამატებით კვალიფიკაცია აღარ ხორციელდება და მთლიანად გვაქვს 212-ე მუხლში მოცემული მოტყუება და დამატებითი კვალიფიკაცია აღარ განხორციელდება.
თაღლითობის გამიჯვნა კრედიტის უკანონო მიღებისგან
მსგავსებები:
1. თაღლითობის, ისვე როგორ კრედიტის უკანონი მიღების დროს, ადგილი აქვს მოტყუებას. მაგ: ბანკს ვატყუებ, ყალბ ცნობას წარვადგენ, რომ მაქვს მაღალანაზღაურებადი ხელფასი.
2. ისევე როგორ თაღლითობის, კრედიტის უკანონო მიღების დროს, მატერიაული დინტერესება ამოძრავებს დამნაშავეს, ანუ მატერიალური გამორჩენის მიზანი გაქვს.
განსხვავებები:
1. თაღლითობის დროს ზიანი ადგება სხვის საკუთრებას, მაგ: გუკას ვეუბნები, რომ მომეცი 10 00 დოლარი და დაგიბრუნებ ერთ თვეში და არ დავურბუნე. ხოლო კრედიტის მიღების შემთხვევაში, ფულად საკრედიტო სისტემას ადგება ზიანი.
2. თაღლითობის დროს, მოტყუებას აქვს ადგილი,კრედიტის უკანონოდ მიღების დროს შეიძლება მოტყუებას ადგილი არ ჰქონდეს, მაგ: ბანკმა მიზნობრივი კრედიტი გამომიყო, მაგ: კომერციული ფართის ასაშენელად და მე ავაშენე კერძო ბინა, ანუ მიზნობრივი კრედიტი, არამიზნობრივად გამოვიყენე.
3. თაღლითობის შემთხვევაში მისაკუთრების მიზანი მაქვს, ანუ თანხას არ ვუბრუნებ იმ ადამიანს ვისაც გამოვართვი, ხოლო კრედიტის უკანონო მიღების შემთხვევაში, მისაკუთრების მიზანი არ მაქვს, ბანკს ვუბრუნებ ისევ თანხას.
4. თაღლითობა შეიძლება ზეპირსიტყვიერად. მაგ: გიორგის ვეუბნები რომ მომეცი ფული 20 000 ლარი და დაგიბრუნებ 1 თვეში, მაგრამ კრედიტის მიღება ხორციელდება დუკუმენტის საფუძველზე.
5. თაღლითობა ეს არის მატერიალური დანაშაული, ანუ შედეგი უნდა დადგეს და თუ არ დადგა, ადგილი ექნება თაღლითობის მცდელობას, მაგრამ კრედიტის უკანონო მიღების შემთხვევაში, დამთავრებულია ბანკში ყალბი დუკუმენტის წარგდენის მომენტიდან.
თაღლითობის გამიჯვნა, სხვა მომიჟნავე დანაშაულებისგან
მე მივეცი გიორგის, ჩემი საკრედიტო ბარათი და ვუთხარი, რომ გამოიტანოს ბანკომატდან 100 ლარი. ამ ბართზე მაქვს 1500ლარი. გიორგიმ ეს თანხა გამოიტანა მთლიანად, 1500 ლარი. როგორ უნდა დაკვალიფიცირდეს ქმედება?
1. ქურდობა.
2. თაღლითობა
3. მითვისება
ქურდობის დროს ხდება ნივთის დაუფლება, მაგრამ აქ საკრედიტო ბარათიდან ხსნის თანხას, ასევე დაზარალებული ნებაყოფლობით არ გადასაცემს დამნაშავეს ნივთს. ამიტომ სახეზე არ იქნება ქურდობა.
თაღლითობის დროს ხდება პირის ნდობის, ბოროტად გამოყენება. ამ შემთხვევაში თითქოს ჰგავს ეს შემთხვევა თაღლითობას რადგან დაზარალებულს ეგონა, რომ 100ბლარს აიღებდა და ამ ნდომით ისარგებლა მან და მოხსნა მთლიანი თანხა.
მითვისების დროს მართლზომიერად უნდა ფლობდე ნივთს, მაგ, მე მივეცი გიორგის ტელეფონი, ვათხოვე. გიორგის არ ჰქონდა თავიდან მისაკუთრების მიზანი, გავიდა რამოდენიმე დღე და მას დასჭირდა თანხა და გაყიდა ტელეფონი. ეს არის მითვისება რადგან მოტყუების განზრახვა არ ჰქონდა ნივთის დაუფლების დროს.
ამ მაგალითშიც, სახეზე იქნება მითვისება რადგან, პირი მართლზომიერად ფლობდა ნივთს.
თაღლითობისს გამიჯვნა ქურდობისგან
მაგ: პირმმა თავი გაასაღა ხელოსნად, ონკანის გამკეთებლად და შევიდა ბინაში, მისი რეალური მიზანია დაეუფლოს იქ არსებულ ძვირფასეულობას. ამ შემთხვევაში ქმედება დაკვალიფიცირდება ქურდობად, რადგან მან თავი გაასაღა ონკანის გამეკთებლად, ანუ მოტყუება გამოიყენა ქურდობის, ფარული დაუფლების ხერხად.
თაღლითობისა და მითვისების გამიჯვნა ზოგიერთ შემთხვევაში რთულია, ორივე შემთხვევაში მნიშვნელოვანია გვქონდა თუ არა მოტყუების განზრახვა,მითვისების დროს მართლზომიერად უნდა ვფლობდეთ ნივთს.
ძალიან საინტერესოა ისეთი შემთხვევა, როდესაც თვითონ თაღლითი ხდება თაღლითობის მსხვერპლი, როცა ვატყუებთ ადამიანს და ჩვენ თავად ვრჩებით მოტყუებული.
მაგ: მე მაქვს 1000 ლარად, ღირებული ბიჟუტერია, გიორგის ვატყებ, რომ არის 15000 ლარად ღირებული ბრილიანტის ბეჭედი. გიორგიმ დაამზადა ყალბი ფული და მომცა. ვერ მივხვდი რომ ყალბი იყო და მივეცი ბიჟუტერია, ანუ აქეთ დავრჩი მოტყუებული, როგორ უნდა დაკვალიფიცირდეს ჩემი და გიორგის მიერ განხორციელებული ქმედება? - ჩემი ქმედება არ უნდა დაკვალიფიცირდეს დამთავრებულ თაღლითობად, რადგან თაღლითობის დროს უნდა დავეუფლო ნივთს, ამ შემთხვევაში კი ნივთს არ დავუფლებივარ, ავიღე ყალბი ფული, რომელსაც ვერაფერში გამოვიყენებ. ქმედება უნდა დაკვალიფიცირდეს სუბიექტური განზრახვიდან გამომდინარე, მინდოდა რომ მომეტყუებინა. ჩემი ქმედება უნდა დაკვალიფიცირდეს, დიდი ოდენობით დაღლითობის მცდელობად. მაგრამ რაც შეეხება გიორგის, მისი ქმედება უნდა დაკვალიფიცირდეს დამთავრებული თაღლითობით, რადგან ის დაეუფლება ნივთს.
თაღლითობის სამსახურეობრივი უფლებამოსილების გამოყენების დროს.
ბანკში ერთერთმმა თანამშომელმა, გააკეთა განცახდება, რომ თუკი ბანკში შემოიტანდნენ მოქალაქები 6 თვის განმავლობაში გარკევულ თანხას, გაუორმაგდებოდათ თანხა. მაგრამ მას თავიდანვე ჰქონდა განზხარული რომ მიეთვისება ეს თანხა. სახეზეა თაღლითობა, სამსახურებრივი მდგომარეობის გამოყენებით. იმიტომ რომ ნითის დაუფლებამდე ადგილი ჰქონდა მოტყუებას. მაგრამ ვითარება შეიცვლება, თუკი მას მოტყუების განზრახვა თავიდან არ ჰქონდა, რეალურად მართლაც გააკეთა განცახდება თუმცა თანხის მითვისების განზრახვა არ ჰქონდა. თუმცა იმდენად ბევრმა მოქალაქემ შეიტანა თანხა, რომ შემდეგ გაუჩნდა სურვილი თანხის მისაკუთრების. აქ უკვე თაღლითობა აღარ იქნება, რადგან მოტყუება არ უსწრებდა ნივთის დაუფლებას, ამიტომ ქმედება დაკვალიფიცირდება ნივთის მითვისება სამსახურებორვი მდგომარეობის გამოყენებით. იმიტომ რომ ნივთის მითვისების შემთხვევაში მართლზომერად ფლობ ნივთს და შემდეგ ითვისებ და თაღლითობის შემთხევაში მოტყუება უსწრებს ნივთის დაუფლებას.
თაღლითობის გამიჯვნა სამოქალაქო პასუხისმგებლობისგან
მნიშვნელოვანია თავიდანვე რა განზრახვა გვქონდა. თავიდანვე გვქონდა თუ არა მოტყუების განზრახვა.
მაგ: როცა გიორგის გამოვართმევ თანხას და განზრახული მაქვს, რომ არ დავუბრუნო, ეს იქნება თაღლითობა. თუმცა თუ ასეთი განზრახვა არ მაქვს და გარკვეული გარემოებების გამო, ვერ ვუბრუნებ თანხას, ეს იქნება სამოქალაქო პასუხიმსგებლობა, ეს არის სესხის ხელშეკრულების დარღვევა.
მოტყუების განზრახვის დასადგენად საჭიროა: საქმეში არსებული მტკიცებულებები,მიყენებული ზიანის ოდენობა, დაზარალებულთა რაოდენობა, დამნაშავის მატერიალური მდგომარეობა და ა.შ.
აუცილებელი არის თუ არა თაღლითობის დროს პირი იყოს კელთისინდისიერი? მაგ: მე ვეუბნბეი გიორგის რომ დავაწყებინებ სამსახურს და ვეუბნები, რომ ამისათვის არის საჭირო 10 000 ლარის მოცემა. რეალურად ვატყუებ და არანაირი განზრახვა არ მაქვს, რომ სამსახური დავაწყებინო. გიორგის მოაქვს ჩემთან 10 000 ლარი და შემდეგ ვიმალები და არც თანხას ვუბრუნებ და არც სამსახურს ვაწყებინებ. არსებობს მოსაზრება, რომ ამ შემთხვევაში ჩემი ქმედება თაღლითობით არ უნდა დაკვალიფიცირდეს რადგან, თუკი ჩემ ქმედებას დავაკვალიფიცირებთ თაღლითობით, მაშინ გიორგის ქმედება იქნება ქრთამის მიცემის მცდელობა. თუჩემი ქმედება დაკვალიფიცირდება თაღლითობა მაშინ გიორგი გამოვა დაზარალებული და უნდა მოითხოვოს თანხის დაბრუნება, თუმცა რამდენად სამართლიანი იქნება, როცა მანაც დანაშაული ჩაიდინა, (ქრთამი მისცა).
არ აქვს მნიშვნელობა, თაღლითობის დროს კეთილსინდისიერი პირი მოატყუა თუ არაკეთილსინდისიერი. რადგან სახეზე იყო მოტყუება და არანაირი შესაძლებლობა არ მქონდა მისთვის სამსახური დამეწყებინებინა, სახეზე იქნება თაღლითობა. რაც შეეხება გიორგის, რომელმაც გადმომცა თანხა, მისი ქმედება უნდა დაკვალიფიცირდეს ქრთამის მიცემის მცდელობით, რადგან რეალური ქრთამი ეს არ ყოფილა, რადგან ჩემი მხრიდან იყო მოტყუება.
ქონებრივი დაზიანება მოტყუებით (185-ე მუხლი)
ქონების მესაკუთრის ან მფლობელის ქონებრივი დაზიანება მოტყუებით, თუ არ არის ამ კოდექსის 180-ე მუხლით გათვალისწინებული დანაშაულის ნიშნები.
მაგ: მე გავაჩერე მრიცხველი და ვპარავ სახელმწიფოს ელექტრო ენერგიას, არ ვიხდი თანხას. ეს არის არადაუფლებითი დანაშაული, ქონებრივი დაზიანება მოტყუებით, რადგან მე სახელმწიფოს არ გადავუხადე ის თანხა რაც უნდა გადამხედა და დავაზიანე მისი ქონება.
როგორ უნდა გაიმიჯნოს თაღლითობა და ქონებრივი დაზიანება მოტყუებით.
მსგავსება:
ისევე როგორც თაღლითობის დროს, ქონებრივი დაზიანება მოტყების დროსაც, ადგილი აქვს მოტყუებას. მოტყუებით ხდება ორივე დანაშაულის ჩადენა.
განსხვავება:
თაღლითობა გახლავთ, დაუფლებითი დანაშაული, ეუფლები კონკრეტულ ნივთს, ხოლო ქონებრივი დაზიანება მოტყუებით, არ არის დაუფლებითი დანაშაული, არ ეუფლები არც ნივთს არც ქონებას.
თაღლითობის დროს, დაზარალებულის ქონება მცირდება და ქონებირივი დაზიანება მოტყუების გზით, ამ დროს დაზარალებულის ქონება კი არ მცირდება, არამედ ვერ იზრდება. არაპირდაპირ ზიანთან გვაქვს ამ დროს საქმე, ხოლო დაღლითობის დროს პირდაპირ ზიათან.
სამეწარმეო ან სხვა ეკონომიკური საქმიანობის წინააღმდეგ მიმართული დანაშაულები განიხილება როგორც ის ქმედებები, რომლებიც აზარალებენ ბიზნესს, ეკონომიკურ საქმიანობას ან სახელმწიფო ორგანიზაციებს. ეს დანაშაულები მოიცავს სერიოზულ დარღვევებს, რომლებიც შელახავენ თავისუფალ და სამართლიან ეკონომიკურ კონკურენციას, ასევე კერძო და სახელმწიფო აქტივების დაცვის სისტემას.
### 1. **დანაშაული სამეწარმეო ან სხვა ეკონომიკური საქმიანობის წინააღმდეგ**
ამ კატეგორიის დანაშაულები ხშირად დაკავშირებულია იმ ქმედებებთან, რომლებიც ხელს უშლის თავისუფალ და სამართლიან ეკონომიკურ ურთიერთობებს, ან შელახავს ბიზნესების კეთილსინდისიერ მუშაობას. ამის მაგალითებია თაღლითობა, ყალბი დოკუმენტების გამოყენება, ან კანონიერად მოქმედი ბიზნესის პროცესის დარღვევა.
**კაზუსი 1: თაღლითობა სამეწარმეო საქმიანობაში**
**ფაქტები**:
კახა ხელმძღვანელობს სამშენებლო კომპანიას, რომელიც მუშაობს რამდენიმე პროექტზე. მან გადაწყვიტა, რომ უკეთესი რეიტინგის მისაღებად ბანკში მოატყუოს კრედიტორები და სესხი მიიღოს. მან გამოიყენა გაყალბებული დოკუმენტები, რომელი მიზანიც იყო მეტი თანხის სესხის მიღება, რათა ახორციელოს მშენებლობა, რომელშიც იგი არ იცოდა პროექტების რეალური მდგომარეობა.
**დასკვნა**:
კახა ჩაიდინა თაღლითობა, რადგან მან უპასუხისმგებლოდ გამოიყენა გაყალბებული დოკუმენტები და უღალატა ბიზნესს, რათა მოპოვებულიყო არაკანონიერი სესხი. აღნიშნული ქმედება აღიარებული იქნება როგორც სამეწარმეო დანაშაული, რომელიც სერიოზულად აზარალებს კრედიტორებს და ბიზნეს სექტორს.
---
### 2. **დანაშაული სამეწარმეო ან სხვა ორგანიზაციაში სამსახურის ინტერესის წინააღმდეგ**
ეს დანაშაულები გატარდება სწორედ იმ პირების მიერ, რომლებიც უკავშირდებიან ორგანიზაციებს ან კერძო კომპანიებს, თუმცა მათი მოქმედებები ეწინააღმდეგება ორგანიზაციის ინტერესებს და აზარალებს მის საქმიანობას. ისინი მოიცავს ისეთ ქმედებებს, როგორიცაა სამსახურის მიმართ უღირსი ქმედებები, ფინანსური რესურსების მითვისება, საიდუმლო ინფორმაციის გამჟღავნება და სხვა.
**კაზუსი 2: გაფლანგვა სამსახურში**
**ფაქტები**:
ნატალია მუშაობს კერძო კომპანიაში ფინანსურ მენეჯერად. მან მოიპარა კომპანიიდან გარკვეული თანხები, რომლის შევსებაც აუცილებელი იყო ორგანიზაციის ფინანსურ ანგარიშგებაში. მიუხედავად იმისა, რომ თანამშრომლებს ჰქონდა წვდომა გარკვეული ფინანსური მონაცემებით, ნატალიამ ანალიტიკური ანგარიშების გაყალბება დაიწყო, რათა ფული მოეპარა და ისე დაექვეითებინა კოპანიის რეალური მდგომარეობა.
**დასკვნა**:
ნატალია დამნაშავეა ფინანსური გაფლანგვისათვის, რადგან მან სისტემატიურად გამოიმუშავა თანხები და გამოამჟღავნა ორგანიზაციის საიდუმლო ინფორმაცია. მისმა ქმედებებმა დააზარალა კომპანიის ფინანსური მდგომარეობა, რამაც შესაძლოა დიდი ხნით შეამციროს კომპანიის ეფექტურობა და ნდობა პარტნიორებთან.
---
### 3. **დანაშაული სამეწარმეო საქმიანობის ან სხვა ორგანიზაციაში გამოძიების მიმდინარეობის დროს**
ეს ტიპის დანაშაულები გვხვდება, როცა ადამიანი ან ჯგუფი ცდილობს დააშინოს სხვა პირები ან გაახარისხოს მონაცემები გამოძიების პროცესის დროს. ეს წარმოადგენს თაღლითურ მოქმედებებსა და ტყუილების გავრცელებას, რაც შეიძლება გამოიწვიოს სისხლის სამართლის საქმეების გაჭიანურება ან ზიანის მიყენება.
**კაზუსი 3: გამოკვლევის დაბლოკვა**
**ფაქტები**:
მხოლოდ გამოძიება პროცესში, ვასო (ორგანიზაციის თანამშრომელი) მიხვდა, რომ ერთ-ერთი დიდი კორუფციული შემთხვევა უნდა განიხილოს სასამართლომ. მან დაარღვია კომპანიის შიდა უსაფრთხოების პროცედურები და გადაწყვიტა, რომ მოემზადა სხვადასხვა ფალსიფიცირებული დოკუმენტაცია, რათა გამოეწვია გამოძიების შეჩერება, რაც დაეხმარებოდა დაინტერესებულ მხარეებს.
**დასკვნა**:
ვასოს ქმედება წარმოადგენს გამოძიების დაბლოკვას, რაც წარმოადგენს დამანგრეველ ქმედებას სასამართლო და სამართლებრივი პროცესებისათვის. ის უნდა დაისაჯოს, როგორც გამოძიების დაბლოკვაზე და დოკუმენტების გაყალბებაზე.
---
ამ დანაშაულებს შეიძლება ჰქონდეთ ძალიან სერიოზული შედეგები ორგანიზაციების და საზოგადოებისათვის, რადგან ისინი არღვევენ არა მხოლოდ კანონმდებლობას, არამედ ბიზნეს გარემოში საჭირო და აუცილებელ კეთილსინდისიერებას.
სსკ მუხლი 181- გამოძალვა
გამოძალვა, ესე იგი სხვისი ნივთის ან ქონებრივი უფლების გადაცემის ან ქონებრივი სარგებლობის მოთხოვნა, რასაც ერთვის დაზარალებულის ან მისი ახლო ნათესავის მიმართ ძალადობის გამოყენების ან მათი ნივთის განადგურების ან დაზიანების ანდა მათთვის სახელის გამტეხი ცნობის გახმაურების ან სხვა ისეთი ცნობის გავრცელების მუქარა,რომელმაც შეიძლება არსებითად დააზიანოს მათი უფლებები.
დისპოზიციიდან როგორც ჩანს გამოძალვის შემადგენლობის არსებობისას აუცილებელია რომ სახეზე იყოს
1. სხვისი ნივთის გადაცემა (იგულისხმება როგორც მოძრავი, ისე უძრავი)
2. ქონებრივი უფლების გადაცემა(მაგ: მიწის ნაკვეთი)
3. ქონებრივი სარგებლობის მოთხოვნა(მაგ: როდესაც ვეუბნები პირს, რომ ძალიან მინიმალურ ფასად მომაქირაოს კომერციული ფართი).
ანუ კანონმდებლობა ამ სამ საკითხზე მიუთითებს.
ამ ყველაფერს თან უნდა ერთვოდეს, დაზარალებულის ან მისი ახლო ნათესავის მიმართ(109მუხლი) ძალადობის გამოყენების ან მათი ნივთის განადგურების ან დაზიანების ანდა მათთვის სახელის გამტეხი ცნობის გახმაურების ან სხვა ისეთი ცნობის გავრცელების მუქარა,რომელმაც შეიძლება არსებითად დააზიანოს მათი უფლებები.
გამოძალვის დროს აქცენტი კეთდება შემდეგ ხერხებზე:
1. ძალადობის გამოყენების მუქარა- შეიძლება იყოს ცემის, ჯანმრთელობის დაზიანების მუქარა ან სიცოცხლის მოსპობის მუქარა.
2. ნივთის დაზიანების ან განადგურების მუქარა- დაზიანებაა, როცა პირვანდელი მდგომარეობა აღდგება,ხოლო განდგურების დროს პირვანდელი მდგომარება ვერ აღდგება. ეს შეიძლება იყოს როგორც იმწუთიერი მუქარა ისე სამომავლო.
3. სახელის გამტეხი ინფორმაციის გავრცელების მუქარა - რაიმე ისეთი ინფორმაციის გავრცელება, რომელიც სახელს უტეხავს პირს. მაგ: თუ პირი ეწევა ამორალურ საქმიანობას.
4. ისეთი ცნობების გავრცელების მუქარა რომელმაც შეიძლება პირის უფლებები დააზიანოს. - მაგ: თუ ფულს არ მომიტან, გავავრცელებ რომ შენ ხარ შვილად აყვანილი.
აქედან ერთ-ერთიც საკამირისა, რომ დანაშაული დავაკვალიფიციროთ ამ მუხლით.
გამოძალვა არის ფორმალური დანაშაული.
ყაჩაღობისა და გამოძალვის გამიჯვნა
1. გამოძალვის დროს მუქარა არ არის იმწუთიერი ანუ სამომავლოდ ხოციელდება. მაგ:გიორგის ვეუბნევი რომ სამ დღეში ფულს თუ არ მომიტან მოგკლავ. გამოძალვაა რადგან დროს ვაძლევ.
2. მაგრამ გიორგის თუ ვეუბნევი, რომ თუ არ მომიტან და არ მომცემ ახლავე ფულს მოგკლავ, ეს არის ყაჩაღობა,რადგან იმწუთიერია და იმ მომენტში რეალიზდება.
თუ მუქარა არის საშიში და იმწუთიერი - ყაჩაღობა
თუ მუაქარა არ არის საშიში და იმწუთიერია - ძარცვა
თუ მუქარა არ არის საშიში და მიმართულია მომავლისკენ - გამოძალვა.
მითვისება და გაფლანგვა ( 182-ე მუხლი)
სხვისი ნივთის ან ქონებრივი უფლების მართლსაწინააღმდეგო მითვისება, ან გაფლანგვა, თუ ეს ნივთი ან ქონებრივი უფლება მიმთვისებლის ან გამფლანგველის მართლზომიერ ფლობაში ან გამგებლობაში იმყოფებოდა.
მთავარი პირობაა, რომ ნივთი იმყოფებოდეს მართლზომიერ მფლობელობაში, თუ არ იმყოფება მართლზომიერ მფლობელობაში, მითვისება არ გვაქვს სახეზე.
მითვისების გამიჯვნა სხვა მომიჯნავე დანაშაულებისგან
1.მითვისება და გაფლანგვა
პირი ითვისებს კონკრეტულ ნივთს და მისი ქონება იზრდება ანუ მის ქონებას უერთებს ამ ნივთს. მაგ:ვარ მაღაზიის გამყიდველი ავიღე ტელეფონი და წავიღე სახლში, ანუ მითვისებაა რადგან ჩემი ქონება გაიზარდა.
ხოლო გაფლანგვაა როდესაც სხვას ვაძლევ ნივთს.მაგ როდესაც ეს ტელეფონი მაღაზიიდან სხვას ვაჩუქე ესაა გაფლანგვა,ანუ მართლზომიერ მფლობელობაში არსებული ნივთი გავფლანგე.
მითვისების დროს ნივთს უვადოდ ვითვისებ და ასევე აუცილებელია მითვისების დროს, რომ მართლზომიერად ვფლობდე ნივთს.
შეიძლება თუ არა მითვისება გადაიქცეს გაფლანგვაში?
მაგ:ავიღე ტელეფონი და წავიღე სახლში ანუ მივითვისე. შემდეგ ეს ტელეფონი ავიღე და გადავეცი გუკას. ეს არ არის გაფლანგვა.
რადგან მე როდესაც ტელეფონი წავიღე სახლში, უკვე უკანონოდ ვფლობ და არა მართლზომიერად. მაგრამ თუ ავიღე ტელეფონი და მაღაზიაში მივეცი, ამ შემთხვევაში უკვე იქნება გაფლანგვა.
მაგ: ვმუშაობ მოლარედ, ავიღე რაღაც თანხა ხელფასამდე და შემდეგ დავაბრუნე. ეს არ არის მითვისება,მითვისების დროს უვადოდ ვითვისებ,მაგრამ იმ შემთხვევაში როცა ავიღე კონკრეტული თანხა და რამოდენიმე კვირის შემდეგ დავაბრუნე ისევ სალაროში, ეს შეიძლება ჩაითვალოს დისციპლინურ გადაცდომად და არა მითვისებად.
არსებობს სხვაგვარი განმარტება, მითვისება გვაქვს იმ შემთხვევაში როდესაც ეს ნივთი ავიღე და სხვას გადავეცი, გაფლანგვა არის თანხის ან ქონების არამიზნობრივი ხარჯვა. მაგ:უყაირადო ხარჯვა. ფულის არამიზნობრივი გამოყენება.
მაგ:ვარ უნივერსიტეტის რექტორი,სამინისტრომ გამოყო ავეჯის შესაძენად თანხა და მე ეზო გავაკეთე,როცა მისი აუცილებლობა არ იყო.
2. მითვისება და ქურდობა
ეს ორი დანაშაული ჰგავს ერთმანეთს, რადგან ორივე შემთხვევაში სხვის ნივთს ვითვისებ.
მითვისების დროს მართლზომიერად ვფლობ ნივთს (სამართლებრივი წვდომა) და შემდეგ ვითვისებ. მითვისების დროს არამარტო ფიზიკური წვდომა გვაქვს ნივთზე, არამედ იურიდიულიც. ქურდობის დროს ადგილი არ აქვს მართლზომიერ ფლობას, ფარულად ვეუფლებით სხვის ქონებას, ქურდობის დროს პირს ტექნიკური წვდომა აქვს ნივთზე.
3. მითვისებისა და სამსახურეობრივი უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენება.
მაგ: ვარ ერთ-ერთი დეპარტამენტის უფროსი და მაქვს ძალიან კარგი კაბინეტი. კიდევ ერთხელ გავარემონტე, შევიძინე ახალი ძვირადღირებული ავეჯი და ძველი ავეჯი წავიღე აგარაკზე. გარემონტებისა და ავეჯის შეძენის ნაწილში, გვაქვს სამსახურეობრივი უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენება ხოლო აგარაკზე წაღების ნაწილი, იქნება მითვისება, რადგან მივითვისე სახელმწიფოს კუთვნილი ქონება. ეს ქმედება დაკვალიფიცირდება 2 მუხლით.
მითვისების დროს დამნაშავის ქონება იზრდება.
სამსახურეობრივი უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენების დროს ქონება იზოგება.
განსაკუთრებული, ისტორიული, კულტურული, მეცნიერული ან ეროვნული ღირებულებების ნივთის ან დოკუმენტის დაუფლება მართლსაწინააღმდეგო მისაკუთრების მიზნით. (183-ე მუხლი)
ზოგადი და სპეციალური მუხლების კონკურენცია ,თუ ქმედება გათვალისწინებულია ზოგადი და სპეციალური მუხლებით მაშინ დანაშაულთა ერთობლიობა არ გვექნება სახეზე და ამ შემთხვევაში ყოველთვის სპეციალური მუხლით დაკვალიფიცირდება ქმედება.
მაგ:როდესაც მე ყაჩაღობით ვეუფლები განსაკუთრებული ისტორიული მნიშვნელობის მქონე ნივთს ქმედება კვალიფიცირდება 183-ე მუხლით,მაგრამ აქ უნდა გვახსოვდეს:
ყაჩაღობა არის ფორმალური დანაშაული
მაგ: თუ კი გიორგის ვემუქრები რომ თუ ძვირად ღირებულ ნახატს არ მომცემს მოვკლავ და პოლიციამ დამაკავა , ქმედება დაკვალიფიცირდება 183-ე მუხლის მცდელობით.
მაგ: პირმა მოიპარა ნახატი, რომელიც არის შეუფასებელი. ქმედება არ დაკვალიფიცირდება ქურდობად, კვალიფიკაცია მოხდება 183-ე მუხლით, რადგან დანაშაულის საგნიდან გამომდინარე კანონმდებელმა შექმნა სპეციალური მუხლი, რომელიც უფრო მომეტებულად სჯის დამნაშავეს. ეს არის ზოგადი და სპეციალური მუხლების კონკურენცია. თუ ქმედება გათვალისწინებულია ზოგადი და სპეციალური მუხლით, კვალიფიკაცია ამ შემთხვევაში ყოველთვის მოხდება სპეციალური მუხლით. განსაკუთრებული ისტორიული მნიშვნელობის მქონე ნივთის დაუფლება შეიძლება ქურდობით, ძარცვით, ყაჩაღობით, თაღლითობით და მითვისებით.
183-ე მუხლი, წარმოადგენს მატერიალურ დანაშაულს, აუცილებელია დადგეს შედეგი და თუ პირი ვერ დაეუფლება ნივთს და შედეგი არ დადგება, ქმედება დაკვალიფიცრდება 19, 183-ე მუხლით, ანუ განსაკუთრებული, ისტორიული კულტურული მნიშვნელობის მქონე ნივთის დაუფლების მცდელობად.
184-ე მუხლი, ამოღებულია. ( ავტომობილს დაუფლება დროებით გამოყენების მიზნით)
წინასწარი შეცნობით დანაშაულებრივი გზით მოპოვებული ქონების შეძენა ან გასაღება. (186-ე მუხლი)
ადრე მოქმედ სისხლის სამართლის კოდექსსში საუბარი იყო მხოლოდ შეძენაზე და გასაღებაზე. დღეს მოქმედში საუბარია დანაშაულებრივი გზით მოპოვებული ქონების შეძენაზე,გასაღებაზე,ფლობაზე და სარგებლობაზე.
იმისათვის რომ ქმედება დაკვალიფიცირდეს 186-ე მუხლით,აუცილებელია წინასწარ იცოდეს დამნაშავემ, რომ დანაშაულებრივი გზით მოპოვებულ ქონებას იძენს, ასაღებს და ა.შ. იმ შემთხვევაში თუ არიცის, ან ვარაუდობს, სახეზე არ გვექნება ეს დანაშაული.
ადრე მოქმედი კოდექსით, ფლობის დროს არ ისჯებოდნენ. ახლა კანონმდებლობამ გააფართოვა ეს მუხლი.
186-ე მუხლის გამიჯვნა სხვა მომიჯნავე დანაშაულებისგან
1. სსკ 186-ე მუხლი და თანამონაწილეობა
თანამონაწილეობა ხორციელდება დანაშაულის ჩადენამდე, 186-ე მუხლი ხორციელდება დანაშაულის ჩადენის შემდეგ.
მაგ: გუკას ვეუბნევი, რომ წადი მოპარე მესამე პირს და მე შენგან ვიყიდი. ეს არის თანამონაწილეობა. გუკა დაისჯება ქურდობისთვის, მე დავისჯები ქურდობაში თანამონაწილეობისათვის. ანუ მე ვარ წამქეზებელი,რადგან წინასწარ შეპირებულ ქმედებას აქვს ადგილი.
186-ე მუხლის ამსრულებელი არ შეიძლება იყოს ის ადამიანი ვინც ძირითადი დანაშაული ჩაიდინა.
186-ე მუხლის ამსრულებელი იქნება ის პირი ვინც არ ჩაიდინა ძირითადი დანაშაული მაგრამ შეიძინა.
2. სსკ 186-ე მუხლი და ფულის გათეთრება
ფულის გათეთრების დროს პირს ვეხმარები, რომ უკანონო ქონებას მისცეს კანონიერი სახე, ხოლო 186-ე მუხლის დროს პირადი მოტივი მამოძრავებს.
მაგ: გიორგიმ ნარკოტიკული დანაშაულის ჩადენის შედეგად გაასაღა დიდი ოდენობით ეს საშუალებები და მიიღო საკმაოდ დიდი შემოსავალი. ამის შემდეგ უნდა,რომ უკანონო და დაუსაბუთებელ ქონებას მისცეს კანონიერი სახე და მე მთხოვა დახმარება. მე თუ დავეხმარები, მე ვიქნები ფულის გამთეთრებელი.
186-ე მუხლის დროს ანგარების მოტივი მაქვს,(პირადი გამორჩენის მიზანი მაქვს)
მაგრამ ფულის გათეთრების დროს სხვას ვეხმარები.
3. სსკ 186-ე მუხლი და დანაშაულის დაფარვა.
186-ე მუხლის დროს ჩემი მიზანია ანგარება, დანაშაულის დაფარვის დროს მიზანი მაქვს, რომ დავფარო სხვისი დანაშაული.
მაგ:მივედი გიორგისთან და მივიტანე ნაქურდალი ნივთები და ვეუბნევი რომ შემინახე შენთან სახლში.
ანუ დანაშაულთა დაფარვის დროს პირის მიზანია დაფაროს კონკრეტული პირის მიერ ჩადენილი დანაშაული.
186-ე მუხლის დროს პირს პირადი მატერიალური გამორჩენა ამოძრავებს.
ნივთის დაზიანება ან განადგურება (187-ე მუხლი)
სხვისი ნივთის დაზიანება ან განადგურება, რამაც მნიშვნელოვანი ზიანი გამოიწვია
ეს მუხლი უნდა გავყოთ 2 ნაწილად:
1. სხვისი ნივთის დაზიანება ან განადგურება
2. მნიშვნელოვანი ზიანი გამოიწვია.- ეს ზიანი არის 150-ლარს ზევით.
თუ ამ ორი კრიტერიუმიდან ერთ-ერთი არ გვექნება, დანაშაული სახეზე არ არის.
მაგ: თუ ნივთის ღირებულება იყო 140 ლარი, სახეზე არ არის დანაშაული ,ამ შემთხვევაში არის სამოქალაქო პასუხისმგებლობა.
თუ 150-ლარს აღემატება იქნება 187-ე მუხლი.
ნივთის დაზიანება ან განადგურება შეიძლება ჩადენილ იყოს, როგორც პირდაპირი განზრახვით ასევე არაპირდაპირით.
მაგ: ორი ავტომობილია, ერთს წავუკიდე ცეცხლი ან ავაფეთქე ამდროს პირდაპირი განზრახვა მაქვს. მაგრამ თუ გვერდით დგას ავტომობილი და არ მსურს მეორე ავტომობილის დაზიანება მაგრამ გულგრილად ვეკიდები ამ ქმედებას და ცეცხლი გადავა, აქ უკვე არაპირდაპირი განზრახვა იქნება.
ნივთის დაზიანება ან განადგურება გაუფრთხილებლობით (188-ე მუხლი)
187-ე მუხლსა და 188-ე მუხლს შორის განსხვავება არის ის, რომ 187-ე მუხლის შემთხვევაში საუბარია განზრახვაზე, ხოლო 188-ე მუხლის შემთხვევაში საუბარია გაუთრხილებლობაზე.
გაუფრთხილებლობის ორი სახე გვაქვს ამ შემთხვევაში:
1. თვითიმედოვნება
2. დაუდევრობა.
სხვისი ნივთის დაზიანება ან განადგურება შეიძლება ჩადენილი იყოს როგორც თვითიმედოვნებით, ასევე დაუდევრობით.
მაგ: ვიქირავე აგარაკი,ბუხარში ცეცხლი დავანთე დარწმუნებული ვიყავი, რომ არ გაჩნდებოდა ცეცხლი და წავედი,მაგრამ ნაპერწკალი გადმოვარდა და აგარაკი დაიწვა. ეს იქნება 188-ე მუხლი, კერძოდ თვითიმედოვნება.
მაგ:სანთელი დამრჩა ანთებული სამსახურში და არ მქონდა გათვალისწინებული რა შეიძლება მომხდარიყო, მაგრამ ვალდებული ვიყავი გამეთვალისწინებინა. სანთელი გადმოვარდა და დაიწვა კონკრეტული ორგანიზაცია. ეს იქნება 188-ე მუხლი, კერძოდ დაუდევრობა.
დანაშაულები ფულად-საკრედიტო სისტემაში და საფინანსო საქმიანობის სფეროში განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რადგან ისინი პირდაპირ აისახება ქვეყნის ეკონომიკურ სტაბილურობასა და ფინანსურ მდგომარეობაზე. ასეთ დანაშაულებს შეუძლია არამარტო კერძო პირების, არამედ მთელი ფინანსური სისტემის ან ეკონომიკის დასუსტება.
### 1. **დანაშაული ფულად-საკრედიტო სისტემაში**
ფულად-საკრედიტო სისტემა წარმოადგენს სახელმწიფო და კერძო ფინანსური ინსტიტუტების ორგანიზებულ სისტემას, რომელიც ახორციელებს ფულის გამოთვალვას, გადარიცხვას, სესხებს და სხვა ოპერაციებს. დანაშაულები ამ სფეროში ხშირად დაკავშირებულია თაღლითობასთან, ფულის გათეთრებასთან, ყალბ დოკუმენტებზე და საკრედიტო სისტემის მანიპულირებასთან.
**კაზუსი 1: თაღლითობა ფულად-საკრედიტო სისტემაში**
**ფაქტები**:
მზია მუშაობს საბანკო სფეროში, სადაც ბანკში სესხის მიღების პროცედურების ნაწილი იყო მისი პასუხისმგებლობა. მან გააკეთა ასე: შექმნა ფალსიფიცირებული პირადი ინფორმაცია, და შერჩეული კრედიტორებისგან მოიპარა თანხები, რომლებიც უნდა მიგვეღო ისეთი დამკვიდრებული კონფიდენციალური მონაცემებით, რაც მას ზღვარგადასულ ფულზე მიანიჭებდა.
**დასკვნა**:
მზია ჩაიდინა თაღლითობა, რადგან მან საბანკო სისტემის გამოყენებით შექმნა ყალბი მონაცემები, რათა მოპოვებულიყო არაკანონიერი სესხი. ასეთი ქმედებები გავლენას ახდენს როგორც საბანკო სისტემაზე, ისე ეკონომიკურ გარემოზე.
---
### 2. **დანაშაული საფინანსო საქმიანობის სფეროში**
საფინანსო საქმიანობის სფეროში ძირითად დანაშაულებს შორის მოიცავენ ფინანსური თაღლითობა, ყალბი ანგარიშგებები, საფინანსო სისტემაში გადასახადების თავიდან აცილება და სხვა მსგავსი ქმედებები, რომლებიც მიმართულია საფინანსო რესურსების უკანონო მოპოვებაზე.
**კაზუსი 2: ფინანსური თაღლითობა**
**ფაქტები**:
ანა და დიმიტრი არიან კერძო საფინანსო მრჩეველები, რომლებიც დახმარებას უწევენ ადამიანებს ფულის ინვესტირებაში. მათ შესთავაზეს იმ ქონების ინვესტირება, რომელსაც რეალურად არ გააჩნია. ისინი პირობას დებდნენ, რომ "გაყიდული ქონება" მნიშვნელოვნად გაიზრდებოდა და მათთვის ასევე განხორციელდებოდა სხვა ფინანსური ტრანზაქციები, მაგრამ სინამდვილეში ისინი მხოლოდ ბარათებით მოპარულ ფულს ხმარობდნენ.
**დასკვნა**:
ანა და დიმიტრი წაიყვანეს ფინანსური თაღლითობისთვის, რადგან მათ მოატყუეს ინვესტორები და მათგან მიიღეს თანხები, რომლებსაც უკანონოდ იყენებდნენ. ეს ქმედება ზიანს აყენებს არა მხოლოდ მსხვერპლს, არამედ საფინანსო სისტემასაც.
---
### 3. **ყალბი ანგარიშგებები და საფინანსო დოკუმენტების გაყალბება**
ყალბი ანგარიშგებები და დოკუმენტების გაყალბება ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული დანაშაული საფინანსო სფეროში. ასეთი ქმედებები მიზნად ისახავს წვდომის მოპოვებას არა მხოლოდ საბანკო რესურსებზე, არამედ სხვადასხვა სახის სახელმწიფოსა და კერძო სექტორის ფინანსურ ტრანზაქციებზე.
**კაზუსი 3: ყალბი ფინანსური დოკუმენტების გამოყენება**
**ფაქტები**:
ანდრეი ხელმძღვანელობდა ფინანსურ განყოფილებას დიდ ორგანიზაციაში. იგი გამოიყენა ყალბი დოკუმენტები, რათა გამოეცხადებინა ფულის გადახდა და ამასთანავე, ფინანსური ოპერაციების შესახებ არასწორი ინფორმაცია წარმოადგინა საბანკო ანგარიშებში. ეს ქმედებები გამოიწვია სხვათა შორის ისეთი მონაცემების დაფარვა, რომელიც კომპანიას რეალურად ჰქონდა, მაგრამ იგი გადაწყვიტა, რომ "საფინანსო სტაბილურობის" სახელით ყოფილიყო გადალახული.
**დასკვნა**:
ანდრეი უნდა დაისაჯოს ყალბი დოკუმენტების გამოყენებისა და ფინანსური დოკუმენტების გაყალბებისათვის, რაც არათუ შეამცირებს ორგანიზაციის საქმიანობას, არამედ ფულის გადახდასაც ეწინააღმდეგება.
---
### 4. **ფულის გათეთრება**
ფულის გათეთრება არის პროცესის თეორიული გადამუშავება, რომელიც მოიცავს ძალადობრივი ქმედებების მიერ მოპოვებული თანხების ლეგალიზაციას, რათა ისინი გამოიყურებოდეს კანონიერად მოპოვებულად.
**კაზუსი 4: ფულის გათეთრება**
**ფაქტები**:
ვახტანგი და მისი პარტნიორები, რომლებმაც უკანონო გზით მიიღეს დიდი ოდენობით ფული (პარლამენტთან დაკავშირებული კორუფციის გზით), მათ განახორციელეს დოკუმენტური ოპერაციები და ინვესტიციები სხვადასხვა ბიზნესში, რათა მათ ფულზე ლეგალური ფასი მიეცათ. მათი მიზანი იყო ისეთი ინვესტიციების განსახორციელებლად თანხების გადახდაც, რომლებიც ვერ მოხდებოდა არც მთავრობის მიერ აღიარებული წესით.
**დასკვნა**:
ვახტანგი და მისი პარტნიორები უნდა პასუხობდნენ ფულის გათეთრებისათვის. ისინი მოქმედებდნენ მიზნად განსაზღვრული კორუფციისა და უკანონო ფულის გადარიცხვებისთვის, რაც მნიშვნელოვან საფრთხეს ქმნის ქვეყნის ფინანსურ უსაფრთხოებას.
---
**დასკვნა**:
ამ დანაშაულებს აქვთ დიდი გავლენა როგორც ეკონომიკაზე, ისე კონკრეტული ინსტიტუტებისა და კერძო პირების ფინანსურ მდგომარეობაზე. სახელმწიფომ უნდა აღკვეთოს ასეთი დანაშაულები კანონმდებლობით, რათა უზრუნველყოს ეკონომიკური სტაბილურობა და საფინანსო სექტორის ეფექტურობა.
დანაშაული სამეწარმეო ან სხვა ეკონომიკური საქმიანობის წინააღმდეგ (190,192,193,194,197,198-ე მუხლები)
საქართველოს სამოქალაქო კანონმდებლობამ გამოაცხადა მეწარმეთა თავისუფლება. ნებისმიერ პირს აქვს უფლება მისდევდეს სამეწარმეო საქმიანობას. ძალიან მნიშვნელოვანია შემდეგი საკითხი: ნებისმიერ პირს აქვს უფლება განახორციელოს კანონით გაუთვალისწინებელი აუკრძალავი ნებისმერი საქმიანობა - ეს დებულება ვრცელდება მხოლოდ სამოქალაქო სამართალში. ანუ სამოქალაქო სამართალში, რაც კანონით არ არის აკრძალული, ის ნებადართულია. ხოლო სისხლის სამართალში აღნიშნული პრინციპი არ მოქმედებს, რადგან რაც არ არის აკრძალული სისხლის სამართლით, ის აკრძალული შეიძლება იყოს სხვა სამართლის დარგით.
მაგ: სისხლის სამართალი არ კრძალავს, როდესაც პირი არღვევს საგზაო მოძრაობის წესებს, მაგრამ აკრძალულია ადმინისტრაციულ სამართალში. ესეიგი სისხლის სამართალში, რაც არ არის კანონით აკრძალული არ ნიშნავს, რომ ნებადართულია. აკრძალული შეიძლება იყოს სამართლის სხვა დარგით.
კანონიერი სამეწარმეო საქმიანობისთვის ხელის შეშლა (190-ე მუხლი)
დაუსაბუთებლად უარის თქმა საწარმოს რეგისტრაციაზე, ნებართვის ან ლიცენზიის გაცემაზე, ანდა მისი ეკონომიკური საქმიანობის უფლების ან თავისუფლების შეზღუდვა, საწარმოს საქმიანობაზე კონტროლის საქართველოს კანონმდებლობის დარღვევით განხორციელება, აგრეთვე მის საქმიანობაში ჩარევა, რამაც მნიშვნელოვანი ზიანი გამოიწვია.
საწარმოს რეგისტრაციას ანხორცილებს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტო, რომელიც უფლემაოსილია დაარეგისტრიოს საწარმო. როდესაც ყველა დოკუმენტაცია მეწარმეს აქვს მოწერსიგებული, არ არსებობს უარის თქმის საფუძველი და დაუსაბუთებლად ეუბნება უარს ეროვნული სააგენტო, საწარმოს რეგისტრაციაზე.
ნებართვა შეიძლება იყოს დროებით გაცემული(ერთჯერად ხასიათს ატარებს), ხოლო ლიცენზია გარკევული ვადით, ან უვადოდ გაიცემა.
ეკონომიკური საქმიანობის უფლების ან თავისუფლების შეზღუდვა.
მაგ: ეუბნებიან მეწარმე სუბიექტს, რომ ამოიღოს კონკრეტული ნორმა წესდებიდან. ანუ ეკნონომიკური საქმიანობის უფლებას უზღუდავენ.
სამეწარმეო საქმიანობაზე კონრტოლის საქართველოს კანონმდებლობის დარღვევით განხორციელება.
მაგ: როცა მეწარმე სუბექტს ემუქრებიან სანქიცებით.
მის საქმიანობაში უკანონო ჩარევა.
მაგ: როდესაც მეწარმე სუბიექტს აიძულებენ, რომ დანიშნოს თანამდებობაზე კონკრეტული პიროვნება.
ამ ყველაფრემა უნდა გამოიწვიოს მნიშვნელოვანი ზიანი, თუ არ გამოიწვევს დანაშაული სახეზე არ გვექნება. სამეწარმეო საქმიანობაში მნიშვნელოვანი ზიანი განსაზღვრული არ არის, შეფასებითია. ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში მოსამართლე ადგენს დადგა თუ არა, მნიშვნელოვანი ზიანი.
ეს არის მატერიალური დანაშაული. ანუ აუცილებელია, რომ დადგეს შედეგი და შიძლეება პირმა ჩაიდინოს როგორც მოქმედებით(ოფიციალურად გასცემ პასუხს, რომ არ არეგისტირებ საწარმოს) ისე უმოქმედობით.(როცა უარს ეუბნები და საერთოდ არ განიხილავ განცხადებას)
უკანონო სამეწარმეო საქმიანობა (192-ე მუხლი)
სამეწარმეო საქმიანობა რეგისტრაციის, ნებართვის ან ლიცენზიის გარეშე, ანდა სანებართვო ან სალიცენზიო პირობების დარღვევით, რამაც მნიშვნელოვანი ზიანი გამოიწვია, ან რასაც თან ახლდა დიდი ოდენობით შემოსავლის მიღება.
შეიძლება რეგისტრაცია ჰქონდეს გაკეთებული, ნებართვა და ლიცენზიაც ჰქონდეს, მაგრამ არღვევდეს სანებართვო და სალიცენზიო პირობებს. მაგ: ვადა გაუვიდა ლიცენზიას და არ აგრძელებს. ან ნებართვაში/ლინცეზიანში მითითებული არის ადგილი სადანც უნდა განხორციელდეს სამეწარემო საქმიანობა, მაგრამ პირი სხვა ადგილას ანხორცილებს.
თუ არ გამოიწვევს მნიშვნელოვან ზიანს, ან დიდი ოდენობით შემოსავლის მიღებას, მაშინ სახეზე არ გვექნება ეს დანაშაული. დიდი ოდენობით შემოსავლის მიღება, შეფასებითია, მოსამართლე ადგენს ისევე როგორც, მნიშვნელოვანი ზიანს. განსხვავებით, საკუთრების წინააღმდეგ მიმართული დანაშაულებისგან, სადაც განსაზღვრულია მნიშვნელოვანი ზიანი.
არსებობს როგორც კანონიერი, ისე უკანონო სამეწარმეო საქმიანობა. თუ სახეზე იქნება კანონიერი სამეწარმეო საქმიანობა, არ გვექნება სახეზე დანაშაული.
უკანონო სამეწარმეო საქმიანობა არის მატერიალური დანაშაული, აქაც აუცილებელი არის, რომ დადეგს შედეგი.
უკანონო სამეწარმეო საქმიანობის დამამძიმებელ გარემოებად მითითებულია:
1. არაერთგზის
2. ასეთი დანაშაულისათვის მსჯავრდებულის მიერ.
ეს ორი დამამძიმებელი გარემოება, არის იდენტური. ეს არის საკნონმდებლო ხარვეზი.
ცრუ მეწარმეობა (193-ე მუხლი)
ცრუ მეწარმეობა, ესეიგი საწარმოს შექმნა სამეწარმეო საქმიანობის განზრახვის გარეშე, კრედიტორის ან სხვაგვარი ქონებრივი სარგებლის მიღების ანდა აკრძალული საქმიანობის დაფარვის მიზნით, რამაც მნიშვნელოვანი ზიანი გამოწვია.
აქაც აუცილებელია, რომ გამოიწვიოს მნიშვნელოვანი ზიანი, რომელიც შეფასებითია მოსამართლის მიერ.
ცრუ მეწარმეობის დროს პირი არეგისტრირებს საწარმოს, იღებს ნებართვას, მოწესრიგებული აქვს დოკუმენტები, მაგრამ მიზანი არ არის სამეწარმეო საქმიანობა.
მაგ: პირს სურს კრედიტის მიღება ბანკიდან და ბანკი არ აძლევს კრედიტს, თუ არ წარადგენს რამე დოკუმენტს, რომ ეწევა სამეწარმეო საქმიანობას. პირმა დაარეგისტრირა, ყველანაირი საბუთი და დოკუმენტი მოაწესრიგა და კანონის შესაბამისად შექმნა საწარმო. მაგრამ მისი მიზანი არ არის სამეწარემო საქმიანობა და იმიტომ დაარეგისტრირა,რომ კრედიტი მიიღოს ბანკისგან.
ქონებრივი სარგებლის მიღება - შეიძლება კრედიტი არ აიღოს პირმა, მაგრამ სხვა პირს ესესხოს თანხა და უთხრას, რომ არის მეწარმე და ეწევა სამეწარმეო საქმიანობას. სარგებელი მიიღო, რომ არ შეექმნა საწარმო, თანხას არ მისცემდა მეორე პირი.
აკრძალული საქმიანობის დაფარვა:
მაგ: პირი ნარკოტიკულ საშუალებებს ამზადებს და მისი მიზანი ის კი არ არის, რომ სამეწარმეო საქმიანობას მიჰყვეს, არამედ დაფაროს აკრძალული საქმიანობა.
უკანონო შემოსავლის ლიცენზია-ფულის გათეთრება (194)
უკანონო შემოსავლის ლეგალიზაცია, ესეიგი უკანონო ან/და დაუსაბუთებელი ქონებისათვის კანონიერი სახის მიცემა.(ქონებით სარგებლობა, ქონების შეძენა, ფლობა, კონვერსია. გადაცემა ან სხვა მოქმედება) მისი უკანონო ან/და დაუსაბუთებელი წარმოშობის დაფარვის ან/და სხვა პირისთვის პასუხისმგებლობისთვის თავის არიდებაში დახმარების გაწევის მიზნით, აგრეთვე მისი ნამდვილი ბუნების, წარმოშობის წყაროს, ადგილმდებარეობის, მოძრაობის, მასზე საკუთრების ან/და მასთან დაკავშირებული სხვა უფლების დამალვა ან შენიღბვა.
ფულის გათეთრება , ანუ უკანონო შემოსავლის ლეგაზლიზაცია -უკანონო და დაუსაბუთებელი ქონებისათვის, კანონიერი სახის მიცემა.
მაგ: ნარკოტიკული საშუალების გაყიდვის შედეგად, პირმა მიიღო დიდი ოდეონით შემოსავალი და შემდეგ უნდა, რომ არ თანხას კანონიერი სახე მისცეს.
მაგ: ნარკოტიკული საშუალების გაყიდვის შედეგად, მივიღე თანხა და ამ თანხით ვიყიდე აგარაკი. ეს აგარაკი გამოიყურება კანონიერად მაგრამ ძირი, არის უკანონო.
უკანონოა ქონება, რომელიც მიღებულია კანონის დარღვევით. ქონება დაუსაბუთებელია, თუ ქონების წარმომავლობის კანონიერად დამადასტურებელი საბუთი არ არსებობს. დაუსაბუთებელი ქონება არის გაფართოებული და დაუსაბუთებელი ქონებისთვის კანონიერი სახის მიცემა არ უნდა იყოს ფულის გათეთრება. ფულის გათეთრება უნდა იყოს მხოლოდ, დანაშაულებრივი გზით მოპოვებული ქონებისათვის, კანონიერი სახის მიცემა.
არ შეიძლება ძირითადი დანაშაულის ამსრულებელი ამავდროულად იყოს ფულის გამთეთრებელი. ფულის გამთეთრებელი არის ის პირი, რომელმაც არ ჩაიდინა ძირითადი დანაშაული და რომელიც მეხმარება, რომ მივცე ქონებას კანონიერი სახე. მაგრამ თუ პირმა ჩაიდინა ძირითადი დანაშაული, ( ქურდობა, ნაკროტიკის გასაღება) და შემდეგ მიპოვებულ ქონებას მისცა კანონიერი სახე, ის დამატებით ფულის გათეთრებისათვის აღარ უნდა დაიჯაოს. რადგან ვერ დავსჯით ადამიანს ერთი დანაშაულისთვის, ორი მუხლით.
1. დიდი ოდენობა - შემოსავალი 30 000 ლარიდან 50 000 ლარამდე.
2. განსაკუთრებით დიდი ოდენობა - 50 000 ლარს ზევით.
ფალსიფიკაცია (197-ე მუხლი)
ფალსიფიკიაცია, ესე იგი მოტყუებით ნივთის თვისობრიობის შეცვლა მწარმოებლის ან გამსაღებლის მიერ, ჩადენილი ანგარებით.
ძირითადი აქცენტი კეთდება სამ კრიტერიუმზე;
1. მოტყუება
2. თვისობრიობის შეცვლა
3. ანგარება.
მოტყუებას იყენებს მწარმოებელი ან გამსაღებელი, რომელსაც გააჩნია ანგარების მოტივი.
ადამიანის სიცოცხლისთვის ან ჯანმრთელობისთვის საშიში პროდუქტის დამზადება, შემოტანა ან რეალიზაცია (198-ე მუხლი)
ადამიანის სიცოცხლისათვის ან ჯანმრთელობისათვის საშიში პროდუქციის დამზადება, შემოტანა არ რეალიზაცია, ანდა ასეთ პროდუქტზე ეტიკეტის უკანონოდ გამოყენება.
197-ე და 198-ე მუხლებს შორის მსგავსება და განსხვავება
ორივე შემთხვევაში, საშიშია ადამიანის სიცოცხლისათვის ან ჯანმრთელობისათვის. ფალსიფიკაციის დროს ხდება ნივთის თვისობრიობის შეცვლა, რაც შემადგნელობაზე აწერია, ის არ არის გამოყენებული. ხოლო 198ე მუხლის დროს, რაც ეტიკეტზეა მითითებული, ის არის პროდუქტში. მაგრამ შეიძლება ვადა იყოს გასული.
**დანაშაულები საზოგადოებრივი უშიშროებისა და წესრიგის წინააღმდეგ** საკმაოდ სერიოზულ და ზოგიერთ შემთხვევაში, ორგანიზებულ კრიმინალთან დაკავშირებულ ქმედებებს მოიცავს. ეს დანაშაულები პირდაპირ აწუხებს საზოგადოებას, სერიოზულ ზიანს აყენებს ხალხის უსაფრთხოებას და არღვევს საჯარო წესრიგს. ქვემოთ აღწერილი დანაშაულები წარმოადგენს ამ კატეგორიის ძირითად ფორმებს: ბანდიტიზმი, ქურდული სამყაროს წევრობა, კანონიერი ქურდობა, ხულიგნობა და სხვა.
---
### 1. **ბანდიტიზმი**
**ბანდიტიზმი** — ეს არის ჯგუფური დანაშაული, სადაც რამდენიმე პირი ორგანიზებულად ანიმისტურ კრიმინალურ აქტივობებს განახორციელებს, რაც სერიოზულ საფრთხეს წარმოადგენს საზოგადოებრივი წესრიგისათვის.
**კაზუსი**:
თამაზმა და მისმა მეგობრებმა შექმნეს არასაკონტროლო ჯგუფი, რომელიც რეგულარულად ახორციელებდა გაძარცვებს, დაყაჩაღებებს და სხვა ძალადობრივ დანაშაულებს. მათ შორის იყო მაღაზიები, რომლებიც ხორციელდებოდა სახალხო ადგილებში, პოლიციამ ვერ მოახდინა მათი დაკავება დიდი ხნის განმავლობაში, რადგან ისინი კარგად იყვნენ ორგანიზებული.
**დასკვნა**:
თამაზსა და მის ჯგუფს ბრალი უნდა დაედოთ ბანდიტიზმში. ეს დანაშაული ითვალისწინებს არა მხოლოდ ქონების უკანონოდ ხელში ჩაგდებას, არამედ საზოგადოებრივი წესრიგის დარღვევას, რაც სერიოზულ საფრთხეს წარმოადგენს.
---
### 2. **ქურდული სამყაროს წევრობა**
**ქურდული სამყაროს წევრობა** წარმოადგენს ორგანიზებული კრიმინალური ჯგუფის წევრად ყოფნას, რომელიც ახორციელებს სხვადასხვა ტიპის დანაშაულებს (განკარგულებებით, ყაჩაღობა, კონტრაბანდა, ნარკოტიკების გადაზიდვა).
**კაზუსი**:
გია, რომელიც იყო ცნობილი ქურდული ჯგუფის წევრი, მონაწილეობდა სხვადასხვა ბიზნესებსა და კრიმინალურ აქტივობებში. მისი ჯგუფი ორგანიზებდა ფართო მასშტაბის ნარკოტიკების და იარაღის გადაზიდვას ქვეყნის შიგნით. სამართალდამცავებმა წარმატებით გამჭვირვალე გამოძიება დაიწყეს, რომელმაც გაითვალისწინა სხვადასხვა მოწმეები და აქტები.
**დასკვნა**:
გია უნდა დაისაჯოს ქურდული სამყაროს წევრობაზე. მისი ქმედებები არამარტო არღვევს ქვეყნის კანონებს, არამედ მნიშვნელოვნად ანგრევს საზოგადოებრივი უსაფრთხოების სისტემას.
---
### 3. **კანონიერი ქურდობა**
**კანონიერი ქურდობა** - ქურდობა, რომელიც ჩადებულია ორგანიზებულად და კანონიერ ქმედებებში მონაწილეობით, მაგრამ აქვს სერიოზული შედეგები სხვა ადამიანის სასარგებლოდ ან საკუთრებისათვის.
**კაზუსი**:
ნიკოლოზი, რომელიც იყო „კანონიერი ქურდი“, ჩაერთო სხვადასხვა აქტებში, რომლებშიც კანონიერი გზით ჰქონდათ ურთიერთობები საზოგადოებრივ ორგანიზაციებთან. ამასთანავე, ის და მისი თანამზრახველები ახორციელებდნენ ქურდობასთან დაკავშირებულ რთულ ოპერაციებს.
**დასკვნა**:
ნიკოლოზი პასუხობს კანონიერი ქურდობისთვის, რადგან მისი ქმედებები ზიანს აყენებს საზოგადოებრივი კეთილდღეობას. ამ ქმედებით ის არღვევს როგორც ფინანსურ, ასევე სამოქალაქო წესრიგს.
---
### 4. **ხულიგნობა**
**ხულიგნობა** წარმოადგენს საზოგადოების მორალურ და ქცევით წესრიგის დარღვევას, რომელიც არ ითვალისწინებს, მაგალითად, საზოგადოებრივ ადგილებში ძალადობას ან აგრესიული ქმედებების განხორციელებას.
**კაზუსი**:
მიხეილსა და ვახტანგს შორის მოხდა კონფლიქტი, როცა ისინი ფიზიკური ძალის გამოყენებით დააგრეს რამდენიმე მეზობელს, გაჩაღეს აგრესიული კამათი და შეურაცხყვეს სხვა მოქალაქეები. მათზე განხორციელებული ძალადობა გამოიწვია პოლიციის ჩარევა და სასამართლო პროცესების დაწყება.
**დასკვნა**:
მიხეილ და ვახტანგ უნდა დაისაჯონ ხულიგნობისთვის, რადგან მათ საზოგადოებაში წესრიგის დარღვევა მოახდინეს. ეს დანაშაული გულისხმობს არა მხოლოდ ფიზიკურ ძალას, არამედ საზოგადოებრივ ქცევას, რაც არღვევს ადამიანის ღირსებას და სამოქალაქო წესრიგს.
---
### 5. **ზომიერი ქმედებები, რომელიც არღვევს საზოგადოებრივ წესრიგს**
გარდა ზემოთ აღნიშნული დანაშაულებისა, არსებობს სხვა აქტები, რომლებიც არ უშლის ორგანიზებულ დანაშაულს, მაგრამ მაინც პირდაპირ არღვევს საზოგადოებრივ წესრიგს. ასეთ დანაშაულებს ხშირად ჰქვია „პროაქტიური დამღუპველობა“, როდესაც ადამიანი ან ჯგუფი განსაზღვრული მიზნებით ქმნის საშიშროებას.
**კაზუსი**:
ალექსანდრიმ მოაწყო ქუჩაში დიდი მასშტაბის სუფთა აურზაურის სცენები, სადაც ადამიანებმა დაიწყეს პირდაპირი შეტაკებები, რის შედეგადაც დაიმსხვრა რამდენიმე მოქალაქე. პოლიციამ მოახდინა გარკვეული რეაგირება, თუმცა, ის ქმნიდა სტრესულ გარემოს, რაც სერიოზულად აზარალებდა საზოგადოებრივი წესრიგის შენარჩუნებას.
**დასკვნა**:
ალექსანდრეს ქმედებები ეწინააღმდეგებოდა საზოგადოებრივ უსაფრთხოებას. ის უნდა დაისაჯოს მშვიდობიან საზოგადოების წესრიგის დარღვევისთვის.
---
**დასკვნა**:
საზოგადოებრივი უშიშროებისა და წესრიგის წინააღმდეგ დანაშაული წარმოადგენს ყველაზე მძიმე და საფრთხილო ქმედებებს, რადგან იგი ეწინააღმდეგება არა მხოლოდ დანარჩენ მოქალაქეებს, არამედ უსაფრთხოების უზრუნველყოფას. ასეთი დანაშაულები არასასურველია და საჭიროა მათზე უმკაცრესი პასუხისგება.
დანაშაული ფულად-საკრედიტო სისტემაში, დანაშაული საფინანსო საქმიანობის სფეროში, დანაშაული სამეწარმეო ან სხვა ორგანიზაციაში სამსახურის ინტერესების წინააღმდეგ.(სსკ 208-ე,212-ე,214-ე,216-ე, 218-ე,219-ე,220-ე, 220-ე პრიმა,221-ე მუხლები)
კრედიტის უკანონოდ მიღება (208-ე მუხლი)
ბანკისათვის ან სხვა კრედიტორისათვის სამეურნეო ან ფინანსური მდგომარეობის შესახებ ყალბი ცნობის მიწოდება, კრედიტის მიღების, ან ოდენობის გაზრდის, ან შეღავათიანი კრედიტის მიღების მიზნით, აგრეთვე მიზნობრივი კრედიტის არადანიშნულებისამებრ გამოყენება, რამაც მნიშვნელოვანი ზიანი გამოიწვია.
კრედიტის უკანონო მიღება უნდა გავყოთ ორ ნაწილად:
1. როცა ხდება, ბანკისთვის ან სხვა კრედიტორისათვის ყალბი დოკუმენტების მიწოდება
2. მიზნობრივი კრედიტის არამიზნობრივად გამოყენება.
1. მაგ: მე დავამზადე ყალბი ცნობა, ვითომ მაქვს საკმაოდ მაღალანაზღაურებადი სამსახური. რომ არ წარმედგინა ეს ცნობა ბანკისათვის, კრედიტს არ მომცემდნენ. ანუ ჩემს მიერ დამზადებული ყალბი ცნობა გამოივიყენე რათა კრედიტი მიმეღო. აქ საუბარია რამდენიმე საკითხზე;
* კრედიტის მიღება
* მისი ოდენობის გაზრდა
* შეღავათიანი კრედიტის მიღება. მაგ: დაბალ პროცენტში მივიღო კრედიტი.
2. მაგ: მე მივიღე მიზნობრივი კრედიტი იმისთვის, რომ ავაშენო კომერციული ფართი და ამ კრედიტით ავიშენე სახლი. ეს არის არამიზნობრივი გამოყენება. აუცილებელია, რომ მეორე შემთხვევაში არამიზნობრივმა გამოყენებამ გამოიწვიოს მნიშვნელოვანი ზიანი, განსხვავებით პირველი ნაწილისგან. პირველ ნაწილში არ არის აუცილებელი დადგეს ზიანი. პირველი ნაწილი, წარმოადგენს ფორმალურ დანაშაულს, ანუ დამთავრებულია ბანკისათვის ყალბი ცნობის წარდეგნის მომეტიდან, ხოლო მეორე ნაწილი არის მატერიალური, რადგან აუცილებელია ქმედებამ გამოიწვიოს მნიშვნელოვანი ზიანი. თუ არ გამოიწვევს არ გვექნება სახეზე ეს დანაშაული. მნიშვნელოვანი ზიანი წარმოადგენს მოსამართლის შეფასების საგანს.
ამ მხულის დამაძმიმებელი გარემოება არის, სახელმწიფო მიზნობრივი კრედიტის არამიზნობრივად გამოყენება, რამაც მნიშვნელოვანი ზიანი გამოიწვია. აქაც აუცილებელია, რომ დადგეს მნიშვნელოვანი ზიანი.
კრედიტის უკანონო მიღება და თაღლითობა
თუ თანხის მიღების დროს, როდესაც მე ბანკს ვაწვდი ყალბ ცნობას, რათა მივიღო კრედიტი, თუ ცნობის წარდგენის მომენტში მე მაქვს თანხის მისაკუთრების მიზანი, ეს არის თაღლითობა. მაგ: ბანკში წარვადგინე ყალბი ცნობა, რათა ბანკმა მომცეს კრედიტი და თავიდანვე ვიცი, რომ არც ერთი თვის განმავლობაში მე არ გადავიხდი. მაგრამ თუ იქამდე დამაკავეს, სანამ ბანკი მომცემდა კრედიტს და დადგინდა, რომ მე თავიდანვე მქონდა მოტყუების სურვილი, ამ შემთხვევაში იქნება თაღლითობის მცდელობა. იმ შემთხვეაში, თუ ბანკისათვის ცნობის წარდგენის მომენტში, მე მქონდა მოტყუების მიზანი, ეს არის თაღლითობა.
მსგავსებები:
1. თაღლითობის დროს, ისევე როგორც კრედიტის უკანონოდ მიღების დროს, სახეზე გვაქვს მოტყუება.
მაგ: დავითს ვეუბნები, რომ მომცეს 10 000 დოლარი და დავუბრუნებ ერთ თვეში, მაგრამ მე თავიდანვე ვიცი, რომ თანხას ვერ დავუბრუნებ. ეს არის თაღლითობა. კრედიტის უკანონო მიღების დროსაც მოტყუებას ვიყენებ და ყალბ ინფორმაციას ვაწვდი ბანკს.
2. მატერიალური დაინტერესება მამოძრავებს, ორივე დანაშაულის დროს.
მაგ: როდესაც მე ბანკს ვაძლევ ყალბ ცნობას, რათა მივიღო კრედიტი, მატერიალური დაინტერესება მამოძრავებს, როგორც თაღლითობის დროს, იმიტომ რომ მატერიალური გამორჩენა მივიღო.
განსახვევები:
1. თაღლითობის დროს, ზიანდება სხვისი საკუთრება.
მაგ: სანდროს რომ გამოვართვი 10 000 დოლარი და შემდეგ აღარ დავუბრუნე, მისი საკუთრება დაზიანდა.
კრედიტის უკანონო მიღების დროს, ზიანი ადგება ფულად საკრედიტო სისტემას.
2. თაღლითობა აუცილებლად მოტყუებას გულისხმობს, მოტყუების გარეშე თაღლითობა არარსებობს. კრედიტის უკნონო მიღების დროს, შეიძლება მოტყუებას ჰქონდეს ადგილი. მაგალითად პირველ ნაწილში, როდესაც ყალბ ცნობას აწვდი ბანკს, მაგრამ მიზნობრივი კრედიტის არამიზნობრივად გამოყენების დროს არ ატყუებ. რა მიზანიც გაქვს იმ მიზანს არ ასრულებ.
3. თაღლითობა შეიძლება ზეპირსიტყვიერადაც. მაგ: გიორგის ვეუბნები, რომ მომეცი 10 000 ლარი და დაგიბრუნებ ერთ თვეში უკან. ანუ სიტყვიერად მოვატყუე. კრედიტის უაკნონო მიღება ზეპირისიტყვიერად არ ხდება, წერილობით უნდა მიმართო, ოფიციალური განცახდებით.
4. კრედიტის უკანონო მიღების დროს, თანხის მისაკუთრების განზრახვა არ გაქვს, ბანკს უხდი ყოველთვიურად. ხოლო თაღლითობის დროს მისაკუთრების მიზანი გაქვს.
5. თაღლითობა არის მატერიალური დანაშაული, შედეგი თუ არ დადგა, გვექნება მცდელობა, ხოლო კრედიტის უკანონო მიღება დასრულებულია ყალბი ცნობის წარდგენის მომენტიდან.
ყალბი ფულის ან ფასიანი ქაღალდის დამზადება ან გასაღება ( 212-ე მუხლი)
ყალბი საბანკო ბილეთის, ლითონის მონეტის, ფასიანი ქაღალდის ან ვალუტის დამზადება, შეძენა, შენახვა გასაღების მიზნით ან გასაღება.
ამ დანაშაულის საგანი არის: ყალბი საბანკო ბილეთი, ლითონის მონეტა ან ფასიანი ქაღალდი, ან ნებისმიერი ვალუტა.
ხერხები: დამზადება, შეძენა, შენახვა, ოღონდ გასაღების მიზანი უნდა გვქონდეს.
ერთმანეთისგან უნდა გავმიჯნოთ, აშკარა გაყალბება (როდესაც ყველა მიხვდება, რომ გაყალბებულია) და ფულის ისეთი გაყალბება, რომელიც ორიგინალს წააგავს. თუ ყალბი ფული დამზადებულია იმდაგვარად, რომ ის ორიგინალისგან თითქმის არ განსხვავდება და ძნელია ორიგინალისგან გამიჯვნა, ამ შემთხვევაში სახეზე იქნება ყალბი ფულის დამზდება, მაგრამ თუ კი ისე არის გაყალბებული, რომ ყველა მიხვდება, რომ აშკარად გაყალბებას აქვს ადგილი და გაასაღებ, მაშინ თაღლთობასთან გვაქვს საქმე, რადგან თუ ისე არის გაყლაბებული რომ ნებისმიერი ადამიანი მიხვდება და მაგ: ვიღაცამ არ დახედა, ვერ შეამჩნია ადგილი აქვს მოტყუებას.
შეძენა შეიძლება იყოს ნებისმიერი ფორმით: ყიდვით, ჩუქების შედეგად. პოვნა.
მთავარი არის ის, რომ ყალბი ფულის დამზადების, შეძენის და შენახვის შემთხვევაში, მიზანი უნდა მქონდეს გასაღების და თუ არ გვაქვს გასაღების მიზანი, დანაშაული არ გვაქვს სახეზე.
ყალბი ფულის გასაღების შემთხვევაში, დიდი ოდენობა არის იგივე, რაც საკუთრების წინააღმდეგ მიმართული დანაშაულების შემთხვევაში, 10 000 ლარს ზევით.
საქართველოს საბაჟო საზღვარზე საქონლის გადაადგილებასთან დაკავშირებული წესის დარღვევა. (214-ე მუხლი)
საქართველოს საბაჟო საზღვარზე დიდი ოდენობით მოძრავი ნივთის გადატანა ან გადმოტანა, ჩადენილი საბაჟო კონტროლის გვერდის ავლით ან მისგან მალულად, დოკუმენტის ან იდენტიფიკაციის საშუალების მოტყუებითი გამოყენებით, საბაჟო დეკლარაციაში ყალბი მონაცემების შეტანით.
ადრე მოქმედით კოდექსით, ამ მუხლს ერქვა კონტრაბანდა.
ჩვენ უნდა გავყოთ ნივთები ორ ნაწილად:
1. თავისუფალ სამოქალაქო ბრუნვაში არსებული ნივთები
2. თავისუფალი სამოქალქო ბრუნვიდან ამოღებული ნივთები.
თავისუფალ სამოქალქო ბრუნვაშია, ნებისმიერი ნივთი რომელზეც არ არის დაწესებული კონტორლი, მაგრამ არსებობს ნივთები, რომელიც ამოღებულია და მათზე ხორციელდება სპეციალური კონტროლი მაგ: მომწამლავი ნივთიერებები, შხამიანი, რადიოაქტიული ნივთიერებები, ცეცხლ სასროლი იარაღი, ნარკოტიკული საშუალებები და ა.შ, რომლის გატანა ან გადმოტანა ხორციდლება: 1. საბაჯო კონტროლის გვერდის ავლით, 2. მალულად, 3. მოტყუებით (ყალბი დოკუმენტი გამოიყენო)4. ყალბი ცნობების შეტანა დეკლარაციაში.
თავისუფალ სამოქალაქო ბრუნვაში არსებული ნივთების დროს, საუბარია დიდ ოდენობაზე. დიდი ოდენობა არის, როდესაც 15 000 ლარს აღემატება ნივთის ღირებულება და განსაკუთრებით დიდი ოდენობა არის 25 000 ლარს ზევით. იმ შემთხვევაში თუ ნივთის ღირებულება არ აღემატება 15 000 ლარს, სისიხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობა გამორიცხულია. ხოლო სამოქალქო ბრუნვიდან ამოღებული ნივთების დროს, რაოდენობას არ აქვს მნიშვნელობა.
ასევე საუბარია, სამალავით გადატანილი ნივთებზე. სამალავის შემთხვევაში, როდესაც მალულად გადამაქვს ნივთები, აქ დიდ ოდენობად ითვლება 5 000 ლარს ზევით, ხოლო განსაკუთრებულ დიდ ოდენობად ითვლება 15 000 ლარს ზევით. აქაც უნდა გავყოთ ორ ნაწილად;
1. სამალავით გადატანილი ნივთების შემთხვევაში დიდ ოდენობა არის 5 000 ლარს ზევით, იმიტომ რომ როცა შენ მალულად გადაგაქვს, ამ შემთხვევაში უფრო მეტი საშიშოროების შემცველია ეს ქმედება.
2. სამალავის გარეშე დიდი ოდენობა არის 15 000 ლარს ზევით, ხოლო განსაკუთრებით დიდი ოდენობა არის 25 000 ლარს ზევით.
საქართველოს ტერიტორიაზე მომოქცევაში არსებული ეროვნული ვალუტის გამოყენების წესის დარღვევა. (216-ე მუხლი)
საქართველოს ტერიტორიაზე მიმოქცევაში არსებული, ეროვნული ვალუტის გამოყენების წესის დარღვევა, რამაც მნიშვნელოვანი ზიანი გამოიწვია.
1995 წლის, 2 ოქტომბრიდან საქართველოს ტერიტორიაზე არსებობს ერთადერთი საგადასახადო საშუალება, ეს არის ლარი.
როდესაც, მიმოქცევაში არსებული არის ლარი და პირი ნივთს ყიდულობს დოლარში, ან ევროში.
ადრე მოქმედი კანონმდებლობით, პირველი ქმედება ისჯებოდა ადმინისტრაციული წესით, მაგრამ თუ წლის განმავლობაში მეორედ ჩაიდენდა პირი იგივე ქმედებას, ისჯებოდა სისხლის სამართლის წესით. ამ მუხლის დროსაც, სახეზე უნდა იყოს მნიშნელოვანი ზიანი, რომელიც მოსამართლის შეფასების საგანია.
გადასახადისათვის თავის არიდება (218-ე მხული)
დიდი ოდენობით გადასახადისათვის თავის განზრახ არიდება.
დიდი ოდენობა - 100 000 ლარს ზევით.
განსაკუთრებით დიდი ოდენობა - 150 000 ლარს ზევით, რომელიც დამამძიმებელ გარემოებად მიიჩნევა.
იმისათვის, რომ ჩვენ დაგვეკისროს სისხლის სამართლებრივი პასუხისმგებლობა, გადასახადის თავის არიდებისათვის აუცილებელია, რომ დიდ ოდენობას ავარიდოთ თავი. ხოლო თუ დიდი ოდენობა (100 000 ზევით) არ იქნება, მაშინ პირს დაეკისრება ადმინისტრაციული პასუხსიმგებლობა.
გადასახადისათვის თავის არიდება, წარმოადგენს წმინდა უმოქმედობით ჩადენილ დანაშაულს. არსებობს უმოქმედობის ორი ფორმა:
1. წმინდა უმოქმედობა
წმინდა უმოქმედობით ჩადენილი დანაშაული, გულისხმობს , ისეთ დანაშაულს, რომლის ჩადენა ხორციელდება მხოლოდ და მხოლოდ უმოქმედობით. მაგ: გასაცდელში მიტოვება
2. შერეული უმოქმებოდა.
შერეული არის - განზრახ მკვლელობა. რადგან მკვლელობა შეიძლება პირმა ჩაიდონოს მოქმედებით. მაგ: იარაღი ესროლოს და მოკლას, მაგრამ არესბობს მკვლელობა უმოქმედობიდაც. მაგ: დედამ ორი თვის ბავშვი დატოვოს სახლში საკვების გარეშე და ბავშვი ორ დღეში გარდაიცვალოს, ანუ ეს არის უმოქმედობით ჩადენილი მკვლელობა.მკვლელობა არის შერეული უმოქმედობა.
ამ მუხლს, გააჩნია შენიშვნა: თუ საგადასახადო შემოწმების საფუძველზე, საგადასახადო მოთხოვნის მიღებიდან 45 დღის განმავლობაში გადახდილი, გადავადებული, კორექტირებული ან შეჩერებული იქნება გადასახადის გადახა, პირი თავისუფლდება სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობისგან.
მომხმარებლის მოტყუება (219-ე მუხლი)
მომხმარებლის მოტყუება ზომაში, წონაში, ან ანგარიშში, ანდა მისთვის მცდარი წარმოდგენის შექმა საქონლის სამომხარებლო თვისების ან ხარისხის შესახებ, აგრეთვე მისი სხვაგავრი მოტყუება მომსახურებისას, რამაც მომხმარებელი მნიშვნელოვნად დაზიანა.
არსებობს მოსაზრება, რომ ვინადიან თაღლითობა მოიცავს მოტყუებას და ასევე 219-ე მუხლიც, მოიცავს მოტყუებას, აღარ არის საჭირო ორი მუხლი, რადგან ერთი და იგივეა ორივე.
განსხვავება არის ის, რომ თაღლითობის დროს შეიძლება დაეუფელო, როგორც მოძრავ ისე უძრავ ნივთს. ხოლო მომხმარებლის მოტყუების შემთხვევაში, საუბარია პირის მოტყუება ზომაში, წონაში, ანგარიშში და ა.შ.
219-ე მუხლი იყოფა ორ ნაწილად:
1. როცა ხდება პირის მოტყუება ზომაში, წონაში, ან ანგარიშში, ან როცა მცდარ წარმოდგენას უქმნი ხარისხის შესახებ და ა.შ
2. აგრეთვე მისი სხვაგავრი მოტყუება, რამაც მომხმარებელი მნიშვნელოვნად დააზიანა. მაგ: როდესაც პროდუქტი, რომელსაც ყიდულობს მომხარებელი, მის ნაცვლად ვატანთ სხვა პროდუქტს. ამ ყველაფერმა უნდა გამოიწვიოს მომხარებლის მნიშვნელოვანი დაზიანება. მნიშვნელოვანი ზიანი წარმოადგენს მოსამართლის შეფასების საგანს.
ადმინისტრაცულ კანონმდებლობაში, გვაქვს ასეთი ჩანაწერი: ,,მომხმარებლის უფლებების შელახვა, რამაც ქონებრივი ზარალი გამოწივია''. საზოგადოების ნაწილი ფიქრობს, რომ ეს ორივე დანაშაული არის ერთი და იგივე და არ შეიძლება, რომ ერთი და იგივე ქმედება ისჯებოდეს ორი სამართლის დარგით.
უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენება (220-ე მუხლი)
საწარმოში, ან სხვა ორგანიზაციაში ხელმძღვანელობითი, წარმომადგენლობითი ან სხვა სპეციალური უფლებამოსილების გამოყენება ამ ორგანიზაციის კანონიერი ინტერესის საწინააღმდეგოდ, თავისთვის ან სხვისთვის გამორჩენის ან უპირატესობის მიღების მიზნით, რამაც მნიშნელოვანი ზიანი გამოიწვია.
მნიშვნელოვანი ზიანი, არის მოსამართლის შეფასების საგანი.
განსხვავება, სამსახურეობრივი უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენებასა და უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენებას შორის, არის ორ საკითხში:
1. სამსახურეობრვი უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენების დროს, საჯარო სამსახურს ადგება ზიანი. მაგ: მოსამართლე, რომელმაც გამოუტანა უკანონო განაჩენი პირს. ხოლო უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენების დროს, დარღვეულია კერძო ინტერესი, ანუ ობიექტშია განსხვავება.
2. ასევე სუბიექტშიც არის განსხვავება. 332-ე მხულის დროს, სუბიექტი არის მოხელე, ან მასთან გათანაბრებული პირი (პროკურიოი, გამოძიებელი, მოსამართლე), ხოლო 220-ე მუხლის დროს საუბარია კერძო პირზე. მაგ: პირი, რომელიც ხელმძღვანელობის თანამდებობას იკავებს საწარმოში, ან სხვა კერძო ორგანიზაციაში.
ერთმანეთისგან უნდა გავმიჯნოთ მითვისება და უფელაბმოსილების ბოროტად გამოყენება. მითვისების დროს, პირის ქონება იზრდება, ხოლო უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენების დროს იზოგება.
გულგრილობა ( 220-ე პრიმა მუხლი)
გულგრილობა, ესე იგი საწარმოში ან სხვა ორგანიზციაში ხელმძღვანელობითი, წარმომადგენლობითი ან სხვა სპეციალური უფლებამოსილების მქონე პირის მიერ თავისი სამსახურეობრივი მოვალეობის შეუსრულებლობა ან არაჯეროვნად შესრულება მისდამი დაუდევარი დამოკიდებულების გამო, რამაც სახელმწიფოს კანონიერი ინტერესების არსებითი დარღვევა გამოიწვია.
აქაც საუბარია კერძო სუბიექტზე. რომლებიც მუშაობენ საწარმოში, კერძო ორგანიზაციებში, ასრულებს ხელმძღვანელობით თანამდებობას, ან მინიჭებული აქვს სპეციალური უფლებამოსილება და არ ასრულებს თავის მოვალეობას.
ეს დანაშაული არის გაუფრთხილებლობით ჩადენილი. შეიძლება იყოს თვითიმედოვნებით, ან დაუდევრობით. თუ განზრახ არ ასრულებს პირი, ეს იქნება უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენება. ეს განასხვავებს 220-ე პრიმა მხულს, 220-ე მუხლისგან.
კომერციული მოსყიდვა (221-ე მუხლი)
ჩვენ, სისხლის სამართლის კოდექსში გვაქვს ასევე ქრთამის აღების და ქრთამის მიღების მუხლი.
221-ე მუხლის დროს, ზიანდება კერძო ინტერესები, ქრთამის აღების დროს, სახელმწიფო ინტერესები. მაგ: ბანკში თუ აიღებს თანამშრომელი ფულს, ეს იქნება კომერციული მოსყიდვა, ხოლო თუ მოსამართლე აიღებს ქრთამს ეს იქნება ქრთამის აღება, რადგან მოსამართლე საჯარო მოხელეა.
კომერცულ მოსყიდვას აქვს ორი ძირითადი ნაწილი:
1. პირი, რომელიც სთავაზობს, იმ პირს, რომელიც მუშაობს საწარმოში, ან სხა ორგანიზაციაში, წარმომადგენოლობით, ხელმძღვანელობით თანამდებობაზე, ან სპეციალურ უფლებამოსიელბას ახორციელებს, ან ნებისმიერი პირი არ აქვს მნიშვნელობა, რომელიც მუშაობს საწარმოში ან სხვა ორგანიზაციაში, ფულის, ფასიანი ქაღალდის ან სხვა ქონების გადაცემა, დაპირება, შეთავაზება უკვე დასჯადია. მაგ: აკაკი მუშაობს, რომელიღაც ორაგინაზიაციაში და შევთავაზე, რომ დამაწყებინოს სამსახური და მე მივცემ 10 000 ლარს. კომერციული მოსყიდვა დამთავრებულია, შეთავაზების მომენტიდან. არ აქვს მნიშნელობა პირმა მიიღო თუ არა ეს თანხა.
2. კომერციული მოსყიდვის დროს ისჯება, როგორც შემთავაზებელი, ისე შეთავაზების მიმღები პირი.
სისხლის სამართლებრივი პასხუხისმგებლობისგან თავისუფლებდა ის პირი, რომელმაც შეთავაზება გააუკეთა, იმ შემთხვევაში თუ მაგ: მე შევთავაზე აკაკის და შემდეგ პოილიცია სანამ გაიგდება, იქამდე მივმართე სამართალდამცავ ორგანოებს და ვუთხარი, რომ ჩავიდინე ის ქმედება მე განვთავისუფლდები სისხლის სამართლებრივი პასუხისმგებლობისგან, მაგრამ ვინც შეთავაზება მიიღო, ის არ თავისუფლდება.
კომერციული მოსყიდვა არ გვექნება სახეზე, როცა კნონიერი საქმიანობისთვის ხდება თანხის მიცემა. მაგრამ ქრთამის აღების დროს, არ აქვს მნიშვნელობა კანონიერი საქმიანობისთვის იღებ თუ უკანონო, მაინც ქრთამის აღებისთვის ვისჯებით.
**ნარკოტიკული დანაშაული** წარმოადგენს კანონით აკრძალული ნარკოტიკული ნივთიერებების წარმოებას, ტარებას, გაყიდვას, ტრანსპორტირებას ან მოხმარებასთან დაკავშირებულ ნებისმიერი სახის უკანონო ქმედებებს. ეს დანაშაულები საზღვრავს არა მხოლოდ ცალკეული ადამიანების ჯანმრთელობას, არამედ ხელს უშლის საზოგადოების კეთილდღეობას და ეროვნული უსაფრთხოება.
---
### ნარკოტიკული დანაშაულის ტიპები
1. **ნარკოტიკული ნივთიერებების უკანონო შენახვა და ტარება**
ეს დანაშაული გულისხმობს ნარკოტიკული ნივთიერების ფლობას ან ტრანსპორტირებას, როდესაც პირი არ აქვს შესაბამისი უფლებამოსილება ამ ნივთიერებების ფლობისთვის.
2. **ნარკოტიკული ნივთიერებების გასაღება და გაყიდვა**
აღნიშნული დანაშაული მოიცავს ნარკოტიკების შეთავაზებას ან გაყიდვას სხვა პირებისთვის, რაც განსაკუთრებით საშიშია საზოგადოებისთვის.
3. **ნარკოტიკული ნივთიერებების წარმოება და დამზადება**
თუ პირი არ გააჩნია ნებართვა, მაგრამ აწარმოებს ან ამზადებს ნარკოტიკული ნივთიერებების გარკვეულ სახეებს, ეს წარმოადგენს განსაკუთრებით მძიმე დანაშაულს.
4. **ნარკოტიკების შემოტანა და ექსპორტი**
ეს დანაშაული დაკავშირებულია ნარკოტიკული ნივთიერებების საზღვარგარეთიდან შემოტანას ან სხვა ქვეყნებში გადაზიდვას.
---
### **კაზუსი 1: ნარკოტიკული ნივთიერების უკანონო ტარება**
**ფაქტები**:
პეტრეს, რომელიც არ იყო ნარკოტიკული ნივთიერებების მოხმარების მიმართ დამოკიდებული, შემთხვევით ჩამოართვა მეგობარმა ნარკოტიკული ნივთიერება, რომელიც მან ჩვეულებრივად გადადო ჩანთაში. პეტრე გადაადგილდებოდა საზოგადოებრივ ტრანსპორტში, სადაც პოლიციის მიერ გამართული ოპერაციის დროს მის ჩანთაში აღმოჩნდა არალეგალური ნარკოტიკი (მეტამფეტამინი).
**დასკვნა**:
პეტრე დააკავეს ნარკოტიკული ნივთიერების ტარებისთვის, რადგან იგი დაარღვია კანონები, რაც ნარკოტიკების უკანონო ფლობას უკავშირდება. მიუხედავად იმისა, რომ იგი არ იყენებდა მათ, ტარება მაინც დანაშაულია.
---
### **კაზუსი 2: ნარკოტიკული ნივთიერების გასაღება**
**ფაქტები**:
ნინო აწარმოებდა და აზიარებდა გარკვეულ ნივთიერებას, რომელიც სავსებით შეიცავდა ნარკოტიკულ ელემენტებს. მას გადაეცა თანხა მასში ჩადებული ტრანსპორტირების გარანტიებით, ხოლო იგი, როგორც ორგანიზატორი, ახორციელებდა ნარკოტიკების მიწოდებას გრძელვადიან პერსპექტივაში.
**დასკვნა**:
ნინო, რომელიც იყო ნარკოტიკული ნივთიერებების გასაღების ოსტატი, დააკავეს და უნდა დაესაჯათ ამ დანაშაულში მონაწილეობისათვის. მისი ქმედება გამოხატავს უფრო რთულ და ორგანიზებულ დანაშაულს, რადგან იგი სხვა პირებს აწვდიდა დაუშვებლად ნარკოტიკულ ნივთიერებებს.
---
### **კაზუსი 3: ნარკოტიკული ნივთიერებების წარმოება**
**ფაქტები**:
ბესიკი და მისი პარტნიორები იყვნენ involucrirani რისკიან საქმიანობაში, რომელიც აკრძალულია. ისინი იწყებდნენ ქიმიური ნივთიერებების გამოყენებას იმისათვის, რომ ეწარმოებინათ მეტამფეტამინები. აღნიშნული ქმედება მოხდა ლაბორატორიაში, რომელიც აშენდა ერთ-ერთ რეგიონში, სადაც ყველასთვის ხელმისაწვდომი არ იყო.
**დასკვნა**:
ბესიკი და მისი ჯგუფი დასაჯდებიან ნარკოტიკული ნივთიერებების უკანონო წარმოებისთვის, რადგან მათ დაიწყეს დიდი ოდენობით ნარკოტიკული ნივთიერებების წარმოება და ამ პროცესში ბევრი ადამიანის ჯანმრთელობა დაზიანდა.
---
### **კაზუსი 4: ნარკოტიკების შემოტანა და ექსპორტი**
**ფაქტები**:
ლევანმა გადაწყვიტა, რომ ექსპორტისა და იმპორტის გზით უფრო დიდი მოგება მიიღოს. მან თანამშრომლობა დაიწყო კოსმოსური ბანდიტების ჯგუფთან, რომლებიც გადაჰქონდნენ ნარკოტიკებს საერთაშორისო საზღვართან. ისინი ცდილობდნენ თავი დაეღწიათ სამართალდამცავებისგან, რათა ნარკოტიკები შეუმოერთოთ ქართულ ბაზარზე.
**დასკვნა**:
ლევანი და მისი თანამზრახველები დაისჯებიან ნარკოტიკების შემოტანისა და ექსპორტის განსახორციელებლად. ისინი ახორციელებდნენ ერთ-ერთ ყველაზე სახიფათო დანაშაულს, რადგან იგი საფრთხეს უქმნის როგორც ადამიანების ჯანმრთელობას, ისე საზღვარგარეთის კანონს.
---
### **დასკვნა**:
ნარკოტიკული დანაშაულები წარმოადგენს განსაკუთრებულ საფრთხეს საზოგადოებისთვის, რადგან ისინი პირდაპირ დაკავშირებულია კრიმინალურ სამყაროს და საზოგადოების უსაფრთხოებას. სახელმწიფომ მკაცრად უნდა გააკონტროლოს ნარკოტიკული ნივთიერებების ყველა ასპექტი, რათა დაიცვას მოსახლეობა მათი მავნე გავლენებისგან.
1. საქმის არსებითი განხილვა სასამართლოში.
სასამართლო სხდომაზე საქმის არსებითი განხილვა უნდა დაიწყოს წინასასამართლო სხდომის დასრულებიდან არა უგვიანეს 14 დღისა, თუ მხარის შუამდგომლობის საფუძველზე სასამართლო სხვა ვადას არ განსაზღვრავს ან დამატებით გონივრული ვადა არ არის საჭირო ნაფიც მსაჯულთა შესარჩევად.სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის უფლება შეიძლება ეფექტურად განხორციელდეს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ გადაწყვეტილება გონივრულ ვადაში იქნება გამოტანილი. მხოლოდ ის, რომ გონივრულ ვადაში მოხდეს საქმის განხილვის დაწყება, არ ნიშნავს მის გონივრულ ვადაში დასრულებას, თუმცა ერთ-ერთი წინაპირობაა საამისოდ. აღნიშნული ნორმის მიზანია წინასასამართლო სხდომის დასრულებიდან გონივრულ ვადაში მოხდეს საქმის არსებითი განხილვის დაწყება, რაც პირდაპირ კავშირშია მის გონივრულ ვადაში განხილვასა და საქმეზე გადაწყვეტილების გონივრულ ვადაში გამოტანასთან. სასამართლო განხილვის ვადა კი გონივრულად ითვლება მანამ, სანამ ადგილი არ ექნება საქმის განხილვის გაუმართლებელ გაჭიანურებას. სისხლის სამართლის საქმეებზე `გონივრული ვადის‘‘ დროის ათვლა იწყება ხელისუფლების კომპეტენტური ორგანოების მიერ პიროვნებისთვის დანაშაულის შესახებ ოფიციალური შეტყობინების მიწოდების თარიღიდან და წყდება უმაღლესი ინსტანციის სასამართლოს მიერ საბოლოო გადაწყვეტილების გამოტანისას. კანონმდებელმა წინასასამართლო სხდომის დასრულებიდან საქმის არსებითი განხილვის დასაწყებად 14-დღიანი ვადის განსაზღვრით დაადგინა, რომ საქმის არსებითად განხილვა უნდა დაიწყოს წინასასამართლო სხდომის დამთავრებიდან არა უგვიანეს მე-14 დღისა, რაც ნიშნავს მინუმიმ სასამართლო სხდომის გახსნას მოსამართლის მიერ.საქმის არსებითი განხილვის სხდომას წარმართავს სხდომის თავმჯდომარე. სასამართლო სხდომის თავმჯდომარე უზრუნველყოფს სასამართლო სხდომის წარმართვას და მის მიმდინარეობას.საქმის ერთპიროვნულად განხილვისას სხდომას თავმჯდომარეობს მოსამართლე, რომელიც წარმართავს სხდომას, აცხადებს განსახილველ საქმეს, ადგენს ბრალდებულის ვინაობას, მხარეებს განუმარტავს მათ უფლება-მოვალეობებს, აძლევს შესაძლებლობას, დაუბრკოლებლად წარადგინონ და გამოიკვლიონ მტკიცებულებანი, უზრუნველყოფს წესრიგის დაცვას, აგრეთვე, ახორციელებს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსით გათვალისწინებულ სხვა უფლებამოსილებებს.
2. დათვალიერების ცნება მიზნები სახეები
დათვალიერება საგამოძიებო მოქმედების ერთ-ერთი სახეა, რომელსაც გამომძიებელი ატარებს იმ მიზნით, რომ: აღმოჩენილ იქნეს დანაშაულის კვალი (მაგალითად, თითის ანაბეჭდი, სისხლის ლაქა, თმის ღერი, ქსოვილის ბოჭკო, ფეხის კვალი და სხვა); აღმოჩენილ იქნეს ნივთიერი მტკიცებულება (დანაშაულის ჩადენის იარაღი, მაგალითად, დანა, ცეცხლსასროლი იარაღი; დანაშაულის საგანი, მაგალითად, კარის ან ფანჯრის გასაღებად გამოყენებული ხელსაწყო); გაირკვეს შემთხვევის ვითარება (მაგალითად, რა გარემოებებში მოხდა დანაშაული); გაირკვეს საქმისთვის მნიშვნელობის მქონე სხვა გარემოება.დათვალიერების შემდეგი სახეების გამოყოფა: შემთხვევის ადგილის დათვალიერება; სხვა ადგილის დათვალიერება (საცავი, სადგომი, სათავსი);
გვამის დათვალიერება; საგნის/დოკუმენტის/ინფორმაციის შემცველი სხვა ობიექტის დათვალიერება. შემთხვევის ადგილად მიიჩნევა ადგილი, სადაც მოხდა დანაშაული ან აღმოჩენილია მისი კვალი. დათვალიერებას გამომძიებელი ატარებს კანონით განსაზღვრული გარკვეული წესის დაცვით. აღნიშნული წესი განსხვავებულია დასათვალიერებელი ადგილის, საგნის, დოკუმენტის და ინფორმაციის შემცველი ობიექტის მიხედვით.თუ დათვალიერება ეხება კერძო საკუთრებას, ის ტარდება მხარის შუამდგომლობის საფუძველზე სასამართლოს განჩინებით. კერძო საკუთრებაში სასამართლოს განჩინების გარეშე დათვალიერების ჩატარება დასაშვებია თუ სახეზეა გადაუდებელი აუცილებლობის შემთხვევა ან მესაკუთრე/მფლობელი წერილობით გამოხატავს თანხმობას დათვალიერების ჩატარებაზე. კერძო საკუთრებაში დათვალიერებას გამომძიებელი შემდეგი პროცედურის დაცვით ატარებს: პირველ რიგში, არკვევს მესაკუთრის/მფლობელის პოზიციას. თანხმობის შემთხვევაში (რომელიც წერილობით უნდა გაფორმდეს), ატარებს საგამოძიებო მოქმედებას და ადგენს დათვალიერების ოქმს. უარის შემთხვევაში (რომელიც წერილობით უნდა გაფორმდეს), ან თუ ვერ დგინდება დასათვალიერებელი ობიექტის მესაკუთრე, მფლობელი, სხვა უფლებამოსილი პირი ან თუ შეუძლებელია მათგან თანხმობის მიღება, გამომძიებელი იღებს დათვალიერების სასამართლოს განჩინებით, ან განჩინების გარეშე, გადაუდებელი აუცილებლობით ჩატარების გადაწყვეტილებას. მაგალითად, ბინაში მოხდა მკვლელობა. დანაშაულის კვალის (სისხლის ლაქების, ფეხის კვალის) და ნივთიერი მტკიცებულების (ცეცხლსასროლი იარაღის) აღმოჩენის მიზნით, გამომძიებელმა გადაწყვიტა დაათვალიეროს შემთხვევის ადგილი. იმის გათვალისწინებით, რომ ბინა კერძო საკუთრებას წარმოადგენს, დათვალიერების დაწყებამდე გამომძიებელმა უნდა გაარკვიოს ბინის მესაკუთრის პოზიცია დათვალიერების ჩატარებაზე, განუმარტოს მესაკუთრეს, რომ დათვალიერების პროცესში შესაძლებელია ამოღებულ იქნეს საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ინფორმაციის შემცველი ნებისმიერი ობიექტი და სთხოვოს მას თანხმობა დათვალიერების ჩატარებაზე. თანხმობის შემთხვევაში (რომელიც წერილობით უნდა გაფორმდეს), ჩაატაროს დათვალიერება და შეადგინოს შესაბამისი ოქმი, ხოლო უარის შემთხვევაში (რომელიც ასევე წერილობით უნდა გაფორმდეს), მიიღოს დათვალიერების სასამართლოს განჩინებით ან გადაუდებელი აუცილებლობით ჩატარების გადაწყვეტილება.დათვალიერება, რომელიც არ ზღუდავს კერძო საკუთრებას, ტარდება მოსამართლის განჩინების გარეშე. ამგვარი დათვალიერება არც გადაუდებელი აუცილებლობით ჩატარებულად მიიჩნევა და შესაბამისად, არ საჭიროებს სასამართლოს მხრიდან კანონიერების შემოწმებას. გამომძიებელი ადგენს მხოლოდ დათვალიერების ოქმს. მაგალითად, ქუჩაში, ავტომანქანების სავალ გზაზე მოხდა მკვლელობა. დანაშაულის კვალის (სისხლის ლაქების, ფეხის კვალის) და ნივთიერი მტკიცებულების (ცეცხლსასროლი იარაღის) აღმოჩენის მიზნით, გამომძიებელმა გადაწყვიტა დაათვალიეროს შემთხვევის ადგილი. იმის გათვალისწინებით, რომ აღნიშნული ტერიტორია არ წარმოადგენს კერძო საკუთრებას, გამომძიებელს დათვალიერების დასაწყებად არ ესაჭიროება ვინმეს წერილობითი თანხმობა, ხოლო უარის შემთხვევაში, სასამართლოს განჩინება. ამგვარი დათვალიერება არც გადაუდებელი აუცილებლობით ჩატარებულად მიიჩნევა. გამომძიებელი უფლებამოსილია დაათვალიეროს ქუჩა, კერძოდ, ავტომანქანების სავალი გზის ის მონაკვეთი, სადაც დანაშაული მოხდა ან აღმოჩენილია მისი კვალი, რის შემდეგაც უნდა შეადგინოს დათვალიერების ოქმი.
4. წინასასამართლი სხდომა , ნაფიცი მსაჯულების კანდიდატთა შერჩება სხდომის თანჯდომარის განმარტება ..
წინასასამართლო სხდომის მოსამართლე იღებს ნებისმიერ ზომას საქმის არსებითი განხილვისათვის მოსამზადებლად. მაგალითად, გაიგზავნოს მიმართვა არსებითი განხილვის სხდომაზე პატიმრის ან/და ნივთიერი მტკიცებულებების წარმოდგენის შესახებ.წინასასამართლო სხდომაზე მოსამართლე არკვევს, ცნობს თუ არა ბრალდებული თავს დამნაშავედ წარდგენილ ბრალდებაში და რა მოცულობით, და საპროცესო შეთანხმების დადების შესაძლებლობას. ამ შემთხვევაში გამოიყენება ამ კოდექსით გათვალისწინებული დებულებები საპროცესო შეთანხმების შესახებ.თუ ბრალდებულის მაგისტრატ მოსამართლესთან პირველი წარდგენის შემდეგ ბრალდება შეიცვალა, წინასასამართლო სხდომაზე მოსამართლე ბრალდებულს განუმარტავს ბრალდების არსს და ამ ბრალდებით გათვალისწინებული სასჯელის ზომას.
წინასასამართლო სხდომის მოსამართლე:
ა) განიხილავს მხარეთა შუამდგომლობებს მტკიცებულებათა დასაშვებობის თაობაზე;
ბ) ამ კოდექსის 206-ე მუხლით დადგენილი წესითა და სტანდარტით განიხილავს აღკვეთის ღონისძიების გამოყენების, შეცვლის ან გაუქმების შესახებ შუამდგომლობას. თუ ბრალდებულს პატიმრობა აქვს შეფარდებული, მოსამართლე ვალდებულია პირველივე წინასასამართლო სხდომაზე თავისი ინიციატივით განიხილოს პატიმრობის ძალაში დატოვების აუცილებლობის საკითხი, მიუხედავად იმისა, დააყენა თუ არა მხარემ შუამდგომლობა პატიმრობის შეცვლის ან გაუქმების შესახებ. ამის შემდეგ სასამართლო ვალდებულია თავისი ინიციატივით ორ თვეში ერთხელ მაინც განიხილოს პატიმრობის ძალაში დატოვების აუცილებლობის საკითხი;
გ) განიხილავს შუამდგომლობას საპროცესო კონფისკაციის უზრუნველყოფის მიზნით;
დ) განიხილავს მხარეთა სხვა შუამდგომლობებს;
ე) წყვეტს არსებითი განხილვისათვის საქმის გადაცემის საკითხს.
წინასასამართლო სხდომაზე ბრალდების არსი განიმარტება იმ შემთხვევაში, თუ
მოსამართლესთან პირველი წარდგენის შემდეგ ბრალდება შეიცვალა, რაც გარკვეულწილად გაუგებარია, კერძოდ, კანონი ითხოვს ბრალდების არსის განმარტებას მაშინ, თუ წინასასამართლო სხდომამდე ბრალდება შეიცვალა და ასევე ითხოვს არსის განმარტებას არსებითი განხილვის სხდომაზეც.ბრალდებულის ვინაობის დადგენისა და ბრალდების არსის განმარტების შემდეგ უნდა გაირკვეს, ცნობს თუ არა თავს დამნაშავედ და რა მოცულობით _ სრულად თუ ნაწილობრივ.ერთ-ერთი ძირითადი საკითხი, რაც უნდა გადაწყდეს წინასასამართლო სხდომაზე, არის მტკიცებულებათა დასაშვებობა. ამასთან, სასამართლო არ არის შეზღუდული მხარეთა შუამდგომლობით და ვალდებულია, დაუშვებლად ცნოს მტკიცებულება, შესაბამისი სამართლებრივი საფუძვლების არსებობისას.სანამ ნაფიც მსაჯულთა მიერ სისხლის სამართლის საქმის არსებითი განხილვა დაიწყება, მხარეები წინასწარ მოწვეული კანდიდატებისგან ირჩევენ მსაჯულთა შემადგენლობას.
ნაფიც მსაჯულთა შერჩევის სხდომამდე მოსამართლე, სამოქალაქო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მიერ წინასწარ გაგზავნილი 18 წელს მიღწეულ მოქალაქეთა ერთიანი სიიდან, მხარეთა მოსაზრებების მოსმენის შემდეგ, შემთხვევითი შერჩევის პრინციპით ადგენს ნაფიცი მსაჯულობის კანდიდატთა სიას, არა უმეტეს 100 პირის შემადგენლობით. შერჩეული ნაფიცი მსაჯულობის კანდიდატთა სიაში მიეთითება პირის გვარი და სახელი. სიას ხელს აწერს სხდომის თავმჯდომარე და მის ასლებს გადაცემს მხარეებს. პირი ვერ მიიღებს სისხლის
სამართლის პროცესში მონაწილეობას ნაფიც მსაჯულად, თუ: იგი სახელმწიფო-პოლიტიკური თანამდებობის პირია;იგი გამომძიებელია;იგი პოლიციელია;იგი ირიცხება საქართველოს შეიარაღებულ ძალებში;იგი სასულიერო პირია;იგი აღნიშნულ საქმეში სისხლის სამართლის პროცესის მონაწილეა;იგი ბრალდებულია; იგი ნარკოტიკული საშუალების მცირე ოდენობით მოხმარებისთვის ადმინისტრაციულსახდელდადებული პირია;მისი მონაწილეობა ნაფიც მსაჯულად აღნიშნულ საქმეში აშკარად უსამართლო იქნებოდა ამ პირის მიერ გამოხატული მოსაზრებების ან პირადი გამოცდილების საფუძველზე;იგი ფსიქოლოგია;იგი ფსიქიატრია; იგი იურისტია.
5. კასაცია სისხლის სამართლის პროცესში
`კასაცია‘‘ (ცასსატიო) ლათინური სიტყვაა და ნიშნავს გაუქმებას. იურიდიულ ლიტერატურაში სიტყვა `კასაცია‘‘ ნიშნავს სასამართლო განაჩენისა და გადაწყვეტილების გასაჩივრებასა და გადასინჯვას ზემდგომ სასამართლო ინსტანციაში. საკასაციო წესით სისხლის
სამართლის საქმის განხილვის მიზანია, მხარეებს მიეცეთ შესაძლებლობა, გადაისინჯოს სააპელაციო სასამართლოს შემაჯამებელი გადაწყვეტილება.საკასაციო ინსტანციის სასამართლო არის ბოლო რგოლი საქართველოს საერთო სასამართლოების სისტემაში და წარმოადგენს მართლმსაჯულების განხორციელების უმაღლეს ორგანოს. საქართველოში არის მხოლოდ ერთი საკასაციო ინსტანციის სასამართლო.
ეს არის საქართველოს უზენაესი სასამართლო. სისხლის სამართლის საქმეებზე საკასაციო საჩივრებს განიხილავს უზენაესი სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატა, რომელიც შედგება სამი მოსამართლისგან.საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად განაჩენის შეცვლის საფუძველია მსჯავრდებულის ქმედებისათვის არასწორი კვალიფიკაციის მიცემა, რაც გამოიხატება სისხლის სამართლის მატერიალური კანონის არასწორ გამოყენებაში. კერძოდ, როდესაც სასამართლომ გამოიყენა სისხლის სამართლის კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა; ან არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა; ან არასწორად განმარტა კანონი. თითოეული ასეთი შემთხვევა იწვევს პირის ქმედების არასწორ კვალიფიკაციას და არასწორ მსჯავრდებას. შესაბამისად, წარმოადგენს განაჩენის გაუქმების საფუძველს.სისხლის სამართლის საპროცესო კანონი ითვალისწინებს განაჩენის მთლიანად ან ნაწილობრივ გასაჩივრების შესაძლებლობას. იმ შემთხვევაში, თუ განაჩენი მხოლოდ ნაწილობრივ საჩივრდება, საკასაციო საჩივარში უნდა აღინიშნოს, თუ რა მოცულობით საჩივრდება განაჩენი და მის რა მოცულობით გაუქმებას ან შეცვლას ითხოვს საჩივრის ავტორი, ასევე, უნდა დაასაბუთოს, თუ რას ეფუძნება მისი მოთხოვნა. სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის აღნიშნული ნორმა ადგენს საკასაციო საჩივრის შეტანისა და აღნიშნული საჩივრის საფუძველზე საქმის საკასაციო ინსტანციის სასამართლოში გადასაგზავნად მომზადების წესს.სააპელაციო სასამართლო ვალდებულია, საკასაციო საჩივრის ასლი არა უგვიანეს 5 დღისა გადაუგზავნოს მეორე მხარეს. მიუხედავად სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსში ამგვარი ჩანაწერისა, დამკვიდრებული პრაქტიკის თანახმად, საკასაციო საჩივრის ასლი ეგზავნება არა მარტო მოწინააღმდეგე მხარეს, არამედ პროცესის ყველა მონაწილე მხარეს, რაც განპირობებულია იმით, რომ კონკრეტულ სისხლის სამართლის საქმეში მონაწილე ყველა პირი ინფორმირებული იყოს იმ საპროცესო მოქმედებების თაობაზე, რაც ხორციელდება იმ საქმეზე, რომელზეც იგი წარმოადგენს ერთ-ერთ მხარეს.მას შემდეგ, რაც სააპელაციო სასამართლო ამოწურავს კანონით განსზღვრულ პროცედურებს, სისხლის სამართლის საქმეს, საჩივარს და მის შესაგებელს აგზავნის საქართველოს უზენაეს სასამართლოში.საკასაციო სასამართლო უფლებამოსილია, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობა შეამოწმოს ზეპირი მოსმენის გარეშე.საკასაციო განხილვის ძირითად საფუძველს წარმოადგენს სამართლის განვითარების მიზანი და ერთიანი სასამართლო პრაქტიკის დადგენა. სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისთვის მნიშვნელოვნად შეიძლება მიჩნეულ იქნეს საქმეები, როდესაც ქმედების დასჯადობა ან/და კვალიფიკაცია სხვადასხვა სამართლებრივ შეფასებას იწვევს, ან სისხლის სამართლის საპროცესო კანონმდებლობა იძლევა ნორმის სხვადასხვანაირად განმარტების საშუალებას. ამ მხრივ მნიშვნელოვანია, ასეთ საქმეებზე ქვეყნის უმაღლესი ინსტანციის სასამართლოს მიერ იქნეს მიღებული გადაწყვეტილება ერთიანი პრაქტიკის ჩამოყალიბების კუთხით.